{"id":15273,"date":"2014-12-03T17:30:00","date_gmt":"2014-12-03T15:30:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/de-inpoldering-van-zwarte-piet\/"},"modified":"2019-11-14T17:00:54","modified_gmt":"2019-11-14T16:00:54","slug":"de-inpoldering-van-zwarte-piet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/de-inpoldering-van-zwarte-piet\/","title":{"rendered":"De inpoldering van Zwarte Piet"},"content":{"rendered":"

Het is wonderlijk wat schmink doet met je blik op de wereld. De intocht van Sinterklaas in Amsterdam is in volle gang als ik, in zwarte maillot en Pietenpak, het Damrak op draai met mijn bakfiets vol cadeautjes. Ik begin er net aan te wennen dat ik, met de vierhonderd andere Pieten in de stoet, door tienduizenden kinderen en ouders langs de route wordt toegejuicht en zwaai met groeiend enthousiasme terug. Dat is ook de afspraak met het Intochtcomit\u00e9: ik mag incognito mee met de Intocht, op voorwaarde dat ik meedoe aan het spel. Opeens zie ik tussen alle blanke gezinnen een Surinaamse familie staan: een rij donkere kindertjes aan het hek en meteen daarachter een groepje vrouwen dicht opeengepakt in de menigte. De vrouwen lachen niet, als enigen in de wijde omtrek. Ze staan er wat verloren bij. Beeld ik het me in, of hebben ze moeite met al die zwart geschminkte blanken die gek lopen te doen? Met het oorverdovende \u2018Sinterklaasje kom maar binnen met je knecht\u2019 dat Pietenband De Strooinootjes net heeft ingezet, vlak voor me in de optocht? Er bekruipt me een ongemakkelijk gevoel: aan wat voor raar wereldvreemd ritueel doe ik hier eigenlijk mee?<\/p>\n

De nieuwe Piet is niet zwart \u00e1ls roet maar zwart v\u00e1n roet: voor de critici een cruciaal verschil<\/q><\/p>\n

\n
\"VN-redacteur
VN-redacteur Thijs Broer incognito.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
\n

Dan ziet \u00e9\u00e9n Surinaamse vrouw me naderen op de bakfiets en roept met opgeklaard gezicht: \u2018Kijk, een Roetpiet!\u2019 Want zo is het: ik ben net als een kwart van de andere Pieten, geschminkt als \u2018Schoorsteenpiet\u2019 met roetvegen: de Piet-nieuwe stijl zonder de \u2018negro\u00efde stereotyperingen\u2019 van zijn traditionele voorganger. De nieuwe Piet, die volgens het Amsterdamse Intochtcomit\u00e9 op den duur alle Zwarte Pieten moet vervangen, is niet zwart van nature maar van de schoorsteen, niet zwart \u00e1ls roet maar zwart v\u00e1n roet: voor de critici een cruciaal verschil. Een paar dagen eerder waren de nieuwe Pieten al te zien in het Sinterklaasjournaal, vandaag verschijnen ze voor het eerst in Amsterdam, de stad met de grootste en oudste intocht in Nederland, waar de woeste discussie over Zwarte Piet het eerst opvlamde. Nu Amsterdam en het toonaangevende Sinterklaasjournaal de verandering hebben ingezet, hopen de voorstanders van de nieuwe Piet dat de andere intochtcomit\u00e9s de komende jaren langzamerhand zullen volgen, ondanks het boze verzet dat er nu nog is.<\/p>\n

Op het moment dat de Surinaamse vrouw naar me wijst en met haar zussen opgetogen begint te zwaaien, ben ik alweer voorbij gereden, verder langs de route, waar nog honderdduizend kinderen vol verwachting staan te kleumen in de motregen. Intussen schettert de muziek omhoog tegen de gevels van de grachtenpanden: \u2018Sinterklaasje kom maar binnen met je knecht.\u2019 Dit is een dag van gemengde gevoelens.<\/p>\n<\/div>\n

\"BurgemeesterBurgemeester Van Der Laan begroet de Roetpiet. Foto: Robin van Lonkhuijsen\/ANP<\/em><\/div>\n
\n
Voorzitter Van der Laan<\/h5>\n

Niet eerder is het Sinterklaasfeest in Nederland zo beladen geweest als dit jaar. Maandenlang vlogen voor- en tegenstanders van Zwarte Piet elkaar in de haren. Zwarte Piet zou racisme zijn, of juist niet: \u2018ze\u2019 zouden de traditie van \u2018ons\u2019 af willen pakken. Geert Wilders eiste een Zwarte Piet-wet om Piet voor altijd \u2018egaal zwart of donkerbruin\u2019 te houden \u2013 die in de Tweede Kamer prompt werd weggestemd. Er werd gescholden en geschreeuwd, er werden doodsbedreigingen rondgeslingerd via sociale media. Geen wonder dat er dit najaar reikhalzend werd uitgekeken naar de eerste afleveringen van het Sinterklaasjournaal<\/span>: het jaarlijkse tv-programma is voor miljoenen kinderen het ijkpunt voor hun beeld van Sinterklaas. Zou de NTR zich voegen naar de groeiende maatschappelijke druk om het uiterlijk van Zwarte Piet aan te passen, en zo ja: hoe?<\/p>\n

Een paar dagen voor de intocht presenteerde het Sinterklaasjournaal in een speels verhaaltje de oplossing van het \u2018Pietenprobleem\u2019. De traditionele Pieten waren zoek, als vervangers verschenen blanke pieten met zwarte vegen: door de schoorsteen naar beneden, gezicht vol roet en pepernoten inpakken. Het verhaal sloot naadloos aan bij wat Eberhard van der Laan, burgemeester van Amsterdam, in augustus al had verklapt: in zijn stad zou een kwart van de Pieten dit jaar te zien zijn met roetvegen op het gezicht.<\/p>\n

Dat was geen toeval. Aan de lancering van Schoorsteenpiet ging maandenlang geheim overleg vooraf tussen het Amsterdamse Intochtcomit\u00e9, een groepje anti-racistische actievoerders en de directie van de NTR, voorgezeten door de burgemeester. In dat geheime beraad probeerde Van der Laan de hoog oplaaiende discussie over Zwarte Piet en racisme in goede banen te leiden. En daar kwam ook de nieuwe Schoorsteenpiet met roetvegen tot stand, die de komende decennia het beeld van het Sinterklaasfeest mede zal bepalen.<\/p>\n<\/div>\n

\n
\"Arrestatie
Arrestatie van Quinsy Gario in 2012.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
\n
Een Joods jongetje<\/h5>\n

Het begon in het voorjaar van 2012, toen op het bureau van Eberhard van der Laan een brief belandde van de actiegroep Zwarte Piet is Racisme. De activistische kunstenaars Quinsy Gario en Jerry Afriyie waren een half jaar eerder al in het nieuws gekomen toen ze tijdens de intocht van de Sint in Dordrecht hardhandig door de politie tegen de grond waren gewerkt en gearresteerd. De reden: ze droegen T-shirts met \u2018Zwarte Piet is Racisme\u2019, hun slogan. Tot die tijd was er in de media wat lacherig bericht over het initiatief van Quinsy Gario c.s.. Hoezo Zwarte Piet racistisch? Wat was dat voor aandachttrekkerij? Maar de brute arrestatie gaf de actie \u00e9n de brief aan Van der Laan een grimmig randje.<\/p>\n

De burgemeester besloot direct het stel uit te nodigen om mogelijke heibel bij het volgende Sinterklaasfeest in zijn stad te voorkomen. Zo belandden Gario en Afriyie met hun iets gematigder mede-actievoerders Miguel Heilbron, econoom en ingenieur, en Raul Balai, kunstenaar en ontwerper, op 18 juli 2012 bij hem aan tafel. De strekking van hun verhaal: het uiterlijk van de traditionele Zwarte Piet \u2013 zwart, kroeshaar, rode lippen, onnozel gedrag \u2013 staat bol van de \u2018negro\u00efde stereotyperingen\u2019 die voor veel mensen kwetsend zijn. Hun oproep: het Sinterklaasfeest mag blijven, maar van Zwarte Piet moeten we af, liefst zo snel mogelijk.<\/p>\n

Aan diezelfde tafel zaten drie vertegenwoordigers van het Amsterdams Intochtcomit\u00e9, verantwoordelijk voor het jaarlijkse onthaal van de Sint in de hoofdstad: duovoorzitters Henk Leegte, doopsgezind predikant, en Raymond Borsboom, eigenaar van een evenementenbureau, en acteur Jeroen Krabb\u00e9, wiens stem sommige mensen de afgelopen jaren menen te herkennen in de Amsterdamse Sint. Vanouds is het Intochtcomit\u00e9 een gezelschap van Amsterdamse notabelen. De eerste intocht in 1934 werd bedacht door een stel olijke heren die samen ook de verkiezing van het Lelijkste Hondje van Amsterdam hadden verzonnen. Per karos reden zij achter de Sint aan, wuivend met de hoge hoed naar het massaal toegestroomde publiek. Iets van die onbekommerde deftigheid had het comit\u00e9 nog steeds, in de vroege zomer van 2012.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Het Intochtcomit\u00e9 kon Zwarte Piet is Racisme moeilijk plaatsen. ‘Het was volstrekt onduidelijk namens wie ze spraken\u2019<\/q><\/p>\n<\/div>\n

\n

\u2018De afgelopen jaren waren onze grootste zorgen of er bij de intocht wel genoeg pepernoten zouden zijn,\u2019 zegt Henk Leegte, \u2018of dat er iemand in de gracht zou vallen, of dat we maar eens appels moesten gaan uitdelen vanwege de gezondheid. Maar op die bijeenkomst kregen we opeens het verwijt dat wij verantwoordelijk waren voor een racistische traditie. Daar zaten we: ik als predikant bij de doopsgezinden, een kleine geloofsgemeenschap die in de 17de eeuw nog werd vervolgd, Raymond Borsboom die half Indonesisch is en Jeroen Krabb\u00e9 met zijn joodse achtergrond. Drie minderheden. En wij zouden een racistische traditie in ere houden? We dachten: waar komt dit opeens vandaan? We organiseren dit feest juist voor iedereen, en dus ook voor jullie!\u2019 Vooral Jeroen Krabb\u00e9 reageerde fel op het verhaal van de activisten. \u2018Jullie hebben het over de pijn van gekleurde mensen vanwege Zwarte Piet,\u2019 zei hij, \u2018maar ik ben een joods jongetje, ik ken het lijden!\u2019<\/p>\n<\/div>\n

\n
Steek onder water<\/h5>\n

Het Intochtcomit\u00e9 kon Zwarte Piet is Racisme moeilijk plaatsen. \u2018Ze presenteerden het als een kunstproject,\u2019 zegt Leegte. \u2018Maar wat betekende dat? We hadden weinig zin om te figureren in een of ander particulier project. Het was volstrekt onduidelijk namens wie ze spraken.\u2019<\/p>\n

Raul Balai, zoon van slavernijhistoricus Leo Balai, herinnert zich van die eerste bijeenkomst vooral het onbegrip van het Intochtcomit\u00e9. \u2018We hadden een heel storyboard meegenomen met beelden waarnaar Zwarte Piet overduidelijk verwijst: zwarte bedienden in de 18de eeuw, de karikatuur Blackface uit de jaren twintig, Kuifje in Afrika. Maar zij zeiden eigenlijk: wij bedoelen het niet racistisch, dus \u00eds het niet racistisch. Onzin natuurlijk. Het kwartje wilde niet vallen.\u2019<\/p>\n

De burgemeester deed zijn best de beide partijen nader tot elkaar te brengen, maar de discussie kwam niet veel verder. Er werd afgesproken dat de actiegroep het initiatief zou nemen voor een nieuwe afspraak, ruim v\u00f3\u00f3r de intocht van 2012. Maar bijna een jaar lang werd er niets meer van de activisten vernomen, naar later bleek omdat er onenigheid was ontstaan binnen de actiegroep. Zo werd het in november 2012 (althans: voor het organiserend comit\u00e9) weer een tamelijk onbezorgde intocht, zelfs met honderd Zwarte Pieten meer dan normaal. De antiracisten ervoeren het trotse persbericht (\u2018Dit jaar nog meer Zwarte Pieten!\u2019) als een steek onder water, maar dat bleek later pas.<\/p>\n<\/div>\n

\n
Een sarcastische Henk Westbroek<\/h5>\n

Najaar 2013 vlamde de discussie plotseling in alle hevigheid op, toen Quinsy Gario en een aantal medestanders, onder wie documentairemaakster Sunny Bergman, een bezwaarschrift indienden tegen de verlening van de vergunning aan de Intocht door burgemeester Van der Laan: hij zou in zijn oordeel onvoldoende rekening hebben gehouden met het racistische karakter van Zwarte Piet. Opeens werd een particuliere klacht een juridische procedure met landelijke betekenis. De Telegraaf, GeenStijl en PowNed sprongen er direct bovenop onder het motto: handen af van onze Zwarte Piet. De sociale media ontploften van de woedende commentaren.<\/p>\n

Begin oktober zat Gario bij Pauw en Witteman om uit te leggen waarom Zwarte Piet beledigend en discriminerend was, tegenover een sarcastische Henk Westbroek: \u2018Elk jaar dat gezeur.\u2019 Een week later verscheen NTR-directeur Paul R\u00f6mer, zoon van de vroegere Hoofdpiet, bij De Wereld Draait Door. De omroepbaas, eindverantwoordelijk voor het Sinterklaasjournaal, betoogde dat hij geen enkele reden zag voor aanpassingen in het televisieprogramma. \u2018We moeten de emotie serieus nemen,\u2019 zei hij. \u2018Alleen: dat los je niet op door Zwarte Piet weg te doen.\u2019 Volgens R\u00f6mer grepen activisten elk jaar hun kans, maar gebruikten ze het verkeerde podium. De discussie over Zwarte Piet noemde hij \u2018een hype, die na 6 december meteen weer over is\u2019.<\/p>\n<\/div>\n

\"BijBij de Amsterdamse intocht was een kwart van de Pieten een Roetpiet. Volgend jaar de helft? Foto: Eric Minnaard<\/em><\/div>\n
\n
Doodsbedreigingen<\/h5>\n

Bij het Intochtcomit\u00e9 begon in die weken het besef door te dringen dat er misschien toch iets aan het uiterlijk van Zwarte Piet moest veranderen, al was het maar om verdere heibel te voorkomen. Maar half oktober, bij de hoorzitting van de bezwaarschriftencommissie, wisten de leden van het Intochtcomit\u00e9 niet wat ze overkwam. Buiten het stadhuis stonden grote wagens met straalzenders, binnen verdrongen tientallen journalisten elkaar met de microfoon, van de VRT en de WDR tot de BBC en Al Jazeera. De zaal bleek veel te klein voor de massaal toegestroomde toehoorders, van wie de meesten met een donkere huidskleur. Tijdens de zitting hielden Quinsy Gario en Sunny Bergman emotionele pleidooien tegen Zwarte Piet, onder luid applaus van de aanwezigen. Doodstil was het toen Henk Leegte het woord kreeg namens het Intochtcomit\u00e9: \u2018Het is niet \u00f3nze traditie,\u2019 sprak de dominee, \u2018we dragen hem alleen maar uit. Maar we beseffen dat de samenleving veranderd is. Er zijn mensen die zich gekwetst voelen. Dat is nooit onze intentie geweest. We willen naar een Sinterklaasfeest voor iedereen. Dus we kijken graag naar de toekomst, maar voor daadwerkelijke veranderingen is tijd nodig.\u2019 Waarna het gekrakeel weer losbarstte.<\/p>\n

\u2018Daar stonden we, opeens middenin de storm,\u2019 zegt Leegte achteraf. \u2018Onze persvoorlichter, \u00f3\u00f3k een vrijwilliger, was gewoonlijk vooral bezig met het communiceren van vrolijke zaken zoals de kleurplatenactie of het begeleiden van de lokale omroep. Nu kregen we opeens de halve wereldpers op ons dak.\u2019 Toen Leegte een dag later in NRC Handelsblad vertelde dat er \u2018langs wegen van geleidelijkheid\u2019 best dingen veranderd konden worden aan Zwarte Piet, en dat hij zich persoonlijk kon voorstellen dat er om te beginnen honderd van de vijfhonderd Pieten een ander uiterlijk zouden krijgen, werd hij meteen bedolven onder de woedende reacties. Het Facebook-berichtje DomiNEE en een boos telefoontje van meneer Mulder uit Rijssen (\u2018Dominee, u moet zich niet met Zwarte Piet bemoeien, u moet het Evangelie prediken!\u2019) kon hij nog wel waarderen, maar via de sociale media kwamen al snel de grofste verwensingen en zelfs doodsbedreigingen, vooral in de nachtelijke uren.<\/p>\n<\/div>\n

\n
\u2018Blanke negerslet\u2019<\/h5>\n

Een redelijke oplossing raakte steeds verder uit het zicht. Toen Verene Shepherd, voorzitter van een anti-discriminatiecommissie van de VN, verklaarde dat Zwarte Piet naar haar idee een \u2018terugkeer naar de slavernij\u2019 betekende en dat het Sinterklaasfeest maar beter helemaal kon worden afschaft, kreeg ze zulke brute reacties (\u2018Dikke middelvinger naar huilnegers\u2019) en zoveel persoonlijke dreigementen, dat de Jamaicaanse universiteit waar zij hoogleraar is haar e-mailaccount moest sluiten.<\/p>\n

Dezelfde week haalde de \u2018Pietitie\u2019 \u2013 een oproep om helemaal niks te veranderen aan Zwarte Piet \u2013 binnen een paar dagen anderhalf miljoen likes op Facebook. Tijdens een demonstratie voor Zwarte Piet op het Malieveld werd een verdwaalde zwarte vrouw die demonstreerde voor West-Papoea gemolesteerd door voorstanders van Zwarte Piet. En toen zangeres Anouk, die moeder is van vier kinderen met verschillende zwarte vaders, op Facebook pleitte voor aanpassing van de traditie, kreeg ze een stortvloed aan razende commentaren over zich heen, zoals: \u2018Ga lekker met die asielzoeker van je naar zijn land van herkomst blanke negerslet.\u2019<\/p>\n<\/div>\n

\n

De enige bijdrage van Mark Rutte aan de discussie was de mededeling dat Zwarte Piet \u2018nu eenmaal zwart is’<\/q><\/p>\n<\/div>\n

\n

Wie verwachtte dat de premier zou proberen de nationale razernij te temperen, kwam bedrogen uit. De enige bijdrage van Mark Rutte aan de discussie was de mededeling dat Zwarte Piet \u2018nu eenmaal zwart is. Daar kunnen we weinig aan veranderen. Als hij wit zou zijn, heette hij Witte Piet, maar de historische parabel gaat over Zw\u00e1rte Piet.\u2019<\/p>\n<\/div>\n

\n
Een eyeopener<\/h5>\n

Ook binnen de NTR, verantwoordelijk voor het beeldbepalende Sinterklaasjournaal<\/span>, barstte de discussie los, vooral op de redactie van Het Klokhuis, waar het jaarlijkse programma over de Sint wordt gemaakt. Het was al te laat om het Sinterklaasjournaal nog aan te passen: de meeste afleveringen waren in de zomer al gemaakt. Maar moest de omroep niet tenminste \u00ed\u00e9ts laten horen, als teken van goede wil? Tegen het einde van oktober schreef Hoofdpiet Erik van Muiswinkel op eigen titel in NRC Handelsblad: \u2018We moeten ermee doorgaan Zwarte Piet minder zwart en minder knecht te maken.\u2019 Maar de omroepdirectie hield zich zorgvuldig op de vlakte. \u2018Als de traditie verandert, veranderen wij als NTR mee,\u2019 stelde Paul R\u00f6mer in een persverklaring. \u2018Maar het is niet aan de NTR om deze traditie zonder maatschappelijke consensus hierover eenzijdig te wijzigen.\u2019<\/p>\n

In Amsterdam begon Eberhard van der Laan zich zorgen te maken. Het gepolariseerde debat over Zwarte Piet dreigde het onschuldige kinderfeest in de hoofdstad volledig te overschaduwen. Eind oktober moest hij bekendmaken dat de Commissie Bezwaarschriften van de gemeente hem in het gelijk had gesteld: de vergunning voor de intocht, drie weken later, was terecht verleend. Maar hij wilde ook een gebaar maken naar de tegenstanders van Zwarte Piet, om verdere polarisatie te voorkomen.<\/p>\n

Het probleem was alleen: de burgemeester gaat wel over de openbare orde, maar niet over de inhoud van het Sinterklaasfeest. In persoonlijke gesprekken met de actievoerders van Zwarte Piet is Racisme en met het Intochtcomit\u00e9, en in een brief aan de gemeenteraad, maakte hij duidelijk dat het uiterlijk van Zwarte Piet \u2018geen bestuurlijke kwestie is of zou moeten zijn\u2019. \u2018Ministers en burgemeesters, het parlement en gemeenteraden kunnen hooguit hun best doen deze discussie te helpen in goede banen te leiden.\u2019 Maar hij pleitte ook voor geleidelijke aanpassing van de traditie: Piet moest \u2018minder zwart en minder knecht\u2019 worden, zoals Hoofdpiet Van Muiswinkel had gezegd, en het Sinterklaasfeest moest \u2018binnen vijf of tien jaar (weer) van iedereen worden.\u2019 De eerste offici\u00eble aanzet tot verandering was gegeven.<\/p>\n

Tot dan toe had vicepremier Lodewijk Asscher, tevens minister van Integratie, zich niet met de discussie bemoeid. Maar de schunnige reacties op het Facebookbericht van zangeres Anouk waren voor hem een eyeopener. In een radio-interview verklaarde hij geschrokken te zijn van de \u2018ongehoorde hoeveelheid gif en racisme die de discussie heeft losgemaakt\u2019. En half november, een paar dagen voor de intocht, zei Asscher in het wekelijks gesprek met de minister-president (Rutte was in het buitenland) dat hij het mooi zou vinden als de traditie zich zou ontwikkelen, en prees hij de inzet van zijn partijgenoot Van der Laan.<\/p>\n<\/div>\n

\"HetHet Intochtcomit\u00e9: Adriaan Krans (links), Roetpiet en Henk Leegte. Foto: Marc Lowenberg<\/em><\/div>\n
\n
Oliekoekendom van rutte<\/h5>\n

Kort daarop besloot het Intochtcomit\u00e9 tot een paar voorzichtige veranderingen: Zwarte Piet zou bij de intocht geen gouden oorringen meer dragen en minder kroeshaar, een grote karikaturale Zwarte Pietenkop op een praalwagen zou niet meer mee gaan in de optocht en de Sint zou begeleid worden door Pieten op zwarte Friese paarden om te laten zien dat Piet geen knecht meer was. Maar de felste voor- en tegenstanders van Zwarte Piet bleven zich roeren. Tijdens de intocht keerden tientallen activisten de Sint de rug toe, hun monden dichtgeplakt. Op internet regende het woedende reacties op de \u2018zeurpieten\u2019 die het kinderfeest probeerden te verpesten \u2013 en dat was nog de vriendelijkste kwalificatie. Het probleem, kortom, was nog steeds niet opgelost. \u2018Wij hadden daar een rotgevoel over,\u2019 zegt Henk Leegte van het Intochtcomit\u00e9. \u2018Van der Laan had er ook grote moeite mee. Hij zei: wat kan ik voor jullie doen? Wij zeiden: we kunnen dit niet alleen, we zijn hier niet voor ge\u00ebquipeerd. Je moet optreden als burgervader die de partijen bij elkaar brengt, en je moet komend jaar zorgen dat de NTR ook met ons aan tafel komt, want zonder het Sinterklaasjournaal verandert er niks.\u2019<\/p>\n

Zo kon het gebeuren dat op 24 maart 2014 een bont gezelschap bijeenkwam in de ambtswoning van de burgemeester aan de Herengracht. Aan de grote notenhouten tafel onder de vergulde kroonluchter zaten niet alleen Quinsy Gario van Zwarte Piet is Racisme, Raul Balai en Jerry Afriyie van de nieuwe stichting Nederland Wordt Beter en vertegenwoordigers van het Intochtcomit\u00e9, maar ook Paul R\u00f6mer, directeur van de NTR, die tot dan toe had geweigerd met de actievoerders te praten, maar zich door de burgemeester had laten overhalen. Meer betrokkenen waren niet uitgenodigd. Van der Laan had besloten de bijeenkomst \u2018klein en Amsterdams\u2019 te houden om te voorkomen dat het een Poolse landdag zou worden: voor je het wist, zaten er tientallen belangenorganisaties aan tafel, van het Sint Nicolaasgenootschap tot het Landelijk Platform Slavernijverleden en het Europees Anti-Racisme Netwerk, en kwam er weer niks van de gewenste toenadering.<\/p>\n

In het voorstelrondje zei Paul R\u00f6mer dat hij louter als \u2018toehoorder\u2019 aanwezig was: niet de politiek, maar de redactie was verantwoordelijk voor de inhoud van het Sinterklaasjournaal. Voor alle duidelijkheid voegde hij er nog aan toe dat de NTR niet van plan was op eigen houtje de traditie aan te passen: dat was aan de samenleving.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Elke verwijzing naar raciale kenmerken was niet acceptabel. Waarna Quinsy Gario een heel expos\u00e9 begon over witte suprematie. Weer was er geen overeenstemming<\/q><\/p>\n<\/div>\n

\n

Eerste onderwerp van gesprek: een weinig fijngevoelige uitspraak van Mark Rutte een dag eerder. Op de Nuclear Security Summit in Den Haag had hij zich een commentaar op Zwarte Piet laten ontlokken. \u2018Black Pete is black and I can\u2019t change that,\u2019 had hij gezegd, en deed er vervolgens nog een schepje bovenop: \u2018Mijn vrienden op de Nederlandse Antillen zijn heel blij met het feest van Sinterklaas, omdat zij hun gezichten niet hoeven te schminken. Terwijl als ik Zwarte Piet speel, ik nog dagen bezig ben het spul van mijn gezicht te krijgen.\u2019 Voor het gesprek in de ambtswoning was de uitspraak van Rutte een geluk bij een ongeluk. \u2018Wat hij zei, was natuurlijk oliekoekendom,\u2019 zegt Henk Leegte. \u2018Maar het gaf ons de gelegenheid meteen tegen Raul, Quinsy en co. te zeggen: zo moet het dus n\u00ed\u00e9t.\u2019 In het verdere gesprek legden de activisten nog een keer uit wat hun bezwaren tegen Zwarte Piet waren, en hoe de helper van Sinterklaas van zijn \u2018raciale connotaties\u2019 kon worden ontdaan. Het Intochtcomit\u00e9 zei tot aanpassing van het uiterlijk van Zwarte Piet bereid te zijn, maar dat dat weinig zin had zonder medewerking van het Sinterklaasjournaal. Paul R\u00f6mer hoorde aandachtig toe.<\/p>\n

De vergadering in de ambtswoning werd op 20 mei voortgezet. Nu zat ook Adriaan Krans aan tafel, de kersverse voorzitter van het Intochtcomit\u00e9: sinds een paar jaar zelfstandig adviseur, voorheen werkzaam bij Boer & Croon, en tegenwoordig verantwoordelijk voor veranderingsprocessen in grote organisaties. Onderwerp van gesprek: hoe wordt Piet minder zwart en minder onderdanig? Paul R\u00f6mer hield zich nog altijd op de vlakte: hij wilde alleen zeggen dat er ook binnen de NTR \u2018discussies\u2019 werden gevoerd. De actievoerders stelden dat minder kroeshaar of lichter bruin geen optie was: elke verwijzing naar raciale kenmerken was niet acceptabel. Waarna Quinsy Gario een heel expos\u00e9 begon over witte suprematie. Weer was er geen overeenstemming.<\/p>\n<\/div>\n

\n
Niet als roet, maar van roet<\/h5>\n

De volgende weken kon Adriaan Krans er slecht van slapen. Hij was er inmiddels van overtuigd geraakt dat het uiterlijk van Zwarte Piet echt moest veranderen omdat mensen zich er terecht gekwetst door konden voelen. Maar hoe kon hij een plan verzinnen waarin de actievoerders, de voorstanders van de traditionele Zwarte Piet \u00e9n zijn eigen bestuur zich konden vinden? Het krachtenveld rond Zwarte Piet, realiseerde hij zich, was vele malen ingewikkelder dan bij de grote veranderingsprocessen die hij als consultant had begeleid bij banken en ziekenhuizen. De introductie van kleurenpieten was geen optie: dat was al eens geprobeerd in de jaren negentig en was gestuit op massaal protest. Logisch, vond Krans, omdat een geloofwaardig verhaal voor die metamorfose ontbrak.<\/p>\n<\/div>\n

\n

De verandering kon alleen maar aanslaan, bedacht hij, als ze terug zouden keren naar de traditie: naar het verhaal van de schoorsteen<\/q><\/p>\n<\/div>\n

\n

De verandering kon alleen maar aanslaan, bedacht hij, als ze terug zouden keren naar de traditie: naar het verhaal van de schoorsteen, naar Piet die niet zwart is \u00e1ls roet maar v\u00e1n roet, zoals Raul Balai het in een eerdere vergadering had uitgedrukt. \u2018Toen wist ik het,\u2019 zegt Krans achteraf. \u2018Het grootste bezwaar van de actievoerders was de associatie met Blackface, de negro\u00efde karikatuur. Als die zou verdwijnen, speelde de baas-knecht-verhouding ook geen rol meer, en hoefden de liedjes ook niet te worden aangepast. Daarom moesten de schoorsteen en het roet centraal komen te staan. D\u00e1t moest de offici\u00eble lijn worden.\u2019 De Schoorsteenpiet moest volgens het plan gefaseerd worden ingevoerd in de loop van vier jaar, om het publiek aan de nieuwe Piet te laten wennen.<\/p>\n

Allereerst moest de voorzitter van het Intochtcomit\u00e9 zijn bestuur van het plan zien te overtuigen. En dat viel niet mee: in het bestuur waren alle verschillende meningen te horen die in de maatschappelijke discussie voorbij waren gekomen. Wekenlang praatte Krans zich de blaren op de tong. In de bepalende bestuursvergadering op 17 juni hield hij zijn medebestuursleden voor dat het comit\u00e9 er niet meer mee kon wegkomen veranderingen aan \u2018de samenleving\u2019 over te laten: \u2018Wij z\u00edjn de samenleving!\u2019 Een van de hoofdpieten, al vele jaren bij de intocht betrokken, kon de gedaanteverwissling van Zwarte Piet niet verkroppen en haakte af, later gevolgd door een andere hoofdpiet. Maar het bestuur stemde in. De volgende dag belde Adriaan Krans meteen met Paul R\u00f6mer van de NTR om er zeker van te zijn dat het plan zou aansluiten bij de idee\u00ebn van het Sinterklaasjournaal, of andersom. R\u00f6mer wilde nog steeds niks prijsgeven, zegt Krans, \u2018maar toen kreeg ik er vertrouwen in dat het kon gaan lukken\u2019.<\/p>\n<\/div>\n

\"Voor-Voor- en tegenstanders naast elkaar in Gouda. Foto: Robin Utrecht\/HH<\/em><\/div>\n
De kogel door de kerk<\/h5>\n

Het verzoenende overleg werd begin juli doorkruist door een uitspraak van de rechtbank. Quinsy Gario en Sunny Bergman hadden zich niet neergelegd bij de uitspraak van de Commissie Bezwaarschriften dat de burgemeester de vergunning voor de intocht terecht had verleend. Ze hadden een rechtszaak aangespannen, en nu werden ze door de bestuursrechter in het gelijk gesteld. Na afloop van de zitting zei Sunny Bergman trots tegen Van der Laan: \u2018Ik heb gewonnen van u.\u2019<\/p>\n

\u2018Dat klopt, mevrouw,\u2019 antwoordde de burgemeester, \u2018ik wil u feliciteren.\u2019 Maar even later gaf Van der Laan, vriendelijk maar spijkerhard als altijd, de gemeenteadvocaat opdracht in beroep te gaan bij de Raad van State. Die zou hem uiteindelijk in het gelijk stellen: volgens \u2019s lands hoogste bestuursrechter hoeft een burgemeester een vergunning alleen te toetsen aan eisen van openbare orde en veiligheid.<\/p>\n

Op 8 augustus was het hele gezelschap weer bijeen in de ambtswoning van de burgemeester voor de beslissende vergadering. Op eigen verzoek was ook vice-premier en minister van Integratie Lodewijk Asscher aangeschoven. Zijn aanwezigheid gaf de samenkomst extra gewicht. Eindelijk liet Paul R\u00f6mer weten dat het plan van het Intochtcomit\u00e9 heel goed zou passen bij de veranderingen waartoe het Sinterklaasjournaal inmiddels had besloten. Raul Balai en Jerry Afriyie vroegen waarom de nieuwe Piet zo nodig gefaseerd moest worden ingevoerd: als je racistische verwijzingen erkent, moet je er meteen vanaf. Maar in het uiterlijk van de nieuwe Schoorsteenpiet konden ze zich wel vinden. Alleen Quinsy Gario verzette zich: \u2018Ik onderhandel niet over racisme.\u2019<\/p>\n

Maar de kogel was door de kerk: de traditionele Zwarte Piet zou in de loop van vier jaar stapsgewijs vervangen worden door een Piet met roetvegen. De gesprekspartners kwamen overeen dat ze nog niets over het plan naar buiten zouden brengen: dat zou pas gebeuren aan de vooravond van de intocht. Maar een kleine week na de samenkomst kon Eberhard van der Laan het niet laten: in een persconferentie en een brief aan de gemeenteraad verklapte hij in grote lijnen wat er ging gebeuren, en prees hij de actievoerders, het Intochtcomit\u00e9 en de NTR om hun constructieve houding.<\/p>\n

\n

Alleen Quinsy Gario verzette zich: \u2018Ik onderhandel niet over racisme\u2019<\/q><\/p>\n<\/div>\n

\n

In september organiseerde Lodewijk Asscher een bijeenkomst op zijn ministerie met hetzelfde gezelschap, inclusief de NTR, maar dan aangevuld met landelijke organisaties als het Sint Nicolaasgenootschap, het Pietengilde, het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed, het Overlegorgaan Caribische Nederlanders en het Surinaams Inspraak Orgaan, om ook die partijen naar het Amsterdamse voorbeeld dichter bij elkaar te brengen. Zo werd de inpoldering van Zwarte Piet in gang gezet.<\/p>\n

Doornat van de motregen kom ik aan op het Leidseplein, waar duizenden ouders en kindertjes staan te wachten op Sinterklaas. Als de Goedheiligman verschijnt op het balkon van de Stadsschouwburg zingt de menigte zijn favoriete lied: \u2018Zie de maan schijnt door de bomen\u2019. Op hetzelfde moment ontrollen twee Pieten hoog boven het hoofd van de Sint een reusachtig spandoek: \u2018Makkers staakt uw wild geraas.\u2019 Vanaf de zijkant van het balkon kijkt Adriaan Krans tevreden toe.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Voorzichtig werd Zwarte Piet dit jaar aangepast. In het geheim was een groepje notabelen er al jaren mee bezig<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":234560,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-15273","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","editie-215"],"acf":[],"author_name":"Thijs Broer","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/15273","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=15273"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/15273\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Thijs Broer","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media\/234560"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=15273"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=15273"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}