{"id":19707,"date":"2014-07-18T09:00:00","date_gmt":"2014-07-18T07:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/het-nieuwe-verantwoorde-kinderboek\/"},"modified":"2014-07-18T09:00:00","modified_gmt":"2014-07-18T07:00:00","slug":"het-nieuwe-verantwoorde-kinderboek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/het-nieuwe-verantwoorde-kinderboek\/","title":{"rendered":"Het nieuwe verantwoorde kinderboek"},"content":{"rendered":"
Ze heten Fatima of Arifa, dragen een hoofddoek, hebben twee moeders. Mama zaagt en papa doet de was in het andere kinderboek. ‘Oma is ook niet meer per se een oude vrouw met een knotje die breit.’<\/div>\n
\n

\u2018Schipper mag ik overvaren, ja of nee?\u2019 Een moeder met een klein jongetje in een buggy loopt langs. Ze zingt. Het is een Marokkaanse vrouw met een hoofddoek. Een klein voorbeeld van geslaagde integratie, toevallig illustratief voor de winkel waarlangs ze loopt. Spinzi is een boekwinkeltje in de Van der Pekstraat, een volksbuurt in Amsterdam-Noord, met \u2018eigenwijze kinderboeken\u2019. Spinzi is gespecialiseerd in boeken waarin prinsessen stoer zijn of papa wel eens afwast, waarin de kindertjes niet per se blank zijn en ouders niet per se een vader en een moeder. <\/p>\n

Eigenlijk dus: zoals de wereld is (afhankelijk van waar je woont, dat wel). Ge\u00ebmancipeerde, multiculturele kinderboeken waarin de maatschappij moderner en vooral representatiever wordt afgebeeld dan volgens het ouderwetse standaardverhaal. De kleine winkel staat er vol mee. Op planken langs de wanden prijken titels als Boeddha\u2019s beestenboek<\/i>, My First Kafka<\/i> en Een, twee, drie, vier, hoofddoek van plezier<\/i>. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

‘Wat voor stereotyperingen je in kinderboeken overbrengt en bevestigt, doet ertoe’<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Als je een kinderboek zoekt waarin mama werkt of ouders in scheiding liggen, is het er. Boeken waarin Sinterklaas witte of gekleurde Pietjes bij zich heeft in plaats van zwarte. Een kinderboek over de dood. Over homoseksuele liefde, over een meisje dat piraat wil worden. Is dat nodig? Ja, zeggen ze bij Spinzi. Een groot deel van de boeken die wij voorlezen aan onze kinderen en kleinkinderen en een groot deel van de boeken waarmee ze leren lezen op school, gaat uit van ouderwetse rolpatronen en gezinsvormen, alle feministische golven ten spijt.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Genderclich\u00e9s <\/h3>\n

De laatste tijd woeden er discussies in de media over seksestereotypering in speelgoedcatalogi en de vraag waarom kinderstofzuigertjes altijd roze zijn. Het idee dat boeken ook invloed uitoefenen op hoe kinderen tegen de wereld aankijken, ontbreekt veelal in deze discussie. Onterecht, volgens Kim Blackburn, eigenaresse van Spinzi. \u2018Volgens mij zijn boeken veel belangrijker qua kennisoverdracht dan bijvoorbeeld speelgoed,\u2019 zegt zij. <\/p>\n

\u2018Als je bedenkt dat wij literatuur zien als een luikje naar een wereld groter dan wijzelf, als middel om ons perspectief te verbreden en inlevingsvermogen te vergroten, zouden boeken en prentenboeken bij uitstek een rol kunnen spelen in het uit de weg ruimen van onder andere genderclich\u00e9s. Wat voor stereotyperingen je in kinderboeken overbrengt en bevestigt, doet ertoe.\u2019 <\/p>\n<\/p><\/div>\n

‘Prinses Arabella gaat naar school’, van Mylo Freeman<\/em><\/div>\n
\n

In onderzoeken over seksestereotypering kom je verschillende verhalen tegen. Jonge kinderen vertonen van nature man- en vrouwstereotype gedrag, blijkt. Aan de andere kant: veel jonge kinderen vallen daarbuiten, door persoonlijke, \u2018andere\u2019 voorkeuren of een minder traditionele leefomgeving. \u2018Alles maar toeschrijven aan biogenetische factoren, \u00e0 la Dick Swaab, vind ik determinerend,\u2019 zegt Blackburn.<\/p>\n

Laurens Buijs doet aan de Universiteit van Amsterdam onderzoek naar emancipatie en de maatschappelijke rol van homoseksuelen. Ook hij herkent een huidige tendens om zoveel mogelijk op biologische verschillen af te schuiven. \u2018Het lijkt een trek van deze tijd om te denken: jongetjes en meisjes zijn nu eenmaal anders,\u2019 zegt Buijs. \u2018Ik wil niet ontkennen dat er verschillen bestaan. Maar alles wordt wel heel snel \u201cgegendert\u201d. <\/p>\n

Speelgoed, muzieklessen, sporten, films, boeken. Als men het niet in hokjes kan indelen, ontstaat er kortsluiting, blijkbaar. Het feminisme zat hier bovenop, wilde ooit de kinderboeken veranderen en het onderwijs anders inrichten. Maar die beweging heeft een knauw gekregen. Daardoor liggen dit soort projecten ook op hun gat.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

\u2018Ik heb zelf gestudeerd en daarnaast altijd gewerkt. En dan krijg je een kind, sla je een boek open en bakt mama koekjes’<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Omgedraaid voorlezen<\/h3>\n

Het idee voor de winkel ontstond nadat Blackburn haar bachelorthesis had geschreven, waarvoor ze een reeks AVI-boeken onderzocht. AVI is een leesmethode die op naar schatting 75 procent van de Nederlandse basisscholen wordt gebruikt. In de onderzochte AVI-boeken bleken personages op basis van hun sekse overwegend verschillend gepresenteerd te worden. <\/p>\n

Volwassen vrouwen zijn moeder of juf, terwijl mannen diverse beroepen uitoefenen en zelden huishoudelijke taken doen. Het beeld sluit aan bij eerder \u2013 veelal Amerikaans \u2013 onderzoek naar kinderboeken. Vrouwelijke karakters waren daarin lief, volgzaam en dienstbaar, mannelijke personages doorgaans actief, \u2018de leider\u2019 of \u2018redder in nood\u2019. <\/p>\n

In 2007 verscheen een wetenschappelijke publicatie van hoogleraar economie David Anderson en hoogleraar psychologie Mykol Hamilton. In de tweehonderd populaire kinderboeken die zij onderzochten, komen bijna twee keer zoveel mannelijke als vrouwelijke karakters voor. De vrouwen zijn meestal huisvrouw, terwijl mannen een breed scala aan beroepen hebben. Eerder verscheen The Invisible Father<\/i> \u2013 ook van Anderson en Hamilton \u2013 waaruit bleek dat vaders in Amerikaanse kinderboeken overwegend afzijdige figuren zijn. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

‘Tattoo-Papa’, geschreven door Daniel Nesquens, illustraties door Sergio Mora<\/em><\/div>\n
\n

\u2018Het toekomstbeeld voor meisjes in kinderboeken, ook in Nederland, gaat vaak niet verder dan huisvrouw of basisschooljuf \u2013 een andere pedagogische rol. Ik vind dat onhoudbaar,\u2019 zegt Blackburn. \u2018Ik heb zelf gestudeerd en daarnaast altijd gewerkt, ik ben het gevolg van een in die zin geslaagde emancipatiegolf uit de jaren zestig. En dan krijg je een kind, sla je een boek open en bakt mama koekjes. Niet dat daar iets mis mee is, maar het klopt niet met mijn eigen leven of wat ik om me heen zie.\u2019 <\/p>\n

Nieuw is haar bezwaar niet. Ge\u00ebmancipeerde moeders lazen in de jaren tachtig Jip en Janneke<\/i> \u2018omgedraaid\u2019 voor. Als Janneke bang was voor spinnen en Jip niet, draaiden ze bij het voorlezen de namen om. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Lesbische prinsesjes<\/h3>\n

Naar schatting beschouwt zeven procent van de Nederlandse mannen en zes procent van de Nederlandse vrouwen zichzelf als homoseksueel, volgens cijfers van Rutgers WPF. Dat zijn twee kinderen per klas. Wellicht nog veel belangrijker dan dit cijfer is het gegeven dat kinderen zich niet altijd thuis voelen in de gebruikelijke typeringen van jongetjes die in bomen klimmen of meisjes die met poppen spelen. \u2018Het gaat niet alleen om de positie van vrouwen of van homo\u2019s,\u2019 zegt Laurens Buijs.<\/p>\n

\u2018Een man moet bijvoorbeeld altijd \u201cde stoere en dappere\u201d zijn. Dat heeft invloed op hoe jongens in de puberteit betekenis geven aan hun mannelijkheid. Het zou voor jongens wellicht prettig zijn als ze ook wel eens wat minder stoer mogen zijn.\u2019 Ook in Nederland groeien de meeste kinderen op met Nijntje<\/i>, Jip en Janneke<\/i>, Disneyfilms en daarna AVI-boekjes op school. De burgermeester, de dokter en de koning zijn daarin altijd mannen, terwijl bijvoorbeeld bijna de helft van alle huisartsen in Nederland op dit moment vrouw is. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

\u2018Als het aanbod alleen maar Kaatje en Sem met blauwe ogen en blonde haren is, kunnen Marokkaanse ouders zich daarmee minder goed identificeren\u2019<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Philippe Werck, directeur van uitgeverij Clavis, zegt erop te letten bij het uitgeven van kinderboeken. Werck: \u2018We hebben Zaza speelt doktertje<\/i> uitgegeven, over een donker meisje dat graag arts wil worden. Het benadert meer de realiteit dan traditionele verhalen.\u2019 Tegelijkertijd ziet hij ook dat mensen over het algemeen graag vasthouden aan stereotypen. \u2018Ja, de beeldvorming loopt achter op de werkelijkheid.\u2019 <\/p>\n

In het kinderboekenfonds streven hij en zijn collega\u2019s desondanks naar zoveel mogelijk diversiteit in families. \u2018We hebben al twee vaders met een geadopteerd kindje, ingewikkelde samengestelde gezinnen. Een boek over een echtscheiding. Zo kunnen kinderen de kleurrijkheid van de maatschappij leren kennen.\u2019 Het aantal kinderen in Nederland dat opgroeit bij twee biologische ouders, neemt zienderogen af, blijkt uit cijfers. <\/p>\n

Werck: \u2018Je hoeft zelf geen homo te zijn om een boek over twee lesbische prinsesjes voor te lezen. Ik geloof dat intelligente mensen graag breedheid meegeven aan hun kinderen en bepaalde onderwerpen bespreekbaar willen maken. In die zin is het ook commercieel interessant.\u2019\u2018Normale\u2019 kinderen uit \u2018traditionele\u2019 gezinnen zijn net zo goed gebaat bij een meer diverse presentatie in kinderboeken, vindt ook Kim Blackburn. Zodat de beeldvorming discriminatie en pestgedrag over anders zijn in elk geval niet langer \u2013 impliciet \u2013 legitimeert. <\/p>\n

In Amsterdam was in 2012 al precies de helft van de bevolking van allochtone afkomst, 15,2% westers allochtoon en 34,7% niet-westers volgens cijfers van het CBS. Veel van hen, zeker niet-westerse allochtonen, zullen zich niet in bestaande kinderboeken herkennen. Er bestaan nationale campagnes ter leesbevordering van kinderen, op consultatiebureaus en scholen zie je daarvan posters hangen. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\"'Prinses
‘Prinses Arabella is jarig’, Myloo Freeman<\/figcaption><\/figure>\n
\n

Maar, zegt de boekwinkeleigenaresse: \u2018Je kunt wel tegen Marokkaanse ouders zeggen dat ze hun kinderen meer moeten voorlezen, maar als het aanbod vervolgens alleen maar Kaatje en Sem met blauwe ogen en blonde haren is, kunnen ze zich daarmee minder goed identificeren.\u2019 Tijdens de Nationale Voorleesdagen kwamen \u2013 overwegend Marokkaanse \u2013 jongeren uit de buurt bij Spinzi voorlezen. Ze mochten een boek uitzoeken in de winkel. Zonder uitzondering pakten ze Het boek over een doek<\/i>, over een meisje met een hoofddoekje. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Alleen maar blanke gezinnen<\/h3>\n

Spinzi heeft speciale aandacht voor boeken die tot stand komen via Inclusive Works (www.inclusiveworks.eu), een maatschappelijk adviesbureau dat via onderzoeken en projecten minderheden bij elkaar brengt die anders niet snel bij elkaar worden gebracht. Homoseksuelen en allochtonen, of ouderen en allochtonen. <\/p>\n

Laura Coello Eertink, de oprichtster van Inclusive Works, zegt: \u2018We kregen veel vragen vanuit onze omgeving of we ons met kinderliteratuur konden bezighouden, omdat er bijna alleen maar blanke gezinnen in voorkomen. Voor buitenlandse of gemixte gezinnen kan het best pijnlijk zijn zichzelf nooit in een boek terug te zien. Daarnaast hebben zij net zo goed behoefte aan moderne rolpatronen.\u2019 <\/p>\n

Coello gelooft dat emancipatie tegelijkertijd op verschillende gebieden moet plaatsvinden en ging daarom samenwerken met uitgeverij Clavis. Daaruit kwam bijvoorbeeld het prentenboek Prinses Nina<\/i> voort, waarin prinses Nina verliefd wordt op prinses Melowo uit Ghana. Ook het onlangs gepubliceerde Tellen en rijmen met de familie muis<\/i> kwam tot stand via deze samenwerking. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

Soms ligt het ge\u00ebngageerde thema er zo dik bovenop dat er van literaire kwaliteit niet veel overblijft<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Zo begint het: \u2018Mama is mooi en lief, maar ook heel sterk. Ze zaagt, timmert en boort op haar werk. Papa kookt, strijkt en wast, terwijl hij op de kindjes past.\u2019 Familie Muis is een gemixt gezin, de donkere papa kookt (Surinaamse) kip met bruine bonen. Op dit moment staat via Inclusive Works een internationale prijsvraag open voor een nieuw kinderboek waarin ze behalve een multicultureel gezin graag een wat minder stereotiepe verbeelding van \u2018opa en oma\u2019 zouden zien. \u2018Want,\u2019 zegt Coello, \u2018oma is tegenwoordig ook niet meer per se een oude vrouw met een knotje die breit.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Openheid faciliteren<\/h3>\n

Maar zijn de boeken met verantwoorde thema\u2019s of moderne gezinssamenstellingen ook nog g\u00f3\u00e9d? Soms niet. Soms ligt het ge\u00ebngageerde thema er zo dik bovenop dat er van literaire kwaliteit niet veel overblijft. De eigenaresse van Spinzi koopt het liefst boeken in waarin het meisje met kroeshaar of de twee moeders niet per se het onderwerp zijn. Zoals Filola wil een krokodil, <\/i>waarin alleen terloops wordt gemeld dat Filola twee moeders heeft. <\/p>\n

\u2018Anders is het weer de uitzondering die de regel bevestigt. Sommige uitgeverijen laten iets vertalen omdat ze alleen maar \u201ceen thema\u201d in hun fonds willen, zonder aandacht te besteden aan de kwaliteit van het verhaal of de illustraties. Ik zoek juist boeken uit die het anders doen dan de thematische aanpak. Origineler. Die zijn er echt, steeds meer.\u2019 <\/p>\n

Zo\u2019n boek is het prentenboek Koning & Koning<\/i> (2000), dat in acht vertalingen uitkwam en vooral in de Verenigde Staten voor veel ophef zorgde. De boeken van illustratrice Mylo Freeman over prinses Arabella noemt Blackburn als ander voorbeeld. Of Tattoo papa<\/i>, een boek over een stoere vader met tatoeages die ook een zachte kant heeft. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\"'Filola
‘Filola wil een krokodil’, geschreven door Ingeborg Hornsveld, illustraties: Marjanka Siereveld <\/figcaption><\/figure>\n
\n

Een boekwinkel beginnen in een tijd waarin de ene na de andere sluit is niet gemakkelijk, en het wordt er niet eenvoudiger op als er ook nog werkzaamheden worden verricht aan de straat. Na anderhalf jaar kiest Blackburn er daarom voor zich te gaan richten op online verkoop (www.spinzi.nl). De eigenwijze kinderboeken worden voortaan aangeboden via een webshop. Blackburn hoopt hiermee op een groter bereik. Want het onderwerp is nog lang niet achterhaald. <\/p>\n

\u2018Natuurlijk kunnen kinderboeken niet alles oplossen. Maar ze kunnen wel openheid faciliteren. Ik ben er een groot voorstander van je kinderen zoveel mogelijk verschillende werelden voor te schotelen. Omdat we alleen daarmee door al die barri\u00e8res van het \u201czij\u201d en \u201cwij\u201d kunnen komen. Omdat je dan niet meer als eerste het geslacht ziet van iemand, of zijn kleur, maar een mens.\u2019 <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Waarom Belgische kinderen w\u00e9l lezen<\/h3>\n

In Nederland geven we kinderen de boeken die het meest gemarket worden. In Belgi\u00eb krijgen ze de mooiste. Hoe zijn de leesculturen uit elkaar gegroeid? Dit verhaal van Joukje Akveld was een van de meest besproken artikelen van Vrij Nederland in 2013 en vindt u hier.<\/a> <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Spinzi<\/h3>\n

Vindt hier<\/a> kinderboeken over lesbische prinsesjes, tattoo-papa’s en werkende moeders.<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

In het ‘andere’ kinderboek dragen personages een hoofddoek, hebben twee moeders. En papa doet de was.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":238120,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[487],"class_list":["post-19707","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","tag-gratis"],"acf":[],"author_name":"Pauline Bijster","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/19707","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=19707"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/19707\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Pauline Bijster","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media\/238120"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=19707"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=19707"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}