{"id":15207,"date":"2014-12-05T14:35:00","date_gmt":"2014-12-05T12:35:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/erasmus-doet-zich-voor-als-de-vermoorde-onschuld-maar-schoffelt-ondertussen-europa-geestelijk-om\/"},"modified":"2019-01-08T13:39:40","modified_gmt":"2019-01-08T12:39:40","slug":"erasmus-doet-zich-voor-als-de-vermoorde-onschuld-maar-schoffelt-ondertussen-europa-geestelijk-om","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/erasmus-doet-zich-voor-als-de-vermoorde-onschuld-maar-schoffelt-ondertussen-europa-geestelijk-om\/","title":{"rendered":"Erasmus doet zich voor als de vermoorde onschuld, maar schoffelt ondertussen Europa geestelijk om"},"content":{"rendered":"
Vijfhonderd jaar geleden schreef Erasmus (1469-1536) honderden brieven. De 3141 brieven van en aan hem die zijn overgeleverd worden nu compleet in het Nederlands vertaald en zullen 22 delen gaan beslaan. Onlangs verscheen deel 12 met de brieven uit de jaren 1526 en 1527, de jaren dat Erasmus met Luther de eerste grote polemiek van de Republiek der Letteren uitvecht.<\/div>\n
\n

Bij het lezen van de brieven van Erasmus uit het jaar 1526 denk je niet meteen dat het vijfhonderd jaar geleden is. Het is griezelig dichtbij wanneer het in het nieuwe deel van zijn Correspondentie over de vrije wil<\/i> gaat, een onderwerp dat door de vermeende invloed van de genen nu niet minder urgent is.<\/p>\n<\/div>\n

In 1524 stelde Erasmus zich eindelijk vierkant op tegenover Luther door de vrije wil en de menselijke verantwoordelijkheid te verdedigen in zijn traktaat Over de vrije wil<\/em>. Scheldend en honend antwoordde Luther een jaar later in Over de slaafse wil<\/em> dat alles was voorbeschikt, de mens was gepredestineerd, hij was volledig afhankelijk vanGods genade. Daar werd door Erasmus weer binnen twaalf dagen op geantwoord, op tijd om nog op de Frankfurter Buchmesse verkocht te kunnen worden. Een jaar later deed hij het in 1527, veel te breedvoerig, nog eens. In die jaren was inEuropa de Republiek der Letteren aan het ontstaan. Dit was de eerste grote polemiek.<\/p>\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n

Erasmus was sinds1511, toen hij met de Lof der zotheid\u00a0<\/em>de eerste roem oogstte, een alomtegenwoordige Europese intellectueel. De brieven die hij verstuurde werden niet zelden onderweg al gekopieerd en doorgegeven. Hij correspondeerde met iedereen, met de paus, met de koningin van Engeland, met Frans I van Frankrijk, met Duitse keurvorsten, met Thomas More en toonaangevende theologen. En met Karel V, koning van Spanje en Duitsland, die hem schreef dat hij zijn \u2018naam en roem\u2019 zou beschermen \u2018alsof het om hemzelf ging\u2019.<\/p>\n

In 1526 is Erasmus niet meer de man die schipperde tussen Luther en de Paus van Rome. Hij heeft dan tegen Luther gekozen en zichzelf daarmee bevrijd van de verdenkingen dat hij tot het kamp van Luther behoorde. Erasmus had al lang v\u00f3\u00f3r Luther in 1517 zijn reformatorische 95 stellingen in Wittenburg wereldkundig maakte, een waslijst van kritiek op de paus, op het verlenen van aflaten voor geld en goederen, op de bedelmonniken en op de bigotte vroomheid. Maar hij wilde geen reformatorisch schisma zoals Luther. Hij wilde dat de kerk een eenheid bleef.<\/p>\n

\n

Erasmus noemt Luther een \u2018giftig beest\u2019 en bijt hij hem toe dat hij \u2018zotte beledigingen en misdadige leugens\u2019 verspreidt<\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n

Luther had niet helemaal ongelijk wanneer hij Erasmus listig noemde. Erasmus doet zich heel vaak voor als de vermoorde onschuld: \u2018Ik heb er altoos voor gewaakt geen aanstotelijkheden te schrijven, niets oproerigs\u2019, schrijft hij. Hij zei nooit iemand te willen kwetsen in wat hij schreef, hij wilde alleen maar een \u2018heilzame\u2019 verzoenende intermediair zijn. Maar hij vertaalde en verdedigde fel de heidense klassieke schone letteren (Cicero, Plutarchus, Lucretius, Lucianus, Horatius), en dat was voor vele christenen als aanstootgevend. Zijn motto was \u2018Ik wijk voor niemand\u2019. Hij vond, vandaar zijn humanisme, het aardse en menselijke even belangrijk als het hemelse. Hij beledigde daarmee zowel de orthodoxe katholieken als de strenge protestanten, die allebei het heil alleen maar verwachtten van de hemel. Luther noemde hij een \u2018giftig beest\u2019 en in een brief van 11 april1526 bijt hij hem toe dat hij \u2018zotte beledigingen en misdadige leugens\u2019 verspreidt: \u2018dat ik een athe\u00efst en een epicure\u00ebr ben, een scepticus in zaken die het christelijke geloof betreffen, een godslasteraar en wat niet meer.\u2019 \u2018Jij\u2019,schrijf Erasmus hem, \u2018schokt met je arrogante, brutale en opruiende karakter de hele wereld met een verderfelijke tweespalt.\u2019<\/p>\n

\"Desiderius
Desiderius Erasmus in 1523 door Hans Holbein de Jongere<\/figcaption><\/figure>\n

Hoewel Erasmus maar blijft volhouden dat de theologie \u2018de koningin van de wetenschappen\u2019 is, verkochten de theologen volgens hem \u2018de onzinnigste onzin,stompzinniger dan de platste klucht.\u2019 Het waren \u2018praatjesmakers\u2019. Aan de universiteiten van Leuven en Parijs waren theologen die hem systematisch bestookten met tegen hem gerichte geschriften en boeken. Dat gebeurde zo vaak dat Erasmus aan het parlement van Parijs schreef dat het op moest houden. Zijn boeken werden geboycot, zijn geschriften werden gecensureerd. De Parijse theologen No\u00ebl B\u00e9da en Pierre Cousturier, met wie hij aanvankelijk uitvoerige,op vriendelijk toon gestelde brieven wisselt, schrijven stukken tegen hem die vol staan met \u2018schaamteloze leugens\u2019 en \u2018waanzinnige opmerkingen\u2019. \u2018Waar blijft de vreedzame Erasmus?\u2019, vraagt hij zich af nu hij zich voortdurend moet verdedigen. \u2018In deze tijd, die gladiatoren ontslag pleegt te verlenen, wordt men gedwongen als een zwaardvechter de arena te betreden en, wat nog harder is,met wilde beesten te vechten.\u2019 In 1919 had Erasmus het al over theologen als \u2018wilde dieren\u2019. Die werden bij een vriendelijke behandeling doorgaans tam, schrijft hij, \u2018maar dezen hier worden wild als men goed voor hen is.\u2019<\/p>\n

De hele eerste helft van de zestiende eeuw is in Erasmus\u2019 correspondentie te vinden.Het is een verhitte, religieus bezwangerde wereld van voor- en tegenstanders waarin de parallellen met onze eigen tijd voor het oprapen liggen. Het radicale protestantisme van Luther, de georganiseerde vrome katholieken, die niet schroomden ketters te verbranden, bepaalden de sfeer. Zijn Engelse vriend Thomas More schrijft hem dat hij Luther heeft \u2018neergestoken\u2019 met zijn pen. \u2018Je hebt hem voor de stervelingen als een rokende duivel uit de onderwereld zichtbaar en bezienswaardig gemaakt.\u2019 Dat is de toon. Hoe gematigd en onpartijdig Erasmus ook wilde zijn, ook hij moest zijn venijnigheid kwijt. Maar liefst lachend.<\/p>\n

\n

De correspondentie van DesideriusErasmus<\/em> deel 12 is uitgegeven door Ad. Donker.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De eerste grote polemiek ging tussen Erasmus en Luther en het ging er ruig aan toe<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-15207","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Carel Peeters","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/15207","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=15207"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/15207\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carel Peeters","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=15207"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=15207"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}