{"id":327230,"date":"2016-05-24T15:50:39","date_gmt":"2016-05-24T13:50:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=327230"},"modified":"2016-05-24T16:32:52","modified_gmt":"2016-05-24T14:32:52","slug":"mateloze-jacht-op-meer-en-beter","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/mateloze-jacht-op-meer-en-beter\/","title":{"rendered":"De mateloze jacht op meer en beter"},"content":{"rendered":"
\n

Tussen de vele boeken waarin gepleit wordt voor langzamer leven (‘Stil de tijd’, ‘Neem de tijd’, ‘Onthaasting’) valt een boek met een pleidooi voor een mateloos leven natuurlijk op. Maar overtuigt het ook?<\/p>\n<\/div>\n

Wat is een pruttelkritiek? Dat is een kritiek over een boek met een sympathieke strekking maar waarop je op bijna elke pagina iets hebt aan te merken. Aan een rusteloos aantal uitroeptekens en vraagtekens in de marge geen gebrek. Zoals in mijn exemplaar van het door De Bezige Bij uitgegeven Rusteloosheid. Een pleidooi voor mateloos leven<\/em> van de Gentse hoogleraar ethiek Ignaas Devisch. E\u00e9n zo\u2019n uitroepteken staat bij de amicale manier waarop Devisch het over de zeventiende eeuwse filosoof Blaise Pascal heeft: \u2018Geen vrolijke Frans, die Pascal.\u2019 Dat zet niet helemaal de toon, maar toch.<\/p>\n

Rusteloosheid is in mensen ingebakken, zeiden Coornhert in de zestiende en Thomas Hobbes in de zeventiende eeuw al. Dat bevestigt Devisch nog maar eens, gesteund door denkers van Pascal tot Freud en van Girard tot Sloterdijk. Anders dan de vele boeken die er nu voor pleiten langzamer te gaan leven, beschouwt Devisch ongedurigheid niet als een probleem, maar juist als een voorwaarde voor het nemen van initiatief en het ontplooien van creativiteit. Je zou kunnen tegenwerpen dat aan het nemen van initiatief en het ontplooien van creativiteit nu niet bepaald gebrek is nu op elke hoek van de straat een bedrijf wordt opgestart en de rat race<\/em> nog volop gaande is. Maar Devisch kijkt terecht niet alleen naar onze tijd om de waarde van rusteloosheid te onderbouwen. Hij gaat desnoods terug naar de schijnbaar rustige veertiende eeuw om een dynamische koopman op te diepen die er niet genoeg van kon krijgen om zijn bezit te vermeerderen. Ook wil hij daarmee aantonen dat er altijd al \u2018iets\u2019 in mensen heeft gezeten dat hen steeds rusteloos vooruit jaagt \u2018naar meer en beter.\u2019<\/p>\n

Hij stapelt de ene reden op de andere om juist kalmer aan te doen, maar kiest toch voor de dynamiek van het moderne hectische leven.<\/q><\/p>\n

Deze goed te verdedigen visie op de drijfveren van het bestaan ligt al in de inleiding vast maar wordt pas in het laatste deel van het boek uitgewerkt. Tweederde wordt daardoor besteed aan de verklaring van de moderne rusteloosheid. Dat neemt heel wat ruimte in beslag en daarin herhaalt Devisch zich mateloos. Hij stapelt de ene reden op de andere om juist kalmer aan te doen, maar kiest toch, bijna tegen beter weten in, voor de dynamiek van het moderne hectische leven. Wanneer Devisch schrijft \u2018Zo vormen we lange rijen om nieuwe versies van bepaalde producten te kopen of \u201climited editions\u201d te bemachtigen\u2019, dan is dit geen extreem voorbeeld van onzinnige rusteloosheid. Dit hoort erbij, al lijkt het er op of Devisch het ook wel een beetje overdreven vindt. Dat \u2018iets\u2019 in onszelf dat ons voortjaagt op jacht naar meer en beter, zorgt er bij Devisch op andere plaatsen voor dat we ons \u2018voorbijlopen.\u2019<\/p>\n

Er waart veel ambivalentie door het boek. Devisch geeft veel voorbeelden van het te veel, maar trekt er geen consequenties uit. Zo is het niet zeker of er enige kritiek meespeelt wanneer Devisch het heeft over de \u2018mimetische begeerte\u2019 van Ren\u00e9 Girard, de Franse filosoof die beweert dat ons verlangen zich altijd spiegelt aan anderen. Met andere woorden: we zijn voortdurend aan het imiteren. Dat is tot op zekere hoogte<\/em> zeker het geval, maar ook in de mate waarin Devisch meegaat met Girard? Die imitatie van anderen houdt bijvoorbeeld in dat \u2018we met elkaar concurreren om liefde, om \u201clikes\u201d op Facebook en \u201cvolgers\u201d op Twitter of op andere fora.\u2019 Is dit niet iets speciaal voor pubers? Dat imiteren betekent ook dat we \u2018veel zaken nastreven zonder dat we ze nodig hebben.\u2019 Zelfs onze identiteit wordt volgens Devisch door anderen bepaald. Zelfs zo dat we zelf niets zijn: \u2018Niet zozeer wie of wat we zijn doet ertoe, maar wie we zijn in verhouding tot anderen.\u2019<\/p>\n

Zo ondermijnt Devisch zijn eigen pleidooi door argumenten aan te dragen om niet mee te gaan met de grenzeloze en rusteloze drang om steeds iets anders, nieuws, hogers, meer en beters te willen. Het \u2018multitasken\u2019 kan alleen maar tot overspannenheid leiden, de \u2018keuzestress\u2019 kan alleen leiden tot helemaal geen keuze meer willen maken. Alle moderne fenomenen ondergraven zeker voor de helft het pleidooi voor mateloos leven: de \u2018versnelling\u2019 van alles lokt uit tot meer en te veel doen in dezelfde tijd. De \u2018secularisatie\u2019(dat er geen hiernamaals is en dat alles in dit ene leven moet gebeuren), lokt ertoe uit om alles in dit ene leven te proppen. De \u2018individualisering\u2019 betekent dat je vooral uit jezelf (en niet uit anderen) moet halen wat er in zit. \u2018Zelfrealisatie\u2019 wordt zo\u2019n onrustig dwingende eis dat de hulp van welke mindsetter dan ook wordt ingeroepen. Allemaal plausibele argumenten om niet al te zeer mee te doen aan de race.Maar hoe verhoudt zich dit dan tot het individualisme van de moderne tijd waar Devisch zoveel werk van maakt? Je kunt niet goed een individu zijn door alleen te zijn wat je in anderen ziet. En wat met de \u2018rusteloosheid\u2019 die volgens Devisch alles te maken heeft met \u2018de drang iemand te zijn.\u2019 \u2018Iemand\u2019 wil zeggen: niet iemand anders. En wat met de \u2018moderniteit\u2019, waarvan Devisch zegt dat het gelijk staat aan \u2018het idee dat we zelf betekenis geven aan de wereld en niet langer ons lot willen ondergaan.\u2019 \u2018Zelf betekenis geven\u2019 wil zeggen: dat je die betekenis niet door anderen laat bepalen.<\/p>\n

\n
\"\"
Thomas Hobbes<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Devisch laat in zijn betoog een groot aantal denkers langskomen die iets bijdragen aan zijn beschrijving en analyse van de rusteloosheid. Zo ook Thomas Hobbes, de schrijver van Leviathan<\/em>, het boek uit 1651 over de vorm en macht van de kerkelijke en wereldlijke staat. Devisch\u2019 lectuur van het boek is wel een heel bijzondere. Het is begrijpelijk dat hij Hobbes als een medestander ziet omdat voor Hobbes de mens een en al onrust was (\u2018de mens is de mens een wolf\u2019), maar Hobbes zou volgens Devisch ook een pleitbezorger zijn van grenzeloze vrijheid: \u2018Iedereen heeft de vrijheid om een leven naar eigen wens en voorkeur op te bouwen\u2019 parafraseert Devisch uit Hobbes\u2019 boek. Maar zo staat het er niet bij Hobbes. Bij Hobbes heeft de mens zijn vrijheid voor het grootste deel juist uitbesteed aan de absolute heerser. In wat er over is (dat wat \u2018de soeverein bij het opstellen van regels (\u2026) buiten beschouwing heeft gelaten\u2019) is hij vrij. Maar dat betekende zeker niet dat Hobbes zorgde voor \u2018een bestaan zonder grenzen\u2019, integendeel. In werkelijkheid maakten in zijn tijd het geloof, de clerus en de staat de almachtige dienst uit. Devisch schrijft desondanks dat \u2018de mogelijkheden eindeloos\u2019 waren in de zeventiende en achttiende eeuw. De \u2018mogelijkheden eindeloos\u2019? Er was een Franse Revolutie nodig om iets van die mogelijkheden te scheppen. En dat betekende nog allerminst dat het inrichten van de wereld \u2018de zaak van de mens zelf\u2019 was geworden, zoals Devisch schrijft. En dat de wereld toen werd \u2018wat de mens ervan maakt.\u2019 Dat duurde nog wel even.<\/p>\n

Devisch laat zich regelmatig verleiden tot interessant ogende zinnen die nergens op slaan.<\/q><\/p>\n

Devisch laat zich regelmatig verleiden tot interessant ogende zinnen die nergens op slaan. Zoals: \u2018De mens wordt heen en weer geslingerd tussen rust en verveling.\u2019 Hij heeft ook de sterke neiging om te generaliseren en iedereen overal bij te betrekken, ook al voel je je in de verste verte niet betrokken: \u2018Kortom, mensen blijven steeds verlangen naar iets anders. Op het moment dat ze iets hebben verworven, zijn ze alweer op zoek naar het volgende .\u2019 Devisch trekt uit deze banaliteit niet de conclusie uit zijn \u2018pleidooi voor een mateloos leven\u2019 door zo\u2019n observatie niet bepaald wordt ondersteund. Wat moeten we met \u2018mateloosheid\u2019 als het om mensen gaat die de waarde van iets niet meer inzien omdat ze al naar het volgende verlangen? Dat zou een pleidooi voor hersenloosheid zijn.<\/p>\n

\n

Rusteloosheid. Pleidooi voor een mateloos leven<\/em> van Ignaas Devisch is uitgegeven door De Bezige Bij.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tussen de vele boeken waarin gepleit wordt voor langzamer leven (‘Stil de tijd’, ‘Neem de tijd’, ‘Onthaasting’) valt een boek met een pleidooi voor een mateloos leven natuurlijk op. Maar overtuigt het ook? Wat is een pruttelkritiek? Dat is een kritiek over een boek met een sympathieke strekking maar waarop je op bijna elke pagina […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-327230","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/327230","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=327230"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/327230\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=327230"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=327230"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}