Stemde hij vroeger vol overtuiging op Pim Fortuyn, Leefbaar Almere of de PVV, nu stemt hij helemaal niet meer.<\/p>\n<\/blockquote>\n
De steeds kleiner wordende wereld trok hen niet, de globalisering bood hun geen kansen, maar maakte hen onzeker. De multiculturele samenleving zagen ze niet als verrijking van hun leven, maar eerder als een bedreiging. Het onbekende, het ongewisse van al die nieuwe culturen speelde daarin, zeker na de schok van 9\/11, een grote rol.
\nDe bewoners van Haven idealiseerden de pioniersperiode toen ze nog dicht bij elkaar stonden en voor elkaars kinderen zorgden. Een vrachtwagenchauffeur vertelde dat het vroeger \u2018knusser\u2019 was, een ander klaagde dat de politie alleen van twaalf tot vijf bereikbaar was en nog erger: de EHBO-post was zomaar opgeheven. Veel bewoners hadden Amsterdam verlaten omdat er te veel buitenlanders kwamen. \u2018In de klas van mijn kinderen waren nog maar vier van de vijfendertig leerlingen Nederlands,\u2019 vertelde een bewoonster als bewijs van een veranderende wereld waar de gevestigde partijen geen antwoord op hadden.<\/p>\n
We waren benieuwd hoe het de Havenaars was vergaan in de afgelopen veertien jaar. De periode waarin de economische crisis toesloeg, Europa wankelde en de PVV van Geert Wilders met negen zetels in de Almeerse raad kwam.<\/p>\n De familie Van Wensveen is verhuisd. Destijds was hun bovenetage al op meters afstand herkenbaar aan de bloementrossen, wijnranken, parasols en andere vrolijk gekleurde snuisterijen die ze op hun balkon hadden ge\u00efnstalleerd. Nu wonen ze een paar straten verder, gelijkvloers, waar ze hun verzameling nog beter kwijt kunnen, het voortuintje is in prachtige kleuren verlicht.<\/p>\n Destijds hadden ze \u00e9\u00e9n chihuahua, dat zijn er inmiddels acht. Er is ook nog een herdershond en een bastaard. In de kleine woonkamer staan meerdere hondenmanden en op de bank liggen kleden voor de viervoeters. In de achtertuin staat een voli\u00e8re, waar de buren niet zo blij mee zijn. Onbegrijpelijk volgens Cor van Wensveen, die pijnlijk geraakt is door \u2018het gezeur\u2019 hierover. Onlangs was er nog een dramatische ontwikkeling: een van de honden beet in een opwelling de kat van de buren dood. Sindsdien worden Cor en zijn vrouw als outcasts behandeld.<\/p>\n De afgelopen jaren hebben hun sporen nagelaten in het gezin. Met twee van de drie kinderen gaat het redelijk: Sandro, hun oudste zoon, is nu zeventien en volgt een beroepsopleiding, dochter Mellony werkt al bij een vervoersbedrijf. Maar Delano is om voor Cor en Mary onbegrijpelijke redenen tijdelijk uit huis geplaatst en dat doet veel pijn.<\/p>\n Daar kwam nog eens bij dat de buurt door de komst van \u2018buitenlanders\u2019 veranderde. Van Wensveen zag het met lede ogen aan. Onlangs werd hij woedend omdat zijn vrouw Mary tijdens het uitlaten van de tien honden onheus was bejegend door gekleurde jongens uit de buurt, ze was zelfs uitgemaakt voor vuile hoer. Cor deed zijn beklag bij wijkagent Sytze Stel: \u2018Ik doe ze wat aan,\u2019 riep Cor, \u2018ik pik het niet meer.\u2019<\/p>\n De stress uitte zich ook fysiek. Inmiddels heeft hij meerdere malen in het ziekenhuis gelegen met een tia. Cor voelt zich in alle opzichten in de steek gelaten. Cor heeft wel respect voor Geert Wilders: \u2018Hij durft het toch maar aan.\u2019 Verder is politiek vooral geouwehoer. Dat de wereldproblemen ook de kant van Flevoland opkomen, jaagt Van Wensveen angst aan. Dat is een groot verschil met 2002: de Havenaars hadden niet verwacht dat het terrorisme zo dichtbij zou komen. \u2018Ik ben al bang als mijn vrouw \u2019s avonds met mijn dochter naar de supermarkt hier vlakbij gaat. Er kan elk moment en overal een aanslag plaatsvinden.\u2019<\/p>\n Inmiddels overweegt Cor om naar Oost-Groningen te verhuizen en daar een bed en breakfast te beginnen. Daar is het leven nog overzichtelijk, betaalbaar en veilig.<\/p>\n De crisis en de gevolgen ervan lopen als een rode draad door de recente geschiedenis van Almere Haven. Veel bewoners raakten na 2008 hun baan kwijt en daarmee hun gevoel nuttig te zijn, erbij te horen. Ook Henny Baas, jarenlang serviceco\u00f6rdinatrice bij McDonald\u2019s, werd onverwacht weggebonjourd. \u2018Je functie bestaat niet meer,\u2019 kreeg ze te horen nadat ze een periode thuis was geweest omdat ze last had van haar hart. Samen met haar man Herman was ze in 1977 verhuisd naar het arbeidersparadijsje in de polder. Herman was de eerste buschauffeur van Almere, hij is nu met pensioen maar valt af en toe nog in voor collega\u2019s. De senioren van nu hebben nog meegemaakt hoe h\u00fan ouders destijds moesten sappelen om de eindjes aan elkaar te knopen, hun vaders waren arbeider, stemden CPN of dansten op de Paasheuvel tijdens bijeenkomsten van de AJC, er was een gemeenschappelijk doel, ze streden voor meer rechten en met succes. Het ging hen goed. Tot de crisis. Luc werd in 2012 weggereorganiseerd bij Ricoh, \u2018na zevenentwintig jaar trouwe dienst\u2019. Hij was toen 57. Zij verloor een paar maanden eerder haar baan bij Johnson & Johnson. Luc probeert niet verbitterd over te komen: \u2018Ik legde de lat hoog voor mezelf. Ik was altijd aan het werk. Dit moest nog even af en dat\u2026 In 2010 kreeg ik een burn-out en moest ik naar de psycholoog. En vervolgens kwam die reorganisatie. Ik loop nu drie\u00ebnhalf jaar bij het UWV. Ik heb al 280 sollicitatiebrieven geschreven.\u2019<\/p>\n Sjoerdtje raakte al eerder haar baan kwijt: \u2018Ik dacht: gelukkig heeft Luc nog werk. Maar dat bleef dus niet lang zo.\u2019<\/p>\n Ze is niet bij de pakken neer gaan zitten. Ze viel in voor haar zwangere dochter bij de Vereniging Openbaar Onderwijs, werkte bij de afdeling financi\u00ebn van een reisbureau en zit nu als uitzendkracht bij een vervoersbedrijf.<\/p>\n Luc is er niet in geslaagd opnieuw aan de slag te komen. \u2018Ik leef niet in onzekerheid, hoor. Ik leef in de zekerheid dat ik geen vaste baan meer krijg.\u2019<\/p>\n Luc hoopt nu dat hij zich van het UWV mag omscholen tot bus- of vrachtwagenchauffeur. Tegenwoordig doet hij het huishouden, hij kookt, lapt de ramen, alleen de was neemt Sjoerdtje voor haar rekening. Zij: \u2018Hij kookt tegenwoordig beter dan ik.\u2019<\/p>\n Het vaakst is op de wensmuur geschreven: \u2018Het zwembad moet terug.’<\/p>\n<\/blockquote>\n In 2002 stemden ze nog op het CDA. Wat hebben ze de laatste keer gestemd? Op het eerste gezicht maakt Almere Haven een pittoreske indruk: de kade aan het Gooimeer is gelardeerd met Griekse, Japanse en mediterraanse restaurantjes. Maar de uitbaters ervan klagen steen en been over gebrek aan klandizie. Sinds de crisis gaan de Havenaren minder snel buitenshuis eten, vertellen ze. Voor hun vertier kunnen de bewoners ook terecht in het culturele centrum Corrosia dat onlangs werd verbouwd en nu een theater, een bioscoop, een bibliotheek en een expositieruimte omvat. Elke vrijdag wordt voor de deur van Corrosia een drukbezochte weekmarkt gehouden. In de hal op de eerste verdieping van het gebouw staat een wensmuur waarop burgers mochten aangeven hoe het leven in Almere Haven kan worden opgefleurd. \u2018Meer leuke winkels in het centrum,\u2019 luidt een van de tips. Andere verlangens: \u2018Een treinstation\u2019, \u2018een Kentucky Fried Chicken en een Starbucks\u2019, \u2018de hondenbelasting afschaffen\u2019. Maar het vaakst is op de wensmuur geschreven: \u2018Het zwembad moet terug.\u2019 Ondanks protest uit de buurt besloot de gemeente namelijk het zwembad in Almere Haven te slopen om het geld te steken in de aanleg van een gloednieuw wedstrijdbad in het rijkere stadsdeel Almere-Poort. De Havenaren zien die gang van zaken als bewijs voor de stelling dat zij voor de gemeente altijd op de laatste plaats komen.<\/p>\n Van het marktplein naar de Schoolwerf loopt de Kerkgracht, gemodelleerd naar het voorbeeld van de Amsterdamse grachtengordel. Rechts staat de Goede Rede-kerk, gebedshuis voor protestanten \u00e9n katholieken.<\/p>\n Links is een bescheiden winkelgalerij met veel leegstaande panden. Woningcorporatie De Alliantie heeft een aantal winkels voor een appel en een ei verhuurd aan stichtingen als Senior-Live en Hier TV om verdere verpaupering te voorkomen.<\/p>\n Als je aan het eind van de Kerkgracht linksaf slaat, komen de contouren van het inmiddels gesloten zwembad in zicht, de sloopwerkzaamheden moeten nog beginnen. Daarnaast staat de enigszins haveloze sporthal die, is de bedoeling, gerenoveerd zal worden.<\/p>\n De kinderen uit de buurt zijn voor hun broodnodige beweging aangewezen op de open plek tegenover zwembad en sporthal. Daar ligt \u2013 naast een playground van de Richard Krajicek Foundation \u2013 speeltuin De Speelhaven waar je kunt klimmen en klauteren. De openingstijden zijn beperkt want het kost de speeltuin de grootste moeite vrijwilligers te vinden die de hele week een oogje in het zeil kunnen houden. Aan het begin van de avond verzamelen zich bij de verouderde sporthal en het dichte zwembad Surinaamse en Antilliaanse hangjongeren die uit plastic bekertjes bier drinken en ondertussen hiphop luisteren.<\/p>\n Op het pleintje dat toegang geeft tot de Schoolwerf vallen behalve Chinees restaurant Kung Xi twee gebouwen op: het Marokkaanse ontmoetingscentrum, inmiddels moskee Attouaba geheten, en coffeeshop Chillie Kiki (\u2018bij ons kunt u terecht voor een gezellige atmosfeer en goede ontspanning\u2019). Over die moskee en coffeeshop is op de Schoolwerf veel te doen geweest.<\/p>\n Veertien jaar later geeft Luc Vos toe dat \u2018het ding aan de overkant\u2019, zoals hij het blijft noemen, minder overlast en criminaliteit oplevert dan waar destijds voor werd gevreesd.<\/p><\/blockquote>\n Eind jaren negentig kwamen de bewoners van Schoolwerf massaal in opstand. Aanleiding was het plan van de gemeente om op het grasveldje dat toen nog voor in de straat lag, een Marokkaans ontmoetingscentrum neer te zetten. Dat zou overlast kunnen veroorzaken, klaagde de buurt. Criminaliteit aantrekken. Bovendien \u2013zo had de buurt uitgevonden \u2013 zou het in werkelijkheid om een moskee gaan. Ze waren woedend op het plaatselijke bestuur dat hen probeerde te misleiden. Toenmalig PvdA-wethouder Lies Spruit wilde niet op het voornemen terugkomen omdat ze al beloften aan de Marokkanen had gedaan. Die regenteske houding zette veel kwaad bloed. Er kwam een handtekeningenactie en een inloopavond in de Goede Rede-kerk waar de emoties hoog opliepen. \u2018We worden belazerd en besodemieterd,\u2019 riepen buurtbewoners boos: \u2018We voelen ons genomen\u2019, \u2018Dit pikken we niet\u2019. PvdA en GroenLinks gooiden olie op het vuur door de bewoners, die zich gepasseerd voelden, van discriminatie en racisme te betichten. Toen waren de poppen pas echt aan het dansen (\u2018Wat flikken ze ons nou? We laten ons niet voor vuile racisten uitmaken\u2019). De buurt stapte naar de Nationale Ombudsman en de bestuursrechter maar werd van het kastje naar de muur gestuurd. In 2002 rapporteerden we dat het Marokkaanse ontmoetingscentrum, waar wethouder Spruit haar zegen aan gaf, inderdaad verdacht veel leek op een gewone moskee. De buurt w\u00e1s verkeerd ingelicht en had vervolgens wraak op de gemeente genomen door in groten getale op \u2018Pimmie\u2019 te stemmen.<\/p>\n Veertien jaar later geeft Luc Vos toe dat \u2018het ding aan de overkant\u2019, zoals hij het blijft noemen, minder overlast en criminaliteit oplevert dan waar destijds voor werd gevreesd. Elke vrijdag wordt \u2018het ding\u2019 door oudere Marokkanen schoongemaakt en die lappen dan ook de ramen. Met een stofzuiger worden zelfs de blaadjes bij de fietsenrekken opgeruimd. Hij is nog steeds verontwaardigd over het gebrek aan inspraak: \u2018Maar we hebben redelijk contact met de Marokkanen, al zijn ze wel op zichzelf. Je groet elkaar, that\u2019s it, meer niet. In al die jaren hebben we nog nooit een uitnodiging gekregen om eens binnen te komen kijken, bijvoorbeeld bij het Suikerfeest.\u2019 Ook anderen vertellen: \u2018De Marokkanen zeggen je keurig gedag, maar dat is het wel.\u2019<\/p>\n Een paar jaar na de handtekeningenactie tegen de gemeente Almere opende in 2005 op initiatief van toenmalig VVD-burgemeester Annemarie Jorritsma coffeeshop Chillie Kiki zijn deuren. Pal naast de moskee. De buurt stond opnieuw op zijn achterste benen, vooral vanwege de aanwezigheid van speeltuin De Speelhaven vlak achter de coffeeshop. \u2018We hebben geprotesteerd,\u2019 zegt Luc Vos, \u2018maar ze luisterden niet. Het is net zo gegaan als nu met de azc\u2019s. Kijk naar Geldermalsen. Drie dagen voor het besluit krijgt de bevolking te horen dat er 1500 asielzoekers komen. Het wordt je door de strot gedouwd.\u2019<\/p>\n In de hal van de Attaouba-moskee hangen posters voor een cursus islamitische gezinskunde en voor de jongerendag, dit jaar in het teken van het huwelijk. De bezoekers worden ook attent gemaakt op een inzamelingsactie van de moskee\u00ebn voor de vluchtelingen van het azc in Almere. Op de bovenverdieping zijn huiswerklokalen \u2013 eentje voor broeders en eentje voor zusters \u2013 en de ruimte waar het bestuur vergadert. Als de deur van Chillie Kiki om 4 uur \u2019s middags open gaat, is er al veel klandizie: jongeren maar ook een gemeentearbeider die aan de bar plaatsneemt voor een kopje koffie en een joint. Bij de ingang vraagt een beveiligingsambtenaar om een legitimatiebewijs. Achter de counter staat een blond meisje de klanten te bedienen die hun Marokkaanse Hija, Bubble Gum en Amnesia Haze mee naar huis nemen. Via een tussendeur kun je het bescheiden cafeetje bereiken. Daar staat eigenares Kiki op een soort stoofje hasj op te warmen zodat je het makkelijker kunt snijden.<\/p>\n Kiki, een opvallende verschijning met lange, donkere haren en fonkelende ogen, heet eigenlijk Karima Akhlufi en werd geboren in Al-Hoceima. Maar ook zij noemt zich een echte Almeerder: \u2018Ik ben hier opgegroeid en naar school gegaan.\u2019 Ze studeerde management en meldde zich spontaan bij het stadhuis toen ze in de krant las over de plannen van Annemarie Jorritsma om in Almere Haven een coffeeshop te vestigen. \u2018De hele buurt was ertegen maar Jorritsma liet hen haar dikke vinger zien. Ik vind het een hele stoere vrouw.\u2019<\/p>\n De zaken gaan goed want, zegt ze, ze verkoopt \u2018de beste Marokkaanse hasj van Almere\u2019. Kiki heeft in zijn algemeenheid gepeperde opvattingen over moslims die zich niet aan de Nederlandse normen en waarden aanpassen. \u2018Ik schaam me diep voor Marokkanen die op alles zeggen: \u201cikke niet begrijpen\u201d. Ik ben niet naar Nederland gekomen om thuis op de bank van een uitkering te leven. Ik ben een hardwerkende Marokkaan en geen rommelaar.\u2019<\/p>\n Als geboren ondernemer heeft ze lang op de VVD gestemd. De laatste keer viel de keus op D66. \u2018Maar als ik de kieswijzer zou volgen, dan kwam ik op Wilders uit. In sommige opzichten ben ik het met hem eens. Ik was boos over zijn uitspraak over minder, minder Marokkanen. Hij had minder criminele Marokkanen moeten zeggen, dan zou ik er geen moeite mee hebben gehad.\u2019 Lachend: \u2018Mijn man zegt wel eens tegen me: jij bent de Wilders hier thuis.\u2019<\/p>\n Arm en rijk, links en rechts \u2013 volgens politicologen zijn het begrippen waarvan nog maar weinig voorspellende waarde uitgaat voor het beantwoorden van de vraag of mensen gaan stemmen en op wie. Rapporten van het Sociaal en Cultureel Planbureau en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid gaan tegenwoordig vaker over de kloof die bestaat tussen kosmopolitische intellectuelen en de nationalistisch gezinde gewone man. De hoger opgeleiden geloven in de zegeningen van de globalisering, de Europese integratie en de multiculturele samenleving. Hun hart gaat uit naar politici als Alexander Pechtold en Jesse Klaver.<\/p>\n De lager en middelbaar opgeleiden kijken heel anders tegen de wereld aan. Van globalisering verwachten ze dat hun baan via outsourcing naar het buitenland verdwijnt. Uitbreiding van de EU betekent nog meer Poolse bouwvakkers en Bulgaarse vrachtwagenchauffeurs die hen op de arbeidsmarkt beconcurreren. De multiculturele samenleving, dat zijn de migranten die eerst in de Spaarndammerbuurt opdoken maar nu ook in Almere Haven, en de vluchtelingen die een sociale huurwoning krijgen toegewezen terwijl je eigen dochter al zeven jaar op de wachtlijst staat. De lagere middenklasse stemt op de PVV, de SP of op een lokale protestpartij. Bij verkiezingen komen de lager en middelbaar opgeleiden minder vaak opdagen dan de bewoners van Amsterdam-Zuid, de grachtengordel en Het Gooi (tenzij je Europa kunt wegstemmen, dan ligt het andersom).<\/p>\n In het rapport \u2018Gescheiden werelden? Een verkenning van sociaal-culturele tegenstellingen in Nederland\u2019 signaleren SCP-onderzoekers Paul Dekker en Josje den Ridder dat tussen de kosmopolitische elite en de gewone man een groot verschil in politiek zelfvertrouwen bestaat. Academisch geschoolden geloven dat politiek ertoe doet, dat ze in staat zijn invloed uit te oefenen en ministers en Kamerleden geneigd zijn naar hen te luisteren. Bij wat vroeger de arbeidersklasse heette, leven eerder opvattingen als \u2018mensen als ik hebben geen enkele invloed op wat de regering doet\u2019 en \u2018ik denk niet dat Kamerleden en ministers veel geven om wat mensen zoals ik denken.\u2019 \u2018Wij harde werkers worden op onze oude dag door de politiek geknipt en geschoren,\u2019 zei Herman Baas, de eerste buschauffeur van Almere. Hij stemt niet meer op de PvdA, \u2018die zijn vergeten dat ze er voor de gewone mensen zijn,\u2019 de laatste keer werd het de SP. Baas heeft het gevoel dat de gevestigde politiek t\u00e9gen je is, dat het steeds moeilijker wordt ontwikkelingen in de maatschappij te be\u00efnvloeden.<\/p>\n Zijn zoon Martin, teamleider service en veiligheid bij Connexxion, was wel eens in Den Haag om met Kamerleden over de veiligheid in het openbaar vervoer te overleggen: \u2018Maar het gaf me een nare smaak in de mond. Het zijn mensen die veel beloven, vervolgens laten ze niets meer van zich horen.\u2019 Tot de eeuwwisseling kende de gemeente Almere een overzichtelijk politiek landschap: PvdA en VVD wisselden elkaar als grootste partij af. De ene verkiezing won de ene wat meer, de volgende keer de ander. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 6 maart 2002 veroverde protestpartij Leefbaar Almere vanuit het niets negen zetels in de raad. Het was daarmee in \u00e9\u00e9n klap de grootste partij geworden. Bij de Tweede Kamerverkiezingen een paar maanden later waren CDA\u2019er Jan Peter Balkenende en wijlen Pim Fortuyn de favorieten van de kiezers in Almere. Toen de nazaten van \u2018Pimmie\u2019 er een zooitje van maakten, keerden de Almeerders zich van de LPF af. De gevestigde partijen leken zich te herstellen maar in 2010 liet Geert Wilders zijn oog op de polderstad vallen. Sindsdien is de PVV de grootste fractie in de gemeenteraad. De buurt met het hoogste aantal stemmen op Wilders en lokale lijsttrekker van de PVV Toon van Dijk is Almere Haven. Bij de Provinciale Statenverkiezingen van vorig jaar haalde de partij maar liefst een kwart van de stemmen. Bij het referendum over het associatieverdrag met Oekra\u00efne brachten de Almeerders met meer dan zeventig procent een overtuigende stem tegen uit.<\/p>\n Sinds de revolte van 2002 heeft de gemeente er veel aan gedaan de boze burger tegemoet te komen, zegt Nico van Duijn, die nu gepensioneerd is als huisarts maar nog steeds in de raad zit voor Leefbaar Almere: \u2018Het is democratischer geworden, de gemeente vraagt nu vaak wat de burgers willen en wat voor prioriteiten ze stellen.\u2019 De raad bestaat niet meer alleen uit vertegenwoordigers van de gevestigde partijen. Elke donderdag wordt er op het stadhuis vergaderd en dan zitten er maar liefst twaalf fracties aan tafel, waaronder de PVV, de SP, Leefbaar Almere, de Almere Partij, de fractie-Van Blitterswijk en de fractie-Eekhuis. De traditionele gemeenteraadsvergadering is vervangen door een Politieke Markt waar niet alleen de politici aan het woord komen maar ook de burger gebruik mag maken van zijn spreekrecht. Zaten de ambtenaren vroeger met zijn allen op het stadhuis, nu is een deel van hen overgeplaatst naar de woonwijken om \u2018op straat contact te leggen\u2019 en \u2018in de haarvaten van de samenleving te kruipen\u2019. Naast vijf wijkagenten zijn in Almere Haven acht gemeenteambtenaren actief. En dan is er sinds kort een nieuwe burgemeester die als \u2018aaibaar\u2019 en \u2018makkelijk toegankelijk\u2019 bekend staat: Franc Weerwind van D66. Zelfs de grootste mopperpotten en kankerpitten noemen hem een \u2018verademing\u2019 vergeleken met Annemarie Jorritsma (\u2018die een stuk regentesker optrad\u2019). Toch hebben al die goedbedoelde pogingen om van Almere een \u2018open\u2019 en \u2018transparante\u2019 stad te maken er niet toe geleid dat de ontevredenheid en het gevoel van machteloosheid bij de bewoners van een buurt als Almere Haven zijn verdwenen. Integendeel. Het vertrouwen in gevestigde politieke partijen als de VVD en de PvdA is sinds 2002 alleen maar verder gedaald.<\/p>\n Bijna alle bewoners met wie we de afgelopen maanden spraken hebben op de een of andere manier sympathie voor de PVV en vooral voor de persoon van Wilders. Ze zijn niet tegen buitenlanders, benadrukken ze, maar voelen zich door alles wat aan open grenzen, vluchtelingen en IS op hen afkomt bedreigd, en Geert brengt dat gevoel onder woorden: \u2018Genoeg is genoeg.\u2019 Volgens sommigen is Wilders een ziener: \u2018Hij heeft als eerste gewaarschuwd voor wat er nu gebeurt in de wereld.\u2019<\/p>\n Sinds 2010 zit de PVV in de gemeenteraad, zowel toen als in 2014 werden ze met negen zetels de grootste. Inmiddels zijn ze \u00e9\u00e9n zetel kwijtgeraakt. Ren\u00e9 Eekhuis ging door als eenmansfractie nadat was gebleken dat hij geld van de partij naar zijn eigen rekening had doorgesluisd. Leefbaar Almere, de partij die veertien jaar geleden voor opschudding zorgde door negen zetels te veroveren, heeft er inmiddels nog maar vier. Ondanks de sympathie van veel bewoners voor de oprichters Frits Huis en Nico van Duijn, die oog en oor hadden voor de gewone man, klagen de bewoners nu dat ze te weinig van hen merken.<\/p>\n Als Wilders wat minder radicaal zou zijn, zouden ze zeker op hem stemmen.<\/p>\n<\/blockquote>\n \u2018Die fossielen?\u2019, grinnikt PVV-fractievoorzitter Toon van Dijk als we hem vragen naar de rol van Leefbaar Almere. In zijn ogen is die uitgespeeld, ook zij maken inmiddels deel uit van het establishment. In de fractiekamer hangt een levensgroot portret van Wilders en een verkiezingsaffiche van het Front National, het gevecht tegen \u2018de islamisering\u2019 wordt internationaal gevoerd. Politiek actief was Van Dijk, geboortejaar 1968, al tijdens de kruisraketten-affaire \u2013 hij was v\u00f3\u00f3r plaatsing. Om zijn standpunt kracht bij te zetten, verspreidde hij stickers van het Oud-Strijders Legioen met de tekst: \u2018Liever een raket in de tuin dan een Rus in de keuken.\u2019 Inmiddels is hij advocaat, maar hij besteedt een groot deel van zijn tijd aan de politiek. Het zou niet meer dan begrijpelijk zijn als Wilders de succesvolle Van Dijk na de volgende verkiezingen naar Den Haag zou halen.<\/p>\n De fractievoorzitter houdt zich vooral bezig met het thema islamisering, van Nederland in het algemeen en Almere in het bijzonder. Er zijn naar zijn smaak te vaak haatpredikers op bezoek en daar wordt onvoldoende tegen opgetreden.<\/p>\n De Almeerders die wij interviewden, maken zich veel minder druk om de islam dan om bijvoorbeeld hun baan, het zwembad dat weggaat of de toekomst van hun kinderen. De haatpredikers die Almere zouden bezoeken, werden in de gesprekken niet \u00e9\u00e9n keer genoemd.<\/p>\n Heeft Van Dijk het gevoel dicht bij de kiezers te staan? Weten ze hem te vinden? Zeker, vertelt hij, ze mailen hem met vragen over de islamisering (\u2018die gaat in Almere heel hard, nieuwe bewoners zijn bijna allemaal allochtoon\u2019), omdat ze weten dat hij daar bovenop zit. Maar kwesties als het zwembad dat wordt gesloten, de Floriade die veel te duur uitvalt, de werkloosheid? Van Dijk knikt, de Almeerders maken zich druk om hun eigen leven, ze hebben vaak moeite het hoofd boven water te houden, weet hij. Waren er maar meer banen in de polderstad, nu is het toch een beetje het afvalputje van Amsterdam. Hij brengt het gesprek elke keer op het speerpunt van de PVV, de grote dreiging van de komende tijd: de in hun ogen oprukkende islam.<\/p>\n Samen met D66 diende Van Dijk een motie in om een lokaal referendum in te voeren. Zo\u2019n vorm van samenwerking lag tot voor kort nog moeilijk bij de andere partijen in de gemeenteraad. Van Dijk denkt dat het referendum een uitgelezen methode is om de Almeerders bij de politiek te betrekken. Hij signaleert dat mensen afhaken, dat ze niet meer stemmen, al denkt hij niet dat die ontwikkeling ten koste van zijn eigen partij zal gaan. Integendeel. Onder de mensen die w\u00e9l opkomen zal het aantal PVV-stemmers steeds groter worden, verwacht hij.<\/p>\n Stemmen? Een relikwie uit het verleden.<\/p>\n<\/blockquote>\n Als Wilders wat minder radicaal zou zijn, zouden ze zeker op hem stemmen zeiden veel Almeerders. Ze noemden hem steevast \u2018Geert\u2019 of spraken over \u2018Hem\u2019. De lokale PVV zei ze veel minder. Oud \u00e9n jong bleven herinneringen ophalen aan \u2018Pimmie\u2019. Ondanks of misschien juist vanwege zijn onconventionele gedrag oefende hij een enorme aantrekkingskracht op hen uit. Fortuyn benoemde problemen met buitenlanders en moslims, maar deed dat charmant. In hun ogen was hij niet racistisch. \u2018Het is de enige keer dat ik gestemd heb,\u2019 zei een van onze gesprekspartners: \u2018Hij deed niet aan politieke spelletjes.\u2019 Sommigen beklaagden zich over de onzichtbaarheid van de Almeerse PVV: \u2018Ze komen niet bij je aan de deur, je ziet ze nooit flyeren. Vroeger was je lid van een politieke partij, daar hoorde je bij. Nu volg je Geert Wilders nog alleen op de tv.\u2019<\/p>\n In de tijd van Fortuyn ontdekten politicologen en sociologen de \u2018boze burger\u2019 die pas weer belangstelling voor verkiezingen opbracht als hij een proteststem kon uitbrengen op een charismatische, aansprekende leider die het voor hem zou opnemen. Door de aanslagen in Madrid, Londen, Brussel en Parijs en de opkomst van IS werd de boze burger ook steeds meer een bange burger. Wie beschermde hem nog? Wie loodste hem veilig door een tijd die werd gekenmerkt door economische crisis en terrorisme? En dan kwamen er ook nog eens tienduizenden vluchtelingen het land binnen waarvan je nog maar moest afwachten wat voor vlees je in de kuip had.<\/p>\n Inmiddels hebben de boze en de bange burger gezelschap gekregen van de afgehaakte burger, die niet meer het gevoel heeft dat de politiek iets voor hem kan betekenen. Die wel betrokken is bij zijn buurt en protesteert tegen de sluiting van het zwembad om de hoek en vrijwilligerswerk verricht, maar niet meer zou weten waarom hij moet stemmen en op wie. Voor veel jonge bewoners van Almere Haven is stemmen iets wat hun ouders deden. Een relikwie uit het verleden. In de vorige eeuw had je er misschien nog iets aan, maar nu? De kinderen van Henny en Herman Baas en van Luc en Sjoerdtje Vos zien de zin er niet van in of weten nog niet of ze gaan stemmen. Het zijn dertigers, harde werkers, belastingbetalers, deugdzame burgers die het land hard nodig heeft. Maar van de politiek voelen ze zich vervreemd, ze kunnen zich er op geen enkele manier mee identificeren. Politici lijken van een andere planeet te komen: \u2018Ik volg ze niet meer, als ze van die dure woorden gebruiken, dan haak ik af.\u2019<\/p>\n Ze vinden niet dat ze overdreven verwachtingen koesteren: politici horen naast je te staan, je te beschermen tegen de oprukkende globalisering. Veiligheid, een baan en goede zorg als je die nodig hebt, meer vragen ze eigenlijk niet.<\/p>\n Martin Baas, de teamleider service en veiligheid bij Connexxion, zegt dat er dankzij de PVV nu meer cameratoezicht is en meer politie op straat. Maar hij vindt de partij te radicaal om op te stemmen. Hij houdt van Haven, zijn \u2018dorp\u2019. Zijn vrouw Naomi, die er ook vandaan komt, droomt wel eens van een leven in een klein Fries plaatsje waar het bestaan gemoedelijker is. Gemeenschapszin, je om elkaar bekommeren, daar hunkeren ze naar, daar zou de politiek meer aandacht aan moeten geven.<\/p>\n Voor de dochters van Luc en Sjoerdtje geldt hetzelfde, Arianne vertelt van de barbecue die haar straat organiseert en Inge kreeg laatst hulp van haar Turkse buurman toen ze autopech had. Hij heeft een garage maar ze hoefde niets te betalen. Een paar weken later informeerde hij of de auto nog goed reed. Ook in haar multiculturele straat kijkt iedereen naar elkaar om.<\/p>\n Ze hebben minder tegen buitenlanders dan tegen politici. In feite heeft de democratie voor deze generatie afgedaan, als het aan hen ligt, gaan ze nooit meer stemmen. Niet uit cynisme, maar uit totale desinteresse. Ze kunnen zich niet voorstellen dat stemmen zinvol is. Idealen en dromen zoeken ze veel dichterbij. Het gaat om het verbeteren van de leefsituatie op microniveau en dan niet alleen voor jezelf, maar voor de hele omgeving. Een ontluikend, nieuw soort idealisme.<\/p>\n Hun ouders hebben er altijd op aangedrongen w\u00e9l hun stem uit te brengen, het is tenslotte je democratische recht en daardoor ook een beetje je plicht. Arianne en Inge zitten daarom een beetje beschaamd aan de eettafel bij hun ouders, want ze doen het niet, hun mannen blijven ook thuis. Het is het begin van de lente, bij de moskee aan de overkant brandt nog licht. Die middag nog werden alle blaadjes keurig met een stofzuiger weggezogen, tot vermaak van Luc Vos.<\/p>\n De politieke partijen helpen niet meer met het invullen van formulieren. Ze eisen zelfredzaamheid van de burger en dat is synoniem voor \u2018zoek het maar uit.\u2019<\/p>\n<\/blockquote>\n Opvallend genoeg zit Jaouad Belhaj, de 27-jarige secretaris van de moskee, op dezelfde lijn als de kinderen van Luc en Sjoerdtje, Henny en Herman. Ook hij gelooft niet meer in de politiek. Zijn vader kwam hier als gastarbeider en stemde als vanzelfsprekend PvdA. Onrecht kon je bestrijden, leerde hij toen nog van zijn vader. Mensen kwamen voor elkaar op. In de harde wereld van nu gebeurt dat niet meer. Jaoud reageert laconiek op de vele PVV-stemmers die in de buurt wonen: \u2018Zo lang Wilders niet aan de macht is, lig ik er niet wakker van. We geven de moskeebezoekers wel adviezen, bijvoorbeeld toen Pegida in Almere kwam demonstreren.\u2019 Bovendien, zegt hij: \u2018Ze krijgen ons er toch niet uit, we zijn gewoon Nederlanders.\u2019<\/p>\n Stemmen doet Jaouad al jaren niet meer, zijn vader is er trouwens ook mee gestopt, ze zouden niet weten waarom ze nog naar het stemlokaal zouden gaan. De politieke partijen helpen niet meer met het invullen van formulieren. Ze eisen zelfredzaamheid van de burger en dat is synoniem voor \u2018zoek het maar uit.\u2019 Ook Jaouad is niet cynisch, hij is sociaal zelfs heel actief, hij helpt alle moskeegangers waar hij kan want hij is in de afgelopen jaren zeker geloviger geworden. Daar heeft Wilders hem een handje bij geholpen. Veel moslims hebben dezelfde ontwikkeling doorgemaakt als hij. \u2018Ik hoorde Wilders afgeven op de islam en ik dacht: ik ben niet zoals hij beweert. Daardoor verdiepte ik me steeds meer in de islam en het geloof gaf me kracht en kennis.\u2019 Ondanks zijn teleurstelling in de politiek heeft Jaouad juist meer houvast gekregen dan hij in de jaren ervoor had. Waar andere bewoners van Almere steun zoeken in het persoonlijke en dromen van een overzichtelijke leefgemeenschap in Oost-Groningen of Friesland, heeft Jaouad rust gevonden in de Attaouba-moskee.<\/p>\n \u2018Je kunt boos zijn omdat de politici niet doen wat je wilt. Dat soort gemopper is van alle tijden. Maar als mensen zeggen: ze zien me toch niet staan, het heeft geen zin meer om te stemmen, gaat dat een stap verder. Zulke uitspraken vind ik zorgwekkend.\u2019 Prof. dr. Kim Putters, sinds 2013 directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau, een van de invloedrijkste adviesorganen van de regering, herkent veel in het portret van Almere Haven: de teleurgestelde werknemer die tijdens de crisis aan de kant is gezet en zich erbij heeft neergelegd dat hij nooit meer aan een baan komt, de PVV-stemmer die bang is dat Nederland straks niet meer Nederland is en zich afvraagt wie de ouderenzorg zal betalen, de twintigers en dertigers die hebben besloten dat de politiek niets voor hen is. Ze houden multiculturele barbecues, ontfermen zich over de buren maar willen niet lastig worden gevallen met verkiezingsprogramma\u2019s en wervende flyers en stemmen doen ze niet meer. De kinderen van de pioniers die Almere Haven eigenhandig opbouwden zijn niet tegen de politiek, het is nog erger, zegt Putters na lezing van het artikel: \u2018Ze zijn onverschillig.\u2019<\/p>\n De ouderen in Almere Haven stemden vroeger op de PvdA. Ze waren lid van de vakbond en dachten het in de toekomst beter te krijgen. Hun leven was overzichtelijk en veilig. Met het verdwijnen van de verzuiling verloren ze ook hun houvast. Scholen en ziekenhuizen fuseerden tot grote kolossen, buurthuizen sloten vanwege de bezuinigingen hun deuren. De samenhang in hun leven werd \u2018weg gereorganiseerd\u2019, zoals Putters het noemt. Hun buurt is hun buurt niet meer.<\/p>\n Uit het SCP-onderzoek \u2018Meer democratie, minder politiek?\u2019 blijkt dat 93 procent van de Nederlanders de democratie een uitstekend idee vindt maar over de representanten ervan, de politici, veel minder te spreken is. Het vertrouwen in hen is tot onder de 40 procent gedaald. Een van de mogelijke oorzaken is dat ministers, parlementari\u00ebrs, wethouders en gemeenteraadsleden overwegend uit \u00e9\u00e9n bevolkingsgroep worden gerekruteerd: de blanke hoogopgeleiden \u2013 al komt er steeds meer diversiteit. Ze drukken zich echter vaak uit in technocratisch jargon dat voor de gewone man lastig te volgen is. Een deel van de bevolking herkent zich niet in zulke bestuurders en politici en reageert daarop door met de voeten te stemmen. Putters: \u2018Vroeger, in de tijd van de verzuiling, had je het idee dat je belangen werden behartigd. De dominee en de vakbondsman kwamen voor je op, de huisarts, de rector van de school. Het maatschappelijk middenveld ving daarmee ook de klappen op voor de politiek. Maar nu heeft dat middenveld nog maar marginale invloed. De verzelfstandiging en privatisering van woningcorporaties, ziekenhuizen en zorginstellingen heeft ertoe geleid dat loyaliteit aan bewoners en pati\u00ebnten plaats maakte voor economische afwegingen als \u201chalen we onze output wel?\u201d en \u201cwat is de prijs\/kwaliteitverhouding?\u201d De politiek heeft daar willens en wetens op aangestuurd. Door het wegvallen van tussenpersonen die ze kunnen vertrouwen, verwachten burgers nu alle heil van de overheid en de politici en die kunnen dat met geen mogelijkheid waarmaken. Dan krijg je reacties als: de politiek is er niet voor mij. Of: de politici doen maar wat.\u2019<\/p>\n In Almere Haven kwamen we veel mensen tegen die het gevoel hadden dat hun mening niet telt. De overheid luistert toch niet, het heeft geen zin je met politiek te bemoeien. Het verschil tussen vmbo\u2019ers, havisten, vwo\u2019ers en afgestudeerden van universiteiten en hogescholen is op bijna alle terreinen van het leven zichtbaar, zegt Putters. Het klinkt als een clich\u00e9, maar ze kijken naar andere tv-programma\u2019s (Nieuwsuur <\/span>versus Hart van Nederland<\/span>), houden van andere muziek (het Concertgebouworkest versus Frans Bauer) en zijn niet even gewild op de arbeidsmarkt: \u2018Lager opgeleiden zijn drie keer zo vaak werkloos als hoger opgeleiden en hebben drie keer zo vaak een flexbaantje in plaats van een vast contract. Terwijl juist zij veel behoefte hebben aan bestaanszekerheid en geborgenheid.\u2019<\/p>\n De Havenaren wonden zich vreselijk op over de sluiting van hun zwembad door de gemeente. In Almere viel ons op hoeveel mensen door de financi\u00eble crisis zijn getroffen. Ze waren in het begin van de eeuw al boos op de overheid, maar sindsdien hebben ze veel te verstouwen gekregen: reorganisaties, ontslagen. In een stad als Almere stemmen de lager en middelbaar opgeleiden op de PVV of de lokale partij Leefbaar Almere, de welgestelden op D66. De grote partijen van vroeger komen er nauwelijks meer aan te pas. Heel wat Almeerders zeiden tegen ons: we kunnen ons vinden in de boodschap van Wilders maar verlangen toch vaak terug naar Pim Fortuyn. Die was charmant en had humor. Wat ons opviel, is de angst voor de toekomst. Dit kabinet begon met de belofte: we gaan elkaar de hand reiken, we gaan een brug slaan naar de samenleving. Van dat optimisme is na drie\u00ebnhalf jaar weinig over. Putters benadrukt dat het SCP er niet is om de politiek de wet voor te schrijven. Hij wil ministers en Kamerleden wel helpen \u2018de problemen te ontrafelen.\u2019 Zijn grootste zorg gaat uit naar de etnische tegenstellingen die hand over hand toenemen: mensen beperken hun sociale contacten steeds meer tot hun eigen groep, het aantal gemengde huwelijken daalt, bevolkingsgroepen vertrouwen elkaar minder dan vroeger en IS en Al-Qaida vergroten de spanningen: \u2018Voor je het weet wordt de gemiddelde moskeebezoeker geassocieerd met kalasjnikovs en de aanslagen in Parijs en Brussel. Als ik dat allemaal op me laat inwerken, denk ik wel eens: waar moeten we beginnen om dit in goede banen te leiden?\u2019 Veertien jaar nadat <\/span>we de \u2018bescheiden doorsneemensen\u2019 van Almere Haven portretteerden, keert VN terug. Hoe is het de Havenaars vergaan in de periode waarin de economische crisis toesloeg, Europa wankelde en de PVV van Geert Wilders opkwam?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-326809","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Margalith Kleijwegt, Max van Weezel","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/326809","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=326809"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/326809\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Margalith Kleijwegt, Max van Weezel","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=326809"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=326809"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/DSC_1222_preview.jpg\")
\nStemde hij vroeger vol overtuiging op Pim Fortuyn, Leefbaar Almere of de PVV, nu stemt hij helemaal niet meer. Deze kleinzoon van een overtuigd PvdA\u2019er gelooft niet dat er iets ten goede kan veranderen als hij zijn stem laat horen. Hij voelt zich niet gehoord en niet begrepen.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/DSC_2057_preview.jpg\")
Niet meer mee te doen<\/h5>\n
\nIn de tijd van grote voorspoed en verworven rechten hield niemand rekening met een crisis die kil en genadeloos zou toeslaan. Toen we in 2002 bij hen op bezoek waren, werkte Luc Vos bij een leverancier van kopieerapparaten, faxen en printers. Zijn vrouw Sjoerdtje deed de debiteurenadministratie bij een cosmeticabedrijf. Ze waren actief in de Bewoners Belangen Vereniging De Werven, die onder meer een handtekeningenactie voerde tegen de bouw van een Marokkaans ontmoetingscentrum dat pal tegenover hun huis zou komen te staan.<\/p>\n\n
\nSjoerdtje: \u2018Bij de gemeenteraadsverkiezingen op Leefbaar Almere.\u2019
\nLuc: \u2018Ik zou niet eens weten wie er in de gemeenteraad zit, kun je nagaan hoe weinig ik ermee bezig ben.\u2019
\nSjoerdtje: \u2018Ze sluiten coalities met elkaar en vergeten dan de beloften die ze aan de kiezer hebben gedaan.\u2019 Op Wilders hebben ze nooit gestemd, vertelt Luc: \u2018Dat stuit me tegen de borst. Ze hebben best goede idee\u00ebn. We staan allemaal een beetje achter Wilders. Maar ik vind hem te grof.\u2019
\nSjoerdtje: \u2018Iedereen denkt soms wat hij zegt over moslims en vluchtelingen maar Wilders discrimineert, hij scheert alles en iedereen over \u00e9\u00e9n kam.\u2019
\nLuc: \u2018Maar het is wel goed dat hij de regering wakker schudt. Dit is de slechtste regering die we ooit hebben gehad. Het is meer een onderbuikgevoel dan dat ik het kan staven met feiten. Maar sinds ik werkloos ben, zit ik meer thuis en volg ik op internet De Telegraaf<\/span> en de nieuwssites. Nu zit ik soms uren te lezen en zie ik hoeveel graaiers er zijn. Beseffen politici wel hoe het is om aan de kant te staan? Je nutteloos te voelen. Niet meer mee te doen?\u2019<\/p>\nGezellige atmosfeer<\/h5>\n
Pimmie<\/h5>\n
Hasj opwarmen<\/h5>\n
\nJaouad Belhaj is secretaris van het moskeebestuur. Hij is 27, \u2018maar met baard zie ik er ouder uit\u2019. Zijn ouders komen uit Al Hoceima, maar hij is opgegroeid in Almere Haven, met zijn vijf broers en zussen: \u2018We waren een van de weinige Marokkaanse gezinnen, maar nu worden het er steeds meer. Er wonen ook Turken en Syri\u00ebrs in de buurt.\u2019 Belhaj heeft Almere Haven even hoog zitten als de polderpioniers uit de Jordaan en de Staatsliedenbuurt: \u2018Ik zal Almere Haven nooit verlaten,\u2019 zegt hij plechtig: \u2018Ik ken hier bijna iedereen, het is echt mijn dorp. En er is hier veel groen. Het is rustig.\u2019 Hij studeerde ICT en basispsychologie en werkte als gezinsbegeleider maar moest daarmee ophouden na een auto-ongeluk. Sindsdien is hij werkloos. De Attaouba-moskee trekt \u2018Marokkanen uit de buurt maar ook mensen die werken op het industrieterrein,\u2019 vertelt Belhaj. Hij is niet gecharmeerd van de coffeeshop die naast de moskee staat: \u2018Ik keur het niet goed. Er is een paar keer geschoten, gestoken en gevochten. Dat geeft geen veilig gevoel.\u2019 Bijna beschaamd bevestigt hij dat de eigenaar Marokkaans is.<\/p>\n
\nDe moskee zou een voorbeeld kunnen nemen aan de relatie die zij met de bewoners van de Schoolwerf onderhoudt, zegt ze. Velen van hen hadden aanvankelijk bezwaar tegen de coffeeshop, daarom heeft ze meteen een open dag georganiseerd. Ze kreeg vragen als \u2018je doet toch geen drugs in de thee?\u2019 en \u2018hoe vaak gaan jullie spuiten hier?\u2019 Maar nu zijn ze aan elkaar gewend. Het stroefst is de verstandhouding met de bestuurders van Attaouba. \u2018Ze kenden me want mijn vader is imam. Ze vinden me haram, ze vinden het respectloos om vlak naast de moskee een coffeeshop te beginnen.\u2019 Ze probeert zo zakelijk mogelijk met haar directe buren om te gaan. Maar ze is wel eens uitgescholden omdat ze geen hoofddoek draagt en hasj verkoopt. Al zijn er ook moskeegangers die na het bidden stiekem bij haar inkopen komen doen.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/DSC_1408_preview.jpg\")
Van huis tot huis<\/h5>\n
\nHet zijn precies de opvattingen die we in Almere Haven bijna van huis tot huis aantroffen.<\/p>\n
\n\u2018De politici doen toch wat ze willen,\u2019 was de overtuiging van Sjoerdtje Vos.
\n\u2018Op een gegeven moment verlies je je vertrouwen,\u2019 voegde haar man Luc daaraan toe.<\/p>\nVijf wijkagenten<\/h5>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/DSC_1459_preview.jpg\")
Te dure floriade<\/h5>\n
\n
![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/DSC_1499_preview.jpg\")
<\/figure>\n![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/DSC_1779_preview.jpg\")
\n
Van een andere planeet<\/h5>\n
\nWant: \u2018de politici doen toch wat ze willen.\u2019<\/p>\n\n
SCP-directeur Kim Putters: ‘De samenhang is weg gereorganiseerd’<\/h5>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.vn.nl\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/prev_watermarked0_17739903_preview.jpg\")
\u2018Politici doen maar wat\u2019<\/h5>\n
\n<\/em>\u2018Dat komt me bekend voor, al leeft die klacht meer bij lager en middelbaar opgeleiden dan bij academici. De laagopgeleiden in Nederland hebben het gevoel dat ze door de politiek in de steek zijn gelaten. Een van onze bevindingen is dat hoogopgeleiden vaker op inspraakavonden komen en makkelijker een brief aan de wethouder schrijven. Ze weten de weg in het bestuurlijke doolhof te vinden, dat geeft hen een enorme voorsprong. Uit al ons onderzoek blijkt dat de scheidslijn tussen mensen met een laag en een hoog opleidingsniveau hardnekkiger is geworden. Dat is alarmerend.\u2019<\/p>\nGeen geld voor een schoolreisje<\/h5>\n
\n<\/em>\u2018Ook dat valt niet moeilijk te verklaren.\u2019 Putters verwijst naar het rapport \u2018Gescheiden werelden?\u2019 waarin het SCP en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid onder meer laten zien dat hoogopgeleiden hun kennissenkring opdoen op hun werk of bij de Coffee Company, terwijl lager opgeleiden veel meer zijn aangewezen op hun familie en hun buurtje. \u2018Dan komt het schrappen van voorzieningen als het plaatselijke zwembad hard aan.\u2019<\/p>\n
\n<\/em>\u2018Ja. Als je met ambtenaren van bijvoorbeeld het ministerie van Financi\u00ebn praat, krijg je te horen: het gaat economisch beter, het consumentenvertrouwen stijgt. Maar een heleboel mensen vragen zich af: waar is mijn baan gebleven? Het kabinet laat zich erop voorstaan dat de werkgelegenheid weer toeneemt maar je mag niet vergeten dat ongeveer 1 miljoen Nederlanders ondertussen in armoede leeft en geen geld heeft voor een schoolreisje of het lidmaatschap van een sportclub voor hun kinderen. Voor bijna 600.000 langdurig werklozen geldt dat ze soms een jaartje aan het werk kunnen maar daarna weer aan de kant komen te staan. Ik heb tegen het kabinet gezegd: wat jullie bereikt hebben, is voor hen onvoldoende. Het lot van de langdurig werklozen staat niet hoog genoeg op de politieke agenda en dat zeg ik met pijn in het hart.\u2019<\/p>\n
\n<\/em>\u2018Dat is niet representatief voor het hele land, maar in veel steden groeit het stemgedrag van de verschillende buurten en bevolkingsgroepen uit elkaar. Je ziet bij verkiezingen een toenemende tegenstelling tussen de bovenkant en de maatschappelijke achterblijvers. Als die ontwikkeling zich voortzet, kom je in een heel gepolariseerd politiek landschap terecht.\u2019<\/p>\n
\n<\/em>\u2018Pim heeft nooit de kans gekregen te bewijzen wat hij in zijn mars had. Geert Wilders heeft als gedoogpartner deelgenomen aan een kabinet en het resultaat was teleurstellend. Hun boodschap lijkt op elkaar maar er is een groot verschil in toon en taalgebruik. Het kan zijn dat mensen worden afgeschrikt door de harde toon die Wilders regelmatig aanslaat. Maar het valt niet te ontkennen dat hij weet hoe een groot deel van de bevolking denkt over Europa, open grenzen en immigratie. Ik vermoed dat hij het SCP-onderzoek daarnaar op de voet volgt. Wilders beseft waar veel kiezers zich zorgen over maken. Het is alleen geen man die de verbinding zoekt. Zodra er een politicus opstaat die zijn boodschap combineert met een gematigder toon, wordt die electoraal de spekkoper.\u2019<\/p>\n
\n<\/em>\u2018Veel Nederlanders hebben daar bange voorgevoelens over. Mijn voorganger Paul Schnabel heeft de stemming in het land wel eens zo omschreven: met mij gaat het goed maar met ons gaat het slecht. Uit jullie artikel blijkt dat nu een bevolkingsgroep ontstaat die zegt: met mij gaat het slecht en met de maatschappij niet veel beter. We hebben veel te verliezen want we kenden een voorbeeldige verzorgingsstaat. Nu krijgen mensen te horen: je moet niet alleen voor jezelf en je kinderen maar ook voor je zieke ouders zorgen. Dat geeft onzekerheid. De Nederlanders zijn een onzekerder en angstiger volk geworden en een deel van die angst is terecht. Niemand kan je nog de garantie geven dat je kinderen het beter zullen krijgen dan jij. De hoop daarop leeft eigenlijk nog alleen onder de allochtonen. Niet onder de autochtonen.\u2019<\/p>\n
\n<\/em>\u2018Er zijn veel goedbedoelde beleidsmaatregelen genomen. Maar dat heeft niet kunnen voorkomen dat de kloof tussen lager en hoger opgeleiden groter is geworden en de etnische tegenstellingen zijn gegroeid. Het beeld dat dit kabinet meer verbinding in de samenleving tot stand zou brengen, heeft niet beklijfd.\u2019<\/p>\n
\nEn dan zijn er nog de twintigers en dertigers die het niet eens meer de moeite waarde vinden om een proteststem uit te brengen maar gewoon thuisblijven: \u2018Er zijn nu twee generaties opgegroeid die nooit oorlog en onderdrukking hebben meegemaakt. Dat is geweldig maar heeft ook een keerzijde. Sommige mensen beseffen kennelijk onvoldoende in wat voor fantastisch land we leven en hoe belangrijk het is dat te koesteren. We zullen het belang van de democratie beter over het voetlicht moeten brengen.\u2019<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"