{"id":312419,"date":"2016-01-21T13:45:13","date_gmt":"2016-01-21T12:45:13","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=312419"},"modified":"2016-01-21T13:53:56","modified_gmt":"2016-01-21T12:53:56","slug":"hoe-zich-in-trikala-een-griekse-tragedie-voltrekt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/hoe-zich-in-trikala-een-griekse-tragedie-voltrekt\/","title":{"rendered":"Hoe zich in Trikala een Griekse tragedie voltrekt"},"content":{"rendered":"
De dwang van de trojka doet het verleden in Griekenland herleven<\/span>, merkt antropoloog Daniel Knight. Alles komt terug: de Ottomaanse tijd, de nazi\u2019s en de hongersnood, de burgeroorlog en de junta. \u2018De Duitsers overlopen ons weer,\u2019 klinkt het in Trikala.<\/div>\n

V\u00f3\u00f3rdat de mis\u00e8re toesloeg, toonde de treinreis nog een baaierd aan weelde. Wie wegreed uit Athene, zag de hoge reclameborden: horloges en sportwagens, televisies en verre vluchten. Jarenlang trokken ze aan het oog van Daniel Knight voorbij wanneer de Britse antropoloog naar Trikala toog. De Grieken geloofden in de toekomst, de weg erheen was geplaveid \u2013 op afbetaling. \u2018Koop!\u2019 jubelden de banken en regeringen. \u2018Dit is het moderne Europa!\u2019<\/p>\n

Aan de Ege\u00efsche Zee wist men evenwel dat ellende, welk masker ze ook draagt, nooit lang uitblijft. Vanaf 2010 kreeg financi\u00eble malaise de Grieken in haar greep, en allengs vervaagden de affiches langs het spoor. Zo zie je vandaag de dag niets meer dan karkassen op palen, roestig en leeg, het verraad van de voorspoed.<\/p>\n

Na vier uur aan bergen ligt daar de vlakte van Thessali\u00eb, het plotseling platte land, waar Daniel Knight neerstreek om zich te wijden aan de liefde en de volkenkunde. Ver bij het Atheense rumoer vandaan, in alle kalmte, voelde hij de hartslag van de Grieken. Knight benoemde dokters en loodgieters, boeren en baanlozen tot zijn informanten over leven en ziel. Tijdens de opgang en de neergang.<\/p>\n

De toekomst komt van achteren<\/h5>\n

\u2018De geschiedenis is weergekeerd,\u2019 vertelt de antropoloog op een middag in Trikala, een stad met Byzantijnse straten en een akropolisje. Twaalf jaar aan observaties ligt op tafel, naast de ijskoffie, gebundeld in History, Time, and Economic Crisis in Central Greece<\/span>, dat deze zomer verscheen. Knight schreef een boek van belang, want wil je de Griekse respons begrijpen, het vurige ervan, dan ligt de sleutel in het verleden. Immers: \u2018de toekomst komt van achteren\u2019, zo gaat hier het gezegde.<\/p>\n

\u2018Honderden, duizenden malen hoorde ik het,\u2019 zegt Knight, verbonden aan het Helleens Observatorium van de London School of Economics. \u2018De inwoners \u2013 Trikalini <\/span>genaamd \u2013 brengen aldoor de Ottomanen (tot 1829), de Tweede Wereldoorlog en de hongersnood (1941-\u201944), de burgeroorlog (1946-\u201949) en de junta (1967-\u201974) naar het heden. Niet als herinnering, maar als belevenis, alsof dat zich n\u00fa afspeelt. Het lijkt lang geleden, maar dat is het niet: Grieken geven hun geheugens door.\u2019<\/p>\n

Families wonen dicht opeen, grootouders vertellen steeds over vroeger. \u2018Als student belde ik mijn vader driemaal per jaar,\u2019 zegt Knight, \u2018maar Grieken bellen iedere avond.\u2019 Po\u00ebzie en film, liederen en theater en onderwijs zijn eveneens doordesemd van die periodes. De collectieve verhalen zitten zozeer in de Grieken, schrijft Knight, dat ze die niet kennen, maar doorvoelen.<\/p>\n

In Athene alleen al stierven driehonderdduizend Grieken een hongerdoor. Dat is in de geest gebrand.<\/q><\/p>\n

Flauwgevallen kinderen<\/h5>\n

Knight verkoos Michel Serres tot zijn academische muze. Als die Franse filosoof naar Picasso\u2019s Guernica <\/span>keek, dan trilde zijn lijf, een \u2018symptoom van het kwaad\u2019 \u2013 hij groeide op in de oorlog. Zo \u2018druipt\u2019 de historie ook uit foto\u2019s of brieven. Wie ellende intens ondervond, belichaamt die. \u2018De Trikalini zeggen: ik voel het weer \u201cin mijn vezels\u201d, \u201cin mijn botten\u201d.\u2019<\/p>\n

De tijd verstrijkt niet, betoogt Serres, maar is wanorde. Die vorige crises rijzen omhoog in de tijd, liggen \u00f3p het heden, in een vreemde nabijheid. Ga maar na bij William Faulkner, zegt Knight, en hij citeert: \u2018Het verleden is nooit dood. Het \u00eds niet eens verleden.\u2019 En zo vertelde de 55-jarige Thanos in Trikala aan Knight: \u2018De Duitsers overlopen ons weer. Mijn vader speurde in 1941 op straat naar broodkruimels en dat wil ik niet voor mijn kinderen\u2026 maar het is te laat, diezelfde honger zit al in ons.\u2019<\/p>\n

Zulke herbeleving is aan de orde van de dag, meent Knight, en die verklaart de woede en angst, de onrust. Destijds eiste de Wehrmacht al het eten op, soldaten plunderden zelfs de ziekenhuizen. In Athene alleen al stierven driehonderdduizend Grieken een hongerdood. \u2018Dat is in de geest gebrand,\u2019 stelt Knight. Nu de schuldeisende trojka \u2013 van EU, ECB en IMF \u2013 almaar meer besparingen oplegt, zien de Trikalini stadsgenoten in een vuilnisbak graaien, horen ze van flauwgevallen kinderen in de klas, en laatst joeg een man achter een eend aan, over de mosgroene rivier, maar dat diner ontglipte hem. De Trikalini beseffen dat de Bondskanselarij in Berlijn de trojka aanvuurt, en de oude haat is terug.<\/p>\n

Een gevoel van groot onrecht<\/h5>\n

\u2018Dat alleen de Griekse samenleving in het stof bijt,\u2019 zegt Knight, \u2018terwijl politici en banken vrijuit gaan, haakt een gevoel van groot onrecht vast in de Trikalini.\u2019 De excessen vond je ook in dit stadje. Neem Dimitris, die een rode Ferrari op krediet kocht. \u2018Wat kan me gebeuren?\u2019 zei hij tegen Knight. \u2018Betaal ik niet, dan nemen ze \u2019m weer in. Prima: iedereen zag mij dan w\u00e9l in die Ferrari rijden.\u2019 Maar de meeste Trikalini leefden gewoontjes; de mis\u00e8<\/i>re overvalt hen. En de vlugge teloorgang dompelde de stad in depressie.<\/p>\n

In een buitenwijk tekende Knight de aftakeling van Dorothea op. Alles bloeide in 2007, de tuin en het leven: een lieflijk huwelijk, goede pensioenen, een nieuwe auto, een dochter in Duitsland en een zoon als ambtenaar, allen gezond en wel. Ze baadde in luxe.<\/p>\n

Een paar jaar later bezocht Knight haar weer en zag dat ze oud was, grijs en getekend. Dorothea\u2019s echtgenoot stierf aan een hartstilstand, de dochter was terug, de zoon ontslagen. De tuin was overwoekerd, de auto en het tweede familiehuisje van de hand gedaan. Nog een derde van haar pensioen resteerde, winterse verwarming was haast te duur. En haar peetzoon, in de schulden en onlangs gescheiden, tuimelde in een ravijn \u2013 vermomde zelfmoord.
\n\u2018De buitenlanders nemen ons leven, ons eten en werpen ons terug in de tijd,\u2019 vertelde ze Knight in tranen. \u2018We voelden ons Europees, maar ze behandelen ons slechter dan honden.\u2019<\/p>\n

Macht, hebzucht en ideologie<\/h5>\n

Het is marktdag. In de schaduw staat Daniel Knight te peinzen. Hij oogt tenger en een beetje bleek, draagt een bruine haarvlecht en een baardje, is losjes gekleed \u2013 een evenbeeld van Pablo Iglesias, voorman van de Spaanse partij Podemos. Bij een ronde door Trikala vertelt de Engelsman over feit en fabel, over de gedachtegang van de Grieken, het volk dat Europa blijft verbazen.<\/p>\n

Zo doolt de antropoloog tussen de tomaten en courgettes, voorbij de eieren, en stuit op een wagen van het stadsbestuur, vol gedoneerde groente. Steeds meer Trikalini, vele honderden, vullen hier hun tasjes. Ook op deze markt is de tussenhandel weggesneden, je koopt bij de boer, dat scheelt een beetje. Aan bonnetjes doet men niet, om eentje vragen is een faux pas<\/span>, vertelt Knight; de broedergunst van het btw-ontduiken. Om te overleven. \u2018De trojka dringt deze boeren een andere economie op, van regeltjes en wetten, maar eeuwen van informele handel vervliegen niet vlug.\u2019<\/p>\n

De Trikalini twijfelen dezer dagen: Zijn we dan t\u00f3ch een Balkanvolk?<\/span> \u2018Die vraag is ontluisterend; Europa vertelde de Grieken dat ze erbij horen, verfijnd en verheven. De angst om af te glijden hoor je steeds op de markt. Albanezen en Bulgaren, d\u00ede stoken hun kachels met hout. Maar de Grieken ook weer, sinds een tijdje\u2026\u2019<\/p>\n

\u2019s Winters hangt de smog boven Trikala. Staat er geen briesje, dan vult hij de straten. Tienduizenden Grieken leven zonder stroom, bij kaarslicht, en de anderen besparen erop, verbranden soms meubilair. Af en toe gaat een huis in vlammen op, terwijl in veel stadjes de brandweer is wegbezuinigd. \u2018Wie dicht bij het bos woont,\u2019 weet Knight, \u2018begint een ondergronds bedrijfje. Je koopt een busje, hakt in het donker bomen om en levert de blokken \u2019s nacht bij de dorpelingen af.\u2019
\nBenzine is evenzeer een luxe, en veel Trikalini ruilden hun auto om voor een fiets, wat de desillusie vergroot. Wel leent de vlakte zich voor fietspaden, die de burgemeester dan ook aanlegde, nadat de eerste fietsers werden doodgereden.<\/p>\n

De buitenlanders nemen ons leven, ons eten en werpen ons terug in de tijd. Ze behandelen ons slechter dan honden.\u00a0<\/q><\/p>\n

Intussen, na vijf jaar versoberen, leeft ruim de helft der Grieken op of onder de armoedegrens. De economie is een kwart gekrompen, de werkloosheid verviervoudigd. En de staatsschuld is gestegen. Maar dit bl\u00edjft de weg naar herstel, zei de trojka, en in juli vestigde ze in Brussel het \u2018Dictaat van Athene\u2019. De Duitse minister van Geld, Wolfgang Sch\u00e4uble, bedong ieder uur nieuwe, zwaardere maatregelen. Op die zomernacht drong bij het grote publiek door dat Berlijn het Griekse beleid tot in detail dicteert.<\/p>\n

\u2018De Trikalini volgden alles op de voet,\u2019 zegt Knight, \u2018tot aan de dageraad, en Sch\u00e4uble dook die nacht als \u201cduivel\u201d tevoorschijn. \u201cHij pijnigt ons,\u201d hoorde je, en dat valt niet te ontkennen: macht, hebzucht en ideologie, daar draait het om.\u2019 En zo tekende premier Alexis Tsipras voor het soort politiek dat hij wilde wegruimen, maar hij m\u00f3\u00e9st wel, bankroet naderde \u2013 daarin schuilt de chantage.<\/p>\n

Griekse vliegvelden in Duitse handen<\/h5>\n

Het akkoord met de trojka levert Athene 86 miljard euro op, klinkt het, maar de realiteit is anders. Van de vorige 227 miljard ging immers 203 miljard naar schuld- en rentebetaling en naar Griekse en Duitse en Franse banken, tien procent belandde bij de staat. De trojka redde het kapitalisme. Dit nieuwe bedrag wacht eenzelfde verdeling, en zo blijft premier Mark Rutte trouw aan zijn belofte: \u2018Geen cent naar de Grieken.\u2019<\/p>\n

Duitsland spaarde bovendien honderd miljard euro uit, in deze vijf jaar, berekende het IWH-instituut. Laaide het Griekse vuurtje op, dan vluchtte men massaal naar Duits schuldpapier en de rente daalde fors. Onderwijl zijn de eerste Griekse vliegvelden in Duitse handen, sinds Sch\u00e4uble Griekenland dwong voor tientallen miljarden aan staatsbezit te verkopen. \u2018John Stuart Mills idee van het grootste goed voor de meeste mensen,\u2019 zegt Knight, \u2018is erg ver weg.\u2019<\/p>\n

Als hij door een ziekenhuis of universiteit loopt, ziet Knight het uitvloeisel van de besparingen, dan krijgt dat woord gestalte. De begrotingen zijn gehalv\u00e9\u00e9rd, en zo nemen zieken hun eigen verpleger mee, hun eigen beddengoed, soms medicijnen. \u2018Zelfs de intensieve zorg is onderbezet, ik ken veel gevallen waarbij de dood onnodig was. Dat kwelt de families.\u2019 De kindersterfte is inmiddels met veertig procent toegenomen.<\/p>\n

Ook in het onderwijs is zowel de franje als het onmisbare weggesnoeid. Printers zonder inkt en papier, geen schoonmakers en beveiligers, geen tijdschriftabonnementen. \u2018Eerst was het een warboel,\u2019 zegt Knight, \u2018nu een ravage.\u2019 De slotsom is zonneklaar, meent de antropoloog. \u2018Voer werkelijk hervormingen door, daar is behoefte aan, en investeer. Kijk: de artsen roken en drinken achter hun bureau, en de pati\u00ebnten staan in een lange, lange rij te wachten. Een hoogleraar is benoemd door een vriendje, dus die hoeft zichzelf niet te overtreffen. Ga dat te lijf \u00e9n zwengel de economie aan \u2013 dit nieuwe akkoord zet de neergaande spiraal voort.\u2019<\/p>\n

\u2018Taallessen Germanika\u2019<\/h5>\n

De marktdag loopt ten einde. In een zijstraat werft een uithangbord: \u2018taallessen Germanika<\/span>\u2019, en een vlaggetje in zwart-rood-geel. Overal zie je ze; een surre\u00ebel beeld, de \u2018duivelse Sch\u00e4uble\u2019 indachtig. \u2018De paradox is oud,\u2019 vertelt Knight, slenterend. \u2018In de jaren zestig was de uitstroom naar Duitsland immens, terwijl men de executies door de nazi\u2019s nog bejammerde. Maar daar verdienden ze veel, en ook nu is een baantje in Berlijn een verlossing.\u2019 Je verwondert je wel, mompelt Knight, dat op een kwade avond niemand zo\u2019n taalschooltje platbrandt.<\/p>\n

Samen van het dak<\/h5>\n

Grote Waterbron, die naam draagt het slaapdorpje van Knights geliefde, Stavroula, en schoonmoeder Eleni serveert er \u2019s middags de dis. Alles van eigen kweek: auberginesalade, moussaka, olijven en purperrode wijn, en meloen toe. In de mooie jaren hoorde de magere Knight aan tafel: \u2018Lijdt Engeland aan hongersnood? Eet, mijn liefste!\u2019 Tegenwoordig klinkt het: \u2018Voordat de hongersnood ons overvalt: eet, mijn liefste!\u2019<\/p>\n

De lucht is broeierig, het wemelt van de muggen, en bij een ommetje door de tuin, langs de druiventrossen, zegt Knight: \u2018De familie is doodsbang voor honger. Eleni is hierheen verhuisd, uit Trikala weg, vanwege deze moestuin \u2013 de garantie van leven.\u2019 In Athene is de voedselinname met een derde verminderd.<\/p>\n

De trojka sloot de banken, en her en der zagen de Trikalini lege winkels. \u2018Dat bracht de historie w\u00e9\u00e9r dichterbij: \u201cWie zegt dat de Duitsers ons niet opnieuw uithongeren?\u201d Dat is oprechte angst, geen retoriek. Leg ik eten in de koelkast, dan is het meteen weg. \u201cVerstop het dan,\u201d zegt Eleni. Dus dat doe ik, en het verdwijnt alsnog. \u201cVerstop het beter!\u201d\u2019 In het dorpje spaart men de eigen olijfolie op; vallen de banken om, dan is olie als een goudstaaf, waardevast.<\/p>\n

De familie is doodsbang voor honger. Eleni is hierheen verhuisd vanwege deze moestuin \u2013 de garantie van leven.<\/q><\/p>\n

Onlangs zat Knight in een caf\u00e9 met Christiana, een informante. \u2018De honger en pijn van mijn grootouders,\u2019 zei ze, \u2018voel ik op de huid. Zij doorleefden oorlog en armoede, en de trojka duwt ons in die afgrijselijke tijd terug.\u2019 Achter haar, op de wand, stond een komkommer getekend: het symbool van de magere jaren. Op Trikala\u2019s muren strijdt die met het hakenkruis van nazipartij Gouden Dageraad om voorrang.<\/p>\n

Wie wandelt door Grote Waterbron ziet een overwoekerd pleintje, bescheiden huisjes, een vergane dorpskroeg en een handvol villa\u2019s. De verre bergen liggen in nevel en een vaalgeel licht. Een manke oude vrouw in het zwart, koffie op veranda\u2019s, kippen en varkens dwalen rond, en zo gaan de dagen loom voorbij.<\/p>\n

Leen je het oor van een antropoloog, dan weet je dat de dorpelingen \u2019s nachts roven van de appelboompjes van de buren, van de paprikaplanten. Dat de dieverij toeneemt nu men spaargeld in matrassen verbergt. Dat men weer fluistert<\/span> over de politiek; links en rechts leven in onmin, en dat herinnert aan de burgeroorlog. Die tijd werd lang verzwegen: hij verdeelt, terwijl honger verbroedert. Destijds staken broers elkaar de ogen uit in Trikala, en het regime hing hoofden van \u2018rebellen\u2019 aan de brug \u2013 de geheime politie noteerde wie rouwde. \u2018Deze zomer, bij het referendum,\u2019 zegt Knight, \u2018keerde die bittere twist terug.\u2019 Familieleden en vrienden gingen in woede uiteen, het andere \u2013 linkse of rechtse \u2013 kamp \u2018vernielde het land\u2019, niemand had nog zenuwen over. Een trots volk vreesde voor vernedering.<\/p>\n

Maar de Trikalini eerbiedigen de taboes niet langer. Altijd legde zelfmoord een schande op het gezin, maar nu is de wanhoop voor allen begrijpelijk. Die proef je in de afscheidsbrieven, vertelt Knight. \u2018Steeds is het thema: mijn familie lijdt, dat is mijn schuld.\u2019 Griekenland kende het laagste su\u00efcidecijfer van Europa, nu is dat verdubbeld. \u2018Het einde van de malaise is niet in zicht, dat drijft mensen tot gekte. Beeld je in dat je n\u00f3\u00f3it kunt ontsnappen aan hitte, of dat je hond zijn vlooien niet kan afschudden \u2013 zo is het.\u2019 Een moeder en zoon sprongen samen van het dak, een dokter sprong van zijn ziekenhuis. En Eleftheria, een informante, vertelde Knight over een boer uit haar dorp: \u2018Op een avond verwachtte hij zijn zoon uit Athene, die ontslagen was. De boer had al schulden, en de aanblik van zijn jongen bedroefde hem. Ze dineerden en dronken tsipouro, en nadat de zoon wegreed liep de man naar de schuur, nam zijn jachtgeweer en schoot zich door het hoofd.\u2019<\/p>\n

Cadeautjes van politici<\/h5>\n

Loop de deur uit bij Eleni in Grote Waterbron, en je stuit op een fonkelnieuwe school in rood-grijze tinten. De trojka liet die bouwen en gebood alle zeven schooltjes uit de omgeving er samen te gaan om geld uit te sparen. \u2018Maar de andere dorpen weigeren,\u2019 zegt Knight, en de school staat leeg.<\/p>\n

Dit principe gaat vaker op, vermoedt Knight: de weerzin is zo diep dat Syriza lippendienst bewijst aan het akkoord, maar zo min mogelijk zal invoeren \u2013 wet wordt niet altijd werkelijkheid. De wil ertoe is in de samenleving nihil, na deze vijf jaar en na Sch\u00e4uble\u2019s krenkingen.<\/p>\n

Niet alleen de school is overbodig, in Grote Waterbron kwijnen vier van de vijf speeltuinen weg. \u2018Cadeautjes van politici,\u2019 zegt Knight. \u2018Een wederdienst voor trouwe kiezers. Niemand ziet dat als corruptie: kapitalisten handelen in geld, cli\u00ebntelisten in vriendschap.\u2019<\/p>\n

Dat idee is geliefd: je beschermt de eigen kring, koopt brood bij een kennis, geeft kleding aan je achterneefje, via via valt veel te regelen. \u2018Maar de keerzijde is soms cru,\u2019 vertelt Knight. \u2018Laatst kreeg een vrouw een beroerte, en urenlang reed een ambulance haar door Thessali\u00eb. Artsen of verplegers kende ze niet, noch had ze geld voor een fakelaki<\/span> \u2013 een \u201cenvelopje van geluk\u201d \u2013 en de deuren bleven dicht. Excessen als deze, en de zelfverrijking van Pasok en Nea Dimokratia, doen de Trikalini treuren.\u2019<\/p>\n

\n
\"\"
Illustratie: Khuan+Ktron<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
Een soort stockholmsyndroom<\/h5>\n

Het stadhuis van Trikala drijft op patronage. De twee oude partijen deelden gunsten en vergunningen uit en behielden hun macht. \u2018Onder pressie van de trojka bezwoer Michalis Tamilos, de vorige burgemeester, de helft van de ambtenaren hun cong\u00e9 te geven. Maar hij nam n\u00f3g meer familieleden aan.\u2019<\/p>\n

Het motief om op Syriza te stemmen, vervolgt hij, is helder: \u2018Hoop en verwachting, \u00f3f de \u201cminst kwade keuze\u201d. Niemand vertrouwt Nea Dimokratia, maar in de verzwakte middenklasse ervaar je een vreemde behoudzucht, een soort stockholmsyndroom: de ellende is nu h\u00fan ellende, en dat ene baantje is heilig \u2013 \u201cwie weet dwingt de trojka Tsipras toch nog de euro uit\u201d.\u2019<\/p>\n

De bangmakerij dient volgens oud-minister Yanis Varoufakis maar \u00e9\u00e9n doel: \u2018de vrees Gods in de Fransen vast te zetten\u2019, betoogde hij in The Guardian<\/span>, zodat Berlijn een neoliberale eurozone cre\u00ebert. Pleit Parijs of Podemos in Spanje voor de verzorgingsstaat, dan dreigt Sch\u00e4uble met het Griekse spookbeeld.<\/p>\n

Hoewel hij de idee\u00ebn van Sch\u00e4uble versmaadt, acht Varoufakis hem als mens en academicus hoog, zei hij in El Pa\u00eds<\/span>. Jeroen Dijsselbloem daarentegen noemde hij \u2018onbetrouwbaar\u2019, een \u2018leugenaar\u2019 en een \u2018intellectueel lichtgewicht\u2019. Geen Griek gelooft Dijsselbloem nog, sinds hij betwijfelde of het \u2013 tot nu toe \u2013 schone Syriza de corruptie kan bevechten, terwijl hij over Pasok en Nea Dimokratia steeds zweeg en hen zelfs beschermde.<\/p>\n

Over het Griekse fonds dat de Europese lening beheert, had Varoufakis \u00e9\u00e9n ding te zeggen, ontdekte hij: de beloning van die bankiers. Twee ton per jaar kregen ze, en Varoufakis paste een simpele regel toe: de trojka verlaagde het ambtenarenloon en de pensioenen met veertig procent, dus honderdtwintigduizend euro is eerlijker. Per ommegaande ontving hij een brief uit Brussel: de trojka herriep die daad.<\/p>\n

\u2018Bij zulke dwingelandij denken de Trikalini aan de junta,\u2019 zegt Knight. Pas veertig jaar geleden viel het kolonelsbewind van Papadopoulos. Alles wat naar linkse politiek neigde was verboden. \u2018Ieder moment kon een agent je deur kraken, je wegvoeren, martelen, verbannen of ophangen. Voor de Grieken voelt de juntatijd nabij, nu de trojka probeert Syriza omver te werpen.\u2019<\/p>\n

In dat licht verwijst Varoufakis vaak naar de filosoof Georg Hegel: \u2018Niemand is vrij zolang \u00e9\u00e9n iemand slaaf is.\u2019<\/p>\n

We blijven uitgaan<\/h5>\n

Hartje Trikala. Dag en nacht is de Asklipioustraat het domein van de volta<\/span>, hier flaneer je langs de rij caf\u00e9s en turende ogen. Opgedofte dames, wijn en sigaretten, vertier en escapisme. En altijd het geklaag van buitenlanders over dat zwierige leven, alsof dit ellende is, waar is die dan? Ga liever werken!<\/p>\n

In de kranten klinkt die verbazing door; over volle taveernes, over de onwil te versoberen. Maar de Trikalini zien een ander vertoon. Zo zei een informant: \u2018Geen winkeltasjes, werkloze jongeren in de kroeg, neergelaten rolluiken en een man die de hele dag op \u00e9\u00e9n glaasje ouzo teert: de Asklipioustraat toont ons de littekens van de crisis.\u2019<\/p>\n

De Trikalini kennen de afspiegeling van \u2018de Griek\u2019 in Noord-Europa, zegt Knight. \u2018En dat ontgoochelt ze. De clich\u00e9s zijn vastgeroest: lui, corrupt, kinds en frivool.\u2019 Speur en je vindt: de ambtenaren doen veel dutjes. Maar de postbodes en kelners, de vissers en timmermannen werken twaalf, dertien uur per dag, voor vijf- \u00e0 zeshonderd euro. Ook enkele Trikalini verzwegen de dood van hun ouders om nog jaren hun pensioen te innen. Maar gastvrijheid en filotimo<\/span> \u2013 de deugd van het goeddoen, uit eerbesef \u2013 vormen het Grieks-zijn ten diepste.<\/p>\n

Een reis naar Java of Jamaica is nu een reisje naar de Griekse kust, zes drankjes in de Asklipioustraat is nu \u00e9\u00e9n drankje. \u2018Maar een levenswijze wis je niet zomaar uit,\u2019 weet Knight. \u2018Grieken gaan naar buiten, frivool is dat niet \u2013 de trojka dient die \u201ctekortkoming\u201d eens als \u201cverschil\u201d te zien. Stel dat je Engeland dwingt het theedrinken, de koningin en de kastelen af te schaffen? Of het Oktoberfest, is dat soms \u201ceffici\u00ebnt\u201d? Schijnbaar waardeloos, maar o zo waardevol.\u2019<\/p>\n

Knights vriendin Stavroula beoefent eveneens de antropologie. In Zuid-Itali\u00eb werd ze gewaar dat bij geldgebrek ook daar la bella figura<\/span>, de mooie verschijning, allerminst verdwijnt. Net zomin als in Trikala. Informant Apostolis lichtte toe aan Knight: \u2018We blijven uitgaan, ons goed kleden\u2026 dat zit de Duitsers dwars, maar ze begrijpen onze cultuur niet.\u2019 Een ander, Charis, betoont zich zelfs een partizaan: \u2018Mijn garage is zonder klanten, mijn zoon is werkloos, iedere dag is een oorlog. Maar in Asklipiou tonen we de trojka dat we haar wetten minachten.\u2019<\/p>\n

In de loop der crisis zag Knight het straatleven aanzwellen: de huiskamer roept spanning op. \u2018Daar tob je,\u2019 zei informante Agapi. \u2018Je ziet de rekeningen op tafel, de televisie zendt kommer en kwel uit, daar hoor je de politiek aan, en je beseft er dat je leven dreigt om te vallen.\u2019 En zo ontvluchten de Trikalini eventjes de maalstroom, in een eenvoudig eettentje.<\/p>\n

\u2018Je weet alleen niet wat je n\u00ed\u00e9t ziet,\u2019 zegt Knight. \u2018De onzichtbaren, die zie je pas na lange tijd.\u2019 De baanloze broers, universitair geschoold, die uit schaamte hun kamer niet meer verlaten. De buurvrouw die alleen nog de hond uitlaat, depressief en bezorgd. Als een filmploeg weer een demonstratie in beeld brengt, voltrekt de ware tragedie zich achter die muren, binnen. De stilte valt te vrezen, niet een plein vol vlammen.<\/p>\n

Lijf en leden lijden onder de mis\u00e8re, de Grieken wijzen je erop: zie die grauwe huid, de moe\u00eb ogen. De weerslag van 337 procent meer belastingen, van de eindeloze geboden\u2026 \u2018Een Brit, Nederlander of Zweed kan zich die mate van benauwenis niet meer indenken,\u2019 stelt Knight. Aldoor versoepelde de trojka de arbeidswetten, en het regent massaontslagen. Velen gaan van vaste dienst naar daglonerschap, overuren werk je voor niets, en steeds is daar de vrees: verlies je je baan, dan vervallen na \u00e9\u00e9n jaar de uitkering en zorgverzekering. Vangt je familie je niet op of krijg je kanker, dan ben je ten dode opgeschreven.<\/p>\n

En nu schrijft het nieuwe akkoord voor dat alle bedrijven, groot en klein, hun belasting een jaar vooruit betalen. Eveneens versimpelt de trojka de wet voor huisuitzettingen: zo paait ze weer de banken, zo naait ze weer de burger.<\/p>\n

Onlangs was Stavroula op bezoek bij vrienden toen hun oude buurvrouw begon te krijsen. In een vlaag van waanzin rende haar dochter met een schop achter de kippen aan. Ook zij was werkloos geworden en met haar zoontje bij de moeder ingetrokken \u2013 mijlenver bij het zorgeloze van vroeger vandaan. \u2018De crisis had haar aangeraakt,\u2019 weet Stavroula. Na twintig minuten lag de tuin vol dode kippen.<\/p>\n

Met de bezuinigingen slaan de Duitsers ons land kreupel, en met hun technologie roven ze onze zon.<\/q><\/p>\n

De metafoor van de dronepiloot<\/h5>\n

Een dag later rijdt Eleni naar het werelderfgoed van Meteora, de rotspilaren die hun kloosters hoog de hemel in heffen. De ochtendzon boven de korenvelden is al warm, boven op een graanwagen zitten oude mannen in klederdracht, en Knight wijst op de zonnepanelen. Ze liggen te glimmen op de mooiste landbouwgrond \u2013 alle van Duitse makelij.<\/p>\n

Sinds de malaise intrad, is de graanhandel gesmoord. Al vlug liepen Duitse zakenlieden de dorpjes binnen, met offertes onder de arm: \u2018Leen een half miljoen euro, de panelen doen het werk, en u verdient zeshonderd euro per maand.\u2019 Voor gewassen krijgen ze nog maar de helft, legt Knight uit. \u2018Dus een keuze is er niet. \u201cDe landheer is weergekeerd,\u201d klagen de boeren, \u201cin een Duits jasje.\u201d\u2019<\/p>\n

Hun families zwoegden onder de tsiflikia<\/span>, de Ottomaanse regenten \u2013 eeuwenoud bloed en zweet zit in die grond. \u2018Maar we zijn alw\u00e9\u00e9r bezet\u2019, vertelde boer Dimitris aan Knight. \u2018Mijn grootvader rebelleerde tegen de Turken, mijn vader bevocht de Duitsers\u2026 De historie herhaalt zich. Op mijn veld staan 64 Duitse zonnepanelen. Aan graan verdien ik niets, de politici en economen leggen de lijntjes zo dat ze bepalen wat ik wel en niet doe. Dit is een Ottomaans stelsel.\u2019<\/p>\n

In Grote Waterbron wuifde een buurman eens naar Knight met de rekening, \u2018charatsi<\/span>\u2019 roepend. Dat was de huizentaks die de Ottomanen van niet-moslims vroegen. En nu is een belasting op eigendom ingevoerd. \u2018De trojka nam mijn land,\u2019 schreeuwde hij, \u2018en nu koloniseert ze mijn huis!\u2019<\/p>\n

In de dorpscaf\u00e9s bespreken de boeren het dilemma: een salaris \u00f3f trouw zweren aan de geschiedenis. Op een dag beklommen Knight en informant Kostas de bergen, en Kostas wees op de akkers. \u2018We \u201ckweken\u201d nu panelen, het is absurd theater. Met hun bezuinigingen slaan de Duitsers ons land kreupel, en met hun technologie roven ze onze zon.\u2019 Nu Duitsland zijn kernprogramma ontmantelt, zit het verlegen om stroom.
\n\u2018Het dubbelhartige,\u2019 zegt Knight, \u2018is dat de Duitsers afgeven op de \u201cleencultuur\u201d alhier, en nu kolossale leningen opdringen. Het laat de boeren angstig achter.\u2019<\/p>\n

Op veel Griekse omkoperij staat ook een Duitse handtekening, dat vergeet men niet. Het grootste schandaal in Griekenland betreft Siemens; zowel Mercedes, BMW als Opel zijn gedaagd om importfraude; Duitse wapenfabrikanten dragen de meeste steekpenningen het Atheense ministerie van Defensie binnen. De lijst is eindeloos.<\/p>\n

Een kolonie, dat woord ligt op de Griekse tong. Op die julinacht in Brussel beval Sch\u00e4uble dat de Vouli, het Griekse parlement, anderhalve dag later de 977 bladzijdes aan wetgeving moest aannemen. Daarbij dacht Knight terug aan het Britse Rijk. \u2018De macht in Londen vroeg zich vertwijfeld af waarom de Soedanezen onze wetten verfoeiden. Die prachtige wetten! Nu zendt Berlijn de trojka, en zegt: beste Grieken, we verbeteren jullie levens! Ieder idee van tact of cultuur ontbreekt.\u2019<\/p>\n

Ten slotte stuurde Londen een antropoloog naar Soedan om die aversie te ontleden. Dat de Duitse ambassadeurswoning in Athene met kalasjnikovs is beschoten, spoorde Berlijn daar niet toe aan. \u2018Hoe de alledaagse Griekse moeite aanvoelt, weet de trojka niet. Graag zou ik me eens onder die bureaucraten begeven om te zien of er meer in de gedachten is dan theorie\u00ebn alleen.\u2019<\/p>\n

De metafoor van de dronepiloot, die vanuit een veilige bunker bommen loslaat op een Afghaans stadje, valt niet te onderdrukken. De eenvoud van de daad, zonder de geur van verwoest leven te ruiken. Vanuit verre vergaderzalen een beleidslijn opleggen die al vijf jaar rampspoed brengt, is net zoiets, beaamt Knight in de auto.<\/p>\n

Dan is daar Meteora, het raadsel van rotsen. Eleni parkeert aan de voet. Even later veert ze op achter haar kopje koffie. Een agent duwt een bon van tachtig euro tegen de voorruit \u2013 het rode bord was verscholen. Al vlug ontlokken de charmes van Stavroula aan de politieman de raad: \u2018Koop iets in de apotheek, toon het re\u00e7uutje op het bureau, zeg dat het dringend was, en de commissaris zal de bekeuring verscheuren.\u2019 Zo gezegd, zo gedaan. Knight kijkt er tevreden op toe: \u2018Daar is geen trojka tegen opgewassen.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De dwang van de trojka doet het verleden in Griekenland herleven<\/span>, merkt antropoloog Daniel Knight. Alles komt terug: de Ottomaanse tijd, de nazi\u2019s en de hongersnood, de burgeroorlog en de junta. \u2018De Duitsers overlopen ons weer,\u2019 klinkt het in Trikala.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-312419","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Edward Geelhoed","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/312419","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=312419"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/312419\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Edward Geelhoed","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=312419"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=312419"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}