{"id":352420,"date":"2017-03-13T15:02:16","date_gmt":"2017-03-13T14:02:16","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=352420"},"modified":"2019-04-12T15:52:48","modified_gmt":"2019-04-12T13:52:48","slug":"vullings-boek-van-de-week-wessel-te-gussinklo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/vullings-boek-van-de-week-wessel-te-gussinklo\/","title":{"rendered":"De grote, mulischeske, gefnuikte vriendschapsroman van Wessel te Gussinklo"},"content":{"rendered":"
\n

In zijn\u00a0nieuwe roman\u00a0De weergekeerde bloem\u00a0<\/em>verkent Wessel te Gussinklo de grenzen tussen inspiratie en plagiaat in een ‘symbiotische vriendschap’ tussen twee worstelende schrijvers.<\/p>\n<\/div>\n

Al op de eerste pagina\u2019s van De weergekeerde bloem<\/em> zijn we weer helemaal thuis in de onweerstaanbare, tragikomische wereld van Wessel te Gussinklo. Zijn alter ego Haj\u00e9, een ongepubliceerde schrijver met een hang naar het caf\u00e9leven, rijdt op zijn zware Heinkel-scooter (dit verhaal ademt de late jaren zestig\/de vroege jaren zeventig) langs een ontmoetingsplaats voor homo\u2019s.\u00a0 Beetje wijzen, l\u00e1chen, goedmoedig jennen, zich amuseren. Maar dan blijkt opeens de brandstof in zijn vervoersmiddel op\u2026 Zo krijgt hij kennis aan ene Marcel, een uiterst goed geklede jongeling, die daar aan het wandelen is. Probleem is alleen dat Marcel niet erg goed verstaanbaar is: hij lispelt, praat \u2018opzij\u2019, kijkt schichtig weg. Een autist, beseft de lezer direct. Dus daar staan die twee middenin homo-ontmoetingsgebied, Haj\u00e9 is hetero en Marcels seksuele geaardheid blijft vooralsnog mistig. Het is het begin van een gedenkwaardige vriendschap.<\/p>\n

Een mulischeske roman<\/h5>\n

De eerste bouwstenen voor een mulischeske roman zijn daarmee gelegd. Dat hadden we natuurlijk al kunnen zien aan de onmogelijke titel, die ontleend is aan Harry Mulisch\u2019 roman Hoogste tijd<\/em>, de zwanenzang van de oude acteur Uli Bouwmeester. Het aan Mulisch ontleende motto (\u2018Maar in het hoogste stadium, dat van de Weergekeerde Bloem, wist hij in zekere zin helemaal niet meer wat hij deed: daar heerste de opperste vrijheid van de leegte\u2019) heeft betrekking op Haj\u00e9\u2019s ideaal in het schrijven \u2013 daarover later meer. Maar de uitzonderlijke vriendschap tussen Haj\u00e9 en Marcel reminisceert die tussen Max Delius en Onno Quist uit Mulisch\u2019 ultieme vriendschapsroman De ontdekking van de hemel<\/em>, incluis die zweem van niet-gepraktiseerde homoseksualiteit.<\/p>\n

Haj\u00e9 voelde zich voor die ontmoeting de eeuwige buitenstaander, zelfs een ongewenste. Met kroegvrienden een beetje dollen ging wel, als hij het oppervlakkig hield. Maar ging hij als bijna-dertiger in debat met studenten, jongeren, in Te Gussinklo\u2019s tekening van die roerige tijd \u2018de nieuwe gelijken\u2019, de revolutionairen \u2018met hun baarden en fietswielbrilletjes, en spijkerpakken met kralenkettingen\u2019, dan ging het mis. Hij conformeerde zich niet aan de modieuze waan van de dag en was een geboren tegenspreker. Dat viel niet best in zo\u2019n \u2018debat\u2019: \u2018En na afloop: ‘Met jou wil ik nooit meer praten. Met jou wil ik niets meer te maken hebben. Jij bent een fascist. Jij bent gevaarlijk.’\u2019<\/p>\n

Op zoek naar de Gulden Snede<\/h5>\n

Dat waar het echt om ging, kon hij niet met iemand delen: zijn schrijfwens. Of liever: dat wat deze mysticus in het schrijven wilde bereiken. \u2018Het is iets als de Weergekeerde Bloem van het Japanse Noh-theater (\u2026) Plotseling klopt alles wat je ook schrijft, is alles vanzelf goed, is de adem er. Dat moet ik terugvinden.\u2019 Ook Marcel wilde schrijven, en er ontstond een symbiotische vriendschap \u2013 in de beleving van de ik-verteller Haj\u00e9 dan. Haj\u00e9 was de prater, Marcel de luisteraar. Ze waren onafscheidelijk: \u2018Vriendschappen zijn een soort liefdes. Plotseling is alles of bijna alles zichtbaar, uitbaar, ook wat je meestal voor je houdt: het wordt ontvangen en begrepen \u2013 alles wordt lichter en zichtbaarder, ook het grauwe en stroeve, omdat het begrepen wordt en belangrijk wordt gevonden. Die moeiteloosheid en het gevoel van helderheid als ik met hem sprak \u2013 nog even en de oplossing was bereikt.\u2019 En: \u2018Want vriendschap was langs elkaar kijken naar beelden die we samen opriepen, plannen, werelden die wij deelden. En alleen dat zagen we van elkaar, die gezamenlijkheid, dat deelgenootschap, die instemming zonder voorbehoud.\u2019 En waarover spraken ze (sprak Haj\u00e9)?<\/p>\n

In zijn romantische, hooggestemde optiek is het dit: \u2018In hartelijke vriendschap liepen wij voort had ik gedacht, lachend omgeven door beelden en invallen \u2013 een wereld van zichtbaarheden die zich steeds opende als wij samen waren; licht, helderheid, alles zou mogelijk worden.\u2019 Maar in de praktijk gaf Haj\u00e9 tijdens dat eindeloze praten, de nachtelijke wandelingen, aan Marcel datgene wat die als schrijver miste: een onderwerp. Zelfs een blauwdruk van een roman, die tot verbijstering van Haj\u00e9 opeens door Marcel geschreven blijkt.<\/p>\n

Pijnlijk. En tragisch. Omdat het bij Haj\u00e9 niet vlot met het schrijven. Overbewust als hij is wil hij eerst alles doorgronden, \u2018de betrekkingen\u2019, \u2018de inzichten\u2019, \u2018de analyses\u2019. Elk woord is een keuze, in zijn optiek, \u00e1lles moet je zien, om uiteindelijk \u2013 zoals een alchemist eindeloos in een pot roert tot daar goud aanwezig is – de \u2018waarheid\u2019 te bereiken \u2013 het ultieme doel, door hem niet alleen de Weergekeerde Bloem, maar ook wel \u2018de Gulden Snede\u2019 genoemd. \u2018Niet denken of begrip of inzicht, maar een zekerheid die daar ver bovenuit gaat, een noodzaak die opgelegd wordt en die toch tegelijk totale vrijheid inhoudt.\u2019 Het een en tegelijk het ander, de paradox, een en al knipoog naar Mulisch\u2019 De compositie van de wereld<\/em>. Met alle verschillen van dien tussen de (uiteindelijk) metafysicus Mulisch en Te Gussinklo met zijn mystieke Schw<\/em>\u00e4rmerei<\/em>.<\/p>\n

Twee schrijvers en het meisje<\/h5>\n

In de praktijk van het schrijven blijkt die door omzichtige benadering nagejaagde \u2018waarheid\u2019 voor Haj\u00e9 een loodzwaar begrip, een helse opdracht, die het schrijven stroef maakt, zelfs blokkeert. Van zulke belemmeringen heeft Marcel geen last. Zo gauw Haj\u00e9 zijn hielen heeft gelicht, schrijft hij alles wat gezegd is direct op \u2013 vertelmateriaal. En schrijven kan hij, goed zelfs, onderkent zijn vriend later: \u2018(\u2026) waarheid en inzicht waren niet de bedoeling, zichtbaarheid en beeldende kracht daar ging het om \u2013 dat was de waarheid. En ik zag ze staan, de inzichten, de analyses waar ik met hem over gesproken had (\u2026) Maar niet zoals bij mij; zo helder, zo compleet mogelijk had ik ze opgeschreven, want zo dicht mogelijk bij de waarheid moest het zijn.\u2019<\/p>\n

Is dit plagiaat? Roof van een ongepubliceerd, zelfs ongeschreven boek? Die stollende, eendimensionale, beladen termen vallen niet in Te Gussinklo\u2019s semi-autobiografische roman, waarin de schrijver niet uit is op veroordelen of afrekenen, maar op het psychisch verkennend betasten en zachtjes bekloppen van de Ander \u2013 en daarmee van zijn vroegere ik. Het gaat hem in dit hilarisch-pijnlijke verhaal vooreerst om het verraad aan de vriendschap, die niet zo symbiotisch bleek als door Haj\u00e9 gedacht. Bovendien is er daarin sprake van de klassieke sta-in-de-weg: een derde. In dit geval het beweeglijke meisje Lisette, dat de angelieke Marcel in haar netten verstrikt. Met haar zal het verraad dan andere vormen aannemen. Net als bij Mulisch, moet je bij de Te Gussinklo van De weergekeerde bloem<\/em> van liefde niet te veel verwachten.<\/p>\n

Een mislukkingsrelaas<\/h5>\n

Te Gussinklo\u2019s verhalen zijn altijd bekeringsgeschiedenissen, schreef ik bij een eerdere gelegenheid. Uit Het engeltje<\/em> leren we de gefnuikte schrijver kennen als iemand die het hoeren en snoeren, de verloedering en de verleiding, kortom de buitenwereld prijsgaf, ten gunste van het schrijven. Schrijven zou hij voortaan, alleen maar schrijven, in eenzaamheid. Maar van die bekering is in De weergekeerde bloem<\/em>, dat leest als een mislukkingsrelaas chronologisch gesitueerd voor het grote falen in de liefde dat we kennen uit Zeer helder licht<\/em> (2014), nog geen sprake. Als we even voorbijgaan aan al die namen van zijn alter ego\u2019s \u2013 van Ewout Meyster tot nu Haj\u00e9 Gerritsen \u2013 dan zie je dat Te Gussinklo zijn gehele bestaan deconstrueert, vanaf de vroege kindertijd in zijn debuutroman De verboden tuin<\/em> en de adolescentie in zijn meesterwerk De opdracht<\/em>.<\/p>\n

Het is een en al neergang, falen, onmacht, mislukking, onaangepastheid, teleurstelling. Behalve in het schrijven, want daarin maakt Wessel te Gussinklo alsnog goud van drek. Schrijven als het enige dat zin heeft en zin geeft, is dat genoeg voor een bestaan? In zijn geval: een donderend ja.<\/p>\n

\n

Wessel te Gussinklo, \u2018De weergekeerde bloem\u2019, <\/a><\/em>Koppernik, 373 p., \u20ac 21,90<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

In zijn\u00a0nieuwe roman\u00a0De weergekeerde bloem\u00a0verkent Wessel te Gussinklo de grenzen tussen inspiratie en plagiaat in een ‘symbiotische vriendschap’ tussen twee worstelende schrijvers. Al op de eerste pagina\u2019s van De weergekeerde bloem zijn we weer helemaal thuis in de onweerstaanbare, tragikomische wereld van Wessel te Gussinklo. Zijn alter ego Haj\u00e9, een ongepubliceerde schrijver met een hang […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[5206,5987,3695,5989,5985],"class_list":["post-352420","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","tag-boek-van-de-week","tag-de-weergekeerde-bloem","tag-jeroen-vullings","tag-mulisch","tag-wessel-te-gussinklo"],"acf":[],"author_name":"Jeroen Vullings","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/352420","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=352420"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/352420\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jeroen Vullings","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=352420"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=352420"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}