{"id":338815,"date":"2016-09-27T13:05:15","date_gmt":"2016-09-27T11:05:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=338815"},"modified":"2016-09-27T13:35:45","modified_gmt":"2016-09-27T11:35:45","slug":"eenzame-ouderen-de-zilverlijn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/eenzame-ouderen-de-zilverlijn\/","title":{"rendered":"Belservice voor eenzame ouderen: ‘Je belt voor mij. Want ik ben eenzaam en jij niet.’"},"content":{"rendered":"
‘Wa zeggu?’ Onderschat de impact niet van een simpel praatje: belservice de Zilverlijn laat ouderen hun eigen stem weer even horen.\u00a0\u2018Hmmm, jaaa, oooh, zeker, tssss, aaach.\u2019<\/span><\/div>\n

Een maandagochtend op een nondescript bedrijventerrein in Bunnik. In de appelgroene ruimte zitten vier vrijwilligers met headsets. Om negen uur is de eerste lichting aan de beurt. Het computersysteem wordt geopend en het meest recente belverslag komt in beeld. Mevrouw was in een goede bui. Haar enkels zijn minder opgezwollen, ze voelt zich wat beter. Is meegegaan met het Keukenhof-uitje. Was een overwinning. Wel wat problemen met de zieke zoon.<\/span> \u2018De bel-historie helpt de volgende vrijwilliger om in te haken op de voorgaande gesprekken,\u2019 legt projectco\u00f6rdinator Babs Bergs uit. \u2018Er bestaan geen vaste belrelaties, dus ze kunnen elke week iemand anders aan de lijn krijgen. Meestal vinden de ouderen dat niet erg, dan praten ze gewoon opnieuw over hetzelfde onderwerp.\u2019<\/p>\n

Bergs belt zelf ook. Met haar strak achterover gekamde rode haar en zwart opgemaakte ogen is ze een opvallende verschijning. Toch is haar stem het enige wat telt. Ze zet haar headset op en belt een nummer in Breda. In het scherm staat de samenvatting. ‘Meneer van der Plas was deze week aan de dialyse. Was met nieuwe schilderijen begonnen, een olifant en een tijger. Praatte over zijn werk in de snoepfabriek. Wilde na 10 minuten weer ophangen.\u2019<\/span><\/em> De telefoon gaat over. \u2018Hallow?\u2019 klinkt er, samen met een bak achtergrondgeluid. \u2018Kunt u de tv wat zachter zetten meneer?\u2019 vraagt Bergs met een zachte, haast zwoele stem. \u2018Wa zeggu?\u2019 \u2018Of u de tv wat zachter kunt zetten.\u2019 Gestommel. Meneer van der Plas pakt de hoorn weer op en steekt in plat Brabants van wal. \u2018Zeg \u2019s, wie had ik vorige week nou oan de lijn? Da was geen Nederloands wat zij proatte.\u2019 \u2018Braziliaans was zij,\u2019 zegt Bergs. \u2018Nou, ik verstond er bekant geen barst van. Ik zeg nog: proat jij geen Nederlands?\u2019 Bergs giechelt. \u2018Maar aan uw accent is ook goed te horen dat u uit Brabant komt.\u2019 Het blijft even stil. \u2018Woaran dan?\u2019<\/p>\n

De eigen stem even horen<\/h5>\n

Ge\u00efnspireerd door de Britse variant the Silverline<\/span> startte het Ouderenfonds in 2015 met een eerste pilot van de Zilverlijn. In februari werd het project officieel geopend op het Binnenhof in Den Haag. In een speciale belbus van KPN hingen Diederik Samsom, Martin van Rijn en Arie Slob met de eerste lichting ouderen aan de lijn. En Henk Krol natuurlijk. \u2018Er is niks mooiers dan iemand blij maken met een beetje contact,\u2019 aldus Diederik Samsom.<\/p>\n

Volgens opinieonderzoeksbureau TNS NIPO voelen 1 miljoen van de 4,1 miljoen 55-plussers zich vaak eenzaam; 200.000 van hen zouden zelfs extreem eenzaam zijn. Die laatste groep heeft maar \u00e9\u00e9n keer per maand sociaal contact. Vanwege de bekende redenen als het overlijden van een partner, gebrek aan mobiliteit en vaste afspraken ligt eenzaamheid bij ouderen sneller op de loer. Wat er aan gedaan moet worden is een tweede. Afgelopen maand kopte NRC <\/span>dat alle overheidsinitiatieven om eenzaamheid te bestrijden niet werken.\u00a0Hoogleraar sociologie Jenny Gierveld, hoogleraar ouderengeneeskunde en directeur van de Leyden Academy\u00a0Joris Slaets\u00a0en\u00a0voorzitter van Verenso, vereniging van verpleeghuisartsen\u00a0Nienke Nieuwenhuizen waren het er allemaal over eens:<\/em>\u00a0Zonnebloem-uitjes met bijbehorende goody bags, een optreden van De Staat in bejaardenhuizen of bellende politici en vrijwilligers: het zet geen structurele zode aan de dijk. Want eenzaamheid is geen eenduidig begrip. \u2018De een kan heel weinig contacten hebben, maar toch totaal tevreden zijn. Iemand met veel sociale contacten kan zich juist heel eenzaam voelen. Eenzaamheid is een individuele ervaring, die kun je niet bestrijden met overheidsprogramma\u2019s,\u2019 aldus Slaets in NRC<\/span>. Gelukkig is dat cynisme niet te ontdekken bij de Zilverlijn. Bergs is enthousiast over het nog prille project en merkt direct de impact van een simpel praatje. \u2018Sommige mensen zeggen: ik bel om mijn eigen stem even te horen. Ik heb tot nu toe veel dankbare reacties gekregen.\u2019<\/p>\n

Dit is een slechtziende meneer met een orgel. Elke week speelt hij voor ons via de telefoonlijn.<\/q><\/p>\n

Ik mag niet klagen<\/h5>\n

Het gesprek met de Brabantse man is be\u00ebindigd. Nu drukt Bergs de toetsen in voor Den Haag. \u2018Dit is een slechtziende meneer met een orgel. Elke week speelt hij voor ons via de telefoonlijn.\u2019 Er klinkt een keurige man aan de andere kant van de lijn. Na een voorzichtige uiting van het dagelijkse ongemak als slechtziende met rollator volgt een reeks relativerende opmerkingen. \u2018Maar het zonnetje schijnt, ik mag niet klagen, elke dag is weer een nieuw avontuur.\u2019 Na enkele minuten wordt Bergs\u2019 belofte al ingelost. Hij vraagt het op een toon alsof hij het voor de eerste keer voorstelt: \u2018Wilt u misschien iets horen op het orgel?\u2019 Bergs reageert verrast: \u2018Nou, dat zou ik wel heel leuk vinden! Maar wel terugkomen aan de telefoon, h\u00e8, meneer.\u2019 Meneer Steen kruipt hoorbaar achter zijn orgel. Concentratie. Na een paar verkeerde tonen begint hij opnieuw. Het is een improvisatie op een oud Hollands lied. Als hij begint mee te zingen, lijkt hij de tijd te vergeten. Zijn vader speelde vroeger op een traporgel. Dan zaten meneer Steen en zijn zusjes rond het orgel mee te zingen. Hij mist het soms. Dan wordt hij een beetje melancholisch; samen met een zus is hij de enige die nog over is. Zijn vrouw is al tien jaar dood. Het orgel geeft hem ook kracht. Een half uurtje spelen betekent altijd een positief begin van de dag. Meneer Steen zingt steeds harder mee. Waarschijnlijk heeft hij zijn ogen dicht, maar we weten het niet zeker. Het concert duurt een aantal minuten, daarna loopt hij terug naar de telefoon om de hoorn weer op te pakken. \u2018Het is een eerste indruk, wat denkt u?\u2019<\/p>\n

\"\"
Illustratie: Paul Faassen<\/figcaption><\/figure>\n
Luistergeluiden<\/h5>\n

Het Zilverlijn-bestand bevat nu ongeveer driehonderd ouderen die wekelijks worden gebeld. Het is een diverse groep. De jongste is 55 en woont in het centrum van Amsterdam, de oudste is 93 en woont op het platteland in Noord-Groningen. Sommigen hebben een achtergrond als arts, anderen waren bakker. De ouderen kunnen zich opgeven via het blaadje van het Ouderenfonds, via de Ouderenombudsman of via een reclamespot op tv. Daarin praat een oudere dame met hagelwit (kunst-)gebit en een bloemstuk op de achtergrond over haar ervaring met de Zilverlijn. Vanuit haar multi-verstelbare stoel spoort ze andere ouderen aan te bellen: 0900 6080100. \u2018We zoeken eigenlijk meer naar ouderen dan naar vrijwilligers op dit moment,\u2019 zegt Bergs. \u2018Het blijkt nog best lastig om ze te bereiken. Want driehonderd van die geschatte 200.000 eenzamen is natuurlijk weinig.\u2019<\/p>\n

Van de bellende vrijwilligers wordt niet veel gevraagd, behalve een luisterend oor, een beetje tijd en voldoende empatisch vermogen. Er wordt wel een middag training gegeven ter introductie. Bergs haalt de richtlijnen erbij. \u2018We gebruiken de LSD-methode,\u2019 legt ze uit. \u2018Dat staat voor: Luisteren, Samenvatten, Doorvragen. Als je goed luistert, kun je ook samenvatten en dan kun je daar weer op doorvragen. We bespreken ook wanneer je een goed gesprek hebt.\u2019 Ze leest de punten voor: 1.<\/span> Actief luisteren, deur openzetten en openhouden. 2. Laat een stilte toe in een gesprek, dat is een aanmoediging om door te praten 3. Stel je eigen mening uit, laat de oudere het gesprek leiden. 4. Laat merken dat je luistert, maak luistergeluiden.<\/span><\/p>\n

Vanachter de computerschermen klinken nu overal luistergeluiden. \u2018Hmmm, jaaa, oooh, zeker, tssss, aaach.\u2019 \u00a0Bergs sluit af met de laatste punten. 4. Zeg niet \u2018ik bel omdat u eenzaam bent\u2019, dat kan vervelend worden gevonden. 5. Niet betuttelen, gebruik geen verkleinwoordjes als \u2018oudje\u2019.
\n<\/span><\/p>\n

In het begin maakte ik me zorgen hoe ik een gesprek gaande kon houden, maar ik kwam er al snel achter dat afronden veel moeilijker is.<\/q><\/p>\n

Heb je een vriendin?<\/h5>\n

Een goedbedoelende dame in de hoek heeft dat laatste punt niet helemaal begrepen. \u2018Wat kn\u00e1p van u! Nou, ik neem mijn petje voor u af hoor! Jaaaaa!\u2019 Naast haar zit een jonge blonde man. Freek Schr\u00f6der is 24 jaar. Hij is net begonnen bij de Zilverlijn. Naast zijn baan bij Apple komt hij elke woensdag naar Bunnik om een middag te bellen. Hij spreekt dan zo\u2019n vijf tot zeven ouderen. \u2018Ik wilde altijd al iets doen voor de maatschappij. Ik zat te twijfelen tussen de dierenambulance en iets met ouderen. Uiteindelijk koos ik voor de ouderen, dat is iets laagdrempeliger. Voor de dierenambulance moet je examens doen en hier kun je meteen beginnen met bellen.\u2019 Via het ouderenprogramma van Geer en Goor hoorde hij voor het eerst over het ouderenfonds. \u2018Eerst wilde ik uitjes doen met ouderen, maar toen zag ik dat je ook kon bellen. En dat is wel een makkelijke manier natuurlijk. In het begin maakte ik me zorgen hoe ik een gesprek gaande kon houden, maar ik kwam er al snel achter dat afronden veel moeilijker is.\u2019<\/p>\n

Dat wordt direct duidelijk als hij een mevrouw uit Lelystad belt. \u2018Dat zal de Zilverlijn wel zijn!\u2019 klinkt een volle Amsterdamse stem als Freek de telefoon heeft laten overgaan. Ze steekt direct van wal. \u2018Ik zit net naar een merel te kijken. Nu heeft-ie een nestje gebouwd, maar hij heeft geen vrouwtje. Hij zit gewoon een vrouwtje te zoeken. Of misschien is het vrouwtje wel doodgegaan, dat kan ook. Zielig! Jammer dat ze niet kunnen praten.\u2019<\/p>\n

Freek maakt een luistergeluid. \u2018En nu zit er een hele vieze vlieg op m\u2019n raam. Weet je wat die vliegen doen? Die poepen! Op het raam. Dat is vies. Het lijkt wel alsof ze niks anders te doen hebben.\u2019<\/p>\n

De mevrouw uit Lelystad klinkt niet direct als een eenzame oudere. Ze luncht elke dag met haar buurman (\u2018Hij heeft ze niet helemaal op een rij, hoor\u2019), haar dochter komt wekelijks langs (\u2018ze moet niet zo veel roken\u2019), ze belt elke dag met haar schoonzoon (\u2018die zit een rolstoel, dus hij kan geen kant op\u2019), ze krijg hulp bij het douchen (\u2018dan zit ik op de was-kruk te kletsen\u2019) en ze wordt naar de winkel geduwd door een hulp uit de buurt (\u2018hij zit in de schuldsanering, maar duwen kan-ie\u2019). Toch belt mevrouw Swaag maar al te graag met de Zilverlijn. Anders gaat ze in zichzelf praten en dat is gek. Haar man zei nog wel eens: stop eens met praten, maar die is er niet meer.<\/p>\n

Als Freek vraagt of ze hem mist, zegt ze: \u2018Aan de ene kant mis ik \u2019m, maar aan de andere kant leef je wel heel makkelijk. Je kan eten wat je wil en hij maakte altijd zo\u2019n troep overal. Zat-ie zelf alcohol te stoken in de kamer. Dan stonden er allemaal van die buizen te pruttelen hier achter de bank. Hij ging op een gegeven moment toch dood, er was niks meer aan te doen. Dan krijg je zo\u2019n koker mee met de as. En hij zei altijd: zet me maar bij de vuilnis. Dus dat heb ik maar gedaan. Ik zei: Jan, daar ga je! Nou, straks ga ik The<\/span> Bold en the Beautiful<\/span> kijken, heerlijk vind ik dat.\u2019<\/p>\n

Freeks luistergeluiden worden minder. Dat registreert mevrouw Swaag ook. \u2018Wordt het te lang? We zijn een half uur aan het bellen en ik mag maar twintig minuten, h\u00e8? Ik heb nog helemaal niet gevraagd hoe het met jou gaat. Wat ego\u00efstisch. Maar ja, je belt voor mij. Want ik ben eenzaam en jij niet. Heb je een vriendin?\u2019<\/p>\n

\"\"
Illustratie: Paul Faassen<\/figcaption><\/figure>\n
Haak in het plafond<\/h5>\n

Babs Bergs belt nu een mevrouw die twee keer per week wordt gebeld. Mevrouw Holtrop heeft aangegeven dat ze wat extra aandacht kan gebruiken. \u2018Goedemorgen?\u2019 klinkt een Indisch accent. \u2018Had ik u de vorige keer aan de lijn over mijn kinderen?\u2019 \u2018Nee, dat was iemand anders. Maar ik heb er wel iets over gehoord,\u2019 zegt Bergs, met een oog op het laatste belverslag. \u2018Ja mevrouw, ik heb ze niet meer gesproken. Ze willen mij niet zien. Ik vraag God steeds: waar heb ik dit aan verdiend?\u2019<\/p>\n

Mevrouw Holtrop blijkt een zwaarmoedige beller. Ze kampt regelmatig met depressies en ziet het leven soms niet meer zitten. \u2018Ik heb God wel beloofd dat ik me niet meer van het leven zal proberen te beroven. Dat heb ik nu al twee keer gedaan en ik wil het niet meer. Ik bid om nog een beetje kracht en plezier in m\u2019n leven.\u2019 Ze snift. Bergs probeert haar wat op te beuren en vraagt naar het aanstaande Humanitas-uitje. Haar bibberige stem slaat direct om in enthousiasme. \u2018Ik ga een lied zingen! Als dank voor de hulp. Wilt u horen?\u2019 Het antwoord wordt niet afgewacht en er wordt snel een cd-speler naar de telefoon gesleept. De playknop gaat aan en na de eerste akkoorden begint mevrouw Holtrop mee te lispelen. \u2018I always will love you, I always will care,\u2019 Ze doet haar best om de hoge noten te halen en dat is niet makkelijk. \u2018Stronger than the strongest river will flow oeooeoe, is my love for you, I want you to know.\u2019 Babs Bergs geeft de zo verlangde complimenten. \u2018Dank u wel!\u2019 lacht mevrouw gevleid. \u2018Ik ben er ook blij mee. En daarom kan ik niet begrijpen waarom mijn kinderen niet van mij kunnen houden.\u2019
\nTwintig minuten later hangt Bergs op.<\/p>\n

Mevrouw Boes is de volgende. De laatste keer vertelde mevrouw over een haak die ze in het plafond had geslagen. Ze wil zich niet overleveren aan IS als ze op de stoep staan. E\u00e9n oorlogstrauma is wel genoeg. Haar moeder kwam om het leven bij het bombardement op Rotterdam. Ze vonden haar intact, met haar zonnebril nog op. Daarna was mevrouw Boes bang als Jan Klaasse tegen Katrijn schreeuwde in de poppenkast. Ook was ze bang als er te veel geluid was op straat. Dat is nooit weggegaan. Ze blijft liever binnen. Mensen klagen wel eens: ben je daar niet eens een keer overheen? Nee, daar is mevrouw nog steeds niet overheen. Maar haar slaapkamer is fijn, haar dekbed heeft mooie mauve bloemetjes en er is een schemerlampje. Daar voelt ze zich veilig. Maar die haak blijft in het plafond.<\/p>\n

Iets te veel over zichzelf<\/h5>\n

De Engelse Silverline heeft de dienst inmiddels al uitgebreid met group-chats en een speciale hulplijn, maar bij de Nederlandse Zilverlijn gaat het alleen om een onschuldig gesprek. Bergs: \u2018Het is expliciet geen hulpverleningsdienst. Er zijn veel mensen die openlijk uitspreken dat ze wel eens donkere gedachten hebben. Ze delen ook wel eens su\u00efcidale gedachten. Tenzij het echt alarmerend is, doen wij daar verder niets mee. Veel mensen vinden het fijn om die negatieve gedachten uit te spreken zonder dat iemand meteen actie gaat ondernemen of het probeert op te lossen.\u2019<\/p>\n

In het groene belcentrum gaat de telefoon over. Dat is zeldzaam, want in principe bellen de vrijwilligers alleen zelf. \u2018Hallo?\u2019 Een mevrouw uit Drenthe heeft besloten om eigen initiatief te tonen. Ze wil bij deze een klacht indienen. De laatste vrijwilliger beviel niet. Niet omdat ze slecht luisterde, denigrerend was of te weinig open vragen stelde, maar het profiel sprak haar niet aan. \u2018Mijn vrijwilliger was gelukkig getrouwd. Had kinderen, een mooi gezin. Ze was gelukkig. Die begrijpt mij toch niet! Ik wil iemand die ook weduwe is. Begrijpt u? Iemand die ook eenzaam is.\u2019<\/p>\n

Er komen ook wel eens klachten binnen over vrijwilligers die misschien zelf iets te veel behoefte hebben hun verhaal kwijt te kunnen. \u2018We benadrukken dat de vrijwilligers open en eerlijk moeten zijn, want je zit niet in een rol van adviseur of hulpverlener,\u2019 zegt Babs Bergs. Maar het kan daardoor voorkomen dat een vrijwilliger iets te veel over zichzelf praat. En dan hebben we wel eens moeten zeggen: laat dat maar even achterwege. Het is wel het moment van de oudere en niet het moment van de vrijwilliger.\u2019<\/p>\n

Niet van haar niveau<\/h5>\n

In het hokje ernaast maakt de jonge vrijwilliger Jacco zich op om een vrouw met een dubbele achternaam te bellen. Hij knijpt \u2019m een beetje. \u2018Sommige mensen zijn heel dankbaar, maar deze mevrouw niet. Ze vindt eigenlijk dat ik niet van haar niveau ben. Dat ik te jong ben en geen goede achtergrond heb. Ze is ook afkeurend over mijn christelijke geloof. En ze test mijn kennis. Over politieke geschiedenis of tafelmanieren. Maar ze blijft wel bellen, dus ze zal er wel iets uithalen. Dat is dan toch heel mooi.\u2019 Hij pakt dapper de hoorn en belt het Haagse nummer.<\/p>\n

Babs Bergs legt de hoorn op de haak. De laatste oudere van de dag zit erop. Ze rolt de headset op en pakt haar tas. Ze moet snel naar huis om voor haar drie kinderen te zorgen. \u2018Laatst had ik een gesprek met een dame die bijna niemand sprak,\u2019 zegt ze onder het weggaan. \u2018We hadden samen bedacht dat het goed zou zijn als ze een praatje zou aanknopen met een willekeurige klant in de supermarkt. Om over haar angst heen te komen. Toen ik haar de week erop belde, was ze gedesillusioneerd. Niemand had zin gehad in een praatje, de meesten liepen door. Dat vond ik confronterend. Voor mijn werk maak ik wel tijd en ruimte voor gesprekken, maar als ik hier de deur uitstap en de supermarkt in ren, ben ik net zo gehaast als iedereen. Ze had het over mij kunnen hebben.\u2019<\/p>\n

De namen van de ouderen zijn gefingeerd om hun anonimiteit te garanderen.<\/em><\/p>\n

\n
Een luisterend oor<\/h5>\n

Wilt u weten hoe de ouderen uit dit stuk klinken? Ga dan naar de Brakke Grond in Amsterdam. Op 30 september gaat daar de geluidsinstallatie Een luisterend oor<\/em> van Sanne Rovers en Laura Stek in premi\u00e8re op het podcast-festival Oorzaken<\/a>. De installatie bestaat uit drie losse decors met een leunstoel, een uitzicht en een vaste telefoon. Via de telefoon komt de bezoeker in contact met drie ouderen die vertellen over hun leefwereld.<\/p>\n

Voor wie liever online kijkt, is er een korte animatie over de man met zijn orgel. In zijn monotone uitzicht op een grijze massa flats verschijnen getekende hersenspinsels van de hand van Zaou Vaughan. Nu te zien op vpro.nl<\/a>. Of hieronder:<\/p>\n