{"id":345460,"date":"2016-12-02T15:22:42","date_gmt":"2016-12-02T14:22:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=345460"},"modified":"2016-12-02T15:22:42","modified_gmt":"2016-12-02T14:22:42","slug":"literaire-kroniek-jesse-klaver-empathie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/literaire-kroniek-jesse-klaver-empathie\/","title":{"rendered":"Naar een zelfbewuste empathische samenleving"},"content":{"rendered":"
\n

Het is niet verwonderlijk dat in een samenleving waarin de tegenstellingen steeds groter worden het begrip \u2018empathie\u2019 opduikt: je verplaatsen in de gedachtewereld van de ander. Jesse Klaver, de fractievoorzitter van GroenLinks, heeft een empathische samenleving voor ogen.<\/p>\n<\/div>\n

Wanneer de bioloog Frans de Waal het over empathie heeft bij chimpansees en bonobo\u2019s levert dat intrigerende observaties op. Wanneer hij zegt dat wij mensen daar nog een voorbeeld aan kunnen nemen accepteren we dat met mild begrip, de mens kennende. Die kan tegenwoordig wel wat aansporing tot het tonen van empathie (je verplaaten in de gedachten- en gevoelswereld van anderen) gebruiken. Maar wanneer de Engelse cutuurhistoricus en mede-oprichter van The School of Life<\/i> Roman Krznaric in zijn boek Empathie<\/i> schrijft dat er een \u2018empathierevolutie\u2019 op komst is en dat er een empathiemuseum moet komen dat \u2018een speelplaats\u2019 is \u2018waar mensen geestelijk kunnen samensmelten met anderen\u2019, dan wil je nooit meer iets over \u2018empathie\u2019 horen. Krznaric wil ook dat we het niet meer over \u2018introspectie\u2019 hebben, maar over \u2018uitrospectie\u2019: we moeten minder naar binnen en meer naar buiten, naar \u2018de ander\u2019, kijken. Dit is een geval van taalverwoesting.<\/p>\n

Uitrospectie: we moeten minder naar binnen en meer naar buiten, naar \u2018de ander\u2019, kijken. Dit is een geval van taalverwoesting.<\/q><\/p>\n

Met empathie kan raar omgesprongen worden. De empathie van Krznaric stuit mij tegen de borst als klef en overdreven, die van De Waal behoort gewoon tot het repertoire van de betere menselijke eigenschappen. De een heeft er meer van dan de ander, maar de ander, mocht hij\/zij willen, kan er volgens De Waal wel meer van kan krijgen: door zich er in te oefenen. Sinds het begin van de nieuwe eeuw is de werkelijkheid op wereldschaal verhard. Alles is op scherp komen te staan. Op alle mogelijke gebieden ontstonden onverzoenlijke tegenstellingen. Begrippen die in het woordenboek een sluimerend leven leidden, doken na 9\/11 2001 vetgedrukt in de kranten op: terrorisme, radicalisme, fundamentalisme en extremisme \u2013 allemaal begrippen die niets gematigds hebben, maar zich aan de uiterste grens bevinden. Dat is dichtbij de afgrond. Het is daarom niet vreemd dat Frans de Waal op de vraag van welke eigenschap hij zou willen dat mensen er iets meer van hadden antwoordde: empathie.<\/p>\n

Maar moet dat ook leiden tot een \u2018empathische samenleving\u2019, zoals Jesse Klaver wil in zijn gelijknamige boek? In De empathische samenleving<\/i> behandelt hij zo ongeveer alle politieke hete hangijzers (veiligheid, klimaat, vluchtelingen, financi\u00eble crisis, Europa, globalisering) met de samenbindende gedachte dat de tegenstellingen moeten worden verzacht door je te verplaatsen in de ander, met elkaar in gesprek te blijven, door niet op je strepen te gaan staan, \u2018verbinding\u2019 te zoeken.<\/p>\n

\"\"
Buma, Zijlstra, Wilders. Foto’s: Phil Nijhuis\/HH<\/figcaption><\/figure>\n

Voor die verbinding, het \u2018wij-gevoel\u2019, valt Klaver graag terug op een kenmerk van democratie: dat je bij besluitvorming nooit helemaal je zin krijgt, zeker in Nederland. Hij benadrukt dat we van de wij-zij tegenstelling af moeten. En dat onze identiteit, anders dan Halbe Zijlstra, Sybrand Buma en Geert Wilders denken, niet statisch is, maar veranderlijk: \u2018er bestaat geen gestolde nationale identiteit.\u2019 Frits Bolkestein was in de jaren negentig nog tegen het homohuwelijk. De man was in de jaren zeventig nog officieel het hoofd van het gezin.<\/p>\n

Wanneer Klaver in de hel zit en zijn gesprekspartner in het paradijs kan van een gesprek niet veel terechtkomen.<\/q><\/p>\n

Klaver beijvert zich in alles zijn samenleving zo empathisch mogelijk te laten zijn, waardoor je soms de indruk krijgt dat hij wel erg meebuigt, het \u2018de ander\u2019 wel erg naar de zin maakt uit angst aan \u2018uitsluiting\u2019 te doen. Nederland moet \u2018een groot wij\u2019 zijn, \u2018dat insluit, niet uitsluit.\u2019 Wanneer hij het over debat en \u2018in gesprek blijven\u2019 heeft, houdt hij het algemeen en wordt niet concreet. Dat gesprek kan voor Klaver heel aardig verlopen wanneer dat gevoerd wordt met een gematigde moslim, iemand die niet alles in de Koran zo letterlijk neemt. Zoals veel christenen de Bijbel niet overal zo letterlijk nemen. Maar wanneer dat gesprek gaat tussen de ongelovige Jesse Klaver en een orthodoxe moslim, dan zou het wel eens heel anders kunnen verlopen. Dan citeert de orthodoxe moslim misschien wel soera 18:102, waarin staat: \u2018Wij hebben de hel voor de ongelovige als gastverblijf klaargemaakt.\u2019 En voor de gelovigen staat er: daarvoor \u2018zijn de tuinen van het paradijs als gastverblijf\u2019 (18:107). Wanneer Klaver in de hel zit en zijn gesprekspartner in het paradijs kan van een gesprek dus niet veel terechtkomen.<\/p>\n

Klaver wekt soms de indruk wel \u00e9rg empathisch te zijn door zichzelf en zijn idee\u00ebn zwaar te relativeren om ruimte te maken voor \u2018de ander.\u2019 Maar van tijd tot tijd realiseert hij zich dat hij zichzelf niet helemaal moet weggeven. Dan benadrukt hij \u2018geen pleidooi voor cultuurrelativisme\u2019 te houden, \u2018want inleven en medeleven maakt ook duidelijk wat voor ons heilig is.\u2019 Dat aspect, dat er \u2018voor ons\u2019 ook dingen \u2018heilig zijn\u2019, raakt door alle empathie in het boek wat op de achtergrond. Maar het is niet helemaal afwezig. Zoals wanneer hij schrijft dat we het omschrijven van een Nederlandse identiteit niet aan rechts moeten overlaten. En aan het eind schrijft Klaver: \u2018Alleen als we zelfbewust zijn over waar wij voor staan, kunnen we openstaan voor de ander.\u2019<\/p>\n

Deze zin is wat mij betreft de kern van De empathische samenleving<\/i>, ook al zorgt dat voor een enigszins paradoxale positie. Wanneer we ons van onszelf bewustzijn wil dat zeggen: enigszins bewust van zelfverworven standpunten, cultuur, geschiedenis, idee\u00ebn, gevoeligheden, mentaliteit. Dat zijn geen harde verworvenheden, maar werkzaam, elastisch, ondogmatisch. Het is deze basis die het mogelijk maakt om \u2018open te staan\u2019, genereus en nieuwsgierig naar anderen te zijn. Een samenleving die doordrenkt is van de empathie zou mij niets lijken, maar de paradox van De zelfbewuste empathische samenleving<\/i> komt in de buurt.<\/p>\n

\n

De empathische samenleving<\/i> door Jesse Klaver is uitgegeven door De Bezige Bij.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jesse Klaver, de fractievoorzitter van GroenLinks, heeft een empathische samenleving voor ogen. Kern: \u2018Alleen als we zelfbewust zijn over waar wij voor staan, kunnen we openstaan voor de ander.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-345460","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/345460","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=345460"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/345460\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=345460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=345460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}