{"id":17849,"date":"2014-09-12T12:40:00","date_gmt":"2014-09-12T10:40:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/keizer-houdt-te-allen-tijden-het-hoofd-koel\/"},"modified":"2014-09-12T12:40:00","modified_gmt":"2014-09-12T10:40:00","slug":"keizer-houdt-te-allen-tijden-het-hoofd-koel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/keizer-houdt-te-allen-tijden-het-hoofd-koel\/","title":{"rendered":"Keizer houdt te allen tijden het hoofd koel"},"content":{"rendered":"
Augustus is een superieure halfgod die volledig vat heeft op zijn bestaan. Doordat hij menselijke emoties overstijgt blijft de keizer zelf op afstand in Williams\u2019 roman. Dit maakt het verhaal niet meeslepend maar wel interessant.<\/div>\n
\n

Verwonderlijk aan John Williams\u2019 vierde en laatste roman Augustus<\/span> (1972) is de genreaanduiding: roman<\/span>. Akkoord, het is historische fictie, een caleidoscopische waaier bestaande uit brieven, memoires, getuigenissen, dagboeken, senaatsverordeningen, reisverslagen \u2013 het meeste daarvan gefingeerd. Tezamen wordt zo, rond zijn bekende levens-, wapen- en bestuursfeiten, een verzonnen biografie opgetrokken van Julius Caesars geadopteerde zoon die de eerste Romeinse keizer werd. We volgen Octavius vanaf het moment dat hij na de moord op zijn oom zijn bestemming zag en aan de macht kwam, en we nemen na veertig jaar regeren als imperator Augustus (63 v.Chr. \u2013 14 n.Chr.) afscheid van hem. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

Augustus<\/i> ontrafelt het mysterieuze karakter van de bleke jongen die afrekende met de moordenaars van zijn oom en een keizerrijk naliet dat hem generaties lang zou overleven<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n
\"Illustratie:
Illustratie: Siegfried Woldhek<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
\n

John Williams (1922-1994) volgt daarin de geschiedenis, en die indruk van non-fictie wordt versterkt door de, al met al, weinig bloemrijke stijl van Augustus<\/span>. Al met al, want hoewel ieder personage in deze epistolaire roman toegerust is met een eigen stem, beklijft de sensatie dat we eerder een Romeinse geschiedschrijver lezen die zich uitdrukt in heldere, nuchtere taal, dan de twintigste-eeuwse schrijver van Butcher\u2019s Crossing<\/span> (1960) en Stoner<\/span> (1965). Zeker als je Augustus<\/span> vergelijkt met de twee beeldende, muzische Claudius<\/span>-romans van Robert Graves, waarin de laatste fase van Augustus\u2019 leven voorbijkomt, doet Williams\u2019 roman vaak droog en stroef aan. <\/p>\n

Misschien was dat de bedoeling. Augustus<\/span> is daardoor een boek dat een langzame lezing dicteert; je schiet er bepaald niet doorheen. Om die reden komt in dit precieze realisme de nadruk niet te liggen op de vertrouwde feiten rond Augustus, maar door het verschuivend perspectief binnen die waaier aan stemmen, door die zorgvuldige polyfonie dus, op de interpretatie van die feiten. De impliciete vraag in Augustus <\/span>is die naar het karakter van de heerser. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Zo belicht Williams wederom een karaktertrek op het palet van menselijke eigenschappen. Menselijkheid is Williams\u2019 thematische noemer. Butcher\u2019s Crossing<\/span> is een inwijdingsverhaal: hoe de jonge romanticus Will door de moordexpeditie op bizons waaraan hij deelneemt zijn onschuld verliest, en daarna de waarde van het leven beseft. Stoner<\/span> toont hoe een vernederde en getrapte leraar zijn waardigheid behoudt en trouw blijft aan zijn liefde voor literatuur. En Augustus<\/span> ontrafelt het mysterieuze karakter van de bleke jongen die keizer werd, afrekende met de moordenaars van zijn oom, zijn tegenstanders effectief uitschakelde, een eind maakte aan de burgeroorlog, zorgde voor de Pax Augusta en een keizerrijk naliet dat hem generaties lang zou overleven. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Puzzeltocht
<\/h3>\n

Vooral de eerste twee van de drie delen waaruit Augustus <\/span>bestaat, lezen als een puzzeltocht naar de ware Augustus. Het slotdeel, waarin hij eindelijk zelf uitgebreid aan het woord komt, bestaat uit een lange brief van de dan 76-jarige keizer aan zijn laatst levende jeugdvriend, vlak voor zijn dood geschreven. Hij maakt daarin opeens met omhaal van woorden de balans op van zijn geleefd bestaan: \u2018Ik ben een mens, en even dwaas en zwak als de meeste mensen. Als ik iets op mijn medemensen heb voorgehad, dan is het dat ik dat van mijzelf heb geweten, en dus hun zwakheden heb gekend, en nooit heb gedaan alsof ik meer kracht en wijsheid in mijzelf aantrof dan in een ander. Dat ik dat wist, was een van de bronnen van mijn macht.\u2019 Romantechnisch is die grote zelfverklaring niet zo\u2019n gelukkige keuze, want hierin wordt alles wat we de eerste twee delen door niet-verslappende aandacht moesten registreren, nog eens herhaald en erger: uitgelegd.<\/p>\n

Het werkte juist goed om in die eerste 358 documentaire-achtige pagina\u2019s geconfronteerd te worden met het vat vol tegenstrijdigheden dat de moeilijk te doorgronden Augustus is. Stapje voor stapje proberen we hem te leren kennen, via zijn familie, vrienden en vijanden die aan het woord komen. Hij houdt het hoofd koel, laat zich niet beledigen, komt kil over en gedraagt zich ingehouden. \u2018Bij alle opwinding blijft de keizer de rust zelve, alsof hij geen idee heeft van wat iedereen zegt of denkt. Maar hij weet ervan. Hij weet het altijd.\u2019 <\/p>\n

In zijn daden leren we hem eerst kennen als een koelbloedige strateeg en als hij de macht heeft als een verlichte, sto\u00efcijnse heerser, ongelukkig en in een isolement. Tegelijkertijd onderhield hij hartelijke vriendschappen met dichters als Horatius en Vergilius en gaf hij zich ongeremd over aan een simpel vermaak als dobbelen.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n
\n

Losbandige dochter
<\/h3>\n

Williams zet in zijn ontsluiting van Augustus\u2019 karakter zijn kaarten in op het slotdeel, waarin hij Augustus laat reflecteren over de frictie tussen openbare taken en persoonlijk leven. Augustus beseft al vroeg, direct na het bericht van de moord op Julius Caesar, zijn bestemming: de wereld veranderen. Maar macht heeft een tol. Eerder al, in een prachtige, beeldende sc\u00e8ne ontmoette de oude keizer de eveneens oud geworden dochter van zijn vroegere kindermeisje op straat. Hij zegt tegen haar dat hij het betreurt dat hij geen gewoon leven heeft kunnen leiden. Maar de grootste pijn in zijn bestaan veroorzaakte de getroebleerde verhouding met zijn losbandige dochter. De geschiedenis vertelt dat hij haar levenslang verbande omdat ze de door hem ingestelde wet tegen overspel overtrad. Dat besluit bevreemdt door de hypocrisie, daar Augustus ook niet even netjes aan zijn laatste vrouw Livia kwam. <\/p>\n

Williams laat nu zien dat Augustus zijn dochter in de waan liet van dat motief achter haar verbanning, maar dat er een andere reden was en dat hij daarmee haar leven redde. Hij verbande zijn dochter, van wie hij zielsveel hield, uit zijn leven, en dat offer moest voor haar eeuwig ongezien blijven. Dat vertoon van ultieme menselijkheid, de \u00e9chte grandeur volgens Williams, staat haaks op de propagandistische verering tijdens en na het leven van de tot god uitgeroepen Augustus. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

\u2018Naarmate de jaren verstrijken, heb ik steeds meer de indruk dat de oude \u201cdeugden\u201d de mensen eenvoudigweg van hun menselijkheid hebben beroofd\u2019<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Superieure halfgod
<\/h3>\n

En toch komt Augustus in Williams\u2019 roman niet echt nabij, er blijft afstand. Misschien omdat Augustus de menselijke emoties overstijgt, omdat hij sublimeert. Daarbij vergeleken is zijn schurkachtige rivaal Marcus Antonius \u2013 grof, intu\u00eftief reagerend, wreed, zinnelijk, rancuneus, dierlijk, een matig strateeg en een speelbal in de handen van de manipulatieve koningin Cleopatra \u2013 een toonbeeld van herkenbare menselijkheid. Hij hechtte zelfs te veel aan het leven om \u2018eervol\u2019 aan zijn eind te komen \u2013 een schande in zijn tijd, maar begrijpelijk vanuit contemporain westers inzicht. Williams moet dat ook gezien hebben, want hij laat Publius Ovidius Naso in een brief aan Sextus Propertius zeggen: \u2018naarmate de jaren verstrijken, heb ik steeds meer de indruk dat het zo is dat de oude \u201cdeugden\u201d waarop de Romein trots pretendeert te zijn, en waarop, zo benadrukt hij, de grootsheid van het Rijk berust \u2013 heb ik meer en meer de indruk dat die \u201cdeugden\u201d van stand, prestige, eer, plicht en trouw de mensen eenvoudigweg van hun menselijkheid hebben beroofd.\u2019 <\/p>\n

Toch is het niet het bezit van die \u2018onmenselijke\u2019 deugden dat Augustus minder universeel maakt dan de antiheld Stoner. Het zit \u2019m er meer in dat Augustus volledig vat heeft op zijn bestaan (\u2018Hij weet het altijd\u2019). Zo\u2019n superieure halfgod is nu eenmaal minder tragisch dan een stamelende kleiner Mann<\/span> die zich levenslang overeind moet zien te houden.<\/p>\n

John Williams\u2019 \u2018Augustus\u2019, vertaling Edzard Krol, Lebowski, 432p. \u20ac19,95<\/i><\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Williams\u2019 roman over keizer Augustus is soms wat stroef. Misschien was dat de bedoeling<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":236618,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[487],"class_list":["post-17849","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","tag-gratis","editie-521"],"acf":[],"author_name":"Jeroen Vullings","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/17849","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=17849"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/17849\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jeroen Vullings","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media\/236618"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=17849"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=17849"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}