{"id":312821,"date":"2016-01-20T10:49:37","date_gmt":"2016-01-20T09:49:37","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=312821"},"modified":"2016-01-20T11:43:36","modified_gmt":"2016-01-20T10:43:36","slug":"zo-recenseerden-wij-in-1977-un-giornata-particolare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/zo-recenseerden-wij-in-1977-un-giornata-particolare\/","title":{"rendered":"Zo recenseerde VN in 1977 ‘Una giornata particolare’"},"content":{"rendered":"
\n

Vandaag werd bekend dat de Italiaanse regisseur Ettore Scola dinsdag op 84-jarige leeftijd is overleden. In Nederland is hij vooral bekend vanwege zijn meesterwerk Una giornata particolare<\/em>, met Sophia Loren en Marcello Mastroianni. Lees hier hoe VN die film in 1977 recenseerde: ‘ge\u00ebngageerde kunst zoals ik niet eerder gezien heb.’<\/p>\n<\/div>\n

Toen na de oorlog linkse mensen zich op zijn minst verontschuldigden tegenover familie en vrienden als ze naar Duitsland op vakantie gingen, toen ging heel Nederland allang weer in de grootste gemoedsrust naar Itali\u00eb.<\/p>\n

Ons beeld van Itali\u00eb lijkt nooit echt verstoord te zijn geweest door de periode waarin miljoenen Italianen met hartstocht het fascisme beleden en ervoor de oorlog in gingen. Het is alsof we die vorm van fascisme nooit ernstig genomen hebben \u2013 alsof het fascisme van de Italianen essentieel onschuldiger was dan dat van de Duitsers of de NSB\u2019-ers \u2014 een operette-fascisme dat de Italianen zich een beetje hadden laten opdringen, en dat ze zich een beetje hadden laten opdringen omdat Italianen nu eenmaal zo zijn: niet zo nadenkend. Een beetje kinderlijk eigenlijk. Geen mensen die je de dingen moet blijven nadragen.<\/p>\n

Zo bleef Itali\u00eb het land van Rimini en Rome, wijn en de paus, renaissance en papparazzi, politieke demonstraties die toch altijd weer uitmondden in corrupte coalities, en seksuele verhoudingen waarin de mannen altijd het haantje zijn en de vrouwen aantrekkelijk maar onderworpen.<\/p>\n

Wie zo denkt \u2014 en diep in mijn hart dacht ik zo, als je dat tenminste denken kunt noemen \u2014 kan niet beter doen dan zo gauw de kans zich voordoet, te gaan kijken naar de film van Ettore Scola: Una giomata particolare<\/em>. Wie een meer bezonnen oordeel over Itali\u00eb en het fascisme heeft, wordt de film trouwens ook aanbevolen, want behalve\u00a0 onthullend is hij ook fantastisch mooi en ontroerend.<\/p>\n

Een bijzondere dag begint als alle andere dagen: als Antonietta haar zes kinderen uit bed haalt, koffie zet, het ontbijt maakt, gaapt, haar man wekt en voor ieder van de kinderen de kledingstukken van de fascistische jeugdbeweging bij elkaar zoekt. Zwarte pakken, zwarte halsdoeken, een wit overhemd voor de dochter, maar w\u00e9l met een gat erin. En het uniform van haar man, partijlid, vader, en \u2019s morgens om zes uur al in een slecht humeur. Het is 8 mei 1938, Hitler maakt zijn plechtige intocht in Rome. Van die intocht zullen we verder weinig zien \u2014 hij is alleen de hele dag aanwezig in het keiharde radioverslag dat van buitenaf naar binnen tettert iedere keer als Antonietta raam of deur opent van haar flat die \u2014 dat is historisch \u2014 door Mussolini werd ingewijd als prestigebouwwerk van het fascisme en geheel bewoond wordt door leden van de partij. Behalve een kleine flat op de zesde etage, waar een knappe en wat zonderlinge eenzame mijnheer, Gabriele, woont.<\/p>\n

Tussen Antonietta \u2014 een ingetogen en subtiele rol zonder glamour van Sophia Loren \u2014 en de wereldvreemde Gabriele \u2014 een ingehouden, magistrale rol van Marcello Mastroianni \u2014 speelt zich die dag in eenheid van tijd, plaats en handeling het drama af.<\/p>\n

Politiek en seks<\/h5>\n

Of het drama? Wat gebeurt er eigenlijk? Niets dat we niet al wisten \u2014 en tegelijk niet\u00a0 echt wisten. De film gaat erover dat fascisme slecht is voor je lijf; dat je aan den lijve voelt dat fascisme slecht is wanneer je vrouw bent, of homoseksueel. De film gaat erover dat mensen die geen tegenstanders van het fascisme zijn, het vanzelf moeten worden door dat wat het fascisme ze aandoet. De film gaat erover hoe politiek en seks met elkaar te maken hebben. Niet theoretisch, in een brochure of een boek van Wilhelm
\nverzonnen door intellectuelen die toch al tegen het fascisme waren. Maar echt \u2014 in het gewone leven van een huisvrouw en een homoseksuele mijnheer op de zesde etage.<\/p>\n

Het verhaal is simpel. De huisvrouw die achterblijft in het lege flatgebouw met alleen de vrouwelijke conci\u00ebrge die de radio hard aan heeft en kwaadaardig gluurt als een mevrouw tegen een mijnheer praat, is niet de tuchtige die ze hoort te zijn. Ze is de slordige die het de neus uitkomt, al die lakens, de vuile kleren en de afwas, met nog een
\nrestje koude koffie onderin de kan. En te moe om voor zich zelf nieuwe te zetten.<\/p>\n

Maar partijlid is ze wel. Ze heeft een knipselboek met krantefoto\u2019s van Mussolini en Hitler, en spreuken als: \u2018Een man is getrouwd, vader, soldaat\u2019, in witte inkt geschreven op de zwarte bladen van haar boek. Dat boek laat ze zien in de loop van deze dag die ze
\ndoorbrengt met Gabriele van de zesde etage.<\/p>\n

De ontmoeting is toevallig \u2014 een pietje dat wegvliegt, een mijnheer Gabriele wiens raam uitkomt op het balkon waar piet naartoe gefladderd is, een praatje, een kopje koffie, nog een praatje, de conci\u00ebrge die aanbelt en vraagt of die mijnheer van boven misschien op bezoek is, en dat ze zich er natuurlijk niet mee wil bemoeien, maar dat die van boven tegen het fascisme is, en dat er al zoveel geroddeld wordt op de wereld, en een vrouw alleen, met een vreemde mijnheer… De conci\u00ebrge vertegenwoordigt, in haar zwarte vrouwenkleren, de hele domme, vijandige buitenwereld die wel weet dat de partij
\ntegen die mijnheer is, maar die ook niet weet wat de partij niet in hem goedkeurt \u2014 want van de tegennatuurlijke liefde heb je misschien gehoord, maar je herkent hem niet als je haar ontmoet. Daarvoor is ook midden in Rome de wereld te effectief met kranten dichtgeplakt.<\/p>\n

Ge\u00ebmancipeerder dan welke protestactie dan ook<\/h5>\n

En ook Antonietta geeft geen blijk van herkenning. Ze wordt verliefd, mateloos verliefd op deze man die haar behandelt als een dame, die haar niet op haar achterste slaat bij wijze van opperste erotische verrukking, die er niet uitziet alsof hij vrouwen wezens vindt om met kind te schoppen, die met haar praat alsof ze een echt mens was, die de lamp repareert die al zo lang kapot is, die haar een boek leent en die kijkt in het knipselboek waarin staat dat een echte man \u2018getrouwd, vader en soldaat\u2019 is.<\/p>\n

Hij probeert haar zo voorzichtig mogelijk te zeggen wie en wat hij is: geen \u2018echte man\u2019. Maar welke Italiaanse vrouw van de jaren dertig, getrouwd met een soldaat, heeft een antenne voor die boodschap? Zij niet. En op het dakterras waar de was te drogen hangt probeert ze tussen de lakens en de luiers hem te verleiden. Het staat er nogal simpel: ze probeert hem te verleiden, maar we moeten ons realiseren wat er werkelijk gebeurt. De vrouw die gewend is dat mannen in de liefde de leiding nemen, doet datgene wat ge\u00ebmancipeerder dan welke protestactie ook: ze zegt tegen een man dat ze van hem houdt, op het gevaar af dat ze daarmee op haar gezicht valt.<\/p>\n

Dat gebeurt. Hij wijst haar af, zegt: \u2018Ik ben niet getrouwd, geen vader en geen soldaat.\u2019 Ze wil het niet begrijpen. En als hij het duidelijker zegt speelt ze de misleide, geschoffeerde, en ze slaat hem.<\/p>\n

Bedriegen met een geleerde vrouw<\/h5>\n

De finale, gefilmd in zachte tinten bruin, grijs en paars die een waas van gewoonheid leggen over een zo verontrustend ongewone dag, is aangrijpend van dapperheid, van beide kanten.<\/p>\n

Hij, die vertelt hoe ze hem op zijn werk eruit gegooid hebben, \u2018omdat hij niet meer tot de grote familie van de partij\u2019 kon horen nu ze het helemaal wisten. En zij, die zegt hoe rot ze zich voelt, omdat ze geslagen heeft, omdat haar man haar commandeert als ze niet wil, omdat hij haar bedriegt, omdat hij haar bedriegt met een onderwijzeres, een geleerde vrouw dus, die hem brieven schrijft. Dat \u2014 zegt ze \u2014 is de diepste wreedheid, want \u2018ik kan niet schrijven. Ik heb nauwelijks lagere school. En als iemand aan je man dan
\neen brief stuurt, is het alsof ze willen zeggen: jij \u201cignorante\u201d, bent niets waard. Als je niet veel weet, dan hebben de mensen geen respect voor je.\u2019 En zo is het. Zo is het van nature al, maar zo is het des te kwaadaardiger in een politiek systeem dat dat allemaal goedkeurt en aanmoedigt \u2014 de onderdrukking van mensen door elkaar, de onderdrukking van de weinig ontwikkelden, van de homoseksuelen, van de vrouwen; in naam van het gezag, de grofheid, het gebrek aan beschaving van het simplisme. Als ze hem opnieuw verleidt en hij erop ingaat om haar te troosten, dan is dat seksueel ingewikkelder dan een potje neuken, maar ook erotischer dan de ferme klap op de bil
\nwaarmee Antonietta\u2019s man die avond tegen haar zeggen zal: \u2018Dit is een bijzondere
\ndag vandaag en dat vieren we. En als er een zevende van komt noemen we hem Adolf.\u2019 Diezelfde avond staat bij hem de geheime politie voor de deur. Hij heeft erop gewacht, telefonerend met de vrienden. Politiek wijzer, volstrekt in zijn gelijk als hij zegt: \u2018Die mijnheer van de zesde etage is niet tegen het fascisme; het fascisme is tegen die mijnheer van de zesde etage.\u2019<\/p>\n

Politiek verteld op het niveau van het gevoelsleven van twee gewone mensen, of omgedraaid: vertellen van het gewone leven van mensen op zo\u2019n manier dat het politiek z\u00f3veel betekenis heeft \u2014 dat is ge\u00ebngageerde kunst zoals ik niet eerder gezien heb.<\/p>\n

\n

Films van Ettore Scola zijn in Nederland zelden te zien. Zijn laatste drie, waaronder Brutti, Sporchi en Cattivi<\/em> (regieprijs in Cannes, 1976), werden zelf helemaal niet naar Nederland gehaald. Dat is ontzettend jammer. In het buitenland, in Parijs onder andere, draait zijn laatste \u2014 Una giornata particolare<\/em> \u2014 waarvoor Scola ook het scenario schreef samen met Ruggereo Maccari en Maurizio Contanze.<\/p>\n

Una giornata particolare<\/em> is een filmisch en politiek prachtig gemaakte variant op het bekende woord van Mussolini: \u2018Het zijn de Alpenbewoners die de Alpen hebben gemaakt, en niet de Alpen die de Alpenbewoners gemaakt hebben.\u2019<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Vandaag werd bekend dat de Italiaanse regisseur Ettore Scola dinsdag op 84-jarige leeftijd is overleden. In Nederland is hij vooral bekend vanwege zijn meesterwerk Una giornata particolare, met Sophia Loren en Marcello Mastroianni. Lees hier hoe VN die film in 1977 recenseerde: ‘ge\u00ebngageerde kunst zoals ik niet eerder gezien heb.’ Toen na de oorlog linkse […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-312821","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Tessel Pollmann","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/312821","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=312821"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/312821\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Tessel Pollmann","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=312821"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=312821"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}