Zelfmoord en psychiatrie<\/p>\n
Nee hoor, Chris zou geen zelfmoord plegen, heus. Die toezegging deed hij in Parnassia, de Haagse kliniek waar hij was opgenomen. Daar vertrouwden ze op, en dus zat Chris op een open afdeling, kon hij gaan en staan waar hij wilde, zo lang hij zich maar elke avond om tien uur meldde. En dat deed hij braaf \u2013 tot die ene ochtend in september. Het was mooi weer, hij wilde gaan fietsen, lekker de duinen in, even uitwaaien, het zou hem goed doen.<\/p>\n
Ze vonden hem de volgende middag in de schuur van zijn huis, in het donker, met een plastic zak over zijn hoofd. Naast hem twee lege heliumflessen, een fles drank, kaarsjes, wat pillen. De afscheidsbrief lag in huis. Chris was toen twaalf uur dood. Een week eerder was zijn tweede kind geboren.<\/p>\n
Het was zijn zoveelste poging. Hoe vaak hadden de buren wel niet een gaslucht geroken, had de politie voor de deur gestaan. Hoe vaak had zijn vrouw Karina niet naar de kliniek gebeld, wanhopig: het gaat niet goed, d\u00f3\u00e9 iets. Chris\u2019 werkgever, zijn arbo-arts, allemaal hadden ze bezorgd geprobeerd contact op te nemen omdat ze het niet vertrouwden. Ongeveer een halfjaar eerder was er iets \u2018geknapt\u2019, had Chris gezegd. Langzaam gleed hij af, hij ging overal aan twijfelen en werd somberder en angstiger. Een eenduidige diagnose was er niet. Volgens zijn broer was Chris buiten de deur somber, terneergeslagen. Maar als hij terugkwam in de kliniek, zette hij zijn mooiste glimlach weer op.<\/p>\n
Zijn belofte aan Parnassia? Buiten de kliniek haalde Chris er zijn schouders over op. \u2018Och, de regering belooft ook wel eens wat,\u2019 lachte hij tegen vrienden en kennissen.<\/p>\n
Snee\u00ebn in zijn pols<\/p>\n
Het is een vaker gebruikte uitdrukking, weet Karina inmiddels, onder de pati\u00ebnten in Parnassia. Een buurman hoorde het hem geregeld zeggen. Ook dat hij helium had gekocht vertelde hij gewoon op het balkon, het hele appartementencomplex kon meeluisteren. De buurman: \u2018Hij liet mijn vrouw de snee\u00ebn in zijn pols zien. We zaten soms uren te praten. Ik zie n\u00f3g die blik in zijn ogen. Zijn hoofd was knalrood en opgezwollen. Het was niet de vraag \u00f3f hij het ging doen, maar wanneer. Steeds als we gestommel hoorden in zijn appartement, waren we opgelucht.\u2019<\/p>\n
Chris schreef op Facebook dat hij dood wilde en vertelde zijn schoonmoeder dat de afscheidsbrief al klaarlag. Ook met medepati\u00ebnten in de kliniek sprak hij over zijn doodswens. Met eentje wisselde hij tips uit, herinnert de vrouw van die medepati\u00ebnt zich. \u2018Toen ze een keer gingen eten, vroeg Chris met een knipoog of hij behalve zout en peper ook cyaankali mocht.\u2019<\/p>\n
Karina vindt het onbegrijpelijk dat Chris zo op zijn woord werd geloofd. \u2018Ze wisten daar dat Chris een slimme man was, en dat slimme pati\u00ebnten soms artsen om de tuin leiden. Hoe kan het dan dat ze nooit aan hem hebben getwijfeld? Hebben ze de littekens op zijn polsen wel gezien? Of zijn dagboeken gelezen, die in hun bezit waren, en waarin hij schreef dat hij dood wilde? Ze slikten zijn belofte voor zoete koek.\u2019<\/p>\n
Daar, bij Parnassia, onder de neus van de behandelaars, zat Chris te lezen in het boek Uitweg, een waardig levenseinde in eigen hand. Na zijn dood kreeg Karina het boek terug, samen met zijn andere spullen, zonder verder commentaar. Woedend was ze. \u2018Hoe is het m\u00f3gelijk dat een psychiatrisch pati\u00ebnt in een kliniek een boek met zo\u2019n titel gaat zitten lezen, zonder dat er keihard alarmbellen gaan rinkelen?\u2019<\/p>\n
Wat de pati\u00ebnt vertelt<\/p>\n
Vorig jaar maakten in Nederland 1753 mensen een einde aan hun leven. Gevallen zoals Chris, waarbij familie en vrienden de zelfmoord al langere tijd zien aankomen maar de behandelende artsen pijnlijk verrast worden, komen regelmatig voor. Toch, zeggen de deskundigen, betekent dit niet automatisch dat die artsen ook laksheid, nalatigheid of ander onverantwoord handelen valt te verwijten.<\/p>\n
Su\u00efcidaliteit is enorm ambivalent, weet Remco de Winter, psychiater en tevens de Nederlandse vertegenwoordiger van de International Association for Suicide Prevention. Hij behandelde Chris niet zelf, maar is wel aan Parnassia verbonden als hoofd van de crisisdienst. Die paar keer dat een pati\u00ebnt van hem zelfmoord pleegde, vroeg hij zichzelf: hoe h\u00e9b ik het niet kunnen zien? \u2018We moeten su\u00efcidaal gedrag altijd serieus nemen en nemen su\u00efcidale pati\u00ebnten vaak op in de kliniek, maar als het beter met ze gaat, worden ze weer ontslagen. Het is mij wel eens gebeurd dat iemand opknapte, ontslagen werd en alsnog zelfmoord pleegde. Geloof me: dat is een van de ergste dingen die me als behandelaar zijn overkomen. En dat geldt ook voor collega\u2019s die hetzelfde is overkomen.\u2019<\/p>\n
Wat de arts kwetsbaar maakt, zegt De Winter: die moet het doen met wat de pati\u00ebnt vertelt. \u2018Op basis daarvan maakt de psychiater een risicoprofiel. Je kunt niet bloedprikken om su\u00efcidaliteit te meten, er zijn geen scans waar een exacte uitslag uit komt. De kunst voor de arts is om boven water te krijgen hoe het \u00e9cht gaat. Om goed contact te krijgen, in dialoog te komen en te blijven.\u2019<\/p>\n
Dubbele boekhouding<\/p>\n
Pati\u00ebnten hebben vaak zo hun eigen redenen om niet het achterste van hun tong te laten zien, zegt Ad Kerkhof, hoogleraar klinische psychologie en su\u00efcidepreventie aan de Vrije Universiteit. Vaak durft de pati\u00ebnt niet open te zijn. Uit angst voor een gesloten opname, om de autonomie te verliezen. \u2018Of hij wil zijn problemen zelf oplossen. En sommige su\u00efcidale pati\u00ebnten denken dat ze toch niet beter worden.\u2019<\/p>\n
Soms ook zijn pati\u00ebnten het ene moment heel stellig over hun doodswens, maar gaan ze even later weer twijfelen, zegt Kerkhof. \u2018In zo\u2019n geval zwijgen ze er soms over omdat ze denken dat het vanzelf overwaait. En het komt voor dat ze zo depressief zijn dat ze het gewoon niet meer kunnen opbrengen om openheid van zaken te geven.\u2019<\/p>\n
Veel pati\u00ebnten hebben in de spreekkamer een dubbele boekhouding, zegt ook Jan Mokkenstorm, psychiater en bedenker van 113online.nl, waar su\u00efcidale pati\u00ebnten anoniem hulp kunnen zoeken (zie kader). \u2018Aan de ene kant willen ze iets vertellen \u2013 niemand wil alleen maar dood. Ze hopen op iets wat hun de kracht geeft om door te gaan. Maar tegelijkertijd zijn ze ook bang voor n\u00f3g meer lijden. Dan kijk je wel uit om te vertellen dat je een touw hebt gekocht, want je weet dat je dan naar de gesloten afdeling moet.\u2019<\/p>\n
Mokkenstorm vergelijkt het met een drenkeling op zee die niet weet of hij de balk waaraan hij zich vastklampt zal loslaten. Die balk is de uitweg van zelfmoord. \u2018Als er dan een schip op je afvaart en de kapitein zegt: ik zal je helpen, laat de balk los, misschien ga je nog even kopje onder, maar daarna kom je boven, dan zal een drenkeling die dat niet aandurft, zich misschien toch vastklampen aan zijn balk, en zeggen: o, het hoeft niet meer, kijk maar, het gaat al beter met me, zie, ik ben alweer droog. Het vooruitzicht om dagen of weken te moeten volhouden, bijvoorbeeld omdat antidepressiva tijd nodig hebben om aan te slaan, is heel eng voor iemand die al moeite heeft om het komende \u00fa\u00far door te komen. Zelfmoord is als het ware een probleemoplossende strategie, een manier om met pijn, of het vooruitzicht daarvan, om te gaan. De gedachte aan zelfmoord kan veiliger aanvoelen dan de gedachte vol te houden terwijl je twijfelt of je leven beter zal worden. En door te denken aan zelfmoord heb je tenminste het gevoel dat je de regie in eigen hand hebt.\u2019<\/p>\n
Het omgaan met de dubbele boekhouding van pati\u00ebnten is ingewikkeld, zegt Mokkenstorm. \u2018Enerzijds moet de arts een pati\u00ebnt altijd serieus nemen en zoveel mogelijk op eigen benen laten staan. Natuurlijk is een arts blij als dit lijkt te lukken en de pati\u00ebnt vertelt dat het alweer een stukje beter gaat. Maar artsen moeten altijd behoedzaam blijven, gereserveerd. Zich afvragen: wat vert\u00e9lt deze pati\u00ebnt precies?\u2019<\/p>\n
Miscommunicatie<\/p>\n
Dat laatste is hier beslist niet gebeurd, zegt Karina, die al haar grieven op papier zette. Het document telt twaalf A4\u2019tjes, de woede spat van de pagina\u2019s. Dat Chris\u2019 situatie werd onderschat is volgens haar niet alleen te wijten aan in haar ogen incapabele hulpverleners, maar ook aan miscommunicatie.<\/p>\n
Zo zijn er de keren dat Karina zou worden teruggebeld. De artsen beloofden haar op de hoogte te houden, zegt ze, maar het gebeurde niet. Zij belde h\u00e9n: wisten ze wel dat Chris een hartkwaal had, dat het kalmeringsmiddel dat hij kreeg schadelijk was? De therapeut beloofde het door te geven aan de psychiater, maar verzuimde dat. Toen de arts er veel later van hoorde, schrok hij zich rot, hij had juist de dosis steeds opgehoogd omdat de pillen niet aansloegen. Zelf had Chris gezwegen over zijn hartkwaal.<\/p>\n
In eerste instantie waren ze s\u00e1men naar de therapie gegaan, het zou beter voor hem zijn, en dus ging Karina mee. Maar toen Chris tijdens zo\u2019n sessie aangaf te willen scheiden, was dat volgens haar een teken voor de artsen om haar buitenspel te zetten. \u2018Dat hij, als we alleen waren, tegen mij zei dat hij me niet kwijt wilde en wilde vechten voor ons gezin, maakte blijkbaar geen enkele indruk.\u2019<\/p>\n
Complicerende factor: Karina was inmiddels hoogzwanger. De situatie was onhoudbaar geworden: een zwangere buik, een su\u00efcidale man en een zoontje van zes thuis. Ze besloot naar haar moeder te gaan, in het noorden van het land. Ze besprak het met de psychiater. In Groningen zou ze haar zwangerschap uitdragen en na de kraamtijd weer terugkeren.<\/p>\n
Vanaf dat moment verliep de communicatie stroever dan ooit. \u2018Via via moest ik horen dat hij was opgenomen, en dat hij me niet meer als contactpersoon wenste.\u2019 Toen ze verontwaardigd opbelde, zei de stem aan de andere kant: \u2018Ja, maar u bent toch zelf naar Groningen gegaan? Dat was toch een proefscheiding?\u2019<\/p>\n
Waarom, vraagt zij, maar ook vrienden, zich af, is de omgeving zo op afstand gehouden? Mensen die Chris goed kennen hadden waardevolle inzichten in zijn gedrag kunnen verschaffen. \u2018Waarom hebben ze niet \u00e9\u00e9n keer mij gebeld om te verifi\u00ebren of het wel klopte wat hij daar vertelde?\u2019<\/p>\n
Zijn baas zegt: \u2018Chris was erg slim, typisch iemand die vaak door anderen werd onderschat. Hij had heel depressieve buien, maar soms was hij ook heel positief. Misschien zagen de therapeuten hem alleen op de goede momenten. Maar mij sms\u2019te hij dat hij zeven zelfmoordpogingen had gedaan.\u2019<\/p>\n
De werkgever probeerde te achterhalen op welke locatie Chris zat, collega\u2019s wilden een bloemetje sturen. Maar ze kwamen niet voorbij de telefoniste \u2013 privacy voor alles. \u2018We blijven ons afvragen of het hem misschien goed had gedaan om te weten dat wij met hem meeleefden.\u2019<\/p>\n
Beroepsgeheim<\/p>\n
Ja, zegt Remco de Winter van Parnassia: juist omdat de arts alleen maar het woord van de pati\u00ebnt heeft, is het zo belangrijk om naasten bij de behandeling te betrekken. Zij kennen de pati\u00ebnt goed en kunnen inschatten of hij zich anders gedraagt dan anders. Maar ook hier zitten haken en ogen aan. Volgens de Wet op de Geneeskundige Behandelings Overeenkomst (WGBO) mogen artsen alleen met derden overleggen als de pati\u00ebnt daar expliciet toestemming voor geeft.<\/p>\n
De Winter: \u2018In hoeverre je als arts de wens van de pati\u00ebnt respecteert, is een moeilijke kwestie. Je hebt tenslotte ook je beroepsgeheim. Een pati\u00ebnt moet zich veilig voelen om zijn verhaal te kunnen vertellen. Het is niet de bedoeling dat de pati\u00ebnt dingen gaat verzwijgen omdat hij bang is dat je de familie inlicht.\u2019<\/p>\n
De artsen die Chris behandelden, houden vol dat hij \u2018heel stellig was in zijn weigering om geen informatie te laten verstrekken aan zijn echtgenote\u2019, zo schrijven ze in het verslag van het evaluatiegesprek dat ze na zijn dood hadden.<\/p>\n
Volgens hoogleraar Ad Kerkhof houden pati\u00ebnten hun naasten buiten de behandeling om verschillende redenen. \u2018Het kan zijn dat ze zich schamen voor hun doodswens, of bang zijn om afgewezen te worden. Of ze willen hun familie en vrienden sparen. Ze kunnen ook denken dat ze de ander lastigvallen met hun \u201cgezeur\u201d, of dat de omgeving beter af is zonder hen. Of ze zijn bang dat de naasten gaan proberen hen op andere gedachten te brengen.\u2019<\/p>\n
Jan Mokkenstorm erkent het dilemma. Maar: \u2018Het onderzoek kan zich niet beperken tot alleen de pati\u00ebnt. Een pati\u00ebnt maakt altijd deel uit van een omgeving. In mijn praktijk hebben we als uitgangspunt: als de behandeling niet binnen een paar weken aanslaat, dan moeten we out of the box denken. Een arts mag tegen derden niets loslaten over de pati\u00ebnt, maar hij mag wel vragen stellen aan anderen, dat valt niet onder het beroepsgeheim. Daar kan hij voor kiezen.\u2019<\/p>\n
Volgens protocol<\/p>\n
Voor Karina was het dieptepunt van de miscommunicatie misschien wel de enqu\u00eate, gericht aan Chris. Wilde hij even zijn mening geven over de zorg in de kliniek? En hoe stond het n\u00fa met zijn su\u00efcidale gedachten? Chris was toen al een maand dood. Karina vulde de vragenlijst in. Bij het kopje \u2018zelfzorg\u2019 vinkte ze de optie aan: \u2018ik ben niet in staat mezelf te wassen of aan te kleden\u2019, en schreef erbij: \u2018voor de laatste keer door mij gedaan. Het was afschuwelijk.\u2019<\/p>\n
Nog drie keer zou ze het document ontvangen.<\/p>\n
Er kwamen excuses, er kwam een evaluatiegesprek. Ja, ze hadden de situatie onderschat, achteraf bezien, zo staat te lezen in het verslag van dit gesprek. \u2018Anderzijds was het moeilijk om een inschatting van zijn psychiatrische toestand te maken. De manier waarop de heer De Vries zich in de spreekkamer presenteerde was niet passend bij de ernst van zijn problematiek.\u2019 De geneesheer-directeur staat nog steeds achter haar besluit om Chris vrijheden te geven buiten de kliniek.<\/p>\n
Perswoordvoerder Pieter van Yperen van Parnassia en PsyQ laat, namens alle artsen en behandelaars die bij Chris\u2019 behandeling betrokken zijn geweest, weten dat hij vanwege de privacy niet inhoudelijk op de zaak kan ingaan. Volgens hem is Chris\u2019 zelfmoord geheel volgens protocol aangemeld bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg.<\/p>\n
Karina kan er weinig mee. Ze krijgt haar man er niet mee terug, haar zoons hun vader niet. Chris heeft zijn jongste niet meer gezien. De laatste week van zijn leven zwierf hij door Den Haag, ging naar de wc bij de V&D, zat op bankjes bij het station. Ondertussen lag zij ver weg in Groningen hun tweede zoon te baren. Haar hart breekt als ze bedenkt hoe eenzaam hij moet zijn geweest.<\/p>\n
Ze laat een foto zien van Chris, hij kijkt lachend in de camera \u2013 een vrolijke, beetje verlegen jongen met knalblauwe ogen, die gek was op klussen, met wie ze vijftien jaar samen was. De foto werd gemaakt niet lang voor hij ziek werd.<\/p>\n
Ze hoopt dat de mooie herinneringen terugkomen. Ooit. <\/p>\n
De cijfers<\/p>\n
Het aantal zelfmoorden is in de afgelopen vijf jaar met 30 procent gestegen. In 2007 maakten in Nederland 1353 mensen een eind aan hun leven. Vorig jaar waren dat er exact vierhonderd meer. Volgens hoogleraar klinische psychologie en su\u00efcidepreventie Ad Kerkhof is de toename \u2013 die overigens in heel Europa te zien is \u2013 vooral te wijten aan de economische crisis. In de jaren tachtig, toen de werkloosheid ook sterk groeide, was er ook zo\u2019n zelfmoordgolf.<\/p>\n
Wereld Su\u00efcide Preventie Dag<\/p>\n
Op 10 september is het Wereld Su\u00efcide Preventie Dag, een initiatief van de International Association for Suicide Prevention (IASP) en de Wereld Gezondheidsorganisatie. Die dag worden over de hele wereld activiteiten georganiseerd om zelfmoord bespreekbaar te maken: lezingen, herdenkingen, stille tochten; er wordt zelfs een poging ondernomen om met zo veel mogelijk mensen 40.075 kilometer fietsend af te leggen \u2013 de omtrek van de wereldbol. Remco de Winter is de Nederlandse vertegenwoordiger van de IASP. Hij roept op om die avond om 20.00 uur een kaarsje aan te steken. Verder presenteert Jan Mokkenstorm zijn boek Hoop doet Leven.<\/p>\n
Mokkenstorm bedacht vier jaar geleden www.113online.nl, een onlineplatform voor iedereen die kampt met su\u00efcidale gedachten of gevoelens. Volgens de psychiater laten pati\u00ebnten daar veel duidelijker zien hoe ze zich \u00e9cht voelen en hoe re\u00ebel het plegen van zelfmoord voor hen is. \u2018Dat kan omdat ze hier anoniem, via de telefoon en het internet hulp en therapie kunnen krijgen. Dat voelt vertrouwder en veiliger.\u2019 Volgens Mokkenstorm wordt su\u00efcide pas sinds een jaar of vijf gezien als een op zichzelf staand fenomeen. \u2018Lang werd het beschouwd als een complicatie van een andere stoornis, zoals een depressie of een psychose. Daardoor hebben weinig artsen echt heel goed geleerd om ermee om te gaan. Momenteel is er op dat gebied een grote inhaalslag gaande.\u2019<\/p>\n
Nee<\/p>\n
Uit privacy-overwegingen zijn de namen Chris en Karina gefingeerd. De Verhalen<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Iedereen wist dat Chris su\u00efcidaal was, behalve de kliniek waar hij zat. Zoiets komt vaker voor. Zijn artsen dan laks of nalatig?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-31585","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Karin Sitalsing","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/31585","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=31585"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/31585\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Karin Sitalsing","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=31585"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=31585"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}