{"id":18489,"date":"2014-08-25T14:00:00","date_gmt":"2014-08-25T12:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/cyrille-offermans-vitalist-tegen-de-klippen-op\/"},"modified":"2014-08-25T14:00:00","modified_gmt":"2014-08-25T12:00:00","slug":"cyrille-offermans-vitalist-tegen-de-klippen-op","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/cyrille-offermans-vitalist-tegen-de-klippen-op\/","title":{"rendered":"Cyrille Offermans, vitalist tegen de klippen op"},"content":{"rendered":"
Na zeker tien kloeke essaybundels maakt Cyrille Offermans in zijn nieuwe boek over literatuur en de kunst na 1945 de balans op. Over de cultuur van het profijt, het alomtegenwoordige nut en de vitaliteit van de literatuur.<\/div>\n

Wanneer er\u2018iets op het spel staat\u2019 is er een beslissend stadium bereikt. Dan gaat het omer op of er onder, om zijn of niet-zijn, buigen of barsten, om de ondergang ofde overwinning. Cyrille Offermans zegt niet rechtstreeks wat er voor hem op hetspel staat, ook al heeft hij zijn omvangrijke boek met essays en kritieken overliteratuur en kunst na 1945 de titel Water op het spel staat <\/em>gegeven. Hij maakt er geen geheim van, maar je moethet wel in zijn essays zoeken.<\/p>\n

\n
\"Cyrille
Cyrille Offermans. Foto uit zijn priv\u00e9collectie<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Wat op hetspel staat is het verdwijnen van, samengevat in enkele worden, \u2018de cultuur vande vrije ruimte\u2019. De hele samenleving is steeds meer ingesteld op \u2018nut\u2019, allesmoet iets opleveren, niets kan onafhankelijk van economische druk ontstaan,alles moet voor rendement zorgen, alles wordt met het oog op rentabiliteitgedaan: \u2018De ruimten waar de geest nog vrij kan waaien worden uitgerookt\u2019, schrijftOffermans in het essay waarin hij er aan herinnert hoe in de achttiende eeuwhet wordt \u2018nut\u2019 een heel andere betekenis had. Toen werd (in 1784) de Maatschappij voor het nut van \u2019t algemeen <\/em>opgericht\u2018ter vorming, verbetering en beschaving van den burger\u2019. Het ging omvolksverheffing, om onderwijs en om morele en intellectuele vorming. Dat wasvorming om de vorming zelf, niet voor een economisch of praktisch doel. Nutbetekende toen: het hoeft geen<\/em> nut tehebben. Het is slechts ten dienste van de beschaving.<\/p>\n

Het isondenkbaar dat je tegenwoordig nog iets zou doen dat niet meteen iets oplevert.Aan de universiteiten bestaat de \u2018vrije ruimte\u2019 alleen voor de specialeuniversiteitshoogleraren, in het middelbaar onderwijs worden de vakkenliteratuur en kunst niet meer serieus genomen, in de professionele kunst wordtde voor vrije ruimte zorgende subsidie steeds meer teruggedrongen. De kunstwordt aan zijn lot overgelaten. In het verleden waren er nog mecenassen enopdrachtgevers. <\/p>\n

Offermans wilniet apocalyptisch klinken, maar hij heeft het wel over \u2018een op drift geraaktewerkelijkheid\u2019 die de \u2018bestaanszekerheid onder de voeten van de mensen wegslaat\u2019\u2013 wat toch tamelijk afgrondelijk klinkt. Ook heeft hij het over een\u2018gemaltraiteerde, uit zijn voegen barstende wereld\u2019.<\/p>\n

\n
\n

Offermans stelt de diagnose van een complete cultuurcrisis, ziet dat de literatuur en de kunst daar niets tegen kunnen doen<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

Offermansgebruikt het woord niet, maar wat hij beschrijft komt neer op de verelendung<\/em> van de cultuur. Het tot eenwrak of ru\u00efne maken van de cultuur. De maatschappelijke rol van de literatuuris \u2018tot een minimale restwaarde geslonken\u2019, schrijft hij. De literatuur pastonder de huidige omstandigheden \u2018bescheidenheid\u2019. Offermans stelt de diagnosevan een complete cultuurcrisis, ziet dat de literatuur en de kunst daar nietstegen kunnen doen. Omdat de literatuur is \u2018verdrongen naar de maatschappelijkeperiferie\u2019 kiest hij voor de trotse positie van de door de maatschappijafgewezen geliefde. <\/p>\n

In Wat er op het spel staat<\/em>\u00a0 klinken twee geluiden: een wel degelijk bijnaapocalyptisch pessimistische dreun over de hedendaagse populistisch agressieve,door botte economie en rentabiliteit beheerste samenleving. En, het andere, eenkrachtig en vitaliserend geluid over de potenties en \u2018de eindeloze rijkdom\u2019 vande literatuur, hoezeer die dan ook wordt versmaad. Wanneer de afgewezengeliefde door de ogen van Offermans naar zichzelf kijkt ziet hij het werk vanschrijvers als Hugo Claus, A.F.Th. van der Heijden, Lucebert, Remco Campert,Tom Lanoye, Gerrit Kouwenaar, Jan Hanlo, Erwin Mortier, Stefan Hertmans en Joke van Leeuwen \u2013 allemaal schrijvers dieOffermans behandelt en die voor hem de vitaliteit van de literatuur vertegenwoordigen(dus veel meer dan Willem Frederik Hermans, Harry Mulisch of Gerard Reve). Hoeafgrondelijk hij ook over de samenleving denkt, Offermans is een vitalist dietegen de klippen op altijd potenties ziet. Hij wil altijd de Musiliaanse \u2018mogelijkheidszinactiveren\u2019. <\/p>\n

Langgeleden, in de jaren zeventig, was Offermans een ijverig lezer van de somberecultuuranalyses van Theodor W. Adorno. Wanneer nu de naam van Adorno bij hem valtis het altijd om zich tegen hem af te zetten. Hij wil niets meer hebben vanAdorno\u2019s \u2018radicaal negatieve houding\u2019 tegenover alles. Hij is tegen zijn\u2018jargon van de onverzoenlijkheid\u2019. Die zorgt er zelfs voor dat kunst die zichverheugt in een \u2018kinderlijke kleurrijkheid\u2019 zich in Adorno\u2019s ogen al\u2018diskwalificeert\u2019. De esthetiek van Adorno wordt volgens Offermans beheerstdoor een \u2018geest van extremisme\u2019. Er deugt niets. <\/p>\n

\n
\"Theodor
Theodor Adorno. Via eleven.co.il<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Tegenoverdit negativisme (dat hij op een andere manier ook tegenkomt in de romans vanWillem Frederik Hermans) zet Offermans nu een verrassing: de \u2018generositeit\u2019 vande schrijver. Ge\u00efnspireerd door een uitspraak van Lucebert (\u2018de creatieve menswil zich uiten, hij wil geven, uitdelen, hij wil zich met de wereld als eenminnaar met zijn meisje verbinden\u2019), schrijft Offermans: \u2018belangrijkeliteratuur is een uiting van generositeit\u2019. Zijn theorie daarbij is dat \u2018eenambitieuze schrijver\u2019 geen enkele verplichting aan de lezer heeft, hem ookniets vraagt, maar hem juist genereus iets sch\u00e9nkt: het beste wat hij te biedenheeft. \u2018Het geschenk\u2019, schrijft Offermans, \u2018vraagt niet naar kosten ofinspanning, naar nut of noodzaak, alleen daardoor al slaat het een feestelijkgat in alle sombere realistische verwachtingspatronen. Een geschenk heeft depotentie mensen uit hun lethargie te bevrijden, hun zelfvertrouwen tevergroten, onvermoede krachten in hen los te maken. Voor een creatief geschenkgeldt dat in versterkte mate, los van zijn marktwaarde schenkt het een plezier(Barthes) dat door geen markt te bevredigen is.\u2019 <\/p>\n

Deze opminst opmerkelijke gedachtevlucht is wel een onverwacht en krachtig antwoord opAdorno\u2019s negativisme, maar is het ook re\u00ebel om van de lezer te verwachten dathij een boek steeds als een \u2018geschenk\u2019 van de schrijver opvat? Dat zal hetgeval zijn wanneer het om een schrijver gaat van wie elk nieuw boek wordtgekoesterd, maar dat is lang niet bij elke schrijver het geval. En het is bijelk nieuw boek steeds de vraag. Maar Offermans bedoelt het natuurlijksymbolisch: als een geschenk waar de lezer zijn voordeel mee kan doen. WantOffermans gaat ervan uit dat de schrijver de lezer \u2018eer bewijst\u2019 door \u2018eenberoep te doen op zijn hoogste intellectuele en creatieve vermogens\u2019. De lezerwordt op een Kantiaanse manier voor mondig gehouden. Hij wordt met koninklijkeegards behandeld. En wie met koninklijke egards wordt behandeld gaat zichvolgens kant \u2018vanzelf een beetje koninklijk gedragen\u2019. \u00a0<\/p>\n

In de vrijeruimte die Offermans onontbeerlijk vindt voor een cultuur en voor het ontstaanvan ambitieuze en genereuze literatuur, moet gespeeld kunnen worden. Wat op hetspel staat is misschien wel allereerst het spel zelf, zegt hij. Bij alleschrijvers die in dit vitale en soms wrange boek aan bod komen moet je dat \u2018spel\u2019tussen aanhalingstekens zetten omdat ze juist een ernstig spel spelen. Deliteratuur mag dan maatschappelijk naar de periferie zijn gedrongen, iedereendie een boek leest haalt haar daarmee bij toverslag naar het centrum.\u00a0 <\/p>\n

Wat op het spel staat. Literatuur enkunst na 1945<\/em> isuitgegeven door Cossee. \u00a0<\/p>\n<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ondanks ‘een complete cultuurcrisis’ gelooft Cyrille Offermans in de literatuur<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":237131,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-18489","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/18489","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=18489"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/18489\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media\/237131"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=18489"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=18489"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}