{"id":15085,"date":"2014-12-10T00:00:00","date_gmt":"2014-12-09T22:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/boeddhas-zonen-zijn-niet-meer-zo-verdraagzaam\/"},"modified":"2014-12-10T00:00:00","modified_gmt":"2014-12-09T22:00:00","slug":"boeddhas-zonen-zijn-niet-meer-zo-verdraagzaam","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/boeddhas-zonen-zijn-niet-meer-zo-verdraagzaam\/","title":{"rendered":"Boeddha\u2019s zonen zijn niet meer zo verdraagzaam"},"content":{"rendered":"
\n

Moslimhaat in Birma<\/span><\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Alsof er nog van heinde en verre klandizie te verwachten valt, zo enthousiast klinkt \u2018By the Rivers of Babylon\u2019 door de nieuwste hotspot van Mandalay. Maar op het donkere wegdek naast het restaurant dunt de stroom auto\u2019s en brommers al uit. Nog even en de avondklok zal ingaan. Thein Htaik Oe neemt een slok van zijn rode wijn en grinnikt: \u2018Vierentwintig jaar geleden verliet ik de stad onder een uitgaansverbod, nu ik terugkeer is er weer een uitgaansverbod.\u2019 Zijn ironische lachje is me meteen vertrouwd, ook al hebben we elkaar de laatste jaren nauwelijks gezien. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Toen Thein Htaik Oe in 1990 als opstandige student Mandalay ontvluchtte, was de avondklok ingesteld om nieuwe protesten tegen het bewind de kop in te drukken. Deze keer is het vanwege spanningen tussen moslims en boeddhisten. Twee mannen werden doodgehakt en tientallen raakten gewond. De meeste slachtoffers zijn moslims die door bendes boeddhisten werden aangevallen. Sinds drie jaar geleden prille hervormingen begonnen, steekt dit soort geweld telkens weer de kop op.
Normaal gesproken zou Thein Htaik Oe, die voor de Birmese afdeling van het radiostation Voice of America werkt, er verslag van doen. Maar het voortdurend rinkelen van zijn mobiele telefoon heeft vanavond te maken met een priv\u00e9missie: de shinbyu van zijn twee tienerzoons. Het is een oud boeddhistisch ritueel waarbij jongens in navolging van de enige zoon van prins Siddharta (de latere Boeddha) als noviet tijdelijk het klooster ingaan. Thein Htaik Oe doet zelf ook mee aan de retraite.
Ik spitste mijn oren toen ik van de plannen hoorde. Ik wist dat het boeddhisme belangrijk was in zijn leven, maar ik kende hem ook als een van de weinige Birmezen die de conservatieve Sangha (monnikenorde) de maat durfden te nemen. Hij veroordeelde de extremistische monniken die de agressie tegen moslims aanzwengelen en beschouwde hun opruiende campagne als een ernstige bedreiging voor een transitieproces dat sowieso al in zwaar weer verkeerde. Het kon niet anders of zijn intrede in het klooster zou commotie met zich meebrengen. \u2018Natuurlijk ben je welkom,\u2019 schreef zijn echtgenote Thiri toen ik vroeg of ik mee kon op de reis.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Zelfs geen gebedsmat
<\/h3>\n

Vlakbij het moderne restaurant wonen duizenden monniken die Mandalay tot het religieuze hart van het land maken. In hun historische compounds vonden Thein Htaik Oe en andere jonge activisten destijds steun voor hun ondergrondse werk tegen het regime. Toen de geheime dienst hem op de hielen zat, boden de kloosters zelfs twee jaar lang onderdak. Dankzij Thein Htaik Oe en zijn vrienden kreeg ik de afgelopen jaren toegang tot dat netwerk van dissidente monniken. Wie had ooit kunnen vermoeden dat uit enkele van die kloosters boodschappen van haat zouden komen? Ook Thein Htaik Oe moet dat een wrang idee vinden.
Maar veel kans om met hem van gedachten te wisselen, krijg ik niet die eerste avond. Thiri en hij hebben geprobeerd de shinbyu bescheiden te houden, maar de Birmese tamtam heeft zijn werk al gedaan. \u2018We hebben toch maar gerekend op tweehonderd gasten,\u2019 zegt Thiri, terwijl Thein Htaik Oe in het zoveelste telefoongesprek boven de muziek uit schreeuwt. Thiri\u2019s grote ogen lachen toegeeflijk. Ze heeft zich ermee verzoend dat ze een deel van de privacy waaraan ze na al die jaren van ballingschap in Washington gewend zijn geraakt, de komende dagen moeten opgeven.
Thein Htaik Oe trekt een gezicht als hij heeft opgehangen. Deze keer waren het vrienden uit zijn geboorteplaats Kyaukpadaung. \u2018Je weet toch dat het de enige plaats in Centraal Birma is zonder moskee? De inwoners gaan er prat op dat er zelfs geen gebedsmat te vinden is.\u2019 In het klimaat van toenemende intolerantie tegenover moslims zijn ze daar volgens hem trotser op dan ooit. Op spottende toon vervolgt hij: \u2018Wedden dat ze morgen allerlei vragen hebben over mijn huwelijk en over mijn schoonfamilie?\u2019
De vader van Thiri is moslim. En zo belandt de onrust die door het landt spookt alsnog bij ons op tafel.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Radiojournalist worden
<\/h3>\n

Moslims en boeddhisten leefden van oudsher naast elkaar in Birma, maar onderling was er weinig contact en gemengde huwelijken waren niet erg gebruikelijk. Bij veel boeddhisten mengde afweer over de andere levenswijze zich met jaloezie over het zakelijke succes van islamitische zakenlieden. Thiri vertelt hoe haar ouders aan den lijve ondervonden hoe diep de vooroordelen geworteld zaten in een samenleving die op het eerste gezicht tolerant leek. \u2018Van beide kanten waren er grote bezwaren toen mijn ouders trouwden.\u2019 Toen Thiri\u2019s vader kort na hun huwelijk vanwege zijn politieke activiteiten werd opgesloten, kon Thiri\u2019s moeder niet op de steun van haar ouders rekenen. Het document dat haar recht gaf op bezoek aan de gevangenis werd bij haar weggehouden. Terwijl haar buik groeide, balanceerde haar echtgenoot honderden kilometers verder naar het zuiden in een beruchte gevangenis in Rangoon op het randje van de dood. \u2018Pas toen hij na twee jaar vrijkwam, vernam hij dat hij vader was geworden.\u2019
De muziek is stilgevallen. Al een tijdje drentelt het personeel ongerust rond onze tafel. \u2018Snap je nu waarom ik zeg dat de geschiedenis van Thein Htaik Oe en mij niets voorstelt vergeleken bij die van mijn ouders?\u2019 lacht Thiri nog voordat we bij mijn hotel afscheid nemen.
Een geschiedenis die niets voorstelt? Terwijl ik toekijk hoe hun auto in het donker verdwijnt, komt die geschiedenis aangeslopen.
Ik leerde Thein Htaik Oe 23 jaar geleden kennen toen ik in de jungle bivakkeerde om over de burgeroorlog te schrijven. Na een mislukte opstand in 1988 hadden studenten zich bij de etnische rebellen aangesloten. Voor tochten naar de frontlinie werd een van hen me als lijfwacht toegewezen. Mijn nieuwe metgezel was zo berooid dat hij voor zijn taak legerlaarzen had geleend van vrienden. Het waren twee verschillende. Toen hij merkte dat mijn blik naar zijn voeten ging, grapte hij: \u2018In Birma zeggen we dan dat iemand op buffels en koeien rijdt.\u2019 De lange slungel met zijn laconieke humor beviel me, al brak ik de eerste dagen mijn tong over zijn naam: Thein Htaik Oe.
Overdag struinden we rond in de strijd van een houtje-touwtjeleger. De decennia durende oorlog tussen de minderheden en het Birmese leger mocht dan door de wereld vergeten zijn, minder dramatisch was hij daarom niet. In de rivier dreven verminkte, opgezwollen lijken voorbij, boten vol gewonden haastten zich naar bamboe ziekenhuizen uren verderop en gevluchte burgers die door het Birmese leger als lastdieren en mijnenvegers waren gebruikt, strompelden uitgeput rond tussen de afdakjes van de legerkampen. Maar \u2019s avonds, als de hemel met sterren was bestrooid, week de horror. Dan namen we zijn leven en de toekomst door. Hij was slim genoeg om te beseffen dat de gewapende strijd niet te winnen was. Zijn blik reikte heel wat verder dan die van zijn meeste lotgenoten \u2013 al wist hij nog niet precies hoe ver. Regelmatig zat hij in het vale licht van de vroege ochtend met mijn wereldontvanger tegen zijn oor of met een boek op schoot. Dan stonden zijn haren nog overeind van de slaap en leunde zijn Kalasjnikov vergeten tegen zijn tas. Hij wilde radiojournalist worden. En dat werd hij ook. Eerst kwam hij terecht bij een Birmese oppositiezender in Noorwegen waar wel meer gevluchte ex-studenten emplooi hadden gevonden. Hij bleek goed in zijn vak en kreeg drie jaar later een baan aangeboden bij Voice of America in Washington. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Terug in Mandalay
<\/h3>\n

Bij die plannen en dromen in de afgelegen jungle hoorde ook de liefde, al sprak hij daar naar goed Birmees gebruik slechts in bedekte termen over. Maar toen ik vertrok naar Centraal Birma, waar de junta de dienst uitmaakte, gaf hij me behalve contacten in de kloosters ook een brief mee voor een studente in Mandalay die hij uit zijn ondergrondse politieke werk kende. Zo belandde ik tegenover een meisje met duizend vragen in haar ogen die ze vanwege haar beperkte Engels en de vader naast haar niet kon stellen. Toch lukte het de brief in een ongezien moment aan haar te overhandigen en ik kreeg ook een ja-woord mee terug.
Het zou zes jaar duren voor alle papieren in Birma in orde waren en Thiri zich bij haar geliefde in Washington kon voegen. Net als andere Birmezen met een dissidente achtergrond waren ze persona non grata in hun vaderland. Hun twee zoons groeiden op in de Verenigde Staten. De nieuwe regering die in 2011 aantrad, verstrekt visa aan ballingen en zo zijn ze nu voor de tweede keer met het hele gezin terug in Mandalay. Ik tast mijn geheugen verder af, maar ik kan me niet herinneren dat in al die jaren ooit ter sprake kwam dat Thiri\u2019s vader moslim was.
Het geweld in de stad is geluwd, maar geruchten over nieuwe onrust smeulen voort. Het is verleidelijk om de shinbyu te vergeten en op onderzoek uit te gaan. Maar het verhaal van de familie heeft me in zijn greep en instinctief weet ik dat die kleine kroniek me vanzelf weer naar het grotere verhaal zal brengen.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Ouders teleurgesteld
<\/h3>\n

Straatverkopers cirkelen rond de auto om slingers verse jasmijn aan te prijzen. De zoete geur zweeft als een aangenaam briesje achter hen aan. Na een tocht door een overdadig groen landschap met buffels en ossenkarren voert een hellende slingerweg naar het klooster in de heuvels. Thein Htaik Oe heeft geen oog voor de fotogenieke beelden. Terwijl Thiri met de twee zoons in een andere auto volgt, vertelt hij over de spanningen in Mandalay. \u2018Voor het caf\u00e9 van een vriend die moslim is, werd een paar dagen geleden een benzinebom neergesmeten. Sommige moslimfamilies zijn hun huizen en winkels al aan het verkopen. Anderen maken zich zo onzichtbaar mogelijk.\u2019
Geagiteerd strijkt hij een paar keer door zijn haren. Zijn ongeruste blik kijkt voorbij de incidenten. Hij is niet de enige die denkt dat een deel van de oude macht het religieuze vuurtje oppookt om de politieke hervormingen een halt toe te roepen en hun bezittingen en invloed veilig te stellen. Het zou hem zelfs niet verbazen als de hetze ook bedoeld is om de antipathie tegen Chinezen die de Birmese economie steeds meer zijn gaan domineren, op moslims af te wentelen. Er zijn ook voorbeelden van geweld tegen boeddhisten, maar in de wetenschap dat ze een kwetsbare minderheid van hooguit vier procent vormen, houden de meeste moslims zich gedeisd. Nog steeds roept een aantal religieuze leiders en mensen van aanzien op tot tolerantie, net als de Sayadaw (leidinggevende monnik) in wiens klooster Thein Htaik Oe in retraite gaat. Maar de boodschap van de extremistische monniken valt in extra vruchtbare aarde in de ongewisse tijden die het land doormaakt.
Ik kan me er nog niets bij voorstellen dat mijn reisgenoot zich straks zal terugtrekken uit de wereld. Hij zegt: \u2018Ik doe het vooral voor mijn ouders.\u2019 Een retraite in het klooster is zo ongeveer de grootste dienst die kinderen hun ouders kunnen bewijzen bij het opbouwen van karma (spiritueel krediet voor een volgend leven), dus er is geen ontkomen aan. \u2018Mijn ouders zijn teleurgesteld dat we de ceremonie niet in hun woonplaats houden.\u2019 Het moskeeloze Kyaukpadaung waar ze wonen, gaat er prat op de meest pure vorm van het boeddhisme te vertegenwoordigen. Het kleine klooster van de progressieve Sayadaw dat Thein Htaik Oe heeft uitgekozen voor de shinbyu, is in de ogen van zijn ouders een ongepast substituut. In het nirwana komen
Als we aankomen bij het complex met simpele bungalows en een studie- en gebedshal, is daar al een kleurige drukte van familie en andere gasten ontstaan. De twee zoons in hun wijde bermuda\u2019s en T-shirts zien het allemaal wat verlegen aan. Nog even en ze zullen in de voetsporen treden van de zoon van prins Siddharta. Gehuld in koninklijke gewaden zullen ze worden rondgedragen om vervolgens als kaalgeschoren monnik in het kloosterleven op te gaan.
Te midden van alle bezigheden hangt Thein Htaik Oe aan de telefoon en houdt het nieuws bij. Tussendoor becommentarieert hij vanaf de kleine veranda van ons onderkomen zijn gasten op het veldje. Sommige van zijn oude kennissen moeten het flink ontgelden. Zoals hij al voorspelde, komen ze met vragen over zijn huwelijk en zijn schoonfamilie. \u2018Ze snappen niet hoe Thiri\u2019s ouders met elkaar getrouwd kunnen zijn.\u2019 Met een boosaardig lachje voegt hij er aan toe: \u2018Terwijl ze nota bene gestudeerd hebben.\u2019 In de loop van de dag zal hij af en toe een samenzweerderige blik mijn kant op werpen als hij weer in een gevoelig gesprek is verwikkeld.
De volgende ochtend hoor ik hoe \u2019s avonds de gemoederen nog verder verhit zijn geraakt. Enkele van zijn gasten toonden geen compassie toen hij hen vertelde over videobeelden van een moslimvrouw die een meute boeddhisten tevergeefs smeekte om het dode lichaam van haar zoon. \u2018Vinden jullie soms dat hij geen mens is?\u2019 gooide hij zijn gezelschap voor de voeten. Ze zwegen. Hij zucht. \u2018Ik heb geen zin meer die discussie nog aan te gaan.\u2019
Zijn zoons verdwijnen in een van de gebouwtjes tussen bedrijvige vrouwenhanden die de Amerikaanse tieners in een mum van tijd hebben opgesmukt tot koninklijke gedaantes in witte zijde met glanzende groene stiksels. Na een rondrit en offerandes bij de pagode scheren monniken het haar van de jongens af. Dan moet ook Thein Htaik Oe er aan geloven. Terwijl zwarte plukken terecht komen op het witte doek dat zijn geknielde ouders vasthouden, zegt hij met een knipoog: \u2018Nu zullen mijn vader en moeder in het Nirwana komen.\u2019 <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Rebellenklooster
<\/h3>\n

Temidden van dit alles sla ik Thiri\u2019s vader gade. Hij oogt gedistingeerd met zijn grijze haren en traditioneel kraagloos jasje met zijden longyi (Birmese sarong). Hij wandelt kalmpjes rond met de handen op zijn rug en helpt hier en daar een handje bij de rituelen. Behalve misschien het beleefde ongemak waarmee hij me op afstand houdt, duidt niets erop dat hij geen boeddhist is. \u2018En toch weet iedereen het,\u2019 zegt Thein Htaik Oe. Hij constateert het terloops, maar ik ken hem goed genoeg om te weten dat achter die nonchalance ontzetting schuilgaat. De aversie tegen moslims blijkt heel wat groter dan hij had gedacht.
De bruinrode pij maakt Thein Htaik Oe ouder en de zware bril op zijn kaalgeschoren hoofd geeft hem zelfs iets strengs. Passerende dorpsbewoners zien hem voor een leidinggevende monnik aan en vouwen vol eerbied hun handpalmen tegen elkaar. Ik heb moeite niet in de lach te schieten. Ze moesten eens weten hoe zojuist nog de pij van zijn schouder gleed in het vuur van een betoog.
Hij zwaait me uit als ik terug ga naar Mandalay om het Ma Soe Yein-klooster te bezoeken waar hij vroeger kind aan huis was. Als jonge activisten hielden Thein Htaik Oe en Thiri er clandestiene vergaderingen om verzet te organiseren tegen de junta. Hun vrienden verborgen tussen de bedelnappen zelfs drukpersen waarmee ze verboden pamfletten produceerden. \u2018Succes,\u2019 zegt hij op wrange toon. \u2018Ik zal daar voorlopig geen voet meer zetten.\u2019 Hij kan maar moeilijk verkroppen dat zich juist in dit klooster het zenuwcentrum van de hetze tegen moslims bevindt.
Ook mij houdt dat bezig. Ik was in de loop der jaren vertrouwd geraakt met de compound met zijn verweerde gebouwen, grillige banyanbomen en honderden monniken die hun rituelen van studie en gebed uitvoerden. Het uitgestrekte terrein ademde de sfeer van een in zichzelf gekeerd tijdloos bestaan, ver van Birma\u2019s politieke en economische mis\u00e8re. De bedwelmende beelden maakten het niet moeilijk te begrijpen waarom zo veel westerse bezoekers dweepten met de zonen van Boeddha als toonbeelden van harmonie, tolerantie en onthechting. Maar ik wist ook dat achter die aanblik verdeeldheid schuilging. Terwijl sommige monniken het verzet tegen de dictatuur steunden, waren er anderen die vonden dat ze zich niet in moesten laten met politiek. Weer anderen, onder wie bekende Sayadaws, kozen juist openlijk de kant van de macht, meestal gepaaid door douceurtjes van de militairen. Hun invloed groeide. Toch vond ik tijdens mijn bezoeken aan Ma Soe Yein ook altijd weer tekenen van verzet. Toen in 2007 nieuwe burgerprotesten het zwijgen werd opgelegd en de monniken de demonstraties overnamen, deed ook het Ma Soe Yein-klooster mee. De wereld laafde zich aan de iconische beelden van monniken die blootsvoets de geweerlopen tegemoet traden. Maar de meeste van de oudere en gezaghebbende monniken bleven achter hun gewijde muren.
Veiligheidstroepen maakten korte metten met de opstand. Ma Soe Yein was omsingeld door het leger toen ik in Mandalay arriveerde. Omwonenden fluisterden over monniken die gevlucht of opgepakt waren. Zonder de oranje en bruinrode pijen in het straatbeeld voelde het alsof het hart uit de samenleving was gerukt, zeiden ze. Na verloop van tijd vulden de kloosters zich weer, maar voor het eerst in al die jaren viel er in Ma Soe Yein niets te bespeuren van rebellie. De gezagsgetrouwe garde had de overhand gekregen. Dat had verstrekkende gevolgen voor het klooster waaraan Thein Htaik Oe zulke dierbare herinneringen koesterde. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Achter donker glas
<\/h3>\n

Toen ik in 2013 opnieuw het bekende terrein opliep, geloofde ik mijn ogen niet. Tussen de novieten die op houten platforms onder de bomen zaten te studeren, stond een aanplakbord met uitvergrote gruwelfoto\u2019s van verkoolde lijken en bloederige ledematen. Dit zijn boeddhisten die door moslims aangevallen werden, zeiden de bijschriften. De monnik op de zuil ernaast zag er met zijn bleke gezicht en weke trekken bepaald niet charismatisch uit. Toch was dit de 46-jarige monnik Wirathu, wiens antimoslimboodschap door vrijwel het hele land resoneerde.
Hij was op zijn hoede tijdens het interview. Nadat hij op de cover van Time<\/span> was beland als het brein achter de boeddhistische terreur, meed hij westerse pers zo veel mogelijk. Hij had zijn betoog gecensureerd tot een vage breedsprakige brij. Maar tussen die teksten door schemerden naargeestige opvattingen. \u2018Moslims proberen hun aantal te vermeerderen door Birmese meisjes te trouwen. Zo veranderen onze dorpen in moslimdorpen. De groei van de moslimgemeenschap is een bedreiging voor ons volk en onze religie. Het is de hoogste tijd dat mensen het gevaar onderkennen. Ik houd preken om hen wakker te schudden.\u2019
Buiten het bereik van buitenlandse ogen en oren ging hij heel wat harder te keer. Tijdens zijn preken verkondigde hij: \u2018Je kunt nog zo vervuld zijn van zachtmoedigheid en liefde, maar naast een krankzinnige hond kun je niet slapen.\u2019 Hij waarschuwde dat moslims met hun rijkdom boeddhistische meisjes verleidden en pleitte voor een verbod op gemengde huwelijken. Ook riep hij op tot een boycot van moslimwinkels en hun producten. \u2018Wie bij moslims spullen koopt, draagt bij aan het vernietigen van ons ras en onze religie.\u2019 Op Facebook postte hij regelmatig ophitsende berichten over verkrachtingen van boeddhistische vrouwen die later slechts geruchten bleken.
Als ik deze keer bij het Ma Soe Yein-klooster arriveer, toont het aanplakbord een nieuwe serie slachtpartijen. Met een mengeling van nieuwsgierigheid en ongemak staart een groepje scholieren naar de gruwelen. Een handelaar in IT-producten die ik vraag waarom hij is gekomen zegt: \u2018Het is ons nationale plicht dit te aanschouwen.\u2019 Net als enkele anderen hoopt hij op een afspraak met de leermeester. Maar Wirathu zit binnen, achter een deur van donker glas, en daar blijft hij zolang er een westerse bezoeker rondhangt. Op de uitgestrekte compound ga ik op zoek naar andere invloedrijke monniken. Ik wil weten wat ze vinden van hun haatzaaiende medebewoner. Maar de Sayadaw van Ma Soe Yein stuurt me via zijn secretaris met een kluitje in het riet en ook zijn collega\u2019s omzeilen een ontmoeting. In twee andere kloosters willen monniken wel reageren, al valt de g\u00eane van hun gezichten af te lezen. Ze zijn Birmees omzichtig in hun reactie, maar uiteindelijk komt die hier op neer: \u2018Wirathu heeft aanzien bij een aantal Sayadaws en politieke leiders. Anderen durven daar niet tegen in te gaan. En we willen als monnikenorde niet gezien worden als een organisatie die zwaar verdeeld is.\u2019 De jongste van het tweetal voegt er mismoedig aan toe: \u2018Wirathu en zijn beweging hebben de geschiedenis van het Ma Soe Yein-klooster besmeurd. Hij heeft ons allen besmeurd.\u2019 <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Een getto in Sittwe
<\/h3>\n

Volgens Birma-kenner Lyndal Barry valt er meer te vertellen over het gedachtegoed van Wirathu en zijn medestanders. \u2018Binnen het boeddhisme bestaan net zo goed extremistische groepen als binnen andere levensbeschouwingen,\u2019 ontzenuwt ze het vaak zo heilige ontzag voor de leer van Boeddha. Ze heeft ook een historische verklaring voor de opvattingen. Toen de Britten in de negentiende eeuw de Birmese monarchie onderdeel maakten van hun kolonie India, raakte de stroming binnen de monnikenorde die van oudsher als adviseur van het hof fungeerde, deze rol kwijt. Mede daarom namen diverse monniken een leidende rol in de onafhankelijkheidsbeweging. Zo raakte het boeddhisme verweven met het nationalisme. \u2018Tot de dag van vandaag zien bepaalde monniken alles wat buitenlands is als een aanval op de Sangha (monnikenorde) en zijn structuren,\u2019 aldus Barry. Die visie paste bij het beleid van de machthebbers om de afgelopen decennia een Birmaans (Birmanen zijn de grootste etnische groep in Birma) nationalisme te propageren waarin het boeddhisme superieur is aan andere religies.
Nergens pakt die giftige cocktail van boeddhisme en nationalisme zo fataal uit als in de afgelegen Rakhine-staat in het westen van het land. De overwoekerde plekken langs de straten van de provinciehoofdstad Sittwe zien er onschuldig en zelfs aangenaam weelderig uit in het afgebladderde straatbeeld. Maar ik herinner me hoe hier twee jaar geleden nog Rohingya\u2019s woonden. In het geweld dat kort daarna opnieuw oplaaide, vielen minstens 250 doden onder de grotendeels statenloze minderheid. Tienduizenden werden verjaagd naar kampen.
Vanwege de regentijd is het een modderpoel rond de hutten in de onbeschutte vlakte dichtbij de grillige zee. Uitgestotenen is het woord dat aldoor in me opkomt terwijl moeders hun wanhoop uiten en broodmagere kinderen om me heen krioelen. Temidden van de massale uitzichtloosheid blijft me vooral een jochie bij dat spastisch op de vloer kronkelt. Zijn hersenen zijn door een onduidelijke ziekte aangetast. Door alle onrust was medische zorg onbereikbaar. Nu is het te laat.
Zo\u2019n vierduizend Rohingya\u2019s die weigerden zich uit Sittwe te laten verjagen, zitten opgesloten in een getto. Alsof er niets aan de hand is, zo kalmpjes nuttigen klanten hun thee in de kleine uitspanning enkele meters bij de afgesloten wijk vandaan. Aan de overkant lopen bewoners af en aan in de buurtsupermarkt. Er klinkt hier en daar ongemakkelijk gegiechel als ik tevergeefs probeer voorbij de slagboom en de politieposten te lopen. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

\u2018Moslims zijn wreed\u2019
<\/h3>\n

De enkele dagen die ik in en rond de kleine provinciehoofdstad doorbreng, bevestigen wat Htein Htaik Oe me al vertelde: er is onder de lokale Rakhine-bevolking vrijwel niemand te vinden die zich het lot van de Rohingya\u2019s aantrekt. Het eigen zeer zit compassie in de weg. In een van de armste staten van het land is de Rakhine-minderheid tientallen jaren door de grotendeels Birmaanse overheid onderdrukt en verwaarloosd. De moslims, die ze als illegale bewoners van hun oude gronden beschouwen, vergallen hun penibele bestaan nog verder, zo redeneren de Rakhine. Nu het klimaat iets vrijer is, komen die grieven in alle hevigheid naar buiten. Ook hier laten monniken van zich horen. Voortdurend zwengelen ze de gedachte aan dat de Rakhine klem zitten tussen overheersing door Birmanen en oprukkende islamisering. In zijn grote van vocht doortrokken klooster klinkt de Sayadaw U Aria Vansa aanvankelijk nog verdraagzaam. \u2018We moeten ons verzoenen en iedereen dient de wet te respecteren.\u2019 Maar zijn toon wordt steeds rancuneuzer \u2013 totdat zijn woorden niet meer onderdoen voor die van Wirathu in Mandalay. \u2018Moslims zijn wrede mensen. Ze stelen, verkrachten en onthoofden. De moslims hier manipuleren de VN en de wereld met hun slachtofferrol. Maar in werkelijkheid willen ze ons land en onze religie overnemen.\u2019 Op de vraag of hij zijn zorgen binnen zijn plaatselijke netwerk van ruim honderd kloosters deelt, antwoordt hij: \u2018Natuurlijk.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

In Wankele bootjes
<\/h3>\n

In de rest van Birma is evenmin veel sympathie voor de Rohingya\u2019s. Zelfs oppositieleidster Aung San Suu Kyi, jarenlang het boegbeeld van de strijd voor mensenrechten, komt niet voor hen op nu zij als parlementari\u00ebr in een politieke slangenkuil opereert en haar boeddhistische achterban niet van zich wil vervreemden. Ook van de overheid hebben de Rohingya\u2019s niets te verwachten. Steeds meer wanhopige Rohingya\u2019s wagen in wankele bootjes de oversteek naar een toekomst elders.
In Mandalay heeft het leven intussen zijn loop weer hernomen. Maar Wirathu en zijn volgelingen laten opnieuw van zich horen. In een protestmars eisen ze dat er haast wordt gemaakt met een pakket wetsontwerpen dat gemengde huwelijken aan banden legt. Ook in de rest van het land vinden demonstraties plaats.
Het haar van Thein Htaik Oe is tot een grijze bos aangegroeid als hij op mijn beeldscherm verschijnt. Tijdens het verblijf in het klooster heeft hij zijn gedachten verder aangescherpt. \u2018Weet je waarom deze boodschap van deze monniken zo gevaarlijk is? Mensen hebben onder de jarenlange dictatuur geleerd de overheid te wantrouwen, maar de monniken vertrouwen ze des te meer.\u2019 Soms vreest hij dat de woorden van degenen die tot tolerantie oproepen zullen verwaaien in de wind van onverdraagzaamheid die door het land trekt. \u2018Als ik aan de kloosters van Mandalay denk, voelt het alsof ik een thuis ben kwijtgeraakt.\u2019 <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

MinkA Nijhuis
<\/span>Minka Nijhuis schrijft buitenlandreportages. Zij komt al meer dan twintig jaar in Birma, maar reist ook regelmatig naar Afghanistan, Irak en Syri\u00eb.\u00a0Ze is medewerkster van Vrij Nederland en NRC Handelsblad en draagt bij aan radio- en tv-programma\u2019s. Haar laatste boeken zijn \u2018Het huis van Khala\u2019 (over een gezin in Bagdad) en \u2018Birma, land van geheimen\u2019 (Balans). <\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hij is boeddhist, zij heeft een moslimachter-grond. <\/span>Als het Birmese paar zich opmaakt voor een belangrijk boeddhistisch ritueel, blijkt dat de leer van harmonie en verdraagzaamheid deels schijn is: sommige monniken zaaien haat tegen de moslimminderheid.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-15085","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","editie-413"],"acf":[],"author_name":"Minka Nijhuis","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/15085","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=15085"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/15085\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Minka Nijhuis","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=15085"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=15085"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}