{"id":315674,"date":"2016-11-26T10:30:13","date_gmt":"2016-11-26T09:30:13","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=315674"},"modified":"2016-11-26T15:25:19","modified_gmt":"2016-11-26T14:25:19","slug":"voedingsadviezen-elma-drayer","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/voedingsadviezen-elma-drayer\/","title":{"rendered":"Hou toch op, met die overspannen voedselhysterie!"},"content":{"rendered":"
Bij elke hap die je neemt, <\/span>bij elke slok die je drinkt, word je geacht \u00e9\u00e9rst na te denken over de vraag of\u00a0het wel gezond is. Elma Drayer heeft genoeg van de voedselmaffia. Van leven ga je nu eenmaal dood.<\/div>\n

Onlangs bracht de Gezondheidsraad de nieuwe \u2018Richtlijnen goede voeding\u2019 uit. Een commissie van liefst zestien deskundigen had de \u2018actuele stand van wetenschap over de relatie tussen voeding en chronische ziekten op een rij gezet\u2019 en \u2018vertaald in aanbevelingen voor een gezond voedingspatroon\u2019.<\/p>\n

Het heetten adviezen te zijn: wij konden het doen, wij konden het laten. Maar ze lazen als een eigentijdse variant op de Tien Geboden \u2013 alleen al om de gebiedende wijs waarmee elke zin begon: eet, drink, vervang, beperk.<\/p>\n

Zo dienden wij wekelijks peulvruchten te nuttigen, dagelijks ten minste 15 gram ongezouten noten tot ons te nemen, per dag drie koppen thee te drinken, de consumptie van rood vlees aan banden te leggen, versgeperst vruchtensap te elimineren, de inname van keukenzout te matigen, boter voortaan te laten staan, evenals ongefilterde koffie. En alcohol? Hooguit \u00e9\u00e9n glas per dag.<\/p>\n

In een interview met het huisorgaan van de raad legde commissievoorzitter Daan Kromhout het nog eens haarfijn uit. Je mocht van hem best een boterham met worst eten, als je daarna maar een sinaasappel nam, ter voorkoming van de \u2018vorming van carcinogenen\u2019. Die boterham moest wel volkoren zijn, want dat \u2018reduceert het risico op darmkanker\u2019. E\u00e9n glas bier verhoogde het risico op diabetes, bij twee glazen steeg de kans op \u2018voortijdige sterfte\u2019 met 40 procent. Wie gewend was een stuk worst bij z\u2019n bier te eten, zei hij, zou toch nu wel begrijpen dat je dan \u2018echt ongezond bezig bent\u2019.
\nAl met al liet de man negen keer het woord \u2018risico\u2019 vallen.<\/p>\n

Er was geen krant, nieuwssite, radio- of tv-zender die niet over het advies berichtte. Tevreden kon de Gezondheidsraad dan ook een paar weken later concluderen dat \u2018niet eerder\u2019 een van zijn publicaties \u2018zoveel media-aandacht\u2019 had opgeleverd.<\/p>\n

Zelf was ik er heel wat minder over te spreken. En nee, niet all\u00e9\u00e9n omdat ik \u2019s ochtends hecht aan mijn glaasje sinaasappelsap, het \u2019s avonds zelden bij \u00e9\u00e9n wijntje laat, die theemanie nooit heb begrepen, een onbeboterde boterham maar niks vind, en alleen in het diepst van mijn gedachten consequent vegetari\u00ebr ben. Wat mij betreft waren de \u2018Richtlijnen\u2019 \u2013 bedoeld als wetenschappelijke basis voor de vernieuwde Schijf van Vijf die over enkele weken verschijnt \u2013 het zoveelste dieptepunt in de voedselhysterie die dit land teistert. Gewoon, eten en drinken om in leven te blijven? Of omdat je het lekker vindt? Vergeet het maar. Bij elke hap die je neemt, bij elke slok die je drinkt, word je geacht \u00e9\u00e9rst na te denken over de klemmende vraag of je er je gezondheid mee schaadt. Het is van een vreugdeloosheid die me bij tijd en wijle de adem beneemt.<\/p>\n

Rupsjes-nooit-genoeg<\/h5>\n

\u2018Eerst komt het eten, dan de moraal\u2019, schreef ooit Bertolt Brecht. Dat klopt. Maar het omgekeerde klopt evenzeer.<\/p>\n

Sinds mensenheugenis gaat voedsel gepaard met gedetailleerde do\u2019s and don\u2019ts<\/span>. In het jodendom schrijft de kasjroet voor wat er al dan niet op je bord mag belanden. De islam maakt een strikt onderscheid tussen halal en haram en eist van de gelovigen dat ze jaarlijks een maand vasten. Boeddhisten prefereren een vegetarisch menu, bij de hindoes is de consumptie van rundvlees verboden, bij de yezidi\u2019s die van sla. Alleen het christendom hield zich van oudsher niet zo bezig met het vraagstuk, maar een b\u00e9\u00e9tje katholiek at wel vrijdags vis en matigde zich in de veertig dagen voor Pasen.<\/p>\n

In haar boek Hamburgers in het paradijs<\/span> (2012) verklaart Louise O. Fresco deze hang naar regelgeving uit het feit dat eten \u2018zo essentieel is, iets is wat iedereen doet. Zonder voedsel overleven we niet, niet als individu, niet als soort. Dus het is logisch dat we voedsel door de geschiedenis heen hebben beladen met waardeoordelen en taboes (…).\u2019<\/p>\n

Het zal geen toeval zijn dat juist in dit geseculariseerde land nieuwe waardeoordelen en nieuwe voedseltaboes in zwang kwamen. Bij ge\u00ebngageerde burgers komen die dikwijls voort uit bekommernis om onze planeet. Louise Fresco: \u2018Als je geeft om het milieu en om dieren, uit je dat door je eetpatroon.\u2019 Menigeen meent bovendien dat de voedselindustrie ons op listige wijze in de tang houdt. Of, zoals de hoofdredacteur van De Correspondent<\/span> het in 2014 formuleerde: \u2018Omringd door een snackwalhalla, verleid door voedselproducenten op zoek naar maximale afzet, misleid door onheuse gezondheidsetiketjes, aangemoedigd door een brein dat van geen ophouden weet, eten we ons als rupsjes-nooit-genoeg langzaam maar zeker ons graf in.\u2019<\/p>\n

Doorsnee burgers maken zich om deze zaken geloof ik minder druk. Die lijken bovenal ontvankelijk voor het evangelie dat te veel, te zoet en te vet eten een aanslag is op hun persoonlijke gezondheid.<\/p>\n

Het streven naar het Eeuwige Leven is verdwenen, het streven naar het Gezonde Lichaam kwam ervoor in de plaats.<\/q><\/p>\n

Vermaningen<\/h5>\n

Al in 1989 constateerde hoogleraar voedselleer Martijn Katan in Vrij Nederland<\/span> dat wij \u2018steeds gezondheidsbewuster\u2019 werden. \u2018Of steeds angstiger voor ziekte natuurlijk.\u2019 Hij gaf een treffend voorbeeld. \u2018Als je zegt: \u201cIk heb vanochtend vreselijk gezondigd\u201d, waar doel je dan op? Een buitenechtelijke affaire met de buurvrouw? Een van de zeven andere hoofdzonden? Nee. Hoogstwaarschijnlijk bedoel je dat je vanochtend een slagroompunt hebt gegeten.\u2019<\/p>\n

Wat deze wetenschapper destijds als trend signaleerde, is inmiddels volstrekt mainstream. Het streven naar het Eeuwige Leven mag zoetjesaan zijn verdwenen, het streven naar het Gezonde Lichaam kwam ervoor in de plaats \u2013 eerst en vooral te bereiken door verstandig te eten. Het religieuze, schuldbeladen jargon verhuisde net zo makkelijk mee, inclusief bijna oudtestamentisch klinkende vermaningen. Blader maar eens door wat publiekstijdschriften.<\/p>\n

Sant\u00e9 <\/span>biedt \u201819 simpele tips om dit jaar gezonder te eten\u2019. Ze vari\u00ebren van \u2018Zorg ervoor dat minstens de helft van elke maaltijd uit groente en fruit bestaat\u2019 tot \u2018Drink elke dag 1 kop gemberthee\u2019. Gezondnu <\/span>komt met liefst \u201838 kleine tips\u2019 opdat wij \u2018gelukkiger, energieker \u00e9n gezonder\u2019 zullen zijn. \u2018Suiker in koffie en thee? Stop ermee!\u2019 Elders in het blad zegt een arts: \u2018Je kunt heus weleens wat \u201cfouts\u201d eten of iets wat op de langere termijn niet zo gezond is. Als je je darm verder fatsoenlijk behandelt, kan hij dat echt wel aan.\u2019 De Allerhande<\/span> wil ons eveneens \u2018helpen om gezonder te gaan eten\u2019. Natuurlijk, schrijft het blad, weten wij best dat gezond eten en ons \u2018goed voelen\u2019 hand in hand gaan. \u2018Maar een bewust eetpatroon volhouden? Dat is lastig, want verleidingen zijn er altijd en overal.\u2019<\/p>\n

In vrouwenblad JAN <\/span>vertelt een moeder hoe ze haar hardleerse gezin tracht te bekeren. \u2018Mijn man heb ik weleens een pak binnengesmokkelde Kellogg\u2019s Honey Smacks laten weggooien in het bijzijn van de kinderen.\u2019 Verderop beschrijft een zogeheten lifestyleblogger dat ze heus niet helem\u00e1\u00e1l van haar \u2018gezonde geloof\u2019 is gevallen, maar \u2018de gezondheidslat\u2019 iets minder hoog legt dan voorheen.<\/p>\n

De serieuze pers zwaait al even onbekommerd met het vingertje. In dit weekblad kun je tegenwoordig zomaar een column aantreffen die gewijd is aan de morele worstelingen rond de bitterbal. Prangende vraag: mag die nu wel of mag die nu niet? Opbeurende moraal: \u2018Een goedgekozen zonde stelt u in staat een beter mens te zijn.\u2019<\/p>\n

In de Volkskrant<\/span> kondigt eetjournalist Mac van Dinther een bundeling van zijn stukken aan. Zijn vorige boek, schrijft hij, was nog \u2018beschrijvend, niet oordelend\u2019. \u2018Een vervolg daarop zou dat juist wel moeten zijn. Ik wilde mensen niet alleen iets laten zien, maar ze ook de weg wijzen. Daar is behoefte aan.\u2019 Vandaar dat hij \u2018de tien geboden van goed eten\u2019 had opgesteld.<\/p>\n

\n
\"\"
Illustratie: Rein Janssen<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
Paleogoeroe<\/h5>\n

En dan zijn er nog de talloze dieetprofeten die hun diepe inzichten met ons willen delen. Sonja Bakker die beweert dat je cellulitis krijgt van witte wijn en dat koffie vocht aan je lichaam onttrekt. Kris Verburgh (auteur van De voedselzandloper<\/span>) die ons wijsmaakt dat walnootconsumptie de kans op een hartaanval met de helft vermindert en dat een glas fruitsap 76 procent minder risico op alzheimer geeft. Dr. Frank die koolhydraten radicaal wil schrappen. Of new age-types die verkondigen dat wij moeten terugkeren naar de oertijd, door ons te houden aan een \u2018paleodieet\u2019: wat de holbewoner tienduizenden jaren geleden niet at, moeten ook wij weren van het menu.<\/p>\n

Over zulke malloten kunnen we kort zijn. Ze staan al te vaak in het zonnetje, zelfs in de nette kranten. (Zo interviewde dagblad Trouw<\/span> in november paleogoeroe Mitchel van Duuren, die onweersproken mocht beweren dat de voedselindustrie \u2018een vinger in de pap\u2019 heeft bij de nieuwe \u2018Richtlijnen\u2019: \u2018Die heeft er baat bij dat hun producten in de Schijf worden aanbevolen.\u2019)<\/p>\n

Veel interessanter zijn naar mijn smaak de gepatenteerde deskundigen die zich met het thema bezighouden. Al jaren gaat er geen week voorbij of er verschijnt nieuw wetenschappelijk onderzoek dat een verband legt tussen voeding en gezondheid. Alleen: dat is telkens weer een ander verband.<\/p>\n

Het ene jaar horen we dat een glaasje wijn best kan, het volgende dat we alcohol rigoureus moeten uitbannen. Nu eens zijn eieren desastreus voor het cholesterolgehalte, niet veel later kunnen ze heus geen kwaad. Melk was ooit \u2018goed voor elk\u2019, toen uit de gratie vanwege de verzadigde vetten, nu weer van harte aanbevolen als calciumbron. Noten, zuivel, vlees, brood, tomaten, spinazie, boter, zout, suiker \u2013 allemaal waren ze ooit verdacht (of zijn dat nog steeds). Zo bezien is het niet vreemd dat de leek in verwarring achterblijft. Wie zegt hem dat de nu door de Gezondheidsraad zo hooggeprezen peulvruchten straks niet kankerverwekkend zullen blijken te zijn?<\/p>\n

Vorig jaar oktober schreef een Leidse huisarts in de Volkskrant<\/span>: \u2018Het brood is te zout, de hagelslag te zoet en van knakworsten krijg je kanker. Zo lust ik er nog wel eentje. Mijn spreekkamer zit vol met worried well<\/span>: hoogopgeleide allesvrezers die niets mankeren, maar bang zijn voor alle voedsel omdat je er kanker, hoge bloeddruk, hersen- en hartinfarcten van krijgen kan.\u2019<\/p>\n

Hilarisch overspannen<\/h5>\n

Zelf wijst de voedselwetenschap ter verklaring nogal graag naar \u2018de media\u2019, met hun neiging tot sensationele berichtgeving. Daar zit wat in. Zonder met de ogen te knipperen, poneert Hart van Nederland<\/span> dat knakworstjes \u2018ongezonder\u2019 zijn dan asbest, noemt de NOS rood vlees \u2018even kankerverwekkend\u2019 als plutonium, schrijft Metro <\/span>dat bacon \u2018net zo\u2019 kankerverwekkend is als roken. Het zijn bijna hilarisch overspannen vergelijkingen.<\/p>\n

Maar misschien zou het geen gek idee zijn als de voedselwetenschap ook eens bij zichzelf te rade ging.<\/p>\n

In een stuk over de huidige \u2018voedselstress\u2019 wees de Volkskrant<\/span> vorige maand op een onderzoek van de \u2018kritische\u2019 Amerikaanse epidemioloog John Ioannidis. Hij ontdekte dat de vijftig meest voorkomende ingredi\u00ebnten uit een willekeurig kookboek bijna allemaal ooit wel eens in verband zijn gebracht met kanker. Maar de kwaliteit van veel studies was \u2018zo slecht dat de claims bij nader inzien ongeloofwaardig waren\u2019.<\/p>\n

Je zou zeggen: als de wetenschap zo weinig met zekerheid weet, zing dan een toontje lager. Relativeer op z\u2019n minst de adviezen die je op je bevindingen baseert. Ga er ontspannen mee om. Maar treurig genoeg doen voedingswetenschappers dat zelden of nooit.<\/p>\n

Je zou zeggen: als de wetenschap zo weinig met zekerheid weet, zing dan een toontje lager. Relativeer op z’n minst de adviezen.<\/q><\/p>\n

Illustratief was een verhaal dat onlangs stond in nrc.next<\/span>. Ruimhartig erkende hoogleraar Jaap Seidell daarin dat het voedseldebat wel wat \u2018nuance\u2019 kon gebruiken. \u2018We weten vooral heel veel niet<\/span> over voeding,\u2019 zei hij. Eigenlijk \u2018maar een paar procent\u2019. Voedingswetenschap, legde hij uit, is nu eenmaal erg ingewikkeld. \u2018Het gaat om zoveel voedingsstoffen die ook weer in verschillende voedingsmiddelen zitten en al die stofjes en voedingsmiddelen zitten weer in verschillende voedingspatronen.\u2019<\/p>\n

Het waren wijze woorden. Toch besloot het artikel met zes \u2018breder gedragen\u2019 voedselinzichten \u2018waar we mee door kunnen in 2016\u2019.<\/p>\n

De continue stroom voedselwaarschuwingen stoort vooral vanwege de niet eens zo stille suggestie dat wij onze gezondheid goeddeels in eigen hand hebben. Logische keerzijde: worden we ziek, dan hebben we dat goeddeels aan onszelf te wijten. Hadden we maar de hedendaagse spijswetten in acht moeten houden.<\/p>\n

Niet toevallig laait het debat over leefstijl en solidariteit in de zorg om de zoveel tijd op. Want zeg nou zelf: waarom zou de brave, gezondheidsbewuste burger moeten dokken voor lieden die er maar wat op los leven? Die te veel eten, roken en alcohol drinken, terwijl ze heel goed weten dat ze daarmee een peperduur ziekbed over zich afroepen<\/p>\n

Een paar jaar geleden was het weer zover. Het Centraal Bureau voor de Statistiek had gepeild dat een meerderheid van de volwassen Nederlanders (55 procent) gaarne zag dat rokers en drinkers meer ziektekostenpremie betaalden. Bijna een kwart vond dat die tevens omhoog kon voor mensen die door eigen toedoen lijden aan overgewicht.
\nAan de nationale praattafels was de consensus opvallend snel bereikt: lieden die \u2018verwijtbare risico\u2019s\u2019 namen, moest je raken in hun portemonnee. Dat zou ze leren, aldus een lector leefstijlverandering.<\/p>\n

Vrijwel niemand maakte zich druk om de toch zo voor de hand liggende vraag hoe je controleert of iemand zich aan genoemde ondeugden bezondigt. En vooral: wie dat moet doen. De huisarts? De buurvrouw? Het wijkcomit\u00e9? Een nieuw op te richten gezondheidspolitie?<\/p>\n

Soda tax<\/h5>\n

Op een regenachtige vrijdagmiddag fiets ik naar het Amsterdamse debatcentrum SPUI25. Daar zal gezondheidswetenschapper Maartje Poelman een presentatie houden van haar onderzoek naar onze \u2018obesogene voedselomgeving\u2019.<\/p>\n

Ik ben benieuwd. Veruit de meeste hedendaagse eetzorgen draaien immers om overgewicht: de nutteloze kilo\u2019s die het lichaam verzamelt als het meer calorie\u00ebn binnenkrijgt dan het verbruikt. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek kampt de helft van de volwassen Nederlanders met een matige tot ernstige vorm van overgewicht, van de kinderen tot 20 jaar is dat zo\u2019n 15 procent. En hoe lager op de sociale ladder, hoe vaker het verschijnsel voorkomt.<\/p>\n

De overheid beschouwt al die dikkerds al jaren als een volksgezondheidsvraagstuk dat om aanpak en maatregelen vraagt. Ze sloot convenanten met het onderwijs, met het bedrijfsleven, met maatschappelijke organisaties, stak miljoenen euro\u2019s in voorlichting. En toch blijft de Nederlandse bevolking maar gestaag uitdijen. Net als trouwens die in vergelijkbare buitenlanden.<\/p>\n

Daar in dat zaaltje schetst de wetenschapper in schrille kleuren de gevaren die de westerse mens bedreigen. Zonder dat we het doorhebben, zegt ze, worden we dagelijks \u2018geprimed\u2019 om te eten en te drinken. Overal in de openbare ruimte lonken de verleidingen, terwijl onze hersenen daartegen maar matig bestand zijn. En ook binnenshuis loert het gevaar. Bijna 60 procent van de huishoudens bezit te grote frisdrankglazen! Liefst 70 procent heeft \u2018acht of meer verpakkingen van lekkernijen\u2019 in huis!<\/p>\n

Helaas, weet ze uit onderzoek, \u2018individuele interventie\u2019 biedt nauwelijks soelaas. Als je mensen overhaalt om kleiner servies te gebruiken, bescheidener porties te nemen, geen voordeelverpakkingen meer aan te schaffen, heeft dat alleen op korte termijn effect. Na een tijdje vallen ze terug in hun oude gewoonten.<\/p>\n

Meer heil ziet ze dan ook in \u2018interventies in de omgeving\u2019. Zoals daar zijn: geen snacks meer bij de supermarktkassa, de invoering van een zogeheten soda tax <\/span>en een verbod op kindermarketing. \u2018Ik ben heel erg voor overheidsingrijpen hierin,\u2019 zegt ze. \u2018Dat het gewoon niet mag.\u2019<\/p>\n

\n
\"\"
Illustratie: Rein Janssen<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
Niet per se rampzalig<\/h5>\n

Geen misverstand: overgewicht sp\u00e9\u00e9lt een rol in het ontstaan van nare ziekten \u2013 al is dat verband complexer dan menigeen denkt. Tailleverlies hoeft niet per se rampzalig te zijn. Of, zoals publiciste Asha ten Broeke schrijft: \u2018Van alle mensen die last krijgen van typische \u201covergewichtsaandoeningen\u201d zoals hoge bloeddruk, hoog cholesterol, veel buikvet en afwijkende bloedsuikerwaarden is (…) veertig procent slank.\u2019 Van alle mensen met obesitas zou volgens haar een kwart op deze vlakken \u2018zo gezond als een vis\u2019 zijn. Maar dat zwaarlijvigheid de kans op bijvoorbeeld diabetes verhoogt, is volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek alleszins \u2018waarschijnlijk\u2019. De kans om de aandoening te ontwikkelen, zou voor obese personages \u2018zes keer zo groot\u2019 zijn.<\/p>\n

Een slecht eetpatroon kan ook een rol spelen in het ontstaan van kanker. Volgens een recent onderzoek van TNO, in opdracht van KWF Kankerbestrijding, zorgt roken voor \u2018de grootste bijdrage\u2019 aan alle nieuwe kankergevallen (19 procent), gevolgd door \u2018niet-optimale voedingsgewoonten\u2019 (10 procent), overgewicht (4 procent), alcoholgebruik (3 procent) en lichamelijke inactiviteit (2 procent). Conclusie: \u2018Bijna een derde van alle kankergevallen en bijna 40 procent van de sterfte aan kanker is toe te schrijven aan een minder gezonde leefstijl.\u2019<\/p>\n

Uit dezelfde gegevens zou je net zo goed kunnen concluderen dat meer dan tweederde van de nieuwe kankergevallen en meer dan 60 procent van de sterfte aan kanker niet<\/span> vallen toe te schrijven aan \u2018een minder gezonde leefstijl\u2019. Vermoedelijk een kwestie zijn van genenpakket of domme pech. Of van de uiterst ingewikkelde wisselwerking tussen genenpakket en domme pech.<\/p>\n

Maar ja. Pech moet weg. Liever zien wij onszelf als de architecten van ons eigen bestaan. Terwijl we hooguit de aannemers zijn.<\/p>\n

Kanker is vooral een kwestie van genen of pech. Maar pech moet weg: wij zien onszelf liever als architecten van ons bestaan.<\/q><\/p>\n

Iedereen honderd<\/h5>\n

Hoe zou dit land eruitzien als de gezondheidsmaffia werkelijk haar zin kreeg? Als we, al dan niet onder zachte dwang, foute zouten en vetten, lege suikers, alcohol en andere boosdoeners schrapten van ons menu? Als we bovendien (binnenkort komt de Gezondheidsraad met een \u2018afzonderlijk advies\u2019 hieromtrent) ook nog eens met z\u2019n allen ijveriger aan het bewegen zouden slaan?<\/p>\n

Wellicht zou aldus onze gemiddelde levensverwachting spectaculair stijgen. Alleen, die is in dit bevoorrechte hoekje van het universum nu al torenhoog. Iedereen honderd, zou dat het idee zijn?
\nMij trekt het vooruitzicht heel weinig aan.<\/p>\n

Natuurlijk is er onnoemelijk veel te zeggen voor een rookvrij bestaan. Voor frequent sportschoolbezoek. En dus ook voor een eetpatroon zonder foute suikers, zouten en vetten, vol vitaminen en vezels. Bijvoorbeeld omdat zulke maaltijden (meestal) lekkerder zijn. Of omdat je je daardoor (doorgaans) frisser voelt. Of omdat zwaarlijvigheid niet echt tot je voordeel strekt \u2013 althans niet in deze tijden, waarin slank de sociale norm is.<\/p>\n

En natuurlijk kun je je, om de Vlaamse epidemioloog en schrijver Luc Bonneux te citeren, \u2018door een barslecht dieet\u2019 ziek eten. Maar, zei hij erbij, er is \u2018geen enkel bewijs\u2019 dat je jezelf gezond kunt eten.<\/p>\n

Van leven gaan we nu eenmaal dood \u2013 hoe bewust we ook eten, hoeveel we ook bewegen. Misschien is het wel de eindigheid van het bestaan waarmee wij eindelijk in het reine moeten zien te komen.<\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bij elke hap die je neemt, <\/span>bij elke slok die je drinkt, word je geacht \u00e9\u00e9rst na te denken over de vraag of je er je gezondheid mee schaadt. Elma Drayer ziet het zoveelste dieptepunt in de voedselhysterie die dit land teistert. Maar van leven ga je nu eenmaal dood. <\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-315674","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Elma Drayer","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/315674","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=315674"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/315674\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Elma Drayer","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=315674"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=315674"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}