{"id":320777,"date":"2016-03-25T11:46:08","date_gmt":"2016-03-25T10:46:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=320777"},"modified":"2016-03-25T12:22:10","modified_gmt":"2016-03-25T11:22:10","slug":"liefde-wereld-egoisme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/liefde-wereld-egoisme\/","title":{"rendered":"Met liefde voor de wereld tegen het ego\u00efsme"},"content":{"rendered":"
\n

De strenge Duits-Amerikaanse filosofe Hannah Arendt bedacht het begrip \u2018liefde voor de wereld\u2019. Dat is een gevoel van verantwoordelijkheid voor wat we gemeen hebben. Kan dat wel, de liefde voor de wereld voelen?<\/p>\n<\/div>\n

Het is niet eenvoudig om van de wereld te houden, nu niet en altijd al niet. Maar het lukte\u00a0filosofe Hannah Arendt. Zij\u00a0was, schreef ze in een brief aan Karl Jaspers in 1955, de laatste jaren dan eindelijk van de wereld gaan houden. Ze wilde haar nieuwe boek over politieke theorie\u00ebn zelfs Amor mundi<\/em> noemen. Het is nu de titel van\u00a0het boek van Peter Venmans, waarin hij probeert Arendts begrip \u2018wereldliefde\u2019 inhoud te geven.<\/p>\n

\u2018Wereldliefde\u2019 is een onmogelijk begrip. Het is te groot, te glibberig, te abstract, te sentimenteel, te ongrijpbaar. Venmans, voor wie dit na De ontdekking van de wereld<\/em> (2005) zijn tweede boek over Arendt is, kan het er alleen maar over hebben aan de hand van al bestaande begrippen voor een op wereld gerichte blik: altru\u00efsme in plaats van ego\u00efsme, engagement in plaats van navelstaren, zorg voor de wereld in plaats van onverschilligheid. Dit \u2018wereldliefde\u2019 noemen is het in een rare, enigszins religieuze sfeer brengen die de strenge, allerminst sentimentele Hannah Arendt niet heeft bedoeld, maar wel erg heeft uitgelokt door het over \u2018liefde\u2019 te hebben.<\/p>\n

\u2018Wereldliefde\u2019 wil ook helemaal niet zeggen dat je het beste met de wereld voorhebt: dat hangt helemaal af van wat je onder \u2018de wereld\u2019 verstaat. Het kan wel een wereld zijn waarin de liefde voor de wereld benauwend groot is: dat iemand alleen nog maar aan de \u2018wereld\u2019 denkt en niet meer aan zichzelf en zijn naasten. Je kan door liefde gesmoord worden. De liefde (if any) voor de wereld van een sociaal-democraat en een liberaal is een heel andere dan die van een conservatief.<\/p>\n

\u2018Wereldliefde\u2019 is een onmogelijk begrip. Het is te groot, te glibberig, te abstract, te sentimenteel, te ongrijpbaar.<\/q><\/p>\n

Een intensieve en ge\u00ebngageerde belangstelling hebben voor wat er in de wereld gebeurt noem je geen liefde. Het woord is ergens anders voor bedoeld, niet voor je inspannen voor de algemene zaak. Liefde voor de mensheid, of \u2018de mens\u2019 in het algemeen is ook veel te groot om serieus te zijn. Begaan zijn met mensen in nood valt ook niet onder \u2018liefde\u2019, ook al deden missionarissen dat vroeger heel graag. Wanneer Venmans een heel boek schrijft rond Arendts begrip \u2018wereldliefde\u2019, is dat kennelijk iets dat iedereen eigenlijk zou moeten hebben, te meer nu hij\u00a0de wereldliefde enigszins polemisch afzet tegen de hedonisten, individualisten en ego\u00efsten. Hij gaat dan voorbij aan mensen die niet zo veel talent hebben voor de wereld, niet zo groot kunnen denken of al genoeg denken te hebben aan de kleine wereld om hen heen.<\/p>\n

Het is ook nog de vraag, die door Venmans niet wordt gesteld en dus ook niet wordt beantwoord, wat die wereldliefde concreet inhoudt. Betekent het dat je je daadwerkelijk voor iets inzet? Vrijwilliger worden, lid worden van een stichting met een goed doel, de krant goed lezen, het nieuws bijhouden? Wel zien, maar je machteloos voelen bij terreurdaden overal op de wereld? Geld storten? Actievoeren?<\/p>\n

Volgens Venmans omschreef Arendt amor mundi<\/em> zelf als \u2018een gevoel van verantwoordelijkheid voor het gemeenschappelijke wat we in de wereld aantreffen.\u2019 Wanneer het bij een gevoel blijft is dat niet zo veel. Soms lijkt het erop dat Venmans het al genoeg vindt als men zich bewust is van de wereld, en zich er niet van afkeert. Maar de praktijk is al lang dat de wereld naar de mensen toekomt met de krant, de televisie, internet en met sociale media. Vandaar dat men van de wereld wel eens even genoeg heeft.<\/p>\n

\n
\"\"
Peter Venmans. Foto: Fjodor Buis<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Venmans zet de amor mundi<\/em> vooral af tegen wat hij de hedendaagse \u2018gelukscultuur\u2019 noemt, het ego\u00efsme, het vermeende individualisme en het neoliberalisme. Dat speelt zich allemaal af in het eigen kringetje. Bij de neoliberalen zou zelfs sprake zijn van \u2018wereldloosheid.\u2019 Wanneer hij het hier over heeft laat hij de wereldliefde van Arendt gelukkig enigszins los en worden het zelfstandige erudiete essays over menselijk gedrag dat van zorg voor de wereld getuigt. Zoals verontwaardigd zijn over onrecht, in verzet komen of verantwoordelijkheid op je nemen.\u00a0Venmans heeft er het handje van om de wereld als heel gecompliceerd voor te stellen en tegelijk te vereenvoudigen door het over zoiets vreemd simpels als \u2018wereldliefde\u2019 te hebben. Hij zwalkt van sentimentaliteit naar nuchterheid. Hij is voortdurend aan het wikken en wegen: het mag nooit alleen maar bij verantwoording blijven, er moet reflectie op volgen en een afgewogen oordeel. Verzet mag vooral niet blijven steken in een persoonlijke daad, er moet een utilitair doel zijn. Op dezelfde manier is er voor Venmans niets mis met denken, maar je mag er niet in blijven steken en dan vergeten te handelen. En gevoelens? Daar is ook niks mee mis, maar je mag je er niet door laten meeslepen.<\/p>\n

Als essayist en \u2018waardepluralist\u2019 wil Venmans zoveel mogelijk kanten aan alles laten zien en tot hun recht laten komen. Bij hem geen wereldliefde, maar evenwichtsliefde. Het wordt zo langzamerhand tijd dat Venmans, Hannah Arendt achter zich laat en op eigen houtje verder gaat.<\/p>\n

\n

Amor mundi<\/a><\/em> van Peter Venmans is uitgegeven door Atlas Contact.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De strenge Duits-Amerikaanse filosofe Hannah Arendt bedacht het begrip \u2018liefde voor de wereld\u2019. Kan dat wel, de liefde voor de wereld voelen?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-320777","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/320777","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=320777"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/320777\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=320777"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=320777"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}