{"id":30247,"date":"2013-11-08T15:00:00","date_gmt":"2013-11-08T13:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/de-nieuwe-fellini\/"},"modified":"2021-08-20T10:43:32","modified_gmt":"2021-08-20T08:43:32","slug":"de-nieuwe-fellini","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/de-nieuwe-fellini\/","title":{"rendered":"De nieuwe Fellini"},"content":{"rendered":"
Met <\/span>La grande bellezza<\/i> heeft Paolo Sorrentino een meesterwerk afgeleverd.<\/span><\/div>\n
\n

Groot en mooi, zoals de titel zegt, met alles wat die termen impliceren: de absolute noodzaak de film op het grote doek te zien, met de best mogelijke beeldkwaliteit en het best mogelijke geluid, en de ambitie om grootse gevoelens op te roepen: leven en liefde, ouderdom en dood. Melancholie, cynisme en zelfbedrog. Eenvoud, schoonheid en troost. In \u00e9\u00e9n woord: Rome.<\/p>\n

Is La grande bellezza<\/a><\/em> daarmee ook, zoals veel mensen schreven, de nieuwe La dolce vita<\/em>? Nee, zei Rosita Steenbeek in het artikel dat ze onlangs voor Vrij Nederland schreef over Fellini: \u2018Dat is onmogelijk, omdat Fellini zo dicht bij zichzelf bleef, compromisloos autobiografisch werkte.\u2019 Ja, toch wel, vind ik, want hoewel La grande bellezza<\/i> geen slaafse navolger is, zijn de overeenkomsten in inhoud, vorm en sfeer onmiskenbaar en hebben we ook bij Sorrentino te maken met een meester \u2013 die overigens, op het diepste niveau, eveneens compromisloos uitgaat van zijn eigen gevoelens en ervaringen.<\/p>\n

Wat de inhoudelijke overeenkomsten betreft: beide films tonen de verveelde culturele jetset van Rome aan de hand van een onweerstaanbaar charmante maar diep cynische journalist. En beide zijn ook een portret van Rome, waarbij alle veranderingen die in de tussentijd hebben plaatsgevonden juist benadrukken hoezeer de stad op een verschrikkelijke manier hetzelfde is gebleven. De goede manier om het te zeggen is deze: La grande bellezza<\/i> draagt La dolce vita<\/i> in zich. Hij had niet kunnen bestaan zonder die klassieker, is erdoor gevoed, maar heeft hem niet doods gekopieerd. Anders verwoord: La dolce vita<\/i> leeft in La grande bellezza<\/i> en iets van Fellini leeft in Sorrentino \u2013 een verheugende constatering.<\/p>\n<\/div>\n

\n

En niemand slentert zoals Toni Servillo, de Mastroianni van Sorrentino<\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Ik sprak de oude meester Ettore Scola (1931), regisseur van Una giornata particolare<\/i> (1977), in Veneti\u00eb, waar zijn film Che strano chiamarsi Federico<\/i> het licht zag, een portret van zijn levenslange vriendschap met Fellini. Over Sorrentino zei hij: \u2018Ik denk dat hedendaagse Italiaanse filmmakers juist erg hun best doen om Fellini niet te imiteren. Je kunt hem ook niet vervangen of herhalen. Maar je kunt wel door hem worden be\u00efnvloed. La grande bellezza<\/i> is een poging Rome opnieuw te begrijpen, vijftig jaar later. En daarvoor kreeg Sorrentino zonder enige twijfel inspiratie van Fellini.\u2019 Inspiratie, niet imitatie \u2013 zo bezien is Sorrentino momenteel de belangrijkste erfgenaam van Fellini.<\/p>\n

slenteren<\/h5>\n

De kritiek die je op La grande bellezza<\/i> kunt hebben (dat hij te lang is, dat hij te episodisch en dus willekeurig is, dat hij een dwingende verhaallijn mist, dat hij karikaturaal is, dat hij over al die grote gevoelens als de angst voor de dood en het vervliegen van de tijd feitelijk niks nieuws te melden heeft), kun je ook op La dolce vita<\/i> loslaten. Samen staan ze sterk. Geen van die kritiekpunten is voor mij een probleem. Integendeel. Het meanderende, slenterende karakter van La grande bellezza<\/i> is een stijlkeuze die past bij een film die je een persoonlijkheid, een bevolkingsgroep en een stad wil laten leren kennen. Een stad leer je niet kennen door in een rechte lijn van A naar B te lopen. Een stad leer je kennen door rond te slenteren.<\/p>\n

En niemand slentert zoals Toni Servillo, de Mastroianni van Sorrentino. Hij is voor de vierde keer Sorrentino\u2019s hoofdrolspeler (vijf, als je de toneelregistratie Sabato, domenica e luned\u00ec<\/i> meerekent) en de twee vrienden hebben op de set nauwelijks nog woorden nodig. Net zoals dat geldt voor Sorrentino en zijn briljante vaste cameraman Luca Bigazzi, die ook, zou je kunnen zeggen, slentert. Bij Sorrentino geen schuddende camera\u2019s: als de camera beweegt, dan glijdt, zweeft en vliegt hij. Alles weldadig en elegant. Wat de grootse schoonheid van de Romeinse architectuur in La grande bellezza<\/i> alleen maar versterkt \u2013 en daarmee de nietigheid van de mensen.<\/p>\n<\/div>\n

\n

\"\"<\/p>\n<\/div>\n

\n

Want waar Sorrentino heeft bewezen zich niet te laten verlammen door de vergelijking met oude meesters als Fellini, Scola, Antonioni en Bertolucci, geldt dat niet voor zijn hoofdpersoon, gespeeld door Servillo. Die woont nota bene tegenover het Colosseum, met een prachtig dakterras dat op de ru\u00efne uitkijkt, maar de enige inspiratie die dat oplevert is een mini-Colosseum waaruit op zijn vijfenzestigste verjaardagsfeest een dikke deerne tevoorschijn springt (\u2018een mislukt tv-sterretje\u2019, fluistert een van de gasten vilein) met op haar ene borst een \u20186\u2019 en op haar andere een \u20185\u2019. Dezelfde deerne die, als ze later met een doorgesnoven bloedneus naar de hemel staart, in de condensstrepen van twee passerende vliegtuigen alleen nog twee lijntjes coke kan zien. En terwijl de elektropop maar doordreunt, in een orgie van fantasieloze extravagantie, kijkt Servillo ons aan met een gezichtsuitdrukking die nog het beste kan worden omschreven als droeffeestig<\/i>.<\/p>\n

een renaissanceman<\/h5>\n

Het geluid is bij Sorrentino even belangrijk en opvallend als het beeld. En Sorrentino bemoeit zich er evenveel mee. Set design, camerawerk, muziek, geluid \u2013 Sorrentino heeft over alles een precies idee. \u2018Een renaissanceman,\u2019 aldus Stefania Cella, production designer van La grande bellezza<\/i>.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Sorrentino geldt al langer als de grote stilist van de Italiaanse cinema<\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Muziek staat aan de basis. \u2018Zolang ik niet een verzameling muziek heb die past bij het gevoel van de film die ik wil gaan maken, krijg ik geen letter op papier,\u2019 vertelde Sorrentino aan filmcriticus Emanuel Levy. Voor La grande bellezza<\/i> leverde deze methode een geweldige soundtrack op. Als je de cd koopt, krijg je twee schijfjes. Op de eerste staan bedaagde moderne klassiekers van componisten als Arvo P\u00e4rt, Zbigniew Preisner en Henryk G\u00f3recki. Op de tweede stampende discohits en housenummers als \u2018We No Speak Americano\u2019.<\/p>\n

In de film zelf wisselt Sorrentino deze twee muzieksoorten voortdurend af \u2013 liefst zo abrupt mogelijk. \u2018Napoleon zei ooit iets moois over Rome,\u2019 zei Sorrentino tegen Filmmaker Magazine<\/i>. \u2018Het is er maar \u00e9\u00e9n stap van het sublieme naar het pathetische.\u2019 En die stap maakt Sorrentino in La grande bellezza<\/i> keer op keer. Dat heeft niet alleen effect op de gedachten van de kijker, maar ook op zijn lichaam: het ene moment zit je mee te knikken met wilde dansnummers, het volgende moment word je door tragisch, hemels gezang en een zwevende camera mee omhoog genomen. En vice versa.<\/p>\n

Sean Penn<\/b><\/p>\n

Sorrentino geldt al langer als de grote stilist van de Italiaanse cinema. Dat kun je zien (en horen) in zijn vorige twee films, die ook meesterlijk waren: het streng vormgegeven Il Divo<\/i>, een portret van Itali\u00ebs eeuwige politicus Giulio Andreotti, en This Must Be the Place<\/i>, een enigszins stuurloos, maar niet minder betoverend portret van een fictieve goth-rocker op leeftijd, magistraal vertolkt door Sean Penn.<\/p>\n<\/div>\n

\n

\"\"
Foto: Gianni Fiorito<\/figcaption><\/figure>
<\/figcaption><\/figure>\n
\n

Die laatste was Sorrentino\u2019s eerste film buiten Itali\u00eb, terwijl zijn werk altijd overkwam als bij uitstek Italiaans. Het belangrijkste thema in zijn oeuvre bleek echter niet aan een land of specifieke cultuur gebonden: het is dat van de eenzame oudere man die krampachtig jong wil blijven en zijn angst voor de dood probeert te bezweren met een melancholisch getinte ironie. Wat de Italianen sprezzatura<\/i> noemen: een gecultiveerde nonchalance, die gracieus overkomt maar cynisch en afstandelijk is.<\/p>\n

Als je Sorrentino\u2019s werk op een rijtje zet (inclusief zijn roman Iedereen heeft gelijk\/Hanno tutti ragione<\/i>), zie je veel overeenkomsten tussen zijn hoofdpersonen. Het zijn mannen die afkomstig zijn uit een gebroken gezin (afwezige vader, verdwenen broer) en die het moment van seksueel ontwaken ervaren als een schok waarvan ze nooit meer helemaal herstellen. Daar eindigt voor hen de jeugd en begint de angst voor de dood. Als de hoofdpersoon van Iedereen heeft gelijk<\/i> samen met zijn vriend voor het eerst een naakte vrouw ziet, denkt hij: \u2018We voelden ons alleen. Dood. Verantwoordelijk. Volwassen.\u2019 Daarna vlucht de geschrokken hoofdpersoon in een leven van hedonistisch exces, met onpersoonlijke seks, cokegebruik en eindeloze feesten. De hoofdpersoon is weliswaar getalenteerd \u2013 een succesvol muzikant of schrijver \u2013 maar piekt slechts kortstondig. Vervolgens teert hij op oude roem. Hij wil geen kinderen, omdat hij zelf nog een kind is, en heeft geen of geen oprechte relatie \u2013 zelfs tussen de aandoenlijke echtelieden die worden gespeeld door Sean Penn en Frances McDormand in This Must Be the Place<\/i> blijkt een kloof van existentieel onbegrip te bestaan. Kortom: alleen en dood \u2013 ja; maar verantwoordelijk en volwassen \u2013 nee.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Daar eindigt voor hen de jeugd en begint de angst voor de dood<\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Het diepste inzicht hierover komt opnieuw uit Iedereen heeft gelijk<\/i>, als de hoofdpersoon beseft dat hij altijd heeft geprobeerd jong te blijven, maar eigenlijk oud had willen zijn: \u2018Zoals zo vaak mikte ik op het verkeerde doel, dacht ik dat ik tot elke prijs de jeugd moest najagen, terwijl het verlangen de andere kant op roeide. Misschien was dit het platform van alle ongemakken. Een duik in de ouderdom en we laten de wereld achter ons, net als toen we kinderen waren.\u2019 In \u00e9\u00e9n klap van jong naar oud en het hele stuk ertussen overslaan. Opeens, zoals de goth-rocker zegt in This Must Be Place<\/i>, ga je van \u2018zo wordt mijn leven\u2019 naar \u2018zo is het leven nu eenmaal\u2019. Van vooruitkijken naar de moed opgeven \u2013 allesbehalve daadwerkelijk leven<\/i>, iets doen, verantwoordelijkheid dragen, hier en nu.<\/p>\n

In Il Divo<\/i> onttrekt Andreotti zich ogenschijnlijk aan dit schema. Hij teert niet op oude roem, draagt verantwoordelijkheid, mijdt feesten en gebruikt geen coke \u2013 al heeft hij wel een dwingende behoefte aan hoofdpijnpillen. Maar hij deelt met Sorrentino\u2019s andere hoofdpersonen wel een existenti\u00eble verlatenheid, melancholie en cynisme. Hij noemt ironie \u2018het beste medicijn tegen de dood\u2019 en miskent, net als die anderen, dat het juist een vergiftiging van het leven betekent. Bovendien is zijn schuldbekentenis van zijn politieke misdaden, gericht aan zijn vrouw, in essentie gelijk aan de uitbarsting van Penns personage in This Must Be the Place<\/i>: in beide gevallen gaat het om iemand die zich tot dan toe schuifelend voortbewoog, altijd zachtjes sprak, en nu voor het eerst zijn stem verheft, zijn diepste tragiek verwoordt en vertelt dat, simpel gezegd, zelfs zijn vrouw hem niet begrijpt.<\/p>\n<\/div>\n

\n
\"\"
Paolo Sorrentino (links) op de set met Toni Servillo. Foto: Gianni Fiorito<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
\n
bluf en zelfbedrog<\/h5>\n

Zo\u2019n \u2018moment van de waarheid\u2019 zit in elke film van Sorrentino \u2013 en die sc\u00e8ne is altijd een hoogtepunt van de acteur. De onwaarschijnlijk intense uitbarsting van Sean Penn heb ik op dvd meermalen teruggespoeld. In Il Divo<\/i> is de \u2018waarheid\u2019 controversieel. Andreotti was volgens Sorrentino woedend toen hij het zag: hier geeft de politicus, in de fictieve incarnatie van Toni Servillo, misdaden toe waarvoor hij in werkelijkheid in hoger beroep werd vrijgesproken. In Sorrentino\u2019s eerste film L\u2019uomo in pi\u00f9<\/i> heeft Servillo ook zo\u2019n monoloog, als hij, als uitgerangeerde zanger, optreedt in het tv-programma Confessioni pubbliche<\/i>. Nog voor de live-uitzending is begonnen, begint hij te praten en de hele televisiecrew valt stil. Opnemen!, gebaart iemand zwijgend, en ze gaan halverwege een zin live. Waarom? Omdat ze allemaal aanvoelen dat dit geen gewone televisie is. Dit is niet de valse schijn die ze gewend zijn. Dit is echt.<\/p>\n

In La grande bellezza<\/i> heeft Servillo opnieuw zo\u2019n fabuleuze monoloog, gebracht met het verontschuldigende glimlachje van zijn vermoeide personage. Alleen spreekt hij nu niet over zichzelf, maar beantwoordt hij op een feest een vraag van een vriendin. Punt voor punt vernietigt hij haar eigendunk, die louter is gebaseerd op bluf en zelfbedrog. Ook hier is iedereen stil, omdat iedereen weet dat het de waarheid is en dat het, indirect, over de hele groep gaat \u2013 en dus toch ook over de spreker zelf.<\/p>\n

Is er dan helemaal geen hoop? Jawel, toch een beetje, suggereert Sorrentino. Als het ons lukt om terug te denken aan dat eerste moment van seksueel ontwaken, het begin van onze doodsangst, en erbij te glimlachen. Dan hoeven we niet meer te vechten met de schoonheid, met Rome, met de herinneringen aan het verleden. Dan kunnen we erin berusten. Blijf voor dat laatste vooral zitten tijdens de aftiteling.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Met \u2018La grande bellezza\u2019<\/i>, een prachtig portret van de cynische jetset van Rome, treedt Paolo Sorrentino in de voetsporen van Fellini.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":245900,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-30247","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","dossier-cultuur","article_type-analyse"],"acf":[],"author_name":"Kees Driessen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/30247","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=30247"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/30247\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Kees Driessen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media\/245900"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=30247"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=30247"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}