{"id":332499,"date":"2016-07-10T07:30:22","date_gmt":"2016-07-10T05:30:22","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=332499"},"modified":"2016-07-10T08:26:41","modified_gmt":"2016-07-10T06:26:41","slug":"afrekening-met-studeerkamergeleerden","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/afrekening-met-studeerkamergeleerden\/","title":{"rendered":"Wat doet de Brexit de wetenschap aan?"},"content":{"rendered":"
De gevolgen van de Brexit kunnen desastreus<\/span> zijn voor de wetenschap. Dat gaat niet alleen om geld: \u2018Waar ik me echt zorgen over maak, is dat Europa uiteenvalt in een stel kleine landjes. Dan verliezen we het van Azi\u00eb en China.\u2019<\/div>\n

Op de uitslagenkaart van het EU-referendum is het oosten van Engeland een grote rode vlek: meer dan 56 procent stemde hier v\u00f3\u00f3r een Brexit. E\u00e9n plekje kleurt echter knalblauw, bijna net zo blauw als Remain-bolwerken Londen en Edinburgh: in het stadje Cambridge stemde 73,8 procent voor blijven in de EU. Een van de allerhoogste percentages in het Verenigd Koninkrijk.<\/p>\n

Dat Cambridge zich in overweldigende meerderheid v\u00f3\u00f3r een lidmaatschap van de Europese Unie uitsprak, hoeft niet te verbazen. Met een van de meest prestigieuze universiteiten binnen de stadsgrenzen drukt de academische gemeenschap als vanouds een belangrijk stempel op de plaats. En juist die gemeenschap toonde zich in de Brexit-discussie luidruchtig voorstander van de Europese Unie.<\/p>\n

Volgens een peiling die het wetenschappelijke tijdschrift Nature <\/i>in maart hield, zou maar liefst 83 procent van de wetenschappers tegen een Brexit stemmen, terwijl slechts 12 procent voor het verlaten van de EU was. Verschillende vooraanstaande wetenschappers schreven het afgelopen halfjaar vlammende opiniestukken. Vier dagen voorafgaand aan het referendum waarschuwden honderd Britse universiteiten nog voor de gevolgen in een open brief in The Independent<\/em>: \u2018Ons vrijwillig afsnijden van \u2019s werelds grootste en belangrijkste economische blok zal onze positie als wereldleider op het gebied van wetenschap en innovatie ondermijnen, onze campussen verarmen en de mogelijkheden voor Britse burgers inperken.\u2019<\/p>\n

Het mocht allemaal niet baten. \u2018Een ontzettend teleurstellende uitslag voor de wetenschap,\u2019 zei president van de academie voor medische wetenschappen Robert Lechler een paar uur na de uitslag tegen Nature<\/em>. \u2018This is a very dark day for British research,\u2019 schreef hoogleraar Socio-Technical Innovation Mark Reed vrijwel direct op Twitter.<\/p>\n

30.000 pond per jaar<\/h5>\n

De schok was hier groot, vertelt de Nederlandse Paula Kaanders, die sinds anderhalf jaar als onderzoeker is verbonden aan de afdeling psychologie in Cambridge. \u2018Mensen waren in verwarring. Eigenlijk kende niemand ook maar iemand die Leave had gestemd. Ze voelden zich plotseling volledig vervreemd van de rest van het land.\u2019 Vooral de onzekerheid die de Brexit met zich meebrengt, hakt er volgens Kaanders in. \u2018Er is bijna geen onderzoeker hier die zijn geld niet direct of indirect van de Europese Unie ontvangt. Juist Engelse universiteiten ontvangen in vergelijking met andere West-Europese landen ontzettend veel Europees geld. Dat staat nu allemaal op losse schroeven.<\/p>\n

Eigenlijk kende niemand ook maar iemand die Leave had gestemd. Ze voelden zich plotseling volledig vervreemd van de rest van het land.<\/q><\/p>\n

Net als in Nederland verloopt ook in het Verenigd Koninkrijk de financiering van wetenschappelijk onderzoek in steeds belangrijkere mate via de Europese Unie. Onderzoeksbudgetten zijn steeds meer afhankelijk van Brussel. Het laatste EU-financieringsprogramma, Horizon2020, dat van 2014 tot 2020 loopt, omvat bijna 80 miljard euro, en Groot-Brittanni\u00eb strijkt een belangrijk deel van dit geld op. Alleen Duitsland ontving de afgelopen jaren nog m\u00e9\u00e9r wetenschapsgeld uit Brussel. Natuurlijk: Groot-Brittanni\u00eb legt ook veel in. Maar volgens gegevens van de Royal Society of Science droeg het Verenigd Koninkrijk in de periode 2007-2013 ongeveer 5,5 miljard euro af aan fondsen, om er 8,8 miljard voor terug te krijgen. Wetenschappers in het VK kregen de afgelopen jaren bovendien een vijfde van alle beschikbare Europese onderzoeksbeurzen, de zogeheten European Research Counsil (ERC) <\/span>grants.\u00a0<\/span>Allemaal geld waarvan het nog maar de vraag is of het nog zal worden overgemaakt als Groot-Brittanni\u00eb daadwerkelijk de Europese Unie verlaat.<\/p>\n

\"\"
Cambridge is een elitair ‘Remain’-bolwerk op het ‘Leave’- platteland. Foto: Justin Sutcliffe\/Polaris\/HH<\/figcaption><\/figure>\n

Niet alleen wetenschappers, maar ook studenten maken zich daarom grote zorgen over de uitslag van het referendum. Want naast de Europese wetenschapsfinanciering is het ook onzeker of het Verenigd Koninkrijk nog wel onderdeel mag blijven van het Erasmus-programma, waarmee studenten een beurs kunnen krijgen om tijdelijk in het buitenland te studeren. Britse universiteiten zijn sowieso bang dat de instroom van Europese studenten nu stilvalt. Volgens de Europese regels mogen studenten uit EU-landen nu nog tegen een verlaagd tarief van maximaal 9.000 pond per jaar aan Britse universiteiten studeren. In de toekomst moeten zij mogelijk het normale tarief voor internationale studenten gaan betalen, dat kan oplopen tot 30.000 pond per jaar. Als zij in de toekomst wegblijven, valt daarmee ook een belangrijke inkomstenbron voor Britse universiteiten weg.<\/p>\n

Kroati\u00eb en Zwitserland<\/h5>\n

Zijn die doemscenario\u2019s realistisch? Bekend voorbeeld is Zwitserland, dat via verschillende verdragen met Europa toch aanspraken kan maken op financiering en subsidie, waaronder ook geld uit het Horizon2020-programma. Totdat de Zwitserse bevolking zich begin 2014 in een referendum met een kleine meerderheid uitsprak voor het instellen van een quotum op immigratie vanuit EU-staat Kroati\u00eb. In reactie hierop werd de deelname van Zwitserland aan Europese onderzoeks- en studentenbeurzen per direct stopgezet. Onderzoekers waren voor financiering plotseling weer aangewezen op de beperkte landelijke budgetten. Na zes maanden bereikten Zwitserland en Kroati\u00eb een voorlopige associatieovereenkomst, waarna deelname aan de Europese onderzoeksgelden hervat kon worden. Maar een nieuw referendum kan altijd roet in het eten gooien. En zo blijft de continu\u00efteit van de vaak jaren durende onderzoeksprojecten onzeker.<\/p>\n

Onderhandelingsfase<\/h5>\n

\u2018Het grootste probleem is op dit moment de onzekerheid,\u2019 vertelt klinisch farmoloog en voorzitter van het College van Bestuur van de Universiteit Maastricht Martin Paul. Zijn universiteit is de meest internationale van Nederland: 50 procent van de studenten en meer dan 40 procent van de academische staf is afkomstig uit het buitenland. Vrijwel direct na het bekend worden van de Brexit-uitslag verscheen van Paul op de site Times Higher Education een opiniebijdrage over de uitdagingen waarvoor Europese wetenschappers staan in het licht van de Brexit. Wegvallende financiering kan voor wetenschappers en universiteiten een probleem worden, maar waarschijnlijk acht Paul dat niet. \u2018Engelse universiteiten en wetenschappers zijn al zo intensief verbonden met andere Europese partners; ik denk niet dat je dat zomaar kan afbreken. Kijk naar landen als Zwitserland of Noorwegen: ook daarmee hebben we inmiddels allerlei verdragen waardoor wetenschappers alsnog aanspraak kunnen maken op Europese beurzen. Het grootste risico in deze fase is echter dat we niet weten hoe die nieuwe verdragen eruit zullen zien.\u2019<\/p>\n

Paul vertelt over een gesprek dat hij die ochtend voerde voor een onderzoeksproject waarin ook Engelse universiteiten mogelijk zouden deelnemen. \u2018Niemand kon zeggen of en hoe we konden doorgaan. De Engelsen wisten niet of ze voor steun nog op hun regering konden rekenen. Daarom is het zo belangrijk dat de onderhandelingsfase snel begint en we nieuwe overeenkomsten kunnen sluiten. En als het zover komt, dan denk ik wel dat er dingen te regelen zijn.\u2019<\/p>\n

Concurrentie met Azi\u00eb<\/h5>\n

In een open brief in de Volkskrant<\/em> riepen honderd Britse academici de Nederlandse regering juist op g\u00e9\u00e9n haast te maken met de onderhandelingen over uittreding. \u2018We hopen dat het Britse parlement nog bij zinnen komt,\u2019 schreven ze. En: \u2018We leggen ons er niet bij neer en blijven vechten voor het Europees ideaal.\u2019<\/p>\n

Dat sentiment, en de haast Noord-Koreaanse percentages steun voor Remain onder wetenschappers en studenten, laat nog iets anders zien. Het verwijt dat academici zich arrogant opstellen en in een bubbel leven, ver verwijderd van wat er leeft in de Britse samenleving, kun je eenvoudig maken. Veel academici zijn global citizens bij uitstek. Ze vliegen de wereld over voor congressen, leggen hun onderzoeksverbanden dwars over grenzen heen en werken niet zelden tijdelijk of permanent in het buitenland. In Cambridge komt een derde van de onderzoekers uit het buitenland, en 23 procent uit EU-landen. Dat de open grenzen van de Europese Unie binnen de academische wereld geliefd zijn, is nauwelijks verrassend. Maar in het referendum was het juist die internationaal geori\u00ebnteerde \u2018elite\u2019 die ervan langs kreeg. De experts, de deskundigen, die in hun studeerkamer wonen en geen idee hebben van de zorgen van gewone Britten. Ergens is de Brexit-uitslag juist een afrekening met de van Europa zo profiterende hoogopgeleiden, die je nu eenmaal bovengemiddeld veel aan de universiteiten vindt.<\/p>\n

\"\"
Vader Stanley en jongere broer\u00a0Jo Johnson, minister van Hoger Onderwijs en Wetenschap, waren tegen een Brexit. Boris was v\u00f3\u00f3r. Foto: Andrew Parsons\/Polaris\/HH<\/figcaption><\/figure>\n

Toch is het anti-EU-sentiment ook universiteiten en de hoogopgeleide elite niet volledig vreemd. Neem alleen al de opmerkelijke familievete die de afgelopen maanden in de Britse politiek werd uitgevochten. Een food fight, volgens de Britse krant The Telegraph<\/em>. Een civilized debate, volgens Jo Johnson zelf. In elk geval stond de minister van Hoger Onderwijs en Wetenschap in het kabinet van David Cameron in de Brexit-discussie lijnrecht tegenover zijn oudere broer Boris. Het was binnen de familie Johnson overigens niet de enige breuklijn \u2013 ook vader Johnson distantieerde zich van de plotselinge Brexit-liefde van zoon Boris. Maar de onmin tussen de twee broers was nog opmerkelijker. Beiden bezochten als kind de Europese school in Brussel en vervolgden hun opleiding aan zowel kostschool Eton als de universiteit van Oxford. Beiden kozen daarna voor een loopbaan in de journalistiek. En beiden switchten toen ze eind dertig waren naar een politieke carri\u00e8re binnen de conservatieve Tory-partij.<\/p>\n

Beiden profiteerden als onderdeel van de Britse upperclass dus volop van de excellente onderwijsinstellingen die het land voor the haves te bieden heeft. Maar waar Jo, die vanaf 2015 als minister verantwoordelijk was geworden voor diezelfde onderwijsinstellingen, de Brexit als een groot gevaar zag, gebruikte Boris de diploma-uitreiking van zijn dochter de dag voor het referendum nog om ook op de universiteit campagne te voeren v\u00f3\u00f3r een Brexit.<\/p>\n

En zelfs UKIP, die zich nu heeft ontpopt tot de anti-elite-partij bij uitstek, vond zijn oorsprong aan een Britse universiteit. Hoogleraar Internationale Geschiedenis aan de prestigieuze London School of Economics (LSE) Alan Sked begon in 1991 de Anti-Federalist League, die in 1993 werd omgedoopt tot de United Kingdom Independence Party. Sinds 1997 nam Sked afstand van de partij, die naar zijn mening te veel extreemrechtse en racistische trekken begon te vertonen. Maar nog altijd is Sked een van de prominentste EU-critici, en daarmee een uitzondering op zowel zijn eigen universiteit als binnen de Britse academia in het geheel. In een ingezonden stuk in The Telegraph trok Sked begin maart nog van leer tegen EU\u2019s panicking pet academics, die volgens hem op basis van oneigenlijke argumenten campagne voerden tegen een Brexit. De angst Europese financiering en beurzen te verliezen was op niks gebaseerd, aldus Sked, die de academici vergeleek met lobbyisten uit de bankensector: een belangengroep die er slechts opuit is z\u2019n eigen hachje te redden.<\/p>\n

Is dat laatste verwijt terecht? Collegevoorzitter Paul vindt in elk geval dat alleen economische argumenten niet volstaan. \u2018Daarom ben ik er ook zo tegen om voortdurend alleen te hameren op het verdwijnen van beurzen en subsidies. Dat is toch wel het minste van onze problemen! Natuurlijk zijn we als onderzoeksgemeenschap economisch met elkaar verbonden, maar daar vinden we via nieuwe overeenkomsten ongetwijfeld wel iets op. Waar ik me echt zorgen over maak, is dat nu Europa overal ter discussie staat, we het risico lopen op een balkanisering van het Europese onderzoekslandschap. De concurrentie zit hem op dit moment niet tussen ons onderling in Europa, maar met Azi\u00eb of de Verenigde Staten. In China ontstaan gigantische campussen waarop studenten van alle landen ter wereld samenkomen. Als Europa uiteenvalt in een stel kleine landjes waar het moeilijk is samen te werken, dan lopen we een groot risico dat we de wedstrijd verliezen.\u2019<\/p>\n

Stijgende collegegelden<\/h5>\n

Ook Paula Kaanders, de Nederlandse psychologe in Cambridge, kent het verwijt dat wetenschappers in de Brexit-discussie te veel nadruk hebben gelegd op de financi\u00eble kant. Maar ze begrijpt wel waar het vandaan komt. \u2018Wetenschappers zijn nu eenmaal een vreselijk groot deel van hun tijd kwijt met geld vinden voor onderzoek. We hameren wel op het geld, maar dat is vooral omdat het zoveel uitmaakt. Vooral in Groot-Brittanni\u00eb, want als je kijkt naar hoeveel de overheid zelf in onderzoek steekt, dan is dat in vergelijking met landen als Duitsland ontzettend weinig. Als de overheid dat nu niet gaat opvangen, ontstaat er echt een groot gat.\u2019<\/p>\n

Als universiteiten moeten we juist deze jonge nieuwe generatie aanmoedigen Europa opnieuw te bekijken en opnieuw te bouwen.<\/q><\/p>\n

Het maakt de kritiek op de campagne van de wetenschappers inderdaad wrang. De conservatieve wind in de Britse politiek die een anti-EU-sentiment aanwakkerde, zorgde de afgelopen jaren ook voor stevige bezuinigingen op het hoger onderwijs. De in Nederland inmiddels zo verfoeide \u2018economisering\u2019 speelt in het VK bovendien misschien nog wel een grotere rol. Met dure wervingscampagnes proberen de Britse universiteiten al jaren massa\u2019s internationale studenten te lokken om hun inkomsten uit collegegelden te verhogen. Universiteiten en wetenschappers worden in toenemende mate gedwongen hun werk in economische waarde uit te drukken. Het marktdenken waartegen de Brexit-kiezer zich \u00f3\u00f3k richtte, is bij uitstek doorgedrongen tot de universiteiten. Tegelijk met de Maagdenhuisbezetting werd er vorig jaar ook op de LSE en het University College London door studenten tegen gedemonstreerd. Daarbij komt dat door het verdwijnen van studiebeurzen en stijgende collegegelden de ongelijkheid ook in het hoger onderwijs de afgelopen jaren groeide. Het was altijd al moeilijk om zonder rijke ouders op Oxford te komen, maar onder de regering Cameron is dat nog moeilijker geworden. Dan verbaast het weinig dat de Brit zich bij de Brexit-keuze weinig om die academische elite bekommerde.<\/p>\n

Aanmoedigen<\/h5>\n

Martin Paul van de Universiteit Maastricht hoopt dat de Brexit wellicht een wake-up call is. \u2018Natuurlijk: ook onderzoekers hebben vaak problemen met de ongelooflijke bureaucratie die komt kijken bij het werven van Europese middelen. Maar wetenschap en onderzoek gedijen per definitie bij open grenzen en samenwerking, juist binnen Europa. Alle studenten die hier in Maastricht zitten, zijn opgegroeid met dat Europese ideaal. Voor hen is het onbegrijpelijk dat je de grenzen dicht wil gooien. Als universiteiten moeten we juist deze jonge nieuwe generatie aanmoedigen Europa opnieuw te bekijken en opnieuw te bouwen. Dat moet veel verder gaan dan alleen: we hebben Europa nodig voor de grants<\/em>. We moeten vragen: wat is de waarde van Europa? En hoe kunnen we Europa hervormen? Dat verhaal moeten we ook als wetenschappers vertellen, want anders gaat het hier ook mis.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De gevolgen van de Brexit Kunnen desastreus zijn voor de wetenschap. Dat gaat niet alleen om geld: \u2018Waar ik me echt zorgen over maak, is dat Europa uiteenvalt in een stel kleine landjes.’<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-332499","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Clara van de Wiel","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/332499","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=332499"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/332499\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Clara van de Wiel","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=332499"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=332499"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}