{"id":311011,"date":"2016-01-04T14:48:00","date_gmt":"2016-01-04T13:48:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=311011"},"modified":"2016-01-04T14:57:23","modified_gmt":"2016-01-04T13:57:23","slug":"achille-mbembes-verzoenende-bak-verwijt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/achille-mbembes-verzoenende-bak-verwijt\/","title":{"rendered":"Achille Mbembes verzoenende bak verwijt"},"content":{"rendered":"
\n

De Kameroense politiek filosoof Achille Mbembe wordt alom geprezen om zijn boek Kritiek van de zwarte rede<\/em>. Is dat wel terecht?<\/p>\n<\/div>\n

In interviews wist de politiek filosoof Achille Mbembe zich al goed van de sweeping<\/em> statement<\/em> te bedienen. In het tijdschrift Africa is a Country<\/em> zei hij in november 2013 tegen interviewer Thomas M. Blaser dat Amerika een \u2018stervend imperium\u2019 was en Europa nog slechts een \u2018provincie\u2019 van de wereld. En Europa moest eindelijk eens in het reine komen met \u2018its own mental illnesses, racism being the first of these.\u2019 Naar aanleiding van het verschijnen van Kritiek van de zwarte rede<\/em>, de Nederlandse vertaling van zijn boek Critique de la raison n\u00e8gre, <\/em>vroeg Bram Vermeulen in\u00a0NRC<\/em> van 11 december Mbembe wat hij van Europa dacht. Mbembe liet daarop een lange stilte vallen. Dat bleek een stilte voor de storm. \u2018Ik zeg liever niets over Europa. Europa is moe, uitgeput, zelfvoldaan\u2019, zei Mbembe dan toch. \u2018Europa is niet bereid verantwoordelijkheid te nemen voor de toekomst van deze tijd. Europa wil op haar eiland leven, dat prachtige museum.\u2019<\/p>\n

In een recensie van Kritiek van de zwarte rede<\/em> schrijft Peter Vermaas in hetzelfde nummer van\u00a0NRC<\/em> dat Mbembe een stem is \u2018die in het voortwoekerende debat over racisme en immigratie in dat wegkwijnende Europa nodig gehoord moet worden.\u2019 Daar is Felix Rottenberg het mee eens, getuige zijn column in Het Parool<\/em> op donderdag 31 december. Mbembe heet daarin een ’terecht veel geprezen filosoof’.<\/p>\n

Mbembe kweekt met zijn begrip \u2018vernegering van de wereld\u2019 niet bepaald goodwill voor zijn verlangen naar \u00e9\u00e9n wereld.<\/q><\/p>\n

De vraag is of dat wel zo terecht is. Aan het slot van zijn boek schrijft Mbembe dat er maar \u00e9\u00e9n wereld is en dat we het daarin samen zullen moeten rooien. Maar alles wat hij daarvoor heeft geschreven nodigt allerminst uit tot die samenwerking. Mbembes verlangen naar \u00e9\u00e9n wereld is mooi weer spelen aan het slot, wanneer hij in het boek zelf het begrip \u2018de vernegering van de wereld\u2019 introduceert. En het verder steeds over de \u2018Neger\u2019 heeft, de naam die de blanken in het verleden aan de zwarten gaven, veelal slaven. Ook al wordt het woord neger al lang niet meer gebruikt, Mbembe wil het handhaven als permanente herinnering aan die tijd. Bovendien verruimt hij de betekenis ervan, zodat de schande van het woordgebruik tot in lengte van dagen zal voortduren: de \u2018Neger\u2019 staat nu voor \u2018alle ondergeschikte mensgroepen\u2019, zoals Peter Vermaas schrijft. Om het er niet duidelijker op te maken rekt Mbembe het begrip n\u00f3g iets verder uit: \u2018Neger is een categorie. Joden, Arabieren, zigeuners, Japanners. De nieuwe neger is, net als de oude, het resultaat van de manier waarop kapitalisme werkt. Dit systeem wordt gedreven door het streven van alles een product te maken. Iets dat kan worden gekocht en verkocht, iets dat winst kan maken. Alles heeft een prijs. Zelfs het levende.\u2019<\/p>\n

In zijn boek switcht Mbembe vaak van heden naar verleden en terug. De toestand van \u2018de Neger\u2019 in het heden is dan ineens hetzelfde als die van de slaven in de negentiende eeuw: \u2018Toch bestaat de Neger niet als zodanig. Hij wordt voortdurend geproduceerd. Wie de Neger produceert, produceert een sociale band van onderwerping en een lichaam dat dient voor exploitatie, dat wil zeggen een lichaam dat volledig is overgeleverd aan de wil van de meester en waaruit wordt gepoogd het maximale rendement te halen. De Neger, het object dat met werkzaamheden kan worden belast, is ook een term die fungeert als scheldwoord, en als het symbool van een mens die zich teweer moet stellen tegen de sweep en het lijden.\u2019 Hieruit volgt dat bijna iedereen, behalve de superrijken, een Neger is aangezien iedereen een \u2018object is dat met werkzaamheden kan worden belast\u2019.<\/p>\n

Mbembe kweekt met zijn begrip \u2018vernegering van de wereld\u2019 niet bepaald goodwill voor zijn verlangen naar \u00e9\u00e9n wereld. Zo\u2019n begrip laadt een permanent schuldgevoel op de schouders van mensen die niet schuldig zijn aan de uitbuiting van zwarte mensen in het verleden (ook al hebben ze daar wel een historisch besef van). Het is filosofisch een twijfelachtig begrip en doet denken aan emotionele chantage.<\/p>\n

De vraag is of dat begrip ook wel wordt bevorderd door iets anders dat naar die ene wereld van Mbembe moet leiden: om die gemeenschappelijke wereld op te bouwen is het volgens Mbembe van cruciaal belang dat er \u2018vergoeding, herstel en gerechtigheid\u2019 komt voor wat \u2018geroofd, geamputeerd en gebroken\u2019 is, en voor de \u2018letsels\u2019 en \u2018kerven\u2019 die de geschiedenis heeft achtergelaten. Mbembe schrijft niet wat hij precies verstaat onder vergoeding, herstel en gerechtigheid, al lijkt het alsof hij bedoelt dat er vergoeding in de vorm van geld moet komen. Welke vorm \u2018herstel\u2019 zou moeten krijgen is ook onduidelijk.<\/p>\n

Mbembe, zo moet de conclusie luiden, wil zich bewust beperken tot suggestieve, niet-concrete eisen. Hij schrijft dat wie onder de koloniale overheersing heeft geleefd is beroofd \u2018van een stuk mens-zijn\u2019. Dat \u2018stuk\u2019 menselijkheid wil hij terugkrijgen. Als dat in de vorm van de erkenning is dat de slavernij een schandelijke praktijk was, dan is dat al geruime tijd geleden gebeurd. Dat is inmiddels een staande erkenning die elk jaar wordt vernieuwd in de vorm van herdenkingen over de hele wereld, ook in Nederland.<\/p>\n

Europa \u2018dolend\u2019 noemen, het over de \u2018vernegering\u2019 van de wereld te hebben, door \u2018vergoeding en herstel\u2019 te verlangen, helpt Mbembes ene wereld niet dichterbij te brengen. Hij negeert ondertussen dat Europa, in de gedaante van de Europese Unie, \u2018de grootste gever van ontwikkelingsgeld in Afrika\u2019 is (Louise Fresco in de NRC<\/em> van 16 december). Dat is geen \u2018vergoeding, herstel of gerechtigheid\u2019, maar burenhulp.<\/p>\n

Degenen die Mbembe zo prijzen hebben ook geen oog voor zijn dubbelheid. Hij stort bakken onverzoenlijk verwijt uit over Europa en vraagt met een breed gebaar uiteindelijk verzoenend om \u00e9\u00e9n wereld. Hij vindt \u2018identiteitspolitiek\u2019 uitstekend en beschouwt \u2018afrocentrisme\u2019 alleszins gerechtvaardigd, maar hij verwijt Europa eurocentrisme. Mbembe is misschien niet moe, maar wel zelfvoldaan.<\/p>\n

\n

Kritiek van de zwarte rede<\/a><\/em> is uitgegeven door Boom. Zie ook de Literaire Kroniek<\/a> van 13 november over Achille Mbembe.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De Kameroense politiek filosoof Achille Mbembe wordt alom geprezen om zijn boek Kritiek van de zwarte rede. Is dat wel terecht?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-311011","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/311011","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=311011"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/311011\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=311011"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=311011"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}