{"id":335498,"date":"2016-08-09T14:57:45","date_gmt":"2016-08-09T12:57:45","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=335498"},"modified":"2016-08-09T14:57:45","modified_gmt":"2016-08-09T12:57:45","slug":"rene-gude-keukentafelfilosofie-en-levenswijsheid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/rene-gude-keukentafelfilosofie-en-levenswijsheid\/","title":{"rendered":"Ren\u00e9 Gude: tussen keukentafelfilosofie en levenswijsheid"},"content":{"rendered":"
\n

De begin 2015 overleden Denker des Vaderlands Ren\u00e9 Gude kwam er niet toe om eens systematisch op te schrijven waaruit zijn wereldbeschouwing bestond. Zijn \u2018testament\u2019 kreeg toch weer de vorm van gesprekken.<\/p>\n<\/div>\n

Een Denker des Vaderlands die het leven een \u2018gedoetje\u2019 noemt kan er niet vanuit gaan dat hij erg serieus genomen wordt. Zo\u2019n typering behoort tot de categorie ‘het leven is een afvalrace’ of ‘het leven is een pijp kaneel’. Toch ging Ren\u00e9 Gude er aan hechten. Het leven was veel gedoe: veel routine, veel regelen, veel van hetzelfde, veel onbeduidende kleinigheden die niet over het hoofd gezien kunnen worden. Om in de geest te blijven en dat gedoe de baas te worden beschouwde hij filosoferen als een soort kletsen: eindeloos bomen. Elk gesprek over filosofie dat een einde moest krijgen was voor Gude een afgebroken gesprek: hij had nog graag nog even doorgekletst.<\/p>\n

Ook al was hij een serieuze filsoof, Gude had de onbedwingbare behoefte om filosofie ook gezellig te maken. Filosofie als iets voor aan de keukentafel. Alleen aan een\u00a0 <\/span>keukentafel noem je het leven \u2018de hele mikmak.\u2019 Alleen aan de keukentafel kun je zeggen dat je nog wel twintig jaar in het leven door had willen \u2018klooien.\u2019 Alles wordt dan ook tot keukentafelproporties teruggebracht. De aarde heet dit \u2018flutplaneetje\u2019. De dingen door elkaar heen halen heet dan \u2018piemelen\u2019 en in de priv\u00e9-sfeer je gang gaan heet \u2018frutten.\u2019 Dat het leven zin-geven is betekent \u2018dat je zelf aan de bak moet.\u2019<\/p>\n

\u2018Klooien\u2019 en serieus in filosofische categorie\u00ebn denken horen voor Gude\u00a0bij elkaar.<\/q><\/p>\n

Dit keukentafelgedoe is een onmiskenbare kant van Gude, maar daar laat hij het toch niet bij. \u2018Klooien\u2019 en serieus in filosofische categorie\u00ebn denken horen voor hem bij elkaar. Dat is misschien het beste te zien aan wat men nu zijn testament zou kunnen noemen: Het agoramodel<\/i>, het boekje dat drie vrienden hebben gemaakt van de gesprekken die ze over zijn \u2018wereldbeschouwing\u2019 met hem hebben gevoerd aan het eind van zijn leven. De bedoeling was dat Gude dat zelf zou schrijven, maar dat kwam er niet meer van als Denker des Vaderlands.<\/p>\n

Het oeuvre van Gude is uiteindelijk uit de weerslag van gesprekken gaan bestaan: Het agoramodel <\/i>is het vierde boekje met gesprekken met Gude: na Stand-up filosoof<\/i>, de gesprekken met Wilma de Rek, \u2018Sterven is doodeenvoudig. Iedereen kan het\u2019<\/i>, Wim Brands in gesprek met Gude, \u2018Ik blijf nog even kletsen\u2019<\/i>, de \u2018laatste gesprekken\u2019 met Gude door Rosan Hollak. Zinvolle volzinnen<\/i> is een boekje met aforismen ontleend aan al deze gesprekken. Om een min of meer afgerond geheel te maken hebben hebben Florian Jacobs, Erno Eskens en Peter Henk Steenhuis in Het agoramodel <\/i>ook een en ander aan die andere boeken ontleend.<\/span><\/p>\n

Dat Gude\u2019s wereldbeschouwing zou samenkomen in het \u2018agoramodel\u2019 is weinig spectaculair. Op de hedendaagse agora, het plein waar de vitale levensgebieden samenkomen, zijn volgens Gude vier sferen te vinden: het priv\u00e9leven, het private leven (school, werk), het publieke leven en de politiek. Die moeten volgens Gude in een goede verhouding tot elkaar staan in een mens wil je een zinvol en eventueel gelukkig leven kunnen leiden. Om daarin te slagen zijn er vier \u2018trainingssferen\u2019 die je daar in kunnen oefenen: religie, sport, kunst en filosofie. Gude heeft dit in een schema vastgelegd waarin ook de drijfveren te vinden zijn die deze levenssferen aansturen: dat zijn het Lekkere, Goede, Schone en Ware. Dat \u2018Lekkere\u2019 is typisch een woord uit Gude\u2019s knusse keukentafelfilosofie. Het Lekkere is het fundament van het bestaan: alles wordt aangestuurd door lustgevoelens. \u2018Al wat leeft, streeft\u2019, citeert Gude Spinoza. Niet het verstand, maar de passies, gevoelens en emoties maken de dienst uit, denkt Gude in de geest van David Hume en Immanuel Kant. Op zijn keukentafels gezegd: \u2018zonder trek gebeurt er niets\u2019. De ratio is alleen maar een controlerende en sturende instantie die de passies in goede banen moet leiden. In de hierarchie van menselijke vermogens (met altijd in de coulissen het menselijk tekort) staan bij Gude de lustgevoelens (appetitus) bovenaan, gevolgd door de wil (voluntas), de zintuigen (sensus) en het verstand (ratio). Maar tijdens zijn ziekte had Gude wel veel aan de sto\u00efcijnse onverstoorbaarheid, waar toch enig verstand bij komt kijken.<\/p>\n

Dat agoramodel ziet er misschien wel aardig uit, maar erg origineel is het niet. Het belangrijkste is dat Gude kiest voor de lustgevoelens als de basis van alles, maar daar heb je dit model niet voor nodig. Veel belangrijker is dat zich op de achtergrond van Gude\u2019s model een paar grote vooronderstellingen bevinden. Gude denkt dat het tijd wordt dat we het individualisme achter ons laten. We moeten veel meer in \u2018collectieven\u2019 gaan denken. Mensen moeten \u2018bindingen\u2019 aangaan en zich realiseren dat ze een onderdeel zijn van een groter geheel. Ook als ze het niet willen zijn mensen onderdeel van collectieven: de YouTube-kijkers, de autorijders, de theatergangers, de voetballiefhebbers, de Mars-eters, de bierdrinkers, de twitteraars. Gude is een communitarist, iemand die op zoek is naar \u2018cohesie\u2019, naar het samenbindende van mensen. We moeten ons durven laten \u2018meeslepen\u2019 door het gemeenschappelijke. Het individualisme zou alleen maar tot \u2018fragmentering\u2019 hebben geleid. Gude gaat er vanuit dat \u2018saamhorigheid\u2019 is aangeboren. Ook belangrijk voor de achtergrond van Gude\u2019s denken is dat hij vindt \u2018dat de wereld eenvoudiger is dan je denkt.\u2019 Dat is een bemoedigende gedachte (nu alles \u2018complex\u2019 wordt gevonden).<\/p>\n

Over \u00e9\u00e9n van de \u2018trainingssferen\u2019 waarmee mensen zich thuis kunnen voelen in een gekozen omgeving, religie, is Gude wel heel vaag. Daar bedoelt hij niet per se geloof in God mee: \u2018Religie, of daarin nu sprake is van een God of niet, is een beschavingspraktijk.\u2019 Bestaat er een religie zonder God?\u00a0<\/span>Heet \u2018zonder God\u2019 niet spiritualiteit? Gude maakt van religie kennelijk een oceanisch begrip. Hij zegt: \u2018Met religie ritualiseren we allerlei dingen. Bijvoorbeeld grote momenten in het leven die iedereen doormaakt: geboorte, de dood en verdriet. Maar ook de moraal, de manier waarop je je moet gedragen en wat er wel en niet mag.\u2019<\/p>\n

\"\"
Spinoza, Shopenhauer, en Bergson. Compositie. <\/figcaption><\/figure>\n

Hebben we per se religie nodig om met geboorte, de dood, verdriet en moraal om te kunnen gaan? Zijn er door de eeuwen heen niet talloze niet-religieuze manieren bedacht om hiermee om te gaan? \u2018Religie is het programma dat onderlinge omgangsvormen regelt\u2019, zegt\u00a0<\/span>Gude zonder te blozen, alsof diezelfde religies niet lange tijd, en deels nog steeds, voor moord en doodslag hebben gezorgd. Ook voor naastenliefde, haast ik mij toe te voegen, maar verre van exclusief.<\/p>\n

Gude waarschuwt dat we de levenssferen in zijn model niet door elkaar moeten halen, maar zelf ziet hij alles graag in termen van de sportmentaliteit: \u2018Wij sporten niet alleen op het sportveld, de sportmentaliteit doortrekt onze leefwereld als geheel. In alle hoeken van de samenleving staan scoreborden te knipperen.\u2019 Dit klinkt misschien wel pittig, maar slaat nergens op. Wanneer iemand zijn best aan het doen is (een examen halen, een opdracht uitvoeren) heeft hij geen \u2018sportmentaliteit.\u2019 Hij doet zijn best, hij is niet als een sporter aan het \u2018winnen\u2019. Dit is typisch zo\u2019n goedkope vergelijking om de moderne lezer te paaien met iets uit de populaire wereld: kijk mij eens ook van deze tijd zijn.<\/p>\n

De filosofie van Ren\u00e9 Gude moet het vooral hebben van de combinatie van zijn keukentafelfilosofie (\u2018gedoetje\u2019) en zijn praktische wijsheden, vooral te vinden in het boekje Zinvolle volzinnen<\/i>. Zodra Gude systematisch gaat filosoferen ontstaan er modellen. In Het agoramodel <\/i>staan genoeg zinnige observaties , maar het model wil zich niet in mij vastzetten als iets waarmee de wereld geheel vernieuwd gezien kan worden.<\/p>\n

Blijft over: Gude\u2019s durf om de levenskracht aan de keukentafel het \u2018Lekkere\u2019 te noemen. Spinoza noemde het nog lust, Schopenhauer de Wil en Bergson \u00e9lan vital.<\/p>\n

\n

Het agoramodel. De wereld is eenvoudiger dan je denkt<\/a><\/i> door Ren\u00e9 Gude. Samenstelling Florian Jacobs, Erno Eskens en Peter Henk Steenhuis. Uitgegeven door ISVW Uitgevers.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De begin 2015 overleden Denker des Vaderlands Ren\u00e9 Gude kwam er niet toe om eens systematisch op te schrijven waaruit zijn wereldbeschouwing bestond. Zijn \u2018testament\u2019 kreeg de vorm van gesprekken.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-335498","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/335498","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=335498"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/335498\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=335498"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=335498"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}