{"id":326759,"date":"2016-05-20T16:39:55","date_gmt":"2016-05-20T14:39:55","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=326759"},"modified":"2016-05-20T16:43:40","modified_gmt":"2016-05-20T14:43:40","slug":"literaire-kroniek-poesjkin-gedichten","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/literaire-kroniek-poesjkin-gedichten\/","title":{"rendered":"Poesjkins kinderpoezi\u00eb: met je neus in de boter"},"content":{"rendered":"
\n

Je zou het bijna vergeten, maar er is ook nog het Rusland van de literatuur en de kunst. Zoals het Rusland van de schat aan kindergedichten waarvan Robbert-Jan Henkes nu een flink deel in het Nederlands heeft vertaald.<\/p>\n<\/div>\n

Dat de ouders van Poesjkin geen Russisch spraken, maar tot onder de dekens Frans, heeft niet verhinderd dat hij uitgroeide tot \u2018het stralende licht der Russische letteren\u2019. Hij leerde Russisch van zijn kindermeisje. Wel zorgde dat Frans ervoor dat hij makkelijk over de grens keek om inspiratie op te doen. Omdat zijn kindermeisje hem vertrouwd maakte met Russische folkore en Europese sprookjes schreef hij met Het sprookje van de dode tsarenprinses en van de zeven heldenridders<\/em> een eigen versie van Sneeuwwitje<\/em>, inclusief de jaloerse stiefmoeder. Vertaler Robbert-Jan Henkes laat haar in Poesjkins bedwelmende sprookjesrijm in de spiegel kijken:<\/p>\n

Stiefmoeder zat ondertussen<\/em>
\n Steels haar spiegelbeeld te kussen<\/em>
\n En te flemen keer op keer,<\/em>
\n en ze vraagt hem eindelijk weer:<\/em>
\n \u2018Wie op aarde is ranker,<\/em>
\n Is er blozender en blanker?\u2019<\/em>
\n En de spiegel antwoordt haar:<\/em>
\n \u2018Prachtig ben jij, zeker waar.<\/em>
\n Toch is de prinses het rankste,<\/em>
\n En het blozendste en blankste.\u2019<\/em>
\n Stiefmoeder slaat met een kruk<\/em>
\n Furieus de spiegel stuk.<\/em><\/p>\n

Je hoeft maar wat te bladeren in Bij mij op de maan<\/em>, de kloeke verzameling Russische kindergedichten die Henkes vertaalde, om met de neus in de boter te vallen. Wanneer geen sprake is van Stalinistisch sociaal-realisme, van \u2018Sovjet hakwerk\u2019 gericht tegen \u2018bourgeois smeerpijperij\u2019, hebben Russische kindergedichten steevast een lichtelijk dada\u00efstische inslag. Alles kan bij Daniil Charms, Kornej Tsjoekovski, Joeri Vladimirov of Vladimir Majakovski, zelfs bij Josef Brodski. Je belandt middenin in vernuftige onzin, waaraan je kunt zien dat ze, maar speciaal Tsjoekovski, be\u00efnvloed zijn door de Engelse nursery rhymes<\/em> en Engelse nonsens. Hoe aangenaam onzinnig ook, toch komt alles op zijn pootjes terecht omdat elke regel \u2018ongenadig naar het rijmwoord toewerkt.\u2019 Dat zorgt voor een soepele combinatie van anarchie en discipline:<\/p>\n

Niets liever<\/em>
\n Wou de beer<\/em>
\n Niets liever en niets meer<\/em>
\n Dan vliegen<\/em>
\n Naar de maan.<\/em>
\n De kleine beertjes sprongen achter hem aan:<\/em>
\n \u2018Komaan! Komaan!<\/em>
\n We gaan!<\/em>
\n We gaan!<\/em>
\n Naar de maan, maan, maan!\u2019<\/em><\/p>\n

\n
\"\"
Alexander Poesjkin<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

De fantasie is onbegrensd, er wordt gespeeld met klanken, herhalingen, korte regels, een minimum aan bijvoeglijk naamwoorden en er wordt gebruikgemaakt van de actie in de werkwoorden. Kinderachtig waren de Russische dichters voor kinderen niet. Ze lieten zich graag inspireren door het soort half griezelige gedichten dat Heinrich Hoffmann schreef voor Piet de Smeerpoets<\/em>, de over heel Europa beroemde gedichten die kinderen hardhandig grappig deugd bij moesten brengen. Van Micha\u00ebl Lermontov, na Poesjkin de tweede grote Russische dichter die, net als Poeskin, door een duel aan zijn eind kwam, is een \u2018Kozaks wiegeliedje\u2019 opgenomen. Het is goed dat de baby de tekst nog niet kan verstaan. Na \u2018Slaap, mijn kleine hartediefje\u2019\/Prachtig kindje mijn.\/Haast onhoorbaar deint je wiegje\/In de maneschijn\u2019,
\nvolgt al gauw de kozakse werkelijkheid:<\/p>\n

Wacht, ook jij zult zegevieren<\/em>
\n In het krijgsgeweld;<\/em>
\n Een kozak in hart en nieren,<\/em>
\n Om te zien een held;<\/em>
\n Ik versier met zijden lintjes<\/em>
\n Je gevechtstenue.<\/em>
\n Bajoesjki-bajoe, mijn kindje,<\/em>
\n Ga maar slapen nu.<\/em><\/p>\n

Wat Poesjkin voor de negentiende eeuw was met lange verhalende gedichten die door volwassenen en kinderen gelezen konden worden, was Tsjoekovski voor de twintigste. Allebei krijgen flink wat ruimte van Henkes. Voor Tsjoekovski was elk kind tussen twee en vijf een lingu\u00efstisch genie. In Van twee tot vijf<\/em> verzamelde hij uitspraken van kinderen, een boek dat steeds werd aangevuld en herdrukt. Net als Tsjoekovski verbleef Samoe\u00efl Marsjak (1887-1964) een tijd in Engeland. Hij vertaalde bekende nursery rhymes<\/em> als Humpty Dumpty<\/em>, The House that Jack Built<\/em> en Old Mother Hubbard<\/em> in het Russisch. Daarmee introduceerde hij volgens Henkes een onschuld, een speelsheid en onzinnigheid die de realistische en utilitaire Russische kinderliteratuur niet kende. Ook hij is ruim bedeeld met bijna zeventig pagina\u2019s, onder meer met het prachtige Sprookje van het domme muisje<\/em>. Dat muisje wil wat afwisseling. In plaats van met zijn moeder wil hij met een oppas spelen. Daarnaar gaat moeder muis op zoek, maar wie ze ook vraagt, de eend, de kikker, de merrie, het varken, het kippetje, allemaal zijn ze beneden de maat omdat de een voor het muisje niet goed kwaakt, de ander niet goed knort, weer een ander niet goed hinnikt. Tot de moeder zelfs ten einde raad de poes vraagt \u2013 met fatale gevolgen voor het domme muisje.<\/p>\n

\n
\"\"
Daniil Charms<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Kornej Tsjoekovski\u2019s tegenpool was Sergej Michalkov, een offici\u00eble dichter, geliefd schrijver van teksten op monumenten. Hij kreeg tijdens zijn leven vier Lenin-ordes omdat hij zo goed was in het dichterlijk herscheppen van \u2018de steeds vernieuwde fraseologie van de machthebbers.\u2019 Hij schiep daarvoor een \u2018positieve held\u2019 in Djadja Stjopa<\/em> (Oompje Stefan), een boek dat honderd edities beleefde en een oplage van vijftien miljoen haalde. Hij introduceerde in 1936 de Disney-achtige Drie kleine biggetjes<\/em> (Nif-Nif, Noef-Noef en Naf-Naf), maar die zijn bij hem niet speciaal slim. De oudste is \u2018een voorbeeldige bouwvakker met hoogstaande technische kwaliteiten\u2019, schrijft Henkes.<\/p>\n

Het leven van Michalkov was heel anders dan dat van Daniil Charms. Dat eindigde in 1942 in de psychiatrische afdeling van een gevangenis in Leningrad. Tot die tijd had hij virtuoze gedichten geschreven (waarvan Henkes er veertig opneemt) waarin hij speciaal excelleerde in herhalingen van woorden, zinnen en klanken:<\/p>\n

Op een avond kwam mijn papa<\/em>
\n Kwam mijn pap met grote stappen<\/em>
\n Kwam mijn pap met grote stappen<\/em>
\n Stap voor stap naar huis toe stappen<\/em><\/p>\n

Hij was een van de dichters die zich onder valse voorwendselen in de kinderliteratuur zouden hebben gewurmd \u2018om er hun ondermijnende bohemien-bourgeois sabotagepraktijken voort te zetten.\u2019 Terwijl hij toch alleen maar \u2018de nimmerzatte kinderoren\u2019 van po\u00ebzie wilde voorzien.<\/p>\n

\n

Bij mij op de maan. Russische kindergedichten,<\/em> vertaald en toegelicht door Robbert-Jan Henkes, is uitgegeven door Van Oorschot.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Je zou het bijna vergeten, maar er is ook nog het Rusland van de literatuur en de kunst, en het Rusland van de schat aan kindergedichten.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-326759","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/326759","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=326759"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/326759\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=326759"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=326759"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}