{"id":335273,"date":"2016-08-05T13:13:24","date_gmt":"2016-08-05T11:13:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=335273"},"modified":"2016-08-05T13:13:24","modified_gmt":"2016-08-05T11:13:24","slug":"dada-beantwoordde-de-politieke-idiotie-met-idiotie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/dada-beantwoordde-de-politieke-idiotie-met-idiotie\/","title":{"rendered":"Dada beantwoordde de politieke idiotie met idiotie"},"content":{"rendered":"
\n

Honderd jaar geleden in 1916 werd in Z\u00fcrich het cabaret Voltaire opgericht door Hugo Ball. Daar ontstond het dada\u00efsme als antwoord op de absurditeit van de Eerste Wereldoorlog.<\/p>\n<\/div>\n

De Eerste Wereldoorlog was zo\u2019n absurde aanslag op elke redelijkheid dat het absurdisme van het dada\u00efsme ontstond. Idiotie beantwoord met idiotie. Wanneer de politiek het zo bont maakte, dan moest daar met gelijke munt op gereageerd worden: met woorden die niets meer betekenden, met zinnen die nergens op sloegen, met louter klanken, geen woorden. Het geluid van de kanonnen moest overstemd worden door roffels op een grote trom.<\/p>\n

\u2018Wat nu is losgebarsten, is de hele machinerie en de duivel zelf,\u2019 schreef Hugo Ball, de oprichter van het Cabaret Voltaire in Z\u00fcrich in februari 1916. Binnen een maand maakte zich van Tristan Tzara, Hans Arp, Richard Huelsenbeck en vele andere \u2018een ondefinieerbare roes\u2019 meester. Cabaret Voltaire werd de uitlaatklep van hun gestileerde ongenoegen. \u2018Ons cabaret is een gebaar. Elk woord zegt: deze vernederende tijd is er niet in geslaagd ons respect af te dwingen.\u2019 Het dada\u00efsme stond haaks op de wereld die de oorlog had laten ontstaan: het nationalisme, militarisme, kapitalisme, de hypocrisie, het vrome moralisme en \u2018de beschimmelde schijncultuur\u2019 van het burgerdom. Dada breidde zich van af 1916 gestaag uit van Zwitserland naar Amerika, Frankrijk, Duitsland en Nederland. Theo van Doesburg, die in 1923 het initiatief nam tot de Hollandse \u2018veldtocht\u2019 van dada\u00efsme, schreef in zijn brochure Wat is dada?<\/em>: \u2018Dada is de schrik van den clubfauteuil-bourgeoisie, van den kunstcritikus, van den artist, van den konijnenfokker, van den hottentot, – van wien al niet.\u2019<\/p>\n

Toen het dada\u00efsme zich in Nederland ontwikkelde\u00a0was het voor Hugo Ball (1886-1927) al verleden tijd, al bleef hij zich verwant voelen met de kinderlijke eenvoud en het app\u00e8l op het irrationele dat Dada deed. Dat blijkt uit zijn nu vertaalde boek met aantekeningen, dagboeken, citaten en filosofische gedachten De vlucht uit de tijd. <\/em>Het boek verscheen in 1927, het jaar van zijn dood. Dat iemand als Ball het dada\u00efsme initieerde is fascinerend omdat hij juist iemand was die betekenis zocht in het leven door zich intensief te verdiepen in Augustinus, Pascal, Erasmus, Luther, Nietzsche en Dostojewski. Na een maand Cabaret Voltaire maakte Ball zich met zijn vrouw Emmy Hennings uit te voeten. Hij kwam wel weer terug, maar vond dat je van \u2018een gril\u2019 geen kunststroming moest maken. Daar hielden de meeste \u2018filialen\u2019 van Dada zich aan. Ook Van Doesburgh benadrukt dat Dada \u2018geen kunstbeweging\u2019 is, en dat Dada geen antwoord geeft op welke vraag dan ook: \u2018De werkelijke dadaist neemt voor niets stelling, noch voor kunst, noch voor politiek, noch voor philosophie of godsdienst.\u2019<\/p>\n

Ball had duidelijk religieuze neigingen en bekeerde zich uiteindelijk tot het katholicisme. Wat hij met de Eerste Wereldoorlog te gronde zag gaan was \u2018het individualistisch-ego\u00efstische Renaissance-ideaal.\u2019 Dat stond ver af van het gemeenschapsdenken en de \u2018sociale civitas dei\u2019 van het katholicisme waar hij naar uitzag. Het dada\u00efsme verwierp elke logica, maar voor Ball was het geloof juist \u2018een ordenende macht van de eerste rang.\u2019 In juni 1919 somt hij op een argeloze manier op \u2018waarin ik allemaal in geloof\u2019: \u2018in een heilige christelijke revolutie en een unio mystica<\/em> van de bevrijde wereld; in een nieuwe verbintenis van Duitsland met de oude spiritualiteit van Europa; in een rebellie niet tegen<\/em> de natuurlijke grondslagen van de maatschappij, maar voor<\/em> deze grondslagen van de maatschappij en van het geweten; in een sociale civitas dei<\/em>; in een hereniging van de bereidwillige oosterse Kerk met de westerse Kerk; en niet in de laatste plaats in een Duitsland dat de zin van deze oorlog zal vervullen: zich ondergeschikt maken aan een gemeenschap waartegen het aanvankelijk als natie rebelleerde.\u2019<\/p>\n

Zulke verstrekkende ontboezemingen, en zijn neiging tot mystiek, leiden in het boek overigens niet tot brak gezemel. Ball behoudt een aangename filosofische distantie.<\/p>\n

In de tijd dat hij dit schreef voltooide Ball 1918 de roman Flametti, oder Dandyismus der Armen<\/em> en werkte hij aan fantastische dada\u00efstische prozateksten die uiteindelijk pas in 1967, vertaald door Jan H. Mysjkin, uitgegeven zouden worden onder de titel Tenderenda de Fantast. <\/em>Het is mooie onzin, een aaneenschakeling van ongerijmdheden, opgeschreven alsof ze alle zin van de wereld bevatten. Dit is een alinea uit het hoofdstuk \u2018Grand Hotel Metafysica\u2019 waarin \u2018Melke-Melke, de kwintessens van het fantastische\u2019 hoog op een dakterras de jongeheer Foetus moet baren: \u2018Melke-Melkes ogen vatten vlam. Haar lichaam werd gevuld met graan, wierook en mirre, waardoor de beddendekens de hoogte in welfden. De vracht van haar lichaam nam toe met allerlei zaden en vruchten, zodat de windsels die het omhulden krakend knapten.\u2019 In dat hoofdstuk is iemand \u2018van top tot teen uit houterige leugens gedraaid\u2019 en \u2018heeft iemand de stemvork van de ondeugd in zijn opgeheven hand\u2019. Een \u2018Mode-idool\u2019 \u2018verdraait met zeshonderd autonoom scharnierende armen de feiten en de geschiedenis.\u2019 Het vermakelijke zit hem in de suggestie van zinnigheid die ervan uitgaat: in grammaticaal kloppende zinnen onzin verkopen.<\/p>\n

Ball had de neiging zich te willen onttrekken aan de tijd. Hij pendelde tussen de wereld en de kloostercel. Het \u2018bovenzinnelijke\u2019 verloor te veel terrein aan \u2018het hier en nu,\u2019 vond hij. Door de \u2018esthetiek\u2019 van Cabaret Voltaire achter zich te laten en zich niet meer dagelijks met politiek bezig te houden, wilde hij zich op zijn \u2018individuele basis\u2019 terugtrekken en \u2018leven voor mijn eigen integriteit.\u2019 Hij schreef in 1919 desondanks zijn boek tegen het burgerlijke rationalisme Zur Kritik der deutschen Intelligenz, <\/em>door een vriend van Ball met een karakteristieke tegenspraak \u2018een vroom boek\u2019, genoemd, \u2018in een mooie goddeloze stijl.\u2019 Dat geldt ook voor De vlucht uit de tijd.<\/em><\/p>\n

\n

De vlucht uit de tijd <\/em>door Hugo Ball is vertaald door Hans Driessen en uitgegeven door Vantilt.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Honderd jaar geleden in 1916 werd in Z\u00fcrich het cabaret Voltaire opgericht door Hugo Ball. Daar ontstond het dada\u00efsme als antwoord op de absurditeit van de Eerste Wereldoorlog. De Eerste Wereldoorlog was zo\u2019n absurde aanslag op elke redelijkheid dat het absurdisme van het dada\u00efsme ontstond. Idiotie beantwoord met idiotie. Wanneer de politiek het zo bont […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-335273","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/335273","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=335273"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/335273\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=335273"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=335273"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}