{"id":341519,"date":"2016-10-14T17:28:49","date_gmt":"2016-10-14T15:28:49","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=341519"},"modified":"2016-10-14T18:04:29","modified_gmt":"2016-10-14T16:04:29","slug":"slauerhoff-beminnelijke-desperado","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/slauerhoff-beminnelijke-desperado\/","title":{"rendered":"Slauerhoff, de beminnelijke desperado"},"content":{"rendered":"
Brieven van Slauerhoff waren wel her en der uitgegeven, maar niet een selectie uit wat er nog in archieven te vinden is. De keuze van Hein Aalders zorgt er voor dat de \u2018onmogelijke Slau\u2019 wat op de achtergrond raakt.<\/div>\n

‘Ken je Slauerhoff?\u2019, vraagt E. du Perron in 1929 aan Anthonie Donker nadat hij hem \u00e9\u00e9n keer had ontmoet en vier keer was misgelopen. \u2018Het is een allersympathiekste kerel: verwaarloosd, verward, spontaan, gevoelig en onverschillig tegelijk, half jongensachtig en half verlopen.\u2019 Door die ene ontmoeting was Slauerhoff voor Du Perron meteen \u2018een van de weinige \u201cNederl. Jongeren\u201d die ik persoonlijk beter zou willen kennen. Maar de man is \u201celusive as a shadow<\/em>\u201d.’ Nadat hij hem beter had leren kennen schrijft hij aan iemand anders: \u2018Het is een heel ongelukkige jongen, moeilijk om mee om te gaan, maar een bijzonder fijne vent.\u2019<\/p>\n

\n
\"\"
Schrijver\/dichter\/scheepsarts Jan Jacob Slauerhoff rookt een pijp in de duinen op Vlieland tijdens een vakantie als student, 1919. Foto: Spaarnestad\/HH<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Met deze eerste indrukken van Slauerhoff zat Du Perron er niet ver naast. In die tijd had Slauerhoff drie bundels po\u00ebzie gepubliceerd, Archipel<\/em> (1923), Clair-obscure<\/em> (1926) en Eldorado <\/em>(1928). Slauerhoff werd voor hem het voorbeeld van de dichter die door zijn onverschillige en eigenzinnige gedrag voortdurend met alles en iedereen in botsing kwam. Dat was lastig in de omgang, maar wat hij schreef vergoede veel. Slauerhoff werd de Nederlandse po\u00e8t maudit<\/em>, de verdoemde dichter en scheepsarts die het moeilijk had met het woord geluk, alleen in zijn gedichten kon leven, en op \u2018lange achtermiddagen aan boord\u2019 aangetrokken werd \u2018door het koord\u2019.<\/p>\n

Du Perron werd zo door Slauerhoff ge\u00efntrigeerd, dat hij een Belgische grafologe vroeg eens naar zijn handschrift (dat zo goed als onleesbaar was) te kijken. Ze wist niet van wie het handschrift was dat ze voor zich kreeg. Het resultaat verblufte Du Perron als \u2018opvallend juist\u2019: Slauerhoff had een levendige, schrikwekkende intelligentie, was onmethodisch, had een ongrijpbaar karakter, was argwanend, lichtgeraakt, trots, maar had wel gevoel voor het schone. En ook was hij: zeer hard, met op sommige momenten een verlangen naar mildheid en goedheid.<\/p>\n

Slauerhoff zou dit karakter bijna naar de letter praktiseren. Hij zou zelfs met Du Perron gebrouilleerd raken, terwijl die zijn pleitbezorger, de corrector van zijn werk, zijn vriend en gastheer was in het kasteel Gistoux. Brieven aan Du Perron zijn dan ook opvallend afwezig in de selectie die door Hein Aalders uit Slauerhoffs brieven is gemaakt onder de voor de scheepsarts en individualist Slauerhoff perfecte titel Een varend eiland<\/em>.<\/p>\n

Slauerhoffs reputatie als onmogelijk mens ontstond onder meer door wat hij over Dirk Coster had geschreven, de redacteur van het invloedrijke tijdschrift De Stem<\/em>, humanist\u00a0en bloemlezer. Naar aanleiding van het tienjarig bestaan van De Stem<\/em> schreef Slauerhoff in de Nieuwe Arnhemse Courant<\/em> dat Coster mislukt was als literator, onbetrouwbaar was als criticus en dat hij als \u2018leider\u2019 in de literaire politiek te vergelijken was met Hitler, Hitler deed zich soms ook zachtmoediger voor dan hij was, schrijft Slauerhoff.<\/q>ook al waren zijn methoden heel anders. Hitler deed zich soms ook zachtmoediger voor dan hij was, schrijft Slauerhoff. Coster sloeg hard terug in De Stem<\/em> in 1931 onder de door Aalders \u2018luguber\u2019 genoemde titel \u2018Slauerhoff de bloedbedropene\u2019. Coster schreef: \u2018Er schijnt geen vreselijker mannenmoorder, vrouwenverkrachter en zeerover te zijn dan scheepsarts Slauerhoff. (\u2026) De bebloede, gedeukte, gehavende, oneindig eenzame en verschrikkelijke piraat, kortom de schrik van alle kinderkamers en keukens, duikt plotseling op als\u2026literair tijdschrift-overzichtgever van een lokaal krantje!!\u2019<\/p>\n

Slauerhoff kreeg met opvallend veel vrienden, kennissen, uitgevers en literaten ruzie. Toch begint in deze verzameling brieven over de piraat, desperado, po\u00e8t maudit, outcast en degene die \u2018dikwijls op zijn ruwe, ongezouten manier de dingen hartelijk bij de naam kon noemen\u2019 (dixit Menno ter Braak) de balans aardig over te hellen naar een\u00a0wellevende, zorgzame, sympathieke, gezellige Slauerhoff. Er is nog genoeg ge\u00ebtter en humeurigheid door zijn slechte gezondheid en moeilijke dagen op de schepen waarop hij vaart, maar in veel brieven is hij die \u2018sympathieke kerel\u2019 waar Du Perron het over had.<\/p>\n

\"\"
Terborgh en zijn vrouw Marguerite op 16 juni 1934 in Algeciras, Spanje, foto genomen door de dichter Jan Slauerhoff.<\/figcaption><\/figure>\n

De brieven aan Arthur Lehning en zijn vriendin Annie Grimmer, meestal uit verre landen, zijn uitgesproken aardig. Hij gaf haar koosnamen (\u2018Larrios\u2019), roemde haar manier van schrijven, had belangstelling voor haar werk, maakte grappen over Lehnings anarchisme (\u2018wat moet ik zo\u2019n anarchist nu cadeau geven, een handgranaat?\u2019) en besluit de brief met het strelen van haar \u2018zwarte lokken.\u2019 Hij was platonisch verliefd op haar, en dat was een uitzondering in zijn doorgaans kortstondige verliefdheden. Wanneer hij in 1925 op reis gaat en in Parijs op het perron afscheid genomen heeft van Lehning en Annie schrijft hij haar apart een brief: \u2018Ik vond het vreselijk je te zien verdwijnen. (\u2026)Je hebt me veel beter gemaakt dan ik was. (\u2026) Ik wist nooit dat een vrouw zo sterk, zo zacht tegelijk kon zijn, dat ik het weet is gelukkig.\u2019 Hij keek uit naar een brief van haar (\u2018ik denk veel aan je en wilde graag iets van je hebben\u2019). Ze zou in 1931, vijfendertig jaar, tot zijn verdriet overlijden aan tbc.<\/p>\n

Iets zakelijker, maar voorzien van eenzelfde onzelfzuchtige belangstelling voor de ander zijn de brieven aan de diplomaat en schrijver Reijnier Flaes\/F.C. Terborgh. En die aan Hans Feriz, de Oostenrijker die tegelijk met Slauerhoff geneeskunde studeerde in Amsterdam. Slauerhoffs brieven aan hem zijn in 1984 eerder uitgegeven als Priv\u00e9 Domein-deel. Terborgh en Feriz speelden geen van beiden een rol in de Nederlandse literatuur en dat hielp om de vriendschap in stand te houden. De ruzie met Du Perron ontstond immers vooral omdat Du Perron zich zo druk maakte in de literatuur. Maar eigenlijk weet hij niet waarom hij \u2018tot zo\u2019n besliste vijandschap tegen Du Perron gekomen\u2019 is: \u2018Denkelijk au fond omdat het een man is van words words.\u2019<\/p>\n

De andere vriendschap die in deze brieven irenisch ongeschonden blijft tot Slauerhoffs dood in oktober 1936, is die met Adriaan Roland Holst. Wanneer hij in 1930 bij Du Perron op het kasteel Gistoux logeert schrijft hij Roland Holst (\u2018Jany\u2019), die zich in Ascona bevindt, dat hij zeer verlangt hem weer te zien en herinnert hem er aan dat hij zijn portret nog zou sturen: \u2018Alleen aan jou voel ik mij verwant onder de levenden.\u2019 Bij die gelegenheid stuurt hij hem ook het gedicht \u2018Aan A.R.H.\u2019 dat hij al veel eerder schreef, maar er toen niet mee \u2018voor de dag mee durfde te komen.\u2019 Nu eigenlijk nog niet, maar hij moet het maar nemen \u2018voor wat het is.\u2019 Het is een onomwonden vriendschapsgedicht van iemand die een verwante geest heeft ontdekt, iemand die niet \u2018ontrouw aan zichzelf\u2019 werd zoals die anderen die \u2018heimelijk hunkren naar klamme troost\u2019. Die anderen zwichtten \u2018voor zatheid\u2019, maar \u2018gij hebt volgehouden,\/Iedere toenadering fier afgestooten,\/Iedere genegen troost teruggebogen.\u2019 In een ander gedicht, \u2018Wandeling\u2019, dat aan Roland Holst is opgedragen, typeert hij haarscherp hun verschil en overeenkomst: \u2018Zijn wij elkander vreemd en toch vertrouwd:\/De een altijd met stilte en rust in strijd,\/De ander vol ijle vrede, sterk en koud.\u2019 Vreemd was voor Slauerhoffs het \u2018sirenische\u2019 deel van Roland Holsts po\u00ebzie, de gedichten waarin hij zich in de Elysische velden hoog boven het aards gewemel begaf. Maar er was ook een scherpe, sterke en koude Holst. Die was hem wel vertrouwd.<\/p>\n

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat Slauerhoffs brieven (anders dan Kees Fens meende) niet \u2018tot de allersterkste van de Nederlandse letteren behoren.\u2019 Er is veel dagelijkse ruis, een aanzienlijke hoeveelheid overkoepelend geklaag, veel brieven over hoe en waar te leven, veel \u2018langzaam te gronde gaan\u2019 omdat hij geen standplaats weet te vinden. En zich in wespennesten steken. Maar de brieven aan Roland Holst, aan Hendrik de Vries, Arthur Lehning en Annie Grimmer, aan Hans Feriz en F.C. Terborgh maken veel goed. De onmogelijke Slauerhoff raakt daarin op de achtergrond, die moet je er bijna bij denken.<\/p>\n

\n

Een varend eiland. Brieven van J. Slauerhoff<\/a><\/em>, gekozen, bezorgd en geannoteerd door Hein Aalders, is uitgegeven door De Arbeiderspers in de reeks Priv\u00e9 Domein.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Brieven van Slauerhoff waren wel her en der uitgegeven, maar niet een selectie uit wat er nog in archieven te vinden is. De keuze van Hein Aalders zorgt er voor dat de \u2018onmogelijke Slau\u2019 wat op de achtergrond raakt. ‘Ken je Slauerhoff?\u2019, vraagt E. du Perron in 1929 aan Anthonie Donker nadat hij hem \u00e9\u00e9n […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-341519","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/341519","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=341519"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/341519\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=341519"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=341519"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}