{"id":320915,"date":"2016-04-02T07:08:20","date_gmt":"2016-04-02T05:08:20","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=320915"},"modified":"2016-04-02T09:55:02","modified_gmt":"2016-04-02T07:55:02","slug":"houdt-terrorisme-ooit-op","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/houdt-terrorisme-ooit-op\/","title":{"rendered":"Houdt het terrorisme ooit op?"},"content":{"rendered":"
Terrorismebestrijders en experts\u00a0<\/span>proberen te leren van gepleegde aanslagen. Maar het blijft trial and error<\/em>. \u2018We doen maar wat, misschien wel te veel,\u2019 zegt bijvoorbeeld Edwin Bakker, hoogleraar terrorisme en contraterrorisme. Maar ook: \u2018Belgi\u00eb is een zwakke schakel.\u2019<\/div>\n

Precies 24 uur na de aanslagen in Brussel probeerde de Belgische terreurexpert Rik Coolsaet de lezers op zijn website een beetje troost te bieden: \u2018Ook de huidige terreurgolf zal vroeg of laat op haar grens botsen,\u2019 schreef hij. Terwijl de opsporingsinstanties nog druk bezig waren met hun sporenonderzoek op de luchthaven, het metrostation en in de woningen van de daders in Brussel, koos de hoogleraar internationale betrekkingen in Gent een historische benadering. Ook vorige golven van terreur doofden \u2018steevast\u2019 uit, stelde hij. Door optreden van politie en inlichtingendiensten. Maar ook door de afschuw die de daden veroorzaakten, zelfs in eigen kring. \u2018Dat staat ook deze generatie aanslagplegers te wachten.\u2019 Het is misschien een lichtpuntje in een tijdperk dat beheerst lijkt door terrorisme. Na Madrid (2003), Londen (2005) en Parijs (2015) was Brussel vorige week de vierde Europese hoofdstad die deze eeuw getroffen werd door grootscheeps geweld van extremistische moslims. Dit keer meer dan dertig doden, onder wie drie Nederlanders, honderden gewonden, grote vernielingen en angst, heel veel angst. Puur geografisch gezien komt het gevaar voor Nederland steeds dichterbij. En de tv-beelden leiden haast onafwendbaar tot de vraag: houdt dit dan nooit op?<\/p>\n

Heel klassiek<\/h5>\n

Om terrorisme te stoppen, proberen bestrijders natuurlijk te leren van gepleegde aanslagen. Ook nu zijn geheime diensten, terrorismeco\u00f6rdinatoren, politie en experts druk bezig de binnendruppelende informatie te analyseren. Met de aanslagen in Parijs vorig jaar leek de terreur in Europa een nieuwe fase ingegaan: in de Franse hoofdstad vielen de meeste doden door terroristen die met kalasjnikovs op symbolische plaatsen om zich heen schoten. Maar de aanslag in Brussel lijkt nog het meeste op die in Londen in juli 2005. Ook daar lieten tientallen mensen in de spits het leven in bus en metro door jihadisten die zichzelf opbliezen. Brussel is wat dat betreft \u2018heel klassiek\u2019, meent Edwin Bakker, hoogleraar terrorisme en contraterrorisme aan de Universiteit Leiden. Al zijn er aanwijzingen dat de opgepakte Salah Abdeslam wel degelijk van plan was met een kalasjnikov toe te slaan. \u2018Ook heel klassiek: het achterlaten van symbolen, zoals een testament op een laptop en een vlag van IS.\u2019<\/p>\n

Het zal een keer ophouden, maar we zien ook dat er dan altijd wel weer een andere golf op de loer ligt.<\/q><\/p>\n

Het meest verontrustende is nog iets anders: het netwerk dat in Parijs aanslagen pleegde, kon in Brussel opnieuw een geco\u00f6rdineerde actie op touw zetten. Geheime diensten zijn het meest beducht voor de \u2018ongekende dreiging\u2019, onbekenden die plotseling toeslaan. Maar dit was gekende dreiging. De jihadisten werden in de Belgische hoofdstad wel opgejaagd, maar ze konden voldoende onder de radar blijven om alsnog toe te slaan. Dat leidt tot stevige kritiek op de Belgische aanpak. Na de aanslagen in Parijs met Belgische betrokkenheid probeerde eerder genoemde terreurexpert Rik Coolsaet dergelijke geluiden nog te relativeren. \u2018Laten we ophouden met Belgi\u00eb te bekritiseren,\u2019 schreef hij. \u2018Een groot deel van Europa is immers in hetzelfde bedje ziek.\u2019 Maar het is de vraag of Coolsaet dat nu nog zal herhalen. Uit Belgi\u00eb vertrokken naar verhouding twee keer zoveel jihadisten naar Syri\u00eb dan uit Nederland, terwijl het land maar de helft uitgeeft aan veiligheid.<\/p>\n

\u2018Belgi\u00eb heeft echt een acuut probleem,\u2019 zegt Bibi van Ginkel, terrorisme-expert van Instituut Clingendael. \u2018Wat ze nu nodig hebben, is een supergeoliede machine, maar wat ze hebben, is een krakend wagentje met zand tussen de wielen.\u2019 In Belgi\u00eb heerst volgens haar een bestuurlijke chaos: een federale structuur, de taalgrens, negentien Brusselse subgemeenten en verschillende politieregio\u2019s. Bovendien hebben bestuur en politie nauwelijks contacten in probleemwijken als Molenbeek, alleen al omdat te weinig ambtenaren Arabisch spreken. \u2018Het enge is dat de Belgische diensten daardoor hun informatie niet bij elkaar hebben,\u2019 zegt Bakker. \u2018En er komt ook nauwelijks informatie uit de gemeenschap. Die gooit zelfs stenen naar de politie.\u2019 Een ideale situatie voor jihadisten die safe houses nodig hebben voor het verbergen van explosieven en het plannen van hun terreurdaden.<\/p>\n

Ook nu weer schieten instanties in een bekende reflex: Europese landen moeten beter samenwerken en informatie delen, zoals de EU vorige week weer eens concludeerde. Daar is reden voor, gezien het gestuntel met Ibrahim el Bakraoui. Die kon in juli ongehinderd Turkije uitgezet worden om via Nederland naar Belgi\u00eb te gaan en zich op te blazen. De Turken stuurden wel een bericht, maar niet volgens de protocols. En de Belgen lieten na hem internationaal te signaleren. Toch ligt er volgens Bakker in de analyses een te grote nadruk op gebrekkige internationale samenwerking en uitwisseling van informatie: \u2018Als die informatie er niet is, kun je hem ook niet delen.\u2019<\/p>\n

Onder de radar<\/h5>\n

In de terrorismebestrijding in Nederland \u2013 de \u2018Integrale Aanpak Jihadisme\u2019 \u2013 hebben de experts meer vertrouwen. Het is een waaier van maatregelen, hard en zacht, strafrechtelijk en administratief, gericht op wijken en op individuen. Terrorisme is een wicked problem<\/span>. Zo complex dat je een heel scala aan maatregelen in gang moet zetten. \u2018Het is trial and error<\/em>,\u2019 zegt Van Ginkel. En Bakker: \u2018We doen maar wat, misschien wel te veel. Maar de kans is wel kleiner dat hier mensen onder de radar verdwijnen.\u2019<\/p>\n

Intussen proberen de Nederlandse diensten te beoordelen wat de gebeurtenissen in Brussel voor ons land betekenen. Vrij Nederland belde een dag na de aanslag met Dick Schoof, de Nationaal Co\u00f6rdinator Terrorismebestrijding (NCTV). \u2018Ook in Brussel lijkt het te gaan om mensen die goed zijn getraind, al dan niet in Syri\u00eb,\u2019 zegt hij. \u2018Hun professionaliteit stemt mij tot zorg.\u2019 Het \u2018dreigingsniveau\u2019 blijft substantieel, maar aan het precieze \u2018dreigingsbeeld\u2019 wordt door de NCTV constant gesleuteld. Zo kwam er na \u2018Parijs\u2019 meer aandacht voor de risico\u2019s van misbruik door terroristen van de vluchtelingenstromen omdat een paar daders zo Europa waren binnengekomen. Voor zulke conclusies is het nu nog te vroeg, aldus Schoof. Wel zijn vorige week tijdelijke maatregelen genomen ter beveiliging van luchthavens, stations en overheidsgebouwen. Een structurele aanscherping van die beveiliging ligt niet voor de hand omdat terroristen hun doelen dan gewoon verleggen. \u2018Na de aanslagpoging in de Thalys ontstond vorig jaar de discussie: moeten we de toegang tot die trein niet net zo gaan beveiligen als die van een vliegtuig? Daar hadden wij toen onze twijfels over.\u2019<\/p>\n

In het aangepaste dreigingsbeeld komt volgens Edwin Bakker ongetwijfeld aandacht voor de problemen in Belgi\u00eb. \u2018Een ketting is zo sterk als de zwakste schakel. En Belgi\u00eb is evident een zwakke schakel in de terrorismebestrijding. Nu ging het nog om Franssprekende Belgen die op Frankrijk zijn geori\u00ebnteerd. Wat nu als het om Vlamingen gaat? Die hebben veel sterkere banden met Nederland.\u2019<\/p>\n

Bibi van Ginkel maakt zich zorgen over de grote arsenalen aan wapens en explosieven die de laatste maanden werden gevonden. En over de steeds snellere radicalisering van moslimjongeren: \u2018Je hebt nu Born-Again<\/em> Salafisten die twee maanden geleden nog drugs stonden te dealen. Die zijn nog redelijk in de picture omdat de politie ze kent. Maar meer onder de radar bevinden zich succesvollere jongeren die zich toch miskend voelen en solidair willen zijn met moslims in de wereld. Dat is een lastige groep om in beeld te houden.\u2019<\/p>\n

De golftheorie<\/h5>\n

Beatrice de Graaf gaf drie weken geleden een college over terrorisme in de speciale reeks van De Wereld Draait Door<\/span>. In de uitzending wandelde de hoogleraar internationale betrekkingen uit Utrecht heen en weer voor een scherm met een grafiek met vier bulten: de golftheorie van David Rapoport. Die Amerikaanse terrorismedeskundige onderscheidt sinds 1880 vier golven van internationaal terrorisme, gemeten naar het aantal mensenlevens dat het geweld kostte. De acties van anarchisten (onder meer de moord op keizerin Sisi), de antikoloniale terroristen (zoals de Ierse IRA) en nieuw links terrorisme (de RAF et cetera) kenden allemaal een hoogtepunt en doofden daarna weer uit. In de vierde golf \u2013 die van het religieuze terrorisme \u2013 zitten we nog. De sterke suggestie die van de grafiek uitgaat, is deze: ook hieraan komt een einde, de jihadisten zullen weer verdwijnen. \u2018Kunnen we iets geruster slapen?\u2019 vroeg Matthijs van Nieuwkerk aan het einde van de uitzending. \u2018Ietsje wel,\u2019 antwoordde De Graaf, die de golftheorie zowel \u2018onrustbarend\u2019 als \u2018geruststellend\u2019 had genoemd.<\/p>\n

\n
\"\"<\/figure>\n
De vier golven van David Rapoport<\/h5>\n

1.\u00a0Anarchistisch terrorisme (1880-1920)<\/strong>
\nAnarchisten vermoordden politieke leiders als tsaar Alexander II (1881) en de Amerikaanse president McKinley (1901). Maar wierpen ook bommen in caf\u00e9s en theaters.
\n2. Antikoloniaal terrorisme (1920-1960)<\/strong>
\nHet \u2018zelfbeschikkingsrecht\u2019 dat de Amerikaanse president Wilson uitriep, inspireerde tal van militante bewegingen wereldwijd om aanslagen te plegen tegen koloniale overheersers.
\n3. Links terrorisme (1960-1989)<\/strong>
\nDe Duitse \u2018Rote Armee Fraktion\u2019, de Italiaanse Rode Brigades en het Japanse Rode Leger pleegden aanslagen op politici, industri\u00eblen en legerbases. Ook deze nieuwe marxisten keerden zich tegen het kapitalisme en hoopten een revolutie te ontketenen.
\n4. Religieus terrorisme (1979-heden)<\/strong>
\nMoslims radicaliseerden door de val van de Sjah van Perzi\u00eb en de Russische inval in Afghanistan in 1979. Terroristen van al-Qaeda en IS proberen zo veel mogelijk burgers te doden.<\/p>\n<\/div>\n

Hebben de golven ook voor terrorismeco\u00f6rdinatior Dick Schoof iets geruststellends? \u2018Het probleem met dit soort theorie\u00ebn,\u2019 zegt hij, \u2018is dat ze een historisch perspectief hanteren. Achteraf bekeken klopt het, maar je weet nooit of je nu nog aan het klimmen bent of al aan de top zit.\u2019 Als hij er een slag naar mag slaan, zegt Schoof dat we nog \u2018aan het klimmen zijn \u2013 de intensiteit van het terrorisme neemt toe \u2013 we zitten in elk geval niet in een dal\u2019. Het terrorisme heeft volgens de NCTV een \u2018duurzaam\u2019 karakter. \u2018Ik verwacht dat de dreiging op korte termijn eerder toeneemt dan afneemt. Dat komt door de druk op IS en door de rol van Nederland binnen de coalitie. Maar hoe lang die situatie voortduurt voordat het weer gaat dalen, die voorspelling durf ik niet aan.\u2019<\/p>\n

Een nieuwe vorm<\/h5>\n

Ook Bibi van Ginkel is ambivalent over de troost die uit de golfgrafiek spreekt. \u2018Het zal een keer ophouden, maar we zien ook dat er dan altijd wel weer een andere golf op de loer ligt.\u2019 Edwin Bakker heeft minder met de golven: \u2018Volgens de theorie van Rapoport zou het religieus terrorisme inmiddels al bijna moeten zijn uitgewoed. Dat is niet gebeurd. IS heeft de golf een nieuwe vorm gegeven. Misschien kunnen we wel helemaal niet meer spreken over terrorisme. Misschien sloeg in Brussel wel een pseudostaat toe, een genocide-organisatie. Misschien lijkt het wel meer op het communisme: ineens was er in 1917 de Sovjet-Unie.\u2019 Bakker wijst ook op de grilligheid van de aanslagen. \u2018Tussen Londen en Breivik was er in Europa niets. Misschien eindigt met Brussel wel weer een reeks. Het staat allerminst vast dat dit een horrorjaar wordt.\u2019<\/p>\n

Toch verwachten beide deskundigen dat ook deze beweging zal verlopen. \u2018IS wordt niet sterker,\u2019 zegt Bakker. \u2018Op de grond in Syri\u00eb en Irak gaat het ze slechter, al maak ik me wel zorgen over de situatie in Libi\u00eb en Jemen.\u2019 Van Ginkel wijst op de aantrekkingskracht van IS: \u2018Nu sluiten de losers van de maatschappij zich nog aan bij het winning team<\/span>. Maar als we over vijf jaar Syri\u00eb en Irak onder controle hebben, is dat hopelijk weg.\u2019 Het fijne aan de golftheorie is volgens Van Ginkel \u2018dat je de amplitude van de golf kunt be\u00efnvloeden met goed beleid\u2019. Te hard optreden leidt ook tot radicalisering. \u2018Drones die in Pakistan omstanders treffen, helpen ons niet.\u2019<\/p>\n

Als een waterbed<\/h5>\n

Waar met een beetje goede wil hoop geput kan worden uit de golfbeweging van David Rapoport, circuleren er onder terreurdeskundigen ook somberder theorie\u00ebn. Vrij Nederland interviewde in oktober Peter Knoope, oud-directeur van het ICCT, het Internationaal Centrum voor Contraterrorisme. Een verontrustend verhaal. \u2018Het wereldwijde karakter van terrorisme is nooit eerder vertoond en niet vergelijkbaar met eerdere golven,\u2019 zei hij. \u2018Het is als een waterbed. Je drukt het hier naar beneden en het komt aan de andere kant weer boven.\u2019 Volgens Knoope heeft dat een veel structurelere achtergrond: \u2018Wij denken nog steeds dat we moeten democratiseren, en dat onze seculiere vooruitgangsgedachten enige relevantie hebben in een wereld waarin het merendeel van de mensen antiwesters is.\u2019 Dat is volgens hem zo in Afrika en grote delen van Azi\u00eb. Daar zeggen de mensen: \u2018Wat jullie ons komen vertellen over de toekomst is niet onze toekomst maar jullie toekomst.\u2019 In hun beleving heeft democratie ze alleen maar ellende gebracht. Ellende die zich nu tegen het Westen keert.<\/p>\n

\n
\"\"
Voorpagina over terreuraanslag uit 1893.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Bibi van Ginkel kan een eind met Knoope meegaan: \u2018Wij zijn ontzettend op onszelf gericht. In de vluchtelingencrisis draait het vooral om het behoud van onze eigen welvaart. Terwijl we veel van die welvaart hebben verworven over de ruggen van anderen. Eerlijk is eerlijk. Waarom zouden we onszelf zo fantastisch moeten vinden?\u2019<\/p>\n

Edwin Bakker is het met het verhaal van Knoope juist erg oneens: \u2018Echt onzin. Kijk nou naar onze popcultuur, zoveel mensen wereldwijd die proberen zo westers mogelijk te zijn. Dat nihilisme, die zelfkritiek! Waar heb je het over? Geef me de feiten! Als je kijkt naar het Midden-Oosten, daar neemt het anti-Ruslandgevoel ook sterk toe. Wie slachten elkaar vooral af? Moslims onderling: soennieten en sjiieten. En hoe kan het dat honderdduizenden mensen hun leven en dat van hun kinderen in de waagschaal stellen om naar Europa te gaan? Naar het Westen dat zij zo haten?\u2019<\/p>\n

De vluchtelingenstroom als teken van hoop voor het Westen. Dat hoor je niet vaak.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

terrorismebestrijders <\/span>proberen te leren van gepleegde aanslagen. Maar het blijft trial and error. \u2018We doen maar wat, misschien wel te veel,\u2019 zegt bijvoorbeeld Edwin Bakker, hoogleraar terrorisme en contraterrorisme. Maar ook: \u2018Belgi\u00eb is een zwakke schakel.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-320915","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Jaco Alberts","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/320915","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=320915"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/320915\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jaco Alberts","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=320915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=320915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}