{"id":309678,"date":"2015-12-17T14:00:02","date_gmt":"2015-12-17T13:00:02","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vn.nl\/?p=309678"},"modified":"2016-12-02T15:16:36","modified_gmt":"2016-12-02T14:16:36","slug":"jesse-klaver-de-verlosser-van-links","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/jesse-klaver-de-verlosser-van-links\/","title":{"rendered":"Jesse Klaver, de verlosser van links"},"content":{"rendered":"
Hij kan alle\u00a0afleveringen van The West Wing<\/em> haast letterlijk meepraten en heeft een portret van JFK aan de muur. 2015 was het jaar van Jesse Klaver.\u00a0Achter de schermen bij de campagne van de jonge GroenLinks-leider.<\/span><\/div>\n

\u2018We hebben te lang gewacht,\u2019 zegt Jesse Klaver bij Pauw<\/span>. Z\u2019n donkere ogen priemen in die van zijn tafelgenoten, zijn rechterhand beweegt mee op de cadans van zijn woorden. \u2018Onze generatie is de eerste die echt iets van klimaatverandering gaat merken en we zijn ook de laatste die er iets aan kan doen.\u2019 Dat het een citaat is van de Amerikaanse president Obama zal lang niet elke kijker weten. Maar na een wat kabbelend begin heeft de jonge leider van GroenLinks wel weer alle aandacht. Het is de vooravond van de top van wereldleiders in Parijs en samen met PvdA-collega Diederik Samsom presenteert hij in het VARA-programma een nieuwe Klimaatwet. Niet de makkelijkste setting: Samsom is veel aan het woord. Die shopt met zijn regeringspartij buiten de coalitie met de VVD en krijgt de meeste vragen. Voor Klaver dreigt de wat taaie technische uitleg over te blijven. Met hulp van de pakkende oneliner lanceert hij zichzelf slim weer in het gesprek, Klaver heeft de kijker bij de lurven: \u2018Er is te lang geluld over wat we zouden moeten doen, we moeten nu in actie komen!\u2019<\/p>\n

Jesse Klaver als de Verlosser van Links Nederland. Sinds de 29-jarige Brabander in mei GroenLinks ging leiden, is hij niet van het tv-scherm te slaan. \u2018We gaan Nederland veranderen,\u2019 riep hij vol bravoure bij zijn aantreden. De boodschap lijkt voorzichtig aan te slaan: in de peilingen van Maurice de Hond is GroenLinks de zieltogende PvdA ruimschoots voorbij en bedreigt de partij met 14 zetels concurrenten als SP en D66. Bij de kiezer geniet Klaver meer vertrouwen dan Diederik Samsom en Alexander Pechtold. Zijn we inderdaad getuige van grote verschuivingen in de Nederlandse politiek? Zien we hier de opkomst van de nieuwe leider van links? Vrij Nederland volgde Jesse Klaver in zijn eerste zes maanden als fractievoorzitter.<\/p>\n

John F. Kennedy<\/h5>\n

De wit gestucte werkkamer in het voormalige ministerie van Justitie oogt nog erg leeg. Het is mei 2015 en Jesse Klaver is net twee weken fractievoorzitter van GroenLinks. Hij heeft twee rijtjes boeken in een kast gezet: No Time<\/span> van klimaatgoeroe Naomi Klein, een werk over democratische vernieuwingen van David van Reybrouck en I have a dream<\/span>, een bundel redevoeringen van Mozes tot John F. Kennedy. Toon me je boekenkast en ik vertel je wie je bent. Kennedy hangt ook in een lijstje aan de verder lege wand: een foto van een olieverfschilderij van een in gepeins verzonken president. Het is vaker opgemerkt: Kennedy is zijn grote voorbeeld. Jesse Feras Klaver heeft zelfs dezelfde initialen.<\/p>\n

We spreken over de torenhoge verwachtingen die Klaver heeft gewekt bij zijn aantreden. Nederland veranderen, het is nogal wat. Hij voelde het al borrelen in de samenleving: studentenprotesten, lokale initiatieven voor duurzame energie. De vorige lieveling van links, minister Asscher, stapte in 2012 de landelijke politiek in met de woorden \u2018Ik ben Lodewijk, ik ga u teleurstellen.\u2019 Voor Klaver is zoiets ondenkbaar: \u2018Had ik moeten zeggen: jongens, ik heb erover nagedacht en misschien kunnen we wel iets anders doen, maar alleen als het uitkomt en de zon schijnt? Als ik er zelf niet in geloof, hoe moeten anderen mij dan geloven?\u2019<\/p>\n

Klaver vertikt het om alleen \u2018op de toko\u2019 te passen. Hij noemt het \u2018verschrikkelijk\u2019 om later op zijn loopbaan terug te moeten kijken en te denken: \u2018Shit, ik zat aan de knoppen, maar ik heb niks gedaan.\u2019 En tegen teleurstellingen zegt hij bestand te zijn: \u2018Dan heb ik het geprobeerd. Dat pakt niemand me meer af, wat voor stukjes jullie ook over me gaan schrijven als het totaal misgaat. Niet-proberen is veel erger.\u2019<\/p>\n

Klaver heeft bovendien de tijd, zegt hij. Hij wil \u2018game changend\u2019 bezig zijn, een term die we nog veel zullen horen. Maar het hoeft niet allemaal meteen. GroenLinks kiest voor de strategie van \u2018de hink-stap-sprong\u2019. Klavers verhaal moet al belangrijk worden bij de eerstvolgende verkiezingen, maar \u2018de grote klap\u2019 is gepland voor de verkiezingen daarna, dat is al gauw 2020 of later. Klaver wil \u2018permanent campagne voeren\u2019. Hoe? \u2018Gewoon vette dingen doen.\u2019<\/p>\n

Kiss of death<\/h5>\n

Het verhaal van Klaver draait om de strijd tegen de mythen van \u2018het economisme,\u2019 een term die hij lanceerde bij zijn aantreden. In de jaren tachtig heeft ook links de markt omarmd om de samenleving te ordenen. Sindsdien worden we geregeerd door economische modellen. Waarden zijn losgelaten, alles wordt geprijsd. Links moet die \u2018kiss of death\u2019 van de Derde Weg van politici als Tony Blair en Wim Kok hoognodig van zich afschudden. Want wat heeft het ons opgeleverd: grotere ongelijkheid en een haast onoplosbaar klimaatprobleem. Zijn verhaal in een notendop.<\/p>\n

Diezelfde avond staat Jesse Klaver midden in de aula van zijn oude school, de Avans Hogeschool aan de winderige Onderwijsboulevard in Den Bosch. De stoelen staan in een arenaopstelling en de nieuwe partijleider beweegt zich met headset, wit overhemd en handen in de zakken soepel tussen het publiek. Het is een meetup<\/span>, zoals GroenLinks er een reeks door het hele land organiseert. \u2018Regionale partijbijeenkomsten\u2019 mogen het van Klaver niet meer heten.<\/p>\n

\n
\"\"
Hink-stap-sprong-strategie: De grote klap is gepland voor de verkiezingen van 2020 of later. | Foto: Jasper Zwartjes.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

\u2018Wij kenden Jesse al toen hij nog echt een snotneus was,\u2019 zo introduceert de rector hem, met een knipoog naar de denigrerende opmerking van tv-presentator Fons de Poel. \u2018Ontzettend leuk om terug te zijn,\u2019 zegt de fractievoorzitter zelf. Hij haalt herinneringen op aan Den Bosch, waar hij bij de plaatselijke afdeling van GroenLinks zijn eerste stapjes in de politiek zette. \u2018In Den Haag kennen we van alles de prijs maar van weinig de waarde,\u2019 zegt hij: \u2018Wist u dat het smelten van het ijs van de Noordpool 0,2 procent van ons BNP waard is?\u2019 Klaver speelt met zijn publiek \u2013 losjes beantwoordt hij de vragen.<\/p>\n

Na afloop valt Klaver in de armen van Maaike Kooijmans, zijn favoriete docente \u2018social works\u2019. Zij heeft de hele bijeenkomst zitten glimmen. \u2018Ik herinner me nog de introductieweek op een boerderij in de buurt,\u2019 vertelt ze. \u2018We zaten rond een kampvuur, iedereen luisterde ademloos naar Jesse. Het ging over alcohol, geloof ik. Ineens realiseerde ik me dat hij op mijn stoel zat en ik op de grond.\u2019 De docenten zeiden later tegen elkaar: \u2018Wat is dit? Wat hebben wij hier nou voor iemand binnen?\u2019 Het was Kooijmans die Klaver hielp een stage te regelen bij de fractie van GroenLinks in Den Haag.<\/p>\n

Zijn stagebegeleider daar was Christel Kohlmann, politiek co\u00f6rdinator van de fractie en nu een van Klavers belangrijkste medewerkers. Ze moet lachen als ze aan diens leertijd op \u2018de publieksdienst\u2019 wordt herinnerd. \u2018Niet helemaal zijn soort werk. Iedereen moest mailtjes beantwoorden, maar hij vond het veel leuker om mee te denken over de koers van GroenLinks. Ik moest dus streng zijn en hem aan de afspraken houden.\u2019 Wel raakte Kohlmann onder de indruk van de idee\u00ebn van de ambitieuze jongeling: \u2018Zijn stageverslag was een heel boekwerk, met een uitspraak van JFK als opdracht.\u2019<\/p>\n

\u2018Ja, vet!\u2019<\/h5>\n

Gecharmeerd raakte ook Femke Halsema, toenmalig partijleider. Klaver was inmiddels voorzitter van de CNV Jongeren en het jongste SER-lid ooit. Halsema vroeg hem voor de verkiezingen van 2010 en Klaver kwam als vierentwintigjarige in de Tweede Kamer. Hij maakte toen nog uitdrukkelijk deel uit van de liberale vleugel van de partij. In een van zijn eerste debatten zei hij tegen een SP-collega dat hij zich kon voorstellen dat die zich zorgen maakte over twee liberale bewindspersonen op Sociale Zaken, maar dat hij zich \u2018meer zorgen\u2019 zou hebben gemaakt als er \u2018twee socialisten\u2019 zaten.<\/p>\n

In de Kamer gold Klaver vrijwel meteen als groot politiek talent. Maar zijn meest aansprekende successen behaalde hij na de ineenstorting van GroenLinks in 2012. De partij hield toen als gevolg van interne twisten slechts vier zetels over en Bram van Ojik moest de rust in de partij terugbrengen. Begin 2014 smeedde Klaver samen met VVD-collega Pieter Duisenberg een plan voor een leenstelsel voor studenten. \u2018Wat ons erg bindt, is dat we ons achter de schermen open en kwetsbaar durven opstellen,\u2019 zegt Duisenberg. Hij vertelt over informele ontmoetingen op het strand en bij elkaar thuis, met Klavers zoontje in de Maxi-Cosi, \u2018op zoek naar de dieperliggende redenen\u2019. Daarbij zei Klaver volgens Duisenberg ook eerlijk wat hij inhoudelijk zwak vond aan zijn eigen opstelling, maar wat hij politiek wel moest binnenhalen. \u2018Dat doet lang niet iedereen.\u2019<\/p>\n

Een ander wapenfeit was de econoom Thomas Piketty die in de Kamer kwam praten over zijn boek over vermogensongelijkheid. Klaver bedacht het vlak voor een procedurevergadering. \u2018Ja, vet, dat gaan we doen!\u2019 Ook hier was Duisenberg getuige van, hij zat de sessie voor. \u2018Dat deed Jesse politiek heel handig, puur op gevoel.\u2019 Maar de VVD\u2019er vindt wel dat Klaver bijvoorbeeld bij de bezetting van het Maagdenhuis wel heel makkelijk met het studentenprotest meeging. Terwijl hij dondersgoed wist dat er aan de universiteiten al veel verbeterd is. Volgens Duisenberg kan Klaver dus ook \u2018meegaan op de oppervlakkige golven van emoties en dan ontbreekt het aan diepte. Dat is jammer, want die zit er beslist in.\u2019<\/p>\n

No guts no glory<\/h5>\n

Het was augustus 2014 toen Bram van Ojik tijdens een etentje aan de partijtop vertelde dat hij niet als lijsttrekker beschikbaar zou zijn. Klaver was de gedroomde opvolger. \u2018Bram vroeg me na de zomer: ben je er klaar voor?\u2019 zegt Klaver: \u2018Ik zei: ja, maar geef me nog even.\u2019 Na de Statenverkiezingen van maart dit jaar stelde de aankomende leider een \u2018transitieteam\u2019 samen om de opvolging voor te bereiden. Met daarin getrouwen die nu nog zijn belangrijkste adviseurs zijn: Christel Kohlmann, woordvoerder Diederik ten Cate met wie hij in het bestuur zat van Dwars \u2013 de jongerenorganisatie van GroenLinks, Laura Vissenberg, zijn beleidsmedewerker financi\u00ebn en het met Klaver bevriende oud-Kamerlid en campagneleider Wijnand Duyvendak. \u2018In het geheim hebben we er vier weken naartoe gewerkt, ons ook twee dagen opgesloten om mijn speech voor te bereiden. Toen is er ook wel gezegd: kijk uit wat je je op de hals haalt. Maar voor mij is het: no guts no glory.\u2019<\/p>\n

Jesse Klaver houdt van Amerikaanse politiek. \u2018Ik verslind er alles over.\u2019 In gesprekken met hem is de tv-serie The<\/span> West Wing<\/span> over het Witte Huis nooit ver weg, geregeld citeert hij eruit. Het is het politieke spel dat hem fascineert, maar ook de kracht van het woord die in de VS belangrijker lijkt dan hier. Mooie zinnen in een speech kunnen echt \u2018het verschil\u2019 maken. The only thing we have to fear is fear itself<\/span>, zei Franklin D. Roosevelt bij zijn inauguratie in 1933. Klaver zei bij zijn aantreden: \u2018Het enige wat tussen jou en je dromen staat, is je angst om te falen.\u2019 Laat die angst los en alles is mogelijk. \u2018Zo is mij dat bijgebracht door mijn moeder.\u2019 Volgens hem is dat wel iets anders dan de American dream<\/span> die er \u2018net als Mark Rutte\u2019 van uitgaat dat succes of falen volledig je eigen schuld is.<\/p>\n

Het politieke spel<\/h5>\n

\u2018Een hilarische presentatie,\u2019 zegt Jesse Klaver. \u2018Toppunt van economisme en geen greintje vergroening\u2019. Hij heeft deze middag in juni een clubje van naaste medewerkers om zich heen verzameld in zijn kamer. De avond ervoor bezocht Klaver samen met de nieuwe financieel woordvoerder Rik Grashoff het ministerie van Financi\u00ebn voor uitleg over het Belastingplan. Het is de eerste grote politieke opgave voor de nieuwe leider van GroenLinks. Het kabinet heeft al haar plannen door het parlement geloodst of afgeblazen. Alleen de aangekondigde hervorming van het belastingstelsel moet nog. En daar is de oppositie bij nodig. Voor GroenLinks een kans om voor duurzaamheid te pleiten.<\/p>\n

\u2018Hoe is het stof bij jullie neergedaald?\u2019 vraagt Klaver. \u2018Welk politiek spel wordt gespeeld?\u2019 Klaver is afwisselend geduldig en gejaagd. Soms leunt hij ontspannen achterover, zijn rode das opzij bungelend. Dan weer komt hij helemaal naar voren om een spreker te fixeren. De VVD is in the lead<\/span> met een aangekondigd pakket lastenverlichting van 5 miljard euro, analyseert Klaver. Maar de positie van de PvdA snapt niemand echt goed. \u2018We moeten oppassen dat we niet te veel vastzitten in het frame van het kabinet.\u2019 Er wordt een lijstje gemaakt met wensen van GroenLinks, waaronder zo\u2019n anderhalf miljard aan \u2018vergroening\u2019. Klaver ziet mogelijkheden om samen op te trekken met D66 en de ChristenUnie. \u2018Als die eruit willen komen, hebben ze ons nodig,\u2019 zegt ook Wijnand Duyvendak: \u2018Als ze een breuk willen, dan niet.\u2019 Klaver maakt net een grapje over \u2018prille verliefdheid\u2019 die gepaard gaat met \u2018onzekerheid\u2019, als hij plotseling opveert: \u2018O shit, shit, procedurevergadering.\u2019 Hij trekt zijn jasje van de kapstok en vliegt weg.<\/p>\n

Greenmaker<\/h5>\n

Een paar dagen later vergadert de Kamer in de grote zaal over het Belastingplan, Klavers vuurdoop tussen de fractievoorzitters. Dat is niet te merken. Als oud-financieel woordvoerder opereert hij op bekend terrein. Wel loopt hij voortdurend naar achteren om te overleggen met Christel en woordvoerder Diederik. Klaver is beweeglijker dan wie ook. \u2018Zit daar een \u201cnjet\u201d op?\u2019 vraagt hij Halbe Zijlstra van de VVD. Tijdens de lunch met zijn medewerkers zegt Klaver dat hij ruimte bespeurt bij het kabinet. Hij laat merken dat hij zich ergerde aan Emile Roemer van de SP. \u2018Ik houd van grote woorden, maar dit was zo pathetisch.\u2019 Christel lacht: \u2018We zagen je opspringen en dachten: o jee, die gaat nerden<\/span>, de oud-financieel woordvoerder in actie.\u2019 Tijdens een latere schorsing wordt Klaver in de wandelgangen overvallen door camera\u2019s. \u2018Bent u de kingmaker<\/span> van het kabinet?\u2019 roept de verslaggever. \u2018Nee,\u2019 zegt Klaver meteen: \u2018Ik ben de greenmaker<\/span>.\u2019<\/p>\n

Weer een paar dagen later is alles stuk. Klaver is er nog beduusd van tijdens de fractievergadering. Zo\u2019n vijfentwintig parlementari\u00ebrs en medewerkers van GroenLinks zitten om de tafel, de laatste keer voor het zomerreces. \u2018We gingen een kopje koffie drinken bij staatssecretaris Wiebes,\u2019 vertelt hij. \u2018Er lagen geen taboes. Toen zei Alexander Pechtold: even roken met Wouter (Koolmees, financi\u00eble man D66, JA). Wij hadden onze agenda\u2019s al getrokken, komt Alexander terug en zegt: we zien het niet zitten, het kabinet heeft geen ambitie.\u2019 Klaver baalt ervan. De aangekondigde vijf miljard aan lastenverlichting bevatte zoveel \u2018smeerolie\u2019 om daarnaast echt iets aan vergroening te doen. \u2018Pure verongelijktheid,\u2019 briest een collega-Kamerlid: \u2018D66 misgunt Jesse zijn succes in de media. Beeldvorming is blijkbaar belangrijker dan inhoud.\u2019<\/p>\n

Die analyse zal de komende maanden vaker klinken. Na het aantreden van Rutte II speelde Pechtold een sleutelrol als leider van de \u2018constructieve oppositie\u2019 van D66, ChristenUnie en SGP die het kabinet aan een meerderheid in de Eerste Kamer hielp. Sinds de Statenverkiezingen dit voorjaar is die meerderheid verdwenen. En nu is het Jesse Klaver die de camera\u2019s goed weet te vinden: The New Kid on the Block<\/span>. \u2018Tot grote schrik bij D66,\u2019 zegt een andere fractievoorzitter: \u2018Het verhaal van Pechtold is aan het leeglopen en Klaver vist in diens vijver.\u2019 Ook Kamerlid Jasper van Dijk van de SP vindt die rivaliteit \u2018zeer interessant\u2019. GroenLinksers zeggen het te merken: initiatieven om samen te werken, worden door D66 steevast afgehouden. En de move<\/span> van Pechtold begin december om op de valreep alsnog akkoord te gaan met een v\u00e9\u00e9l minder ambitieus belastingplan dan in het voorjaar mogelijk leek, vinden ze onbegrijpelijk. Pechtold zelf wilde aan dit verhaal niet meewerken.<\/p>\n

\n
\"\"
Klaver met zijn team \u2013 rechts Christel Kohlmann, ooit zijn stagebegeleider. | Foto: Jasper Zwartjes<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

In een huisje aan de Cote d\u2019Azur \u2013 last minute \u2013 blaast Jesse Klaver die zomer tien dagen uit. \u2018Lekker met zijn drie\u00ebn, nee, vieren.\u2019 Zijn vrouw Jolein is zwanger van hun tweede kind. Naar zee, en \u2018colletjes\u2019 beklimmen op de racefiets. Daarna nog even met vrienden naar de Ardennen. Sommige partijgenoten hadden na de sof met het Belastingplan meteen met een offensieve reactie willen komen, maar Klaver kondigde \u2018een zomerstop\u2019 af. Juist niet het nieuws zoeken, maar \u2018tot rust komen, chillen en nadenken\u2019. Tegelijk vroeg hij zich af of dat wel zou lukken: de situatie in Griekenland was zo fucked-up<\/span>. En dat blijkt. De Europese regeringsleiders komen in de zomer nieuwe miljardenleningen overeen met Griekenland in ruil voor harde bezuinigingen. De Tweede Kamer moet het reces onderbreken. Klaver belt geregeld met fractiegenoten en vooral met GroenLinks-Europarlementari\u00ebr Bas Eickhout<\/a> die \u2018op het moment supr\u00eame ergens op een berg\u2019 zit. Een dilemma voor GroenLinks, dat eerdere hulpprogramma\u2019s steevast heeft gesteund maar grote moeite heeft met de ondemocratische manier waarop dit de Grieken door de strot wordt geduwd. De avond voor het debat tikt Klaver zijn tekst, kijken of het \u2018een ja of een nee\u2019 wordt. \u2018Schrijven helpt me om argumenten te ordenen.\u2019<\/p>\n

Al tikkend kijkt hij of het ‘een ja of een nee’ wordt. ‘Schrijven help me om argumenten te ordenen.’<\/q><\/p>\n

Knetterrechtse aanpak<\/h5>\n

Het wordt een \u2018nee\u2019. Klaver schaamt zich voor Europa, zegt hij de volgende dag in de Kamer. Dit is het Europa van \u2018botsende ego\u2019s, eigenbelang en neoliberalisme\u2019. Typisch \u2018economisme\u2019, want het kabinet doet alsof er geen alternatief is voor deze \u2018knetterrechtse\u2019 aanpak. Klaver komt stevig in botsing met de premier: \u2018Niet wegzwijnen nu, meneer Rutte!\u2019 roept hij als die zijn verkiezingsbelofte (\u2018geen geld meer naar de Grieken\u2019) probeert te verdoezelen.<\/p>\n

Als \u2018gewoon\u2019 Kamerlid nam Klaver gretig de Europa-portefeuille op zich omdat hij dan met de premier in debat mocht. \u2018Ik heb daar heel veel aan gehad,\u2019 zegt hij naderhand. \u2018Rutte is gewoon twee, drie niveaus beter dan de rest. Hij kan je heel goed inpakken met management-speak<\/span>, lege antwoorden zonder dat je het door hebt. Je moet hem dus echt pinpointen<\/span>.\u2019<\/p>\n

Klaver scoort flink wat punten \u2013 de Memphis Depay van het debat grapt Radio1 \u2013 maar het inhoudelijke verhaal van GroenLinks wordt lang niet overal begrepen. De Volkskrant<\/span> schrijft de volgende ochtend dat alleen de coalitiepartijen Griekenland nog willen steunen. Over de inhoudelijke positie van Klaver geen woord.<\/p>\n

\n
\"\"
In wielertermen zit hij ‘in de kopgroep aan het laatste wiel.’| Foto: Jasper Zwartjes.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
Fokking strak<\/h5>\n

Met beide handen houdt Jesse Klaver de korte kant van de tafel vast en trekt kreunend zijn rug hol. Het is september, de GroenLinks-leider oefent zijn speech voor de presentatie van zijn boek, maar hij is doodop. De afronding van dat boek vergde veel energie. Verder heeft Klaver net uren gedebatteerd over de aanzwellende vluchtelingenstroom die de Griekse financi\u00eble crisis naar de achtergrond heeft gedrongen. Maar bovenal maakt Klaver zich grote zorgen om de gezondheid van zijn grootouders, door wie hij in feite is opgevoed. Zijn Marokkaanse vader kent hij niet en zijn alleenstaande moeder moest hard werken om hen beiden te onderhouden. Klaver reed al diverse keren spoorslags naar Roosendaal omdat opa of oma op sterven zou liggen. Tot dusver loos alarm.<\/p>\n

Klaver verheft zijn stem, woordvoerder Diederik luistert, kijkt en klokt. Op een whiteboard staan kreten die er in een eerdere sessie op zijn gezet, maar de speech gaat uit het hoofd. \u2018Dit boek is niet het einde maar het begin.\u2019 Dat van dat einde is te geforceerd, zegt Diederik als Klaver klaar is. De tweede poging volgt dezelfde structuur, maar Klavers mond vormt nieuwe zinnen alsof hij volstrekt improviseert. \u2018Game changer, zat er nu toch mooi in?\u2019 vraagt hij zijn woordvoerder na afloop. En met een ge\u00ebxalteerde radiostem citeert hij de achterflap van zijn boek: \u2018Hier is Jesse Klaver, de stem van een nieuwe generatie!\u2019 Diederik wil zijn baas een beetje sparen en stelt voor te stoppen. \u2018Nee,\u2019 zegt deze, \u2018we doen het nog een keer, het moet fokking strak zijn\u2019.<\/p>\n

En het is strak als Klaver zijn boek De mythe van het economisme<\/em> de volgende dag ten doop houdt in boekhandel Paagman, vlak naast het Binnenhof. Hij spreekt over de Energiewende in Duitsland: \u2018D\u00e1t, d\u00e1t noem ik een game changer.\u2019 Je mag grote woorden gebruiken, maar je moet \u2018kleine stappen\u2019 zetten om de veranderingen op gang te brengen. Voordat Klaver vertrekt voor een optreden in De Wereld Draait Door<\/em> signeert hij aan een tafeltje zijn nieuwe boek. In de lange rij staat staat Sander Terphuis, luis in de pels van de PvdA. Hij reageert een beetje ongemakkelijk als ik hem plagend zeg dat hij hier bij de verkeerde partij is: \u2018Ik heb bewondering voor de moed van Klaver,\u2019 zegt Terphuis, \u2018en voor de bevlogenheid waarmee hij voor verandering pleit.\u2019 En in Het Parool<\/em> zal PvdA-coryfee Felix Rottenberg het boek welwillend bespreken, een paar dagen nadat hij Diederik Samsom de \u2018bedrijfsleider van het kabinet\u2019 heeft genoemd. Ook bij de sociaaldemocraten zorgt de opkomst van Klaver voor onrust. Het geruchtencircuit spreekt zelfs over PvdA-prominenten die voor nieuwe verkiezingen met een \u2018Stem Jesse Klaver\u2019-advies naar buiten zouden willen treden.Ik heb een heel gelukkige jeugd gehad, maar als ik de keuze had gehad om in een gewoon gezin op te groeien en mijn moeder vaker te zien, dan wist ik het wel.<\/q><\/p>\n

De benedenwoning in de Haagse volkswijk heeft geen deurbel, er wordt nog volop geklust. Jesse Klaver zit achter zijn laptop aan de grote houten tafel, ik tegenover hem op de authentieke kerkbank, nog van zijn opa geweest, die bij een missie-organisatie werkte. \u2018Daar zat Pieter Duisenberg ook,\u2019 zegt Klaver, die gevulde speculaas serveert. Tussen de schuifdeuren van de kamer-en-suite hangt de schommel van zijn zoontje, in de voorkamer staat een volle boekenkast met daarin ook alle seizoenen van The<\/span> West Wing<\/span>.<\/p>\n

Op die van Rottenberg na waren de recensies van Klavers boek niet mals. Vooral de \u2018linkse\u2019 Volkskrant<\/span> maakte er in meerdere stukken gehakt van. De rode draad: gebrek aan diepgang. Arnon Grunberg verweet Klaver zelfs domheid. De politicus is er niet van onder de indruk, of hij weet dat goed te verbergen. Natuurlijk hoopte hij op goede kritieken, maar \u2018Christel had me dat al uit mijn hoofd gepraat. Boeken van politici worden altijd afgekraakt\u2019. Het plan was een \u2018toegankelijk boek\u2019 te schrijven, een politiek pamflet, en dat is volgens hem gelukt. \u2018Ik heb principes uitgelegd. Zijn daar vijftienhonderd nuanceringen op te maken? Ja. Ben ik uitputtend? Nee.\u2019 Klaver is vooral blij met de goede verkoopcijfers en de volle zalen die hij ermee trekt. \u2018Mensen zeggen mij: dit vind ik al heel lang, maar jij hebt er de woorden voor gevonden.\u2019<\/p>\n

Vrij Nederland vergeleek de inhoud van het boek met de veel rechtsere Jesse Klaver uit de beginjaren<\/a>. \u2018Ik ben veranderd,\u2019 erkent hij. \u2018Ik dacht dat je je beter bij het systeem kon neerleggen, dat je met rechtse besluiten ook linkse doelen kon dienen.\u2019 Die analyse klopt voor hem niet langer. \u2018Mijn vertrouwen in de markt is minder geworden. Mijn visie is nu klassieker links, maar ik zoek wel naar nieuwe oplossingen.\u2019<\/p>\n

Pijnlijker vindt Klaver de schimpscheuten die al sinds zijn aantreden worden gemaakt over het \u2018uitventen\u2019 van zijn niet alledaagse levensloop. Zijn boek is ook een persoonlijke geschiedenis. VN-columniste Beatrijs Ritsema vroeg zich zelfs hardop af of hij delen van zijn \u2018oorsprongverhaal\u2019 niet had verzonnen<\/a> omdat hem dat goed uitkwam. \u2018Ik weet niet of ik wil dat je dit opschrijft, maar het raakt me wel. Ik heb een heel gelukkige jeugd gehad, maar als ik de keuze had gehad om in een gewoon gezin op te groeien en mijn moeder vaker te zien, dan wist ik het wel. Flikker op, alsof het allemaal zo makkelijk en berekenend was.\u2019<\/p>\n

Tamme reactie<\/h5>\n

Half september. Op het Binnenhof komt de fractie van GroenLinks samen om Prinsjesdag en de Algemene Politieke Beschouwingen voor te bereiden \u2013 het jaarlijkse parlementaire hoogtepunt. Aan tafel zo\u2019n dertig mensen, ruim de helft is jonger dan dertig jaar. Geen partij doet dat GroenLinks na. Op tafel ligt een concepttekst van medewerkers voor de bijdrage van Klaver in het debat. \u2018Check,\u2019 roept Klaver telkens als er een punt is afgerond. En als iemand opmerkt dat er wat \u2018meer economisme\u2019 in mag en vraagt \u2018waar is de hoop?\u2019 grapt Klaver: \u2018Je vindt de tekst om te janken.\u2019 De fractievoorzitter gaat er straks zelf mee verder: \u2018Het moet wel mijn verhaal worden.\u2019<\/p>\n

Mijn vertrouwen in de markt is minder geworden. Mijn visie is nu klassieker links.<\/q><\/p>\n

De mythes van het economisme komen vanzelfsprekend in de tekst. Toch speelt het begrip in het debat nauwelijks een rol. Klaver is actief en interrumpeert collega\u2019s vaardig op thema\u2019s als vluchtelingen en klimaat. Maar de \u2018eerste termijn\u2019 loopt zo ver uit dat de GroenLinks-leider zelf pas om half elf \u2019s avonds aan de beurt is. De fut is eruit. Klaver houdt zijn verhaal, de reactie is tam. Alleen Arie Slob van de ChristenUnie loopt naar de microfoon en doet alsof hij het moeilijk vindt het woord uit te spreken: \u2018Dat e-co-no-mis-me,\u2019 zegt hij, \u2018bij Wordfeud kun je er veel punten mee verdienen, maar valt gedwongen prostitutie daar ook onder?\u2019 Klaver kijkt ontregeld: \u2018Zo heb ik er nog niet over gedacht.\u2019<\/p>\n

De volgende ochtend krijgt Klaver en petit comit\u00e9<\/span> wat peptalk van collega Linda Voortman: \u2018Je deed het heel goed, Jesse, daar tussen Buma en Roemer. Mensen die daar al veel langer staan. Je interrupties worden steeds belangrijker.\u2019 Klaver is zelf ook niet ontevreden, al gaat het debat alle kanten op. Hij heeft liever een \u2018mooi debat\u2019 waarmee iets bereikt wordt. \u2018Ik ben een Ajacied, geen Feyenoorder.\u2019<\/p>\n

Klaver maakt zich vooral zorgen over de grimmige toon van de beraadslaging omdat Geert Wilders de beschouwingen aangrijpt voor felle aanvallen op vluchtelingen. \u2018Als het niet zo verschrikkelijk was, zou het bijna knap zijn,\u2019 zegt Klaver: \u2018Hij weet steeds een overtreffende trap te vinden.\u2019 Volgens Voortman werkt het averechts. \u2018Ik hoop dat je gelijk hebt,\u2019 zegt Klaver. Hij wil straks tijdens de bijdrage van premier Rutte vooral \u2018verder op asiel\u2019. In Duitsland doet Merkel het erg goed. \u2018Wanneer gaat onze premier eens naar een opvangcentrum? Wanneer roept hij ook eens iets verbindends?\u2019<\/p>\n

\n
\"\"
‘Rutte is gewoon twee, drie niveau’s beter dan de rest. Je moet hem dus echt pinpointen.’ | Foto: Jasper Zwartjes<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
Harde confrontatie<\/h5>\n

In de vergaderzalen van het Binnenhof scoort Jesse Klaver geregeld, de media weten hem te vinden en debatzaaltjes in het land stromen vol als hij verschijnt. Niet bepaald slecht voor een beginnend fractievoorzitter. Maar in het landelijke politieke discours is hij nog geen grote factor van betekenis.<\/p>\n

Dat verandert halverwege oktober. Klaver vraagt een nieuw debat aan over de steeds verder escalerende vluchtelingencrisis. Een harde confrontatie met Geert Wilders valt te verwachten. Tijdens de Algemene Beschouwingen verslikte Klaver zich daar nog in. Boos en wat hakkelend zei hij dat hij de PVV-leider \u2018een xenofoob\u2019 vond en Wilders zette hem onmiddellijk op zijn nummer: \u2018Dat komt er niet heel lekker uit.\u2019 Nu slaat Klaver terug. Wilders geeft een opsomming van ontvangen mails over asielzoekers die een grote bek hebben, kinderen lastig vallen of hun eten weggooien. Klaver heeft erop gerekend en onderbreekt de PVV\u2019er met een eigen lijstje en spreekt over de bestorming in Woerden, hakenkruizen in Zuidlaren en \u2018eigen volk eerst\u2019 in Voorst. \u2018Dit zijn incidenten,\u2019 zegt Klaver, uitwassen die volgens hem keihard aangepakt moeten worden. \u2018Maar om te doen alsof alle vluchtelingen criminelen zijn en alle mensen die kritisch zijn op vluchtelingen racisten te noemen, dat is allebei even erg.\u2019 De interruptie haalt alle journaals en kranten. Anderhalf miljoen mensen bekijken het fragment op de Facebookpagina van Klaver en het krijgt bijna 30.000 likes.<\/p>\n

Twee weken later branden twee auto\u2019s uit van een GroenLinks-raadslid in Wormerland. \u2018Eikels,\u2019 zegt Klaver in de media. En tijdens het vragenuurtje in de Kamer schiet hij zijn collega\u2019s een voor een persoonlijk aan of ze mee willen doen met een open brief tegen intimidaties en bedreigingen in het vluchtelingendebat. Over de tekst vindt overleg plaats via e-mail en sms en iedereen gaat akkoord. Ook Geert Wilders, aan wiens jarenlange beveiliging in de brief wordt gerefereerd. \u2018Als fractievoorzitter ben je een van de leiders van het land,\u2019 zegt Klaver, \u2018dat schept verantwoordelijkheid.\u2019 Diezelfde avond zit hij met drie collega\u2019s in Nieuwsuur<\/span> te praten over de toon van het debat.<\/p>\n

Dat moet ik met Diederik doen<\/h5>\n

Het blijken effectieve interventies. Intussen heeft Klaver zich begin oktober al laten aandienen bij PvdA-leider Diederik Samsom. De vergroening van het belastingstelsel mag dan mislukt zijn, er zijn nog andere wegen: een klimaatwet die Nederland dwingt jaarlijks een klimaatbegroting op te stellen, zoals GroenLinks dat in september zelf al deed. \u2018Toen ik erover las,\u2019 zegt Klaver \u2018dacht ik meteen: dat moet ik met Diederik doen, echt vet.\u2019<\/p>\n

Samsom is volgens Klaver meteen enthousiast. Op de eerste donderdag van november buigen beide fractievoorzitters zich op de kamer van Klaver over een ontwerp dat door medewerkers van GroenLinks is opgesteld. Twee weken later hakken ze op de kamer van Samsom de knoop door. Ze besluiten de wet vlak voor de grote klimaattop in Parijs te presenteren. Drie milieuorganisaties krijgen de plannen net iets eerder te horen. Beide linkse leiders verschijnen bij Pauw<\/span> en de volgende ochtend in een groot interview in de Volkskrant<\/span> \u2013 het eerste initiatief van fractievoorzitters van coalitie en oppositie samen. Lucky-tv<\/span> maakt een hilarisch-romantische bewerking van de krantenfoto\u2019s.<\/p>\n

Jesse is verbindend. Maar als hij te veel linksbuiten gaat spelen, dan belandt hij buiten het veld.<\/q><\/p>\n

Nieuwe politiek is het niet<\/h5>\n

Het is de kracht van Jesse Klaver: confronteren, maar ook verbinden. In het gefragmenteerde politieke landschap lijkt de kiezer het te waarderen. Nieuwe politiek is het niet, zeggen collega-fractievoorzitters een beetje zuur, want ook zij werkten geregeld samen met andere partijen. Toch valt het bij Klaver meer op, zijn hang naar gezamenlijk optrekken oogt authentieker. Ook zijn strijd tegen economisme en de Derde Weg is niet nieuw. De SP vecht al decennia tegen marktwerking en neoliberalisme. Maar de mediagenieke Klaver heeft aansprekende woorden weten te vinden voor het onbehagen dat veel mensen voelen, terwijl de SP wegglijdt in de peilingen. En ten slotte straalt Klaver ondanks zijn kritische analyses een aanstekelijk Amerikaans soort optimisme uit dat in het Nederlandse politieke krachtenveld alleen vergelijkbaar is met dat van tegenpool Mark Rutte.<\/p>\n

\u2018Marketing-technisch heeft GroenLinks dat heel goed gedaan,\u2019 zegt Pieter Duisenberg. \u2018Het product Jesse Klaver is fantastisch neergezet.\u2019 Maar opnieuw klinkt een waarschuwing van de VVD\u2019er: \u2018Jesse is verbindend omdat hij een gemeenschappelijke noemer kan vinden. Maar als hij te veel linksbuiten gaat spelen, dan belandt hij buiten het veld.\u2019<\/p>\n

\n
\"\"
Transitieteam: met zijn adviseur Christel Kohlmann en woordvoerder Diederik ten Cate | Foto: Jasper Zwartjes<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
Toko Jesse<\/h5>\n

Uit de stromende regen stapt een snipverkouden Jesse Klaver eethuis Ming Kee in het Haagse centrum binnen \u2013 \u2018Toko Jesse\u2019 voor fractiemedewerkers. Hij wijst de uitgestalde Indische gerechten aan die hij het lekkerst vindt. Klaver heeft er verstand van, als kleinkind van een Indische oma. Aan een tafeltje vertelt hij over zijn grootvader die is overleden. De nacht dat opa \u2018heel mooi en vredig\u2019 zijn laatste adem uitblies, was Klaver erbij. Klaver hield ook de lijkrede. Erg emotioneel, hij moest geregeld stoppen. \u2018Opa heeft mij leren spreken,\u2019 zegt hij. \u2018Woorden hebben betekenis. Het woordje \u201clief\u201d intoneer je niet hard, maar juist zacht.\u2019<\/p>\n

De dood van opa was voor Klaver het dieptepunt van het afgelopen jaar. Zwaar waren ook de aanslagen in Parijs: \u2018Je wilt er geen politiek op bedrijven, maar mensen verwachten wel antwoorden van je.\u2019 Hoogtepunten vindt Klaver veel moeilijker te benoemen. Het was een goed jaar, ze hebben gedaan wat ze moesten doen, maar tevreden zijn ligt niet in zijn aard. \u2018Ik wil altijd beter worden.\u2019 In wielertermen komt hij uit de achterhoede en nu zit hij \u2018in de kopgroep aan het laatste wiel,\u2019 zoals hij zegt. Loerend op de demarrage. De vraag is of hij straks serieus kan \u2018meedoen voor het klassement\u2019. Zijn antwoord: \u2018De benen zijn goed.\u2019<\/p>\n

Bij het afscheid van voorganger Van Ojik zei Klaver gekscherend dat hij een briefje op zijn computer zou plakken met de tekst: \u2018Wat zou Bram doen?\u2019 Nu moet hij wel eens terugdenken aan gesprekken met Van Ojik. Die zei vaak: \u2018Ok\u00e9, dan haal je vijftien zetels, en de PvdA tien. Ben je dan blij?\u2019 Links staat er met veertig zetels in de peilingen niet best voor. \u2018Bram had gelijk, ik ben ook verantwoordelijk voor de bredere politieke beweging waar wij lid van zijn.<\/p>\n

Op de klimaatwet van GroenLinks en PvdA reageerden D66 en SP een beetje sikkeneurig: we zijn niet uitgenodigd. Klaver is niet onder de indruk. \u2018Doe nu dan mee! Je kunt elkaar wel de hele tijd vliegen afvangen, maar we moeten juist proberen met elkaar uit het dal te klimmen. Of we daarmee alles naar links trekken, weet ik niet. Maar ik ben hoopvol omdat het verhaal breder resoneert. Zelfs Rutte heeft het over Dikke-Ikken, dat zeggen wij al jaren. Als ook rechtse partijen mythes loslaten, dan denk ik: jongens, te gek! Dan verander je de politiek.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018We gaan Nederland veranderen,\u2019 <\/span>riep Jesse Klaver bij zijn aantreden als GroenLinks fractievoorzitter in mei. Zijn boodschap lijkt aan te slaan: de partij staat op veertien zetels en bij de kiezer geniet hij meer vertrouwen dan Diederik Samsom en Alexander Pechtold.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[4351,3398,3609],"class_list":["post-309678","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","tag-groenlinks","tag-jaco-alberts","tag-jesse-klaver"],"acf":[],"author_name":"Jaco Alberts","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/309678","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=309678"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/309678\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jaco Alberts","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=309678"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=309678"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}