{"id":314674,"date":"2016-02-05T16:00:42","date_gmt":"2016-02-05T15:00:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=314674"},"modified":"2016-02-05T16:01:39","modified_gmt":"2016-02-05T15:01:39","slug":"wees-er-op-voorbereid-bosch-de-tuin-der-lusten-is-een-tiran","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/wees-er-op-voorbereid-bosch-de-tuin-der-lusten-is-een-tiran\/","title":{"rendered":"Wees er op voorbereid: Bosch\u2019 De tuin der lusten is een tiran"},"content":{"rendered":"
\n

De raadselachtigste figuur uit de geschiedenis van de Nederlandse schilderkunst werd vijfhonderd jaar geleden geboren. Net zolang is het werk van Jheronimus Bosch onderwerp van discussie geweest.<\/p>\n

Wie goed zoekt ziet dat ergens een kusje wordt gegeven. En een man legt voorzichtig een hand op de buik van een vrouw.<\/q><\/p>\n<\/div>\n

Zomaar voor de Tuin der lusten<\/i> (1480) gaan staan is af te raden. Zodra men zich af gaat vragen waarom daarop mensen op hun kop staan terwijl ze zich half hebben bevrijd uit een ei, kan het hek van de dam raken. Dan kun je daar de hele dag staan terwijl de vragen zich alleen maar opstapelen. De tuin der lusten <\/i>is een tiran. Het heeft het onderzoek naar de betekenis van Bosch\u2019 schilderijen eeuwen gedomineerd en nog steeds is er geen consensus over. Het wemelt er van de naakte mannen en vrouwen, maar lusten worden er niet uitgeleefd. Wie goed zoekt ziet dat ergens een kusje wordt gegeven. En een man legt voorzichtig een hand op de buik van een vrouw. Een paartje lijkt een soort dansje te doen. Verder zijn de houdingen van de mannen en vrouwen onduidelijk. Het ziet er wel heel vredig uit, zodat je eerder aan een kuis \u2018lusthof\u2019 denkt in de achttiende-eeuwse betekenis: een idyllische entourage in een weelderige natuur.<\/p>\n

Men hechtte al vroeg aan de Tuin der lusten<\/em>. Geschilderd tussen 1480 en 1490 was het in 1517 in bezit van Hendrik III van Nassau. Het hing in zijn paleis in Brussel, in een kamer waarvan de deur niet zou gauw gevonden kon worden omdat hij volgens het principe van de trompe-l\u2019oeil<\/em> in de wand was gezet. Volgens Antonio de Beatis, de secretaris van kardinaal d\u2019Aragona, die het paleis in 1517 bezocht, waren er meer van zulke verborgen deuren. Vandaar dat de hertog van Alva, na de verovering en bezetting van Brussel, de huismeester van het paleis Pieter Col liet martelen om achter de plaats van de deur te komen waarachter het drieluik zich bevond. Het duurde achttien maanden voor Col door de knie\u00ebn ging. Alva zou zich met het bezit van de Tuin der lusten<\/em> hebben willen wreken op Hendrik III, die trouwde met een vrouw die hij had willen hebben. Dat werd door Karel V voorkomen. Het schilderij kwam via Alva in het bezit van zijn bastaardzoon Fernando de Toledo, die het verkocht aan Filips II. In 1593 kwam het naar het Escorial.<\/p>\n

\n
\"\"
Detail uit De tuin der lusten<\/em>. Beeld: Wikimedia Commons.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Er zijn zevenendertig interpretaties van Giorgiones Onweer<\/i> uit 1506, maar dat aantal wordt door de Tuin der lusten<\/i> ruim overtroffen, schrijft Henk Boom in zijn fascinerende boek De bezeten visionair<\/a><\/i>, \u2018Vijfhonderd jaar controverse over Jheronimus Bosch\u2019. \u2018We moeten ons niet gek laten maken,\u2019 zegt een van de Bosch-experts. Volgens een ander, de Bosch-veteraan Jos Koldewije, \u2018raken we steeds verder af van de echte Bosch.\u2019 Dat gebeurt wanneer de een zegt dat het om een \u2018didactisch moraliserende voorstelling van de zondige mens\u2019 gaat, en de ander dat het een \u2018vals paradijs\u2019 is: dat er mensen op hun hoofd staan wil zeggen dat Bosch een omgekeerde wereld heeft geschilderd, zoals die in werkelijkheid niet is. In werkelijkheid is de mens zondig en schaamt hij zich voor zijn naaktheid.\u00a0<\/span><\/p>\n

Wie na de Tuin der lusten<\/i> de De hooiwagen<\/i> ziet, een triptiek waarvan het middenstuk zo charmant geschilderd is dat het onmogelijk lijkt dat het vol met de vreemdste raadsels zit, begrijpt meteen waarom kunsthistoricus Erwin Panowski de beker van de Bosch-interpretatie aan zich voorbij liet gaan (\u2018Too high for my wit\u2019). Men weet niet eens is waarvoor de hooiwagen staat. Volgens Jesaja 40 is alle vlees hooi. Dus is het een kar vol vleselijke zonde. Een ander wijst er op dat hooi in die tijd (1500) \u2018niets\u2019 betekende. Dus gaat het om de jacht op ijdelheden.\u00a0<\/span><\/p>\n

Het ziet er naar uit dat de door Boom beschreven controverses met de nieuwe tentoonstelling vrolijk worden voortgezet. Boom geeft een gesprek weer dat hij tijdens een congres over Bosch met negen internationale specialisten heeft gehad. Voor de een was Bosch \u2018niet echt gelovig\u2019, voor de ander \u2018een devoot christen\u2019. De een zegt dat we de cultuurhistorische kloof aan het dichten zijn, de ander dat we de sleutel tot zijn werk nooit zullen vinden. \u2018Er is geen sleutel.\u2019<\/span><\/p>\n

\n

De bezeten visionair. Vijfhonderd jaar controversies over Jheronimus Bosch<\/em> door Henk Boom is uitgegeven door Athenaeum Polak & Van Gennep. Bestel het hier.<\/a><\/p>\n

De tentoonstelling Jheronimus Bosch. Visioenen van een genie<\/em> is tot 8 mei te zien in het Noordbrabants Museum.<\/a><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De raadselachtigste figuur uit de geschiedenis van de Nederlandse schilderkunst werd vijfhonderd jaar geleden geboren. Net zolang is het werk van Jheronimus Bosch onderwerp van discussie geweest. Wie goed zoekt ziet dat ergens een kusje wordt gegeven. En een man legt voorzichtig een hand op de buik van een vrouw. Zomaar voor de Tuin der […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-314674","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/314674","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=314674"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/314674\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=314674"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=314674"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}