{"id":310939,"date":"2016-01-02T10:00:26","date_gmt":"2016-01-02T09:00:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=310939"},"modified":"2016-01-01T22:32:09","modified_gmt":"2016-01-01T21:32:09","slug":"literaire-kroniek-578","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/literaire-kroniek-578\/","title":{"rendered":"Athe\u00efsme leidt niet per se tot zedenbederf"},"content":{"rendered":"
\n

Tot de geneugten van het athe\u00efsme behoort dat de aandacht voor wat zich op aarde afspeelt diepgaander en vruchtbaarder is dan de aandacht die wordt besteed aan de hemel. Dat leert het nieuwe Athe\u00efstisch woordenboek.<\/em><\/strong><\/p>\n<\/div>\n

Wat zouden Matisse, Tsjechov, Philip Roth, Amos Oz, Kafka, Man Ray en Semp\u00e9 met elkaar gemeen hebben? Dat ze een levendige, kleurrijke en interessante kijk op alles hebben, en g\u00e9\u00e9n geloof aanhangen. Volgens menig hedendaags filosoof (J\u00fcrgen Habermas, Slavoj Zizek, Roger Scruton, Susan Neiman, Alain de Botton) zou hun wereldbeeld daarom \u2018mager\u2019 zijn, zonder iets dat groter is dan zij zelf. Het ontbreken van iets groters dan jezelf is kenmerkend voor \u2018het seculiere vertoog\u2019, schrijft Hans Boutellier in zijn boek Het seculiere experiment. <\/em>Ook al vindt hij dat onze seculiere tijd, met zijn geprivatiseerde geloof, er geen \u2018zooitje\u2019 van heeft gemaakt, Boutellier heeft toch heimwee naar \u2018een bezielend gedeeld verhaal.\u2019<\/p>\n

Daarover staat natuurlijk niets in Het athe\u00efstisch woordenboek <\/em>dat Paul Cliteur en Dirk Verhofstadt hebben samengesteld. Een echt woordenboek is het eigenlijk niet, eerder een kleine encyclopedie van zo\u2019n driehonderdvijftig pagina\u2019s met lemma\u2019s die kleine essays zijn. Nu religie in een heel vage gedaante weer op sympathie kan rekenen, dreigt het athe\u00efsme de b\u00eate noir<\/em> te worden die het feest van verzoening en begrip tussen allerlei informele religieuze richtingen, van ietsisme tot spiritualisme, komt bederven. Hoe dun ook, het is alsof er weer zo\u2019n gedeeld bezield verhaal aan het ontstaan is, alleen nu niet gesteund door kerkelijke organisaties.<\/p>\n

\n
\"\"
Dirk Verhofstadt, 2005. Foto: Tim Dirven\/panos\/HH<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Er komt natuurlijk het nodige in het boek voor dat niet zo gunstig is voor de monothe\u00efstische religies: Luther die het anti-joodse pamflet Over de joden en hun leugens <\/em>schrijft, Thomas van Aquino die de ketters gedood wil zien, of dat Theo van Gogh werd vermoord in de geest van Deuteronomium<\/em> 13:6-13. Er komt ook een aardig rijtje notoir ongelovigen langs, met Multatuli, Guus Kuijer, Rudy Kousbroek, Ayaan Hirsi Ali en Karel van het Reve. Er zijn lemma\u2019s over godslastering, de goddelijke bevelstheorie (als God het zegt is het goed), islamofobie, creationisme, haatzaaien, koningin Beatrix die in een kersttoespraak geen verschil maakt tussen extremisme in woord en daad. Je doet ook ontdekkingen: ik had nooit eerder gehoord van Jean Meslier, \u2018de grootste en meest consistente athe\u00efst van de achttiende eeuw\u2019, die de jaloezie van Voltaire opwekte.<\/p>\n

Over het aantrekkelijke van niet geloven gaat het natuurlijk niet speciaal in Het athe\u00efstisch woordenboek<\/em>, dat zou wat al te subjectief worden. Maar daar zou wel iets over te zeggen zijn. Tot de geneugten van het athe\u00efsme behoort dat de aandacht voor wat zich op aarde afspeelt diepgaander en vruchtbaarder is dan de aandacht die wordt besteed aan de hemel. Het enige dat de hemel kan bieden is de troost dat je er na je dood misschien in mag belanden. Dat men in de zeventiende eeuw de vinger gods zag in de wonderen der natuur, zoals in het oog van een vlieg, wil niet zeggen dat het wonder van het oog minder wordt als je de vinger gods er nu niet in ziet. Het oog van de vlieg heeft zijn eigen autonome wonderstatuur. Zo is God ook niet nodig voor de moraal. Wie niet gelooft, heeft ook zo zijn geboden, zei Pierre Bayle: \u2018athe\u00efsme hoeft niet noodzakelijk tot zedenbederf te leiden.\u2019 Over het algemeen hoeft iets niet door God gesanctioneerd te worden om bestaansrecht te hebben. Beter niet zelfs: zonder goddelijke sanctie komt de intrinsieke betekenis van iets beter tot zijn recht. God is dan eerder een hinderlijke bemoeial.<\/p>\n

\n

Het Athe\u00efstisch Woordenboek<\/a><\/em> is uitgegeven door Uitgeverij Houtekiet.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Als Atheist hangen wij onze zeden heus niet direct aan de wilgen. Zo’n bete noire is het niet. Om de woorden van Pierre Bayle te gebruiken: wie niet gelooft, heeft ook zijn geboden.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-310939","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/310939","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=310939"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/310939\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=310939"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=310939"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}