Interview El Baradei<\/p>\n
In de monumentale Abdij van Middelburg verzamelde zich zaterdag de fine fleur van bestuurlijk Nederland voor de uitreiking van de Four Freedom Awards, de Hollandse pendant van de Nobelprijzen.<\/p>\n
Op de eerste rij koningin Beatrix, kroonprins Willem-Alexander en prinses M\u00e1xima. Ook premier Balkenende, oud-premier Lubbers en de ministers Bot en Peijs geven acte de pr\u00e9sence. Ze zien hoe Mohammed El Baradei, directeur-generaal van het Internationaal Atoomagentschap (IAEA), de prestigieuze prijs ontvangt.<\/p>\n
Minister Bot noemt het werk van de Egyptische topdiplomaat \u2018indrukwekkend\u2019. En dat is opvallend, omdat Nederland diezelfde El Baradei aan de vooravond van de oorlog tegen Irak in de kou liet staan. El Baradei vond destijds dat er geen aanleiding was Saddam Hoessein aan te vallen omdat er geen kernwapens waren gevonden. Toch koos Nederland op halfslachtige wijze de kant van Washington. De prijsuitreiking lijkt dus bijna een verlaat goedmakertje. Bot zet de \u2018multilaterale\u2019 El Baradei in het zonnetje en prijst het Atoomagentschap om de manier waarop het bij de huidige crisis rond Iran te werk gaat. \u2018Uw rapporten verschaffen objectieve informatie over de situatie in Iran. Wij geloven in u.\u2019<\/p>\n
Een dag eerder ontvangt El Baradei in zijn suite in het Amsterdamse Hotel De L\u2019Europe. In de lobby wordt hij aangesproken door een bellboy van Egyptische afkomst die hem vraagt om een handtekening. \u2018In Egypte maar ook hier op het Rokin kan ik niet rustig over straat lopen,\u2019 zegt El Baradei. \u2018Mensen van Arabische afkomst zien mij als een groot voorbeeld. Ik ben het levende bewijs dat iemand uit het Midden-Oosten, een moslim, een hoge internationale positie kan bekleden en respect kan afdwingen.\u2019<\/p>\n
El Baradei is drie\u00ebnzestig en bezig aan zijn laatste termijn bij het Atoomagentschap. Hij werd in 1942 in Cairo geboren als oudste van vijf kinderen. Zijn vader was voorzitter van de Egyptische orde van advocaten, en ook El Baradei is jurist. Hij begon zijn carri\u00e8re op twee\u00ebntwintigjarige leeftijd als diplomaat en was onder meer speciaal adviseur van de minister van Buitenlandse Zaken. In 1980 stapte hij over naar de Verenigde Naties en in 1984 begon hij bij het IAEA, waar hij in 1997 directeur-generaal werd. Het Atoomagentschap ziet toe op de naleving van het non-proliferatieverdrag op grond waarvan kernwapens uiteindelijk de wereld uit moeten. Tegelijkertijd moet hij de vreedzame toepassing van kernenergie bevorderen.<\/p>\n
Voor de oorlog tegen Irak werd El Baradei door Amerikaanse neoconservatieven uitgemaakt voor softie en een \u2018bevooroordeelde moslim\u2019 omdat hij vraagtekens zette bij de inval. In oktober 2005 kreeg de Egyptenaar de Nobelprijs voor de vrede voor zijn niet aflatende pogingen te komen tot wereldwijde terugdringing van kernwapens.<\/p>\n
Heeft de Nobelprijs uw leven veranderd?<\/p>\n
\u2018Het is niet zo makkelijk meer om te zeggen dat ik soft ben. De prijs maakt het moeilijker aan mijn autoriteit te morrelen. En dat is fijn, want mijn morele gezag is het enige wat ik heb.\u2019<\/p>\n
Aan de vooravond van de oorlog tegen Irak hebben de Amerikanen zelfs uw telefoon afgeluisterd om te kijken of u belangrijke informatie achterhield. Heeft u daartegen geprotesteerd?<\/p>\n
\u2018Ben je gek. Een protest indienen is beneden mijn waardigheid. En wat kan een eenvoudig man als ik uitrichten tegen de nieuwste technologie? Ze kunnen je via satellieten en richtmicrofoons overal volgen. Ze doen maar, ik doe niets illegaals. Ik heb geen geheimen.\u2019<\/p>\n
Maar u moet het hebben ervaren als een inbreuk op uw privacy.<\/p>\n
\u2018Vooral mijn dochter was boos. Ze had het gevoel dat ze niet meer via de telefoon kon praten over familieaangelegenheden.\u2019<\/p>\n
De huidige Amerikaanse ambassadeur bij de Veiligheidsraad, de neoconservatief John Bolton, probeerde u in diskrediet te brengen.<\/p>\n
\u2018Hij wilde van me afkomen.\u2019<\/p>\n
We wilden het wat diplomatieker formuleren.<\/p>\n
\u2018Ik heb hem nooit meer gesproken. Hij zit in New York, en als ik iets met hem moet bespreken, zal ik met hem om de tafel gaan zitten. Ik heb vooral te maken met de minister van Buitenlandse Zaken Condoleezza Rice en met haar zijn de verhoudingen goed.\u2019<\/p>\n
Het belangrijkste dossier dat El Baradei op dit moment onder handen heeft, is de kwestie-Iran. Ontwikkelt dat land in het geniep nou wel of geen kernwapens? Hoewel Bush militair ingrijpen niet wil uitsluiten, houdt El Baradei het hoofd koel, net als voor de oorlog tegen Irak. Eind april verscheen van zijn hand een rapport over Iran. \u2018We hebben niets onoirbaars gevonden,\u2019 benadrukt El Baradei. \u2018We praten dus niet over een clear and present danger en ook niet over een imminent threat. Als ik grote hoeveelheden nucleair materiaal had aangetroffen dat nooit door Teheran aan ons was gerapporteerd, had ik een alarmerender rapport uitgebracht. Maar dat is niet zo.\u2019<\/p>\n
Wat trof u dan wel aan?<\/p>\n
\u2018De Irani\u00ebrs zijn bezig met experimenten. Maar onze inschatting is dat ze niet in staat zijn om binnen afzienbare tijd een kernwapen te maken. Gelukkig heeft de Amerikaanse veiligheidschef Negroponte vorige week herhaald dat het volgens hem nog vijf tot tien jaar zal duren voordat Iran een eigen kernwapen heeft. We hebben dus tijd om te praten en Iran kan nog van alles rechtzetten.\u2019<\/p>\n
In uw rapport zegt u dat Iran in gebreke blijft als het gaat om het verschaffen van informatie. Waarover?<\/p>\n
\u2018Iran heeft twintig jaar lang een geheim kernprogramma gehad. Wie ging er naar West-Europa om kennis te verwerven, wie sprak met wie? Dat moeten we nu helemaal reconstrueren. Normaal vallen dit soort vragen buiten de controle die plaatsvindt op grond van het non-proliferatieverdrag. Maar ik vind dat de Irani\u00ebrs moeten meewerken. Ze hebben iedereen voor de gek gehouden en dat moet afgelopen zijn.\u2019<\/p>\n
Ze werken niet echt mee.<\/p>\n
\u2018Teheran hoopt dat ze bij ons niet met de billen bloot hoeven als ze goede relaties opbouwen met West-Europa en Amerika. Maar dat is een vergissing. Ze zijn pas van ons af als alle feiten boven tafel zijn. We wachten nu al drie jaar en ik ben het trage tempo van Teheran behoorlijk beu.\u2019<\/p>\n
Als ze toch een kernwapen blijken te hebben, wil Washington Iran desnoods militair aanpakken. Komt er een nieuwe oorlog?<\/p>\n
\u2018Daar is nu geen enkele aanleiding voor. Ik heb net met Condoleezza Rice gesproken en ook zij wil een diplomatieke oplossing. Als je escalatie kunt voorkomen is dat beter voor iedereen. Kijk naar Irak. Saddam Hoessein moest en zou met veel geweld worden verjaagd. Dat is gebeurd, maar de coalitie onder leiding van Amerika heeft meer problemen gecre\u00eberd dan er waren.\u2019<\/p>\n
Moeten de Verenigde Naties sancties instellen tegen Teheran nu Iran maar beperkt meewerkt aan uw inspecties?<\/p>\n
\u2018Dat ligt ingewikkeld. Om sancties te kunnen afkondigen, moet worden vastgesteld dat Iran een gevaar is voor de wereldvrede. Maar dan zou Teheran het non-proliferatieverdrag wel eens kunnen opzeggen en is er geen enkele dialoog meer mogelijk. Je moet je ook echt afvragen \u00f3f Iran op dit moment wel een gevaar is voor de wereldvrede. Dat begrip moet je niet te snel gebruiken.\u2019<\/p>\n
De Iraanse president Ahmedinejad schreef een brief aan George W. Bush, waarin hij het westerse liberalisme en internationale organisaties als de uwe dood verklaart. Moet Bush reageren?<\/p>\n
\u2018Het is voor het eerst in zevenentwintig jaar dat er een opening wordt gecre\u00eberd. De twee landen zijn aartsvijanden. Als ik George Bush was, zou ik de discussie aangaan. Een dialoog is de sleutel om in Iran tot een oplossing te komen. Die ruimte zie ik nog.\u2019<\/p>\n
In de kwestie-Iran mag El Baradei dan een paar lichtpuntjes zien, over de voortgaande bewapening door andere landen is hij pessimistisch. Inmiddels liggen er wereldwijd 27.000 kernkoppen opgeslagen. Vorig jaar sprak El Baradei over een mogelijke \u2018nucleaire catastrofe\u2019. Nu gooit de directeur-generaal van het Atoomagentschap opnieuw de knuppel in het hoenderhok. Volgens hem is het principe van non-proliferatie, het streven naar een kernwapenvrije wereld, \u2018zo goed als in elkaar gestort\u2019.<\/p>\n
El Baradei: \u2018We moeten de nieuwe realiteit onder ogen zien. Elk land dat beschikt over een industrieel complex kan binnen twee of drie jaar een kernwapen ontwikkelen. De technologie daarvoor ligt op straat. Er heeft zich een parallel netwerk ontwikkeld waar de kennis over het maken van een bom te koop is. De Pakistaanse atoomgeleerde Abdul Qadir Khan speelde daar een hoofdrol in. Er waren bedrijven uit meer dan dertig verschillende landen bij betrokken. Noord Korea heeft de bom en wordt dus niet aangevallen, terwijl Irak, dat geen kernwapens had, onder de voet werd gelopen. Dus denken regeringsleiders uit landen als Libi\u00eb of Iran: laat ik ook een bom ontwikkelen, dan ben ik veilig. Over die nieuwe realiteit wordt nooit gepraat. De wereldgemeenschap ontkent dat er problemen zijn.\u2019<\/p>\n
President Bush heeft India nu zelfs de semi-offici\u00eble status van kernwapenmacht verleend. De twee landen zijn een samenwerkingsverband aangegaan. Is dat verstandig?<\/p>\n
\u2018Het heeft geen zin meer te ontkennen dat India, maar ook Pakistan en Isra\u00ebl, kernwapenmachten zijn. Die landen hebben het non-proliferatieverdrag nooit ondertekend en hoeven zich dus ook niet aan de regels te houden, zoals Iran. Dit groepje landen dat vaak al jarenlang kernwapens heeft, mag wat mij betreft nooit groter worden, liever kleiner. Maar laten we ophouden de realiteit te ontkennen en bijvoorbeeld India als een paria te behandelen als het over kernwapens gaat. Het is goed dat dat nu is bijgesteld. Het enige waar we voor moeten zorgen is dat deze landen niet m\u00e9\u00e9r atoomwapens gaan bouwen. De militaire en civiele programma\u2019s moeten gescheiden blijven. En dat is mogelijk door goede afspraken en intensieve inspecties.\u2019<\/p>\n
Wat moet er gebeuren om verdere verspreiding van kernwapens in de toekomst te voorkomen?<\/p>\n
\u2018Hiervoor is een radicale omslag nodig. Alle industri\u00eble complexen ter wereld die zich bezighouden met het verrijken van uranium moeten onder internationaal toezicht worden gesteld. Dat is de enige manier. Verder moet er eindelijk serieus gewerkt worden aan het terugdringen van die 27.000 bestaande kernwapens. In 1970 beloofden de nucleaire haves daarmee te beginnen, maar daar is niets van terechtgekomen. Integendeel. De grote landen zeggen nu tegen de rest van de wereld: jullie mogen niet doen wat ik doe. En dat werkt natuurlijk niet. India en Pakistan zijn niet anders dan de Verenigde Staten en Rusland.\u2019<\/p>\n
El Baradei heeft nog tijd voor \u00e9\u00e9n laatste vraag. Volgens de fameuze Doomsday Clock van het Bulletin of Atomic Scientists is het zeven voor twaalf. Ziet hij de wijzers naar twaalf uur kruipen? \u2018We gaan de verkeerde kant op met al die landen die kernwapens willen aanschaffen. En dan is er ook nog de kans op nucleair terrorisme. Ik heb er geen goed gevoel over.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Afgelopen zaterdag ontving Mohammed El Baradei, directeur-generaal van het Internationaal Atoomagentschap (IAEA), de Four Freedoms Award, de Nederlandse pendant van de Nobelprijs. Een verlaat goedmakertje van het land dat El Baradei aan de vooravond van de oorlog tegen Irak in de kou liet staan?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[193,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Ko Colijn, Harm Ede Botje","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/225168"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=225168"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/225168\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ko Colijn, Harm Ede Botje","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=225168"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=225168"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=225168"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}