{"id":127213,"date":"1996-07-27T11:46:00","date_gmt":"1996-07-27T09:46:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/het-verschijnsel-tom-cruise\/"},"modified":"1996-07-27T11:46:00","modified_gmt":"1996-07-27T09:46:00","slug":"het-verschijnsel-tom-cruise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/het-verschijnsel-tom-cruise\/","title":{"rendered":"Het verschijnsel Tom Cruise"},"content":{"rendered":"
\n

Als er \u00e9\u00e9n acteur is die succes heeft, is het Tom Cruise wel. Zijn nieuwste film, ‘Mission Impossible’, is nog niet in de bioscoop of alle records worden gebroken. Ook al zijn de kritieken lauw of slecht, de film geldt als een ‘must’. Wat is er zo bijzonder aan deze acteur en zijn filmrollen? Ab van Ieperen ging op onderzoek uit en ontdekte maar weinig redenen voor de roem van de ster.<\/p>\n

Ik heb alle negentien films gezien waarin Tom Cruise speelt. Toch zou ik spontaan geen enkel memorabel moment van hem kunnen noemen. Toegegeven: ook geen ergernis of opvallend zwakke prestaties. Dit had hem de favoriet moeten maken van mijn kennis die aan acteurs maar \u00e9\u00e9n eis stelt: ze mogen haar niet irriteren. Maar ook met deze soepele norm kan Cruise geen genade vinden in haar ogen: ‘eigenlijk helemaal niks’.<\/p>\n

Toch staat Cruise (34) op dit moment nummer elf op de lijst van mensen die er in Hollywood toe doen. Financiers trekken onmiddellijk hun checkboek als hij heeft toegezegd dat hij aan een film meewerkt. Bioscoopexploitanten reserveren de premi\u00e8redatum voordat er een meter celluloid door de camera is gegaan. Vorige week kwam Mission Impossible in Nederlandse in roulatie, de eerste film waarbij Cruise het als zijn eigen producent geheel zelf voor het zeggen had. Critici hebben inmiddels die titel smalend geparafraseerd tot Mission Implausible. Zelfs degenen die zich in het verleden welwillend hebben uitgelaten over de ster, noemden zijn acteren eendimensionaal. Maar de film brak in vrijwel elk land waar hij uitkwam recetterecords en is inmiddels een must-see.<\/p>\n

In het jaar van zijn acteursdebuut, 1981, speelde Cruise in drie films: Endless Love, Taps en The Outsiders. In dezelfde films acteerden generatiegenoten als James Spader, Timothy Hutton, Sean Penn, C. Thomas Howell, Matt Dillon, Ralph Macchio, Patrick Swayze, Rob Lowe en Emilio Estevez, die zonder uitzondering hoger op de rolverdeling waren vermeld en prominentere rollen hadden. Ook die collega’s hebben sindsdien carri\u00e8re gemaakt en – soms zeer kortstondige – succespieken bereikt. Een aantal van hen is getalenteerder, veelzijdiger en charismatischer dan Cruise. Zelfs van de minder begaafden kan niet worden gezegd dat ze het slechter deden dan hij, maar in 1996 ligt iedereen op de hitparade van de commerci\u00eble filmstatus honderden plaatsen op hem achter.<\/p>\n

Destijds was hij niet alleen de jongste van de nieuwe lichting, maar ook de enige zonder eerdere ervaring: geen toneelschool, workshops, figuratie of soaprolletjes of acterende ouders die hem jong de ins en outs van het vak hadden bijgebracht. Hij had alleen op de middelbare school aan twee musicals meegewerkt. Daarvoor had hij een jaar op het seminarie gezeten – een kortstondige roeping om franciscaan te worden – en een loopbaan als beroepsatleet overwogen, die na een ernstige blessure niet langer haalbaar leek. Als kind van gescheiden ouders was hij vanaf zijn tiende ‘de man in huis’ geweest die vrienden van zijn oudere zusjes bestraffend had gemaand tot correcter gedrag. Alle kinderen hadden erfelijk last van dyslexie. Een handicap die niet alleen zijn studieresultaten nadelig be\u00efnvloedde maar een nog ernstiger barri\u00e8re bleek toen hij als schoolverlater naar New York vertrok om acteur te worden. Bij audities werd hij dan ook voor alles afgewezen. Na baantjes als loopjongen of ober besloot hij om zijn geluk dan maar te proberen in Hollywood.<\/p>\n

Opera- en toneelregisseur Franco Zeffirelli was geschoold in het naoorlogse neorealisme. Daaraan had hij bij zijn filmwerk een voorkeur overgehouden voor ongetrainde, gezeglijke amateurspelers als kneedbaar ruw materiaal. Soms met succesvol resultaat, al bouwde geen van zijn ontdekkingen later een duurzame carri\u00e8re op. Met zijn ontdekking voor de hoofdrol in Endless Love sloeg hij de plank danig mis. Hoewel de camera de fysieke kwaliteiten van de Martin Hewitt omstandig celebreerde, was het publiek op eenderde van de film volledig op hem uitgekeken. Achteraf is Zeffirelli de beoordelingsfout verweten dat hij de rol van Hewitt niet aan Tom Cruise had gegeven. Als malafide maatje van de held speelde hij zeker niet beter, maar dat optreden was te zeer bijzaak om erg te storen. Of bezielder acteren Endless Love had behoed voor een plaats bij de ‘slechtste films aller tijden’ is maar de vraag.<\/p>\n

Bij zijn volgende film Taps had Cruise meer geluk. Hij was aanvankelijk gecast in een minieme bijrol zonder tekst. Twee weken na het begin van de opnamen viel de acteur uit die een spectaculair fanatieke cadet zou spelen. Cruise viel voor hem in. Hij bloeide zo op in de extra aandacht dat hij dagelijks op de set verscheen met suggesties voor scenariowijzigingen. Reden voor spot door zijn geroutineerder collega’s Hutton en Penn, maar ze namen hem toch onder hun hoede en brachten hem de eerste kneepjes bij van filmtechniek en carri\u00e8rebeleid. Na Taps leek de veel kleinere rol in The Outsiders een stap terug, maar hij speelde wel onder regie van Francis Coppola. Coppola balanceerde in die tijd op de rand van een bankroet. The Outsiders was een poging om met een economisch bescheiden film het grote publiek van adolescenten te winnen, door kritiek- en humorloos in te spelen op hun narcisme en spleen.<\/p>\n

De volgende film ging opnieuw over een groepje pubers, ditmaal met Cruise als de meest prominente, die met vrienden lapt voor een wild weekend in Tijuana. Onderweg nemen ze een ongelukkig getrouwde vrouw onder hun hoede. Tijdens de opnamen en de montage werd de film onderwerp van conflicten tussen regisseur en producenten. Dat leidde tot een resultaat waaraan niemand zijn naam wilde verbinden. De film kwam met een vertraging van jaren onopgemerkt in de bioscoop. Ook de uitbreng van The Outsiders liet op zich wachten, omdat Coppola nog een verwante (maar interessantere) film had gemaakt – Rumble Fish – die hij simultaan in premi\u00e8re wilde brengen. Die premi\u00e8re werd begeleid met een promotie van de vele nieuwe sterren die zouden worden gelanceerd. Die prognose kwam voorlopig alleen uit voor Matt Dillon, maar had wel tot gevolg dat Cruise werd benaderd door het machtige impresiariaat Creative Artists. Daar viel hij onder persoonlijke verantwoordelijkheid van Paula Wagner, gemankeerd actrice en toneelschrijfster. Als twintigjarige met beperkte ervaring verbaasde hij haar door zijn richtlijn te dicteren: alleen grote rollen bij gevestigde regisseurs, geen bijrollen of B-films meer om maar bezig te blijven of geld te verdienen.<\/p>\n

Het gevolg was dat hij brodeloos raakte. In die periode werd hij economisch opgevangen door de vader van zijn maatje Emilio Estevez – Martin Sheen – en hij mocht inwonen in de vrijgezellenflat die Timothy Hutton en Sean Penn deelden. Zo hoorde hij van een filmkomedie die Hutton had afgewezen, omdat hij andere en betere aanbiedingen had: Risky Business. De debuterende regisseur-schrijver Paul Brickman was weliswaar geen gevestigde naam en zijn script leek een variant op Losin’ It. Tijdelijk van ouderlijk gezag bevrijde tiener verliest maagdelijkheid aan een hoertje aan huis, onttrekt haar aan haar louche pooier en transformeert met haar de gezinswoning tot een bordeel voor school- en buurtvrienden. De film onderscheidde zich van talloze andere ranzige initiatiekluchten door cynisch-satirische accenten. En door de aanwezigheid van de ongemeen fraaie debutante Rebecca de Mornay, die zich ook nog als een zelfverzekerde actrice ontpopte. Naast haar impact suggereerde Cruise in niets dat zijn rol niet door onverschillig wie van zijn generatiegenoten had kunnen worden vertolkt. Maar de film was een boven verwachting fikse bioscoophit, met als bonus dat de Ray Van-zonnebril die hij voor de camera had gedragen werd gelanceerd als ‘lijn van het jaar’. Advertentie- en etalagefoto’s droegen eraan bij dat in ieder geval zijn gezicht bekend werd. Hij had ook de eerste – en tot nu toe enige – erotische sc\u00e8ne van zijn loopbaan. Videoclipvormgeving en hitsige muziek verhulden dat er weinig vonken sprongen tussen het liefdespaar. Althans in beeld, buiten bereik van de camera werd de romance nog een tijd geprolongeerd.<\/p>\n

In All the Right Moves, als high-schoolrugbyspeler die het beter weet dan zijn strenge coach, weigerde hij een sc\u00e8ne te spelen waarin filmvriendin Lea Thompson haar bloesje uittrok. Het lukte hem inderdaad om de voor jongerenfilms verplichte sekssc\u00e8ne te laten schrappen. Dat bewijst dat hij op zijn eenentwintigste bijna tot de eredivisie was doorgestoten. Bijna, want er was weinig belangstelling voor het resultaat. Dat leek erop te duiden dat het succes van Risky Business meer dat van de film zelf was geweest dan dat van de hoofdrol. Ook Paul Newman, die een semi-autobiografische film over een vader-zoonrelatie ging regisseren, was niet overtuigd. Hij vond de screentest van Cruise te vlak. De rol van junior ging naar Robby Benson die al jaren sensitieve filmjongeren speelde, maar blijkens de verveelde reacties op Harry and Son net \u00e9\u00e9n keer te vaak. Later kon Newman tegen Cruise de grap maken: joch, door jou af te wijzen heb ik je carri\u00e8re gered.<\/p>\n

De jonge ster had dan onomwonden zijn carri\u00e8restrategie geformuleerd, hij moest zich toch beraden op de praktijk. ‘Ik ging aandachtig mensen bestuderen die minder succes hadden dan ze verdienden en vroeg me af: wie hebben ze om zich heen, voldoende mensen die hun echt het beste gunnen? Ik merkte dat er vrijwel altijd een persoon was die er belang bij had dat ze niet slaagden.’ Dat streven om negatieve inmenging uit te bannen bracht hem op de weg naar de Church of Scientology, die hem ook een remedie tegen zijn hinderlijke dyslexie garandeerde. Al sinds 1955 had oprichter L. Ron Hubbard agressief geprobeerd om filmgrootheden voor zijn religie te winnen en vat te krijgen op Hollywood, maar pas decennia later slaagde hij daarin. Na John Travolta en Karen Black werd nu Tom Cruise trots gepresenteerd als succesvol boegbeeld. Totdat die publiciteit hinderlijke consequenties bleek te hebben: gezinnen die door de kerk van hun kinderen waren gescheiden deden vergeefs een beroep op zijn bemiddeling en brachten zijn weigering in de media. Sindsdien is Scientology een non-item in zijn interviews – ‘het is on-Amerikaans om over je godsdienst te praten’ – en wordt journalistiek onderzoek naar de aard van zijn betrokkenheid bij Scientology de pas afgesneden door een bataljon advocaten. Toch bleef niet geheim dat Hubbard’s kroonprins David Miscavige zijn naaste vriend is en adviserende bezoeker op zijn sets. En dat Cruise bij zijn films duur betaald gebruik eist van Scientology’s technische vindingen. Er waren meer beslissende ontmoetingen met Scientolgy-aanhangers: actrice Mimi Rogers met wie hij trouwde en producent Don Simpson die hem de hoofdrol zou geven in Top Gun.<\/p>\n

Onder jonge acteurs was het scenario van Top Gun een veelbesproken item. Spelen in een spectaculaire big-budgetproductie met grootscheepse promotie leek een beslissende impuls voor hun succes. Maar konden ze zich ide\u00ebel verenigen met de militaristische propagandastrekking? Er waren er nogal wat die inderdaad weigerden op principi\u00eble gronden. Anderen gingen bij Cruise te rade. Hij reageerde verbaasd: wat konden toch hun bedenkingen zijn tegen alleen ‘een spannende avonturenfilm’. Ondertussen ging hij zich uitvoerig ori\u00ebnteren op de Naval Fighter Weapons School waar de film verondersteld werd te spelen. Hij eiste daarna dat ook de weinige scenario-elementen die de luchtmachtopleiding ironiseerden, werden geschrapt. Het resultaat was dat er in dramatische zin nauwelijks een scenario overbleef. Wat rivaliteiten en ongevallen van bijrolacteurs als adempauzes van twee uur oefengevechten in de lucht. Met als enige strekking: Tom Cruise is de beste en blijft de beste. Het werd het grootste succes van 1986, geheel op maat van het patriottistisch revisionisme na de Vietnam-kater van het vorige decennium. Rechtse politici gingen in speeches populistisch refereren aan Top Gun. Tijdens de roulatie van de film werden de aanmeldingen voor de opleiding tot beroepsmilitair opeens meer dan verdubbeld.<\/p>\n

Anders dan Sylvester Stallone werd Tom Cruise met deze stoere-jongensfilm ook een meisjesidool. Met verbazing las en hoorde ik allerlei vrouwen verzaligd refereren aan zijn ‘megawatt smile’. Dat hij vaak grijnsde was me niet ontgaan. Dat deed hij op elk moment dat hij kennelijk geen andere reactie kon bedenken. Maar die brede lach leek mij uiterst weerstaanbaar. Er was wel iets raars mee, dat aan het licht werd gebracht door bestudering van portretfoto’s: in plaats van vier heeft hij maar drie voortanden. In combinatie met een prominente neus en een licht wijkende kaaklijn geeft hem dat enigszins het aanzien van een knaagdier. Er zijn dan ook vrijwel geen foto’s en profile van hem in omloop. Zijn getekend profiel op de affiche van Mission Impossible is op de onvoordelige punten flatteus gecorrigeerd.<\/p>\n

Tom Cruise had het gemaakt en met \u00e9\u00e9n film alle generatiegenoten ver achter zich gelaten. Die status moest worden geconsolideerd en dat heeft hij gedaan met opmerkelijk inzicht in eigen mogelijkheden en beperkingen. Hij had inmiddels een vast imago: de op voorhand gegarandeerde winnaar, wiens branie onderweg wat lichte blutsen oploopt, maar die altijd triomferend uit de strijd komt. Maar dat biedt weinig inherente dramatische spanning. Ook al omdat hij als acteur met competente routine de verlangde handelingen uitvoert, maar nooit m\u00e9\u00e9r suggereert dan dat. Er is het adagium dat de filmcamera in staat is om gedachten te fotograferen, maar Tom Cruise is ook in close-up tabula rasa. Afgezien dan van de smile die hij geleidelijk meer onder controle leerde houden. Op deze blanco facade moeten plaatsvervangend reacties worden geprojecteerd door begaafdere, oudere tegenspelers die zorgen voor de feitelijke dramatiek in de film. Wie de lijn van een verhaal probeert te volgen door zich te concentreren op door Cruise gespeelde personages zal merken dat de films wat hem betreft voortdurend pas op de plaats maken. De spanningsboog in The Color of Money kwam dan ook van Paul Newman als veteraan-biljarter. In Cocktail van Bryan Brown als alcoholistische barkeeper. In Rain Man zorgde Dustin Hoffman als geniale autist ervoor. In Days of Thunder kwam de spanningsboog van Robert Duvall als chef van een coureursequipe. In A Few Good Man van Jack Nicholson als fanatieke ijzervreter. En in The Firm van Gene Hackman als advocaat met gewetensnood over levenslange corruptie.<\/p>\n

Daarmee zou Tom Cruise dus de ideale ‘aangever’ zijn. Alleen is hij niet in staat of is hij te monomaan voor reactief acteren. Hij zit altijd gevangen in zijn eigen vacu\u00fcm.<\/p>\n

Born on the Fourth of July leek w\u00e9l een verrassende antitypecast, zeker in het licht van het Top Gun -imago: een invalide Vietnam-veteraan wordt militant pacifist. Alleen kreeg Cruise deze rol pas nadat jaren daarvoor Al Pacino en vervolgens Sean Penn en Nicolas Cage hem hadden geweigerd. Dat deden ze niet om het onderwerp, maar omdat ze kortsluiting vreesden met de driftige schrijver-regisseur Oliver Stone. Stone is altijd een filmer geweest die meer afging op het uiterlijke effect dan op introspectie, het is dus de vraag of een andere acteur wel kans had gezien om de innerlijke omwenteling van het personage genuanceerd waar te maken. Bij Tom Cruise werd dit proces alleen duidelijk door zijn uiterlijk, hij werd magerder, zijn haar werd langer en hij liet zijn baard staan. Ongetwijfeld heeft hij daar zelf moeite voor moeten doen, maar zijn grimeur waarschijnlijk nog meer.<\/p>\n

Er was ditmaal geen tweede hoofdrol om de dramatische last te torsen, maar door de episodische scenario-opbouw kon Stone wel per afzonderlijke sc\u00e8nereeks wisselende tegenspelers introduceren om die taak op zich te nemen. De aanvankelijke verloedering van de ontgoochelde rolstoelzitter werd op deze manier geprojecteerd op een andere oorlogsinvalide, wiens verbittering door Willem Dafoe zo breeduit werd geacteerd dat bijna niet meer opviel dat Tom Cruise in die sc\u00e8nes niet anders deed dan ook in beeld zijn.<\/p>\n

Is er dan niets waarin Tom Cruise excelleert?<\/p>\n

Jawel. Hij is motorisch heel goed. Hij weet overtuigend de schijn te wekken dat elke vorm van lichamelijke actie hem moeiteloos afgaat. In het begin van Fourth of July is hij volkomen vanzelfsprekend een jongehonderige puber. Dat is minder makkelijk dan het lijkt. Want jeugdige acteurs lijken bij dergelijke stappen terug in leeftijd bang voor aanstellerij en nemen daardoor al gauw te veel gas terug of zetten juist extra aan. Cruise’ introductiesc\u00e8nes geven retrospectief meer pathetiek aan de latere aftakeling dan hij op die momenten zelf weet waar te maken. In de latere sc\u00e8nes werkt zijn souplesse averechts. De pijnlijke en moeizame revalidatie van de invalide blijft ondanks de schokeffecten waarmee Stone de sc\u00e8nes lardeert ongeloofwaardig. Het lijkt wel alsof Cruise bezig is met een training in de fitness club.<\/p>\n

In The Firm is het in theorie acceptabel dat een jonge jurist – een studiehoofd die vooral aan zijn bureau lijkt gekluisterd – kan worden opgejaagd door een oude gangster. In beelden is het moeilijker te geloven. Cruise ziet er vooral uit als een hardloper. De achtervolging overtuigt dan ook geen moment en is zeker niet erg bedreigend.<\/p>\n

Cruise meest wezenlijke talent is het promoten van zichzelf. Enerzijds werd hem dat makkelijk gemaakt. Sterren als Newman, Hoffman en Nicholson hadden een fase in hun leven en loopbaan bereikt dat ze allang blij waren dat ze zich konden onttrekken aan de slijtageslag van de publicitaire filmbegeleiding: het premi\u00e8rebezoek, de interviews, talkshows en persconferenties. Ze lieten dat klusje graag over aan hun jongere collega. Wie dus de films niet zelf zag, kon hierdoor al snel de indruk krijgen dat Cruise de enige echte ster was, die meespeelde. Die suggestie werd nog een versterkt in de uitbreng van de films zelf. Gene Hackman speelde in The Firm de tweede hoofdrol. Maar toen hij vernam dat Cruise contractueel had bedongen dat alleen zijn naam en beeltenis prominent op de affiche zouden komen en hij genoegen diende te nemen met vermelding in kleine letters als belangrijke bijrol, weigerde hij iedere vermelding. Hackmans naam mocht zelfs niet worden opgenomen in de creditlijst van de film.<\/p>\n

In Mission Impossible spelen acteurs als Emmanuelle B\u00e9art, Jean R\u00e9no en Vanessa Redgrave die zeker in Europa een aanzienlijke eigen aanhang hebben. Op de posters en in televisiespots voor de film ontbreekt iedere duiding van hun medewerking.<\/p>\n

Filmsterren zijn wel vaker erg gefixeerd op hun ego, al gaan vooral de huidige acteurs hier nogal soepel mee om. Robin Williams, Bruce Willis, Keanu Reeves en Brad Pitt wisselen commerci\u00eble producties af met films waarin ze spelen voor fracties van hun standaardgage. Voor de grap of als vriendendienst acteren ze in een bijrol, zonder dat ze hoeven te worden opgenomen in de creditlijst. Weer anderen trekken als anoniem lid van een popgroep langs obscure jeugdhonken of gaan in een verre uithoek in een klein theatertje klassiek toneel spelen. Maar niet Tom Cruise, die beperkt zich tot jaarlijks hooguit \u00e9\u00e9n megaproductie voor een miljoenengage plus navenant winstpercentage.<\/p>\n

Altijd zal hij daarna in interviews vertellen dat hij keihard heeft gewerkt en dat de opnamen zwaar maar toch fan-tas-tisch waren. Nooit laat hij zich ontvallen dat in het diepst van zijn verlangens er nog een Hamlet sluimert.<\/p>\n

Als een interviewer ook maar even insinueert dat Cruise een over het paard getilde streber is, volgen er meteen veelbetekenende opmerkingen over zijn moeilijke jeugd en het feit dat alle mannen in de familie voor hun vijftigste zijn gestorven. De boodschap van Cruise is duidelijk: hij m\u00f3\u00e9t wel zuinig zijn met zichzelf en haast maken met zijn gestelde doelen.<\/p>\n

Toch kan achter zijn uitspraken een onvervulde hang naar artistiek prestige worden vermoed. Het moet aan hem knagen dat zijn twee relatief minste successen juist die films zijn die uitsluitend steunden op alleen zijn star-appeal. Eerst faalde de coureursfilm Days of Thunder – die was iets te overhaast geconcipieerd als ‘Top Gun op wielen’. Erger voor Cruise was het mislukken van Far and Away, een ambitieuze kostuumfilm over Ierse immigranten die aan het eind van de vorige eeuw hun fortuin zoeken en vinden in Oklahoma. Deze film was niet alleen opgezet als een pioniersdrama, maar vroeg expliciet aandacht als een epische love story. Cruise had hiermee zijn reputatie als romantisch idool moeten vestigen. Het tegendeel gebeurde: de acteur schitterde niet in zijn verondersteld passionele momenten. Terwijl zijn leading lady toch Nicole Kidman was, de tweede Mrs. Cruise. Ondankt haar Barbie-uiterlijk is ze in andere films een pittige en sexy actrice. Er was meer aan te merken op de film, maar dat romantische aspect kreeg extra aandacht. Ook werden nu zijn eerdere wat lusteloze liefdesscenes nog even onder de aandacht gebracht. V\u00f3\u00f3r Far and Away was niemand daarover gevallen omdat die eerdere filmromances nogal achteloos werden gepresenteerd.<\/p>\n

Zijn falen in deze love story zorgde voor een eerste deuk in zijn image als superstar. Want dan m\u00f3\u00e9t je sex-appeal hebben. Maar Cruise zou nog meer te verduren krijgen.<\/p>\n

Cruise had zich altijd heel discreet betoond over zijn priv\u00e9leven. Berichten in de media over zijn eerste huwelijk en scheiding kom je nauwelijks tegen. Ook zijn huwelijk met Kidman die hij bij Days of Thunder leerde kennen kreeg relatief weinig publiciteit.<\/p>\n

Net op het moment van de negatieve reacties op Far and Away besloot zijn ex, Mimi Rogers, dat ze haar carri\u00e8re een extra impuls wilde geven: ze koos voor een fotosessie voor Playboy. Die werd geplaatst bij een interview waarin ook haar beroemde ex ter sprake kwam. Als minnaar was hij weinig opmerkelijk geweest, onthulde Mimi Rogers, in elk geval stond seks niet hoog op zijn prioriteitenlijstje en was hij in wezen toch een franciscaan gebleven. De sneerende opmerkingen konden niet uitblijven: Cruise was niet alleen een slechte minnaar voor de camera’s, in zijn eigen slaapkamer kon hij het dus ook niet. Binnen enkele weken kwam er een rectificatie: Mimi Rogers had dat nooit beweerd, en als ze iets in die richting had gezegd, was dit bedoeld geweest als een grapje. En dat was de interviewer kennelijk even ontgaan.<\/p>\n

Dit leek het begin van een heel nieuwe campagne. Iemand die ook maar iets vaags negatiefs over Tom Cruise had gemeld, liet korte tijd later weten dat hij dat nooit had gezegd en juist het tegendeel bedoelde. Ook al waren de volgende films – A Few Good Men en The Firm – als vanouds succesvol, toch leek er voortdurend iets te moeten worden rechtgezet.<\/p>\n

Dit werkte averechts. Want iedereen werd steeds nieuwsgieriger naar de mogelijk invloed van Scientology op zijn leven. Maar alle vragen in die richting werden afgehouden. Wel werd tot vervelens toe verteld hoe dol het echtpaar toch wel op elkaar was. Het gevolg was gossip: Cruise had alleen maar een papieren huwelijk. Cruise kon hiermee zijn viriele imago beschermen en Kidman werd beloond met een filmcarri\u00e8re. Als ze echt zo hitsig waren als werd voorgegeven, waarom maakten ze dan niet zelf kinderen in plaats van ze te adopteren? Te druk met acteren voor zwangersschapsverlof, repliceerde Kidman. Helemaal geen schande om homo te worden genoemd, want een paar van mijn beste vrienden… liet Cruise weten, ‘maar het doet wel pijn als het waardevolste in mijn leven in twijfel wordt getrokken’.<\/p>\n

Schrijfster Anne Rice heeft een reeks bestsellers geschreven over een onweerstaanbaar mooie vampier, Lestat. Ze claimde, ook al hadden vampiers altijd al iets erotisch, dat zij een nieuwe romantische vampier had ge\u00efntroduceerd.<\/p>\n

Toch was Hollywood altijd een beetje huiverig voor de nauwelijks latent homo-erotische lading van de trendsettende roman Interview with the Vampire geweest. Maar in de jaren negentig kon het boek wel verfilmd worden.<\/p>\n

Rice zou zelf het scenario schrijven als haar voldoende kwaliteitsgaranties werden gegeven. Het mocht geen bloederige griezelfilm worden. En ze wilde inspraak bij de keuze van de acteur die Lestat zou spelen. De Ier Neil Jordan die in The Crying Game zo overtuigend seksuele indentiteitsverwarring had verbeeld, werd gekozen als regisseur met wie de andere rollen werden gecast. Ook werd de begindatum van de opnamen bepaald. Pas in die fase liet de producent tegen Jordan de naam Tom Cruise vallen. Jordan antwoordde zuinig dat hij niet ongenegen was een keer met Cruise te praten. In dat gesprek wist Cruise hem te overtuigen van zijn bereidheid om een totaal andere rol te spelen dan hij gewend was. In ieder opzicht anders, voor het eerst sinds Top Gun was hij niet vanaf het begin betrokken geweest bij de ontwikkeling van de film en had hij het scenario niet naar zijn wensen en voorkeuren kunnen bijsturen. Omdat de andere contracten al getekend waren moest Cruise ook afzien van zijn bij eerdere films ge\u00ebiste monopolie op de affiche. Overigens zeer terecht want Lestat was wel een beslissende rol, maar niet de alomtegenwoordige hoofdrol. Die was voorbehouden aan Lestats onwillige geliefde Louis, een depressieve artistocraat die kiest voor de dood, maar die wordt gedoemd tot eeuwig leven. De helft van de film is Lestat niet in beeld.<\/p>\n

Met deze rol gaat Tom Cruise de grootste uitdaging van zijn carri\u00e8re aan, luidde het persbulletin. Prompt volgde er een reactie van Rice: ‘Cruise is even geschikt voor mijn vampier als Edward G. Robinson was geweest voor Rhett Butler. Het is een affront voor de vele lezers die Lestat in hun hart hebben gesloten. Tom Cruise, bewijs de mensheid een dienst en geef de rol terug!’<\/p>\n

In allerlei interviews kleineerde Rice de ster van ‘haar film’ in steeds venijniger termen. Cruise zelf bewaarde een tactisch stilzwijgen. Tegen zijn gewoonte in eiste hij een closed set waar pers en bezoekers geweerd moesten worden. Ook stelde hij zich niet beschikbaar voor promotieactiviteiten bij het uitbrengen van de film.<\/p>\n

Ondanks de strikte geheimhouding van het opnamenverloop werd het gerucht verspreid dat het helemaal niet boterde tussen Cruise en zijn filmminnaar. Want het leek erop dat Pitt een geduchte concurrent werd die in exact de zelfde juichende termen het publiek werd aangeprezen als een paar jaar eerder met Cruise was gebeurd. Bovendien werd Pitt in grote mate de erotische uitstraling toegekend die Cruise heette te ontberen.<\/p>\n

Kort voor de premi\u00e8re gaf Tom Cruise een interview om te melden dat de homoseksualiteit die iedereen van de film verwachtte een misverstand was: ‘Lestat k\u00e1n niet homoseksueel zijn, want vampiers hebben geen seks, die bijten alleen maar.’ Om dat argument niet te laten ontkrachten zorgde hij ervoor dat een tedere afscheidskus tussen Pitt en Antonio Banderas – een eigen idee van de acteurs – uit de film werd verwijderd, omdat die niet in het scenario had gestaan waarvoor hij had getekend.<\/p>\n

Mogelijk rumoer daarover werd meteen overstemd door een nieuw bulletin van Rice die inmiddels de voltooide film had gezien, ‘bij voorbaat ziek van angst, maar het resultaat heeft mijn stoutste verwachtingen waargemaakt en overtroffen. Tom Cruise is in ieder opzicht de Lestat die ik altijd voor ogen heb gehad en meer dan dat. Dank, dank, dank.’ Er was niemand die deze plotselinge ommezwaai echt serieus nam – productionele pressie of een toegezegd winstaandeel? – maar toch werden de verwachtingen opgevijzeld. De ijdele schrijfster zou zich toch niet belachelijk maken met lyrische loftuitingen als Cruise echt slecht had gespeeld? Brad Pitt deed er nog een schepje bovenop. Hij vond: Tom Cruise een toegewijde en stimulerende collega en een keiharde werker.<\/p>\n

De critici oordeelden anders: Cruise had duidelijk wel zijn best gedaan. Zijn uitbundige motoriek en de smile had hij onderdrukt. Een vermageringskuur, geblondeerde haren en bleke grime deden hem boven verwachting lijken op Rices beschijvingen van Lestat, plateauzolen hadden hem op ooghoogte met Brad Piit gebracht, maar zijn opvatting van superieure decadentie kwam soms angstig in de buurt van een karikaturale Theater van de Lach-nicht en leek vaker op die van een toneelamateur die verdwaald in een stuk van Oscar Wilde zich vertwijfeld afvraagt wat zijn cynische one-liners toch betekenen. Niemand liet na te signaleren dat Banderas in zijn kleine rol als Parijse vampier moeiteloos en met minimale middelen alle kwaliteiten had die Lestat verondersteld werd te hebben. Pitt – hoewel erg twintigste-eeuws door het verleden dolend – werd geprezen om zijn oprechte kwetsbaarheid en emotionaliteit. Genoeg positiefs dus om toch de nieuwsgierigheid te prikkelen: voor het eerst werd een Tom Cruise-film een kassucces ondanks Tom Cruise.<\/p>\n

Weer werd door de media geprobeerd de imagebuilding te relateren aan Scientology. De enige link die viel te leggen was naar Brad Pitt die destijds zijn leven deelde met actrice Juliette Lewis. Zij was door haar vader van jongs af grootgebracht in de leer.<\/p>\n

En nu dus Mission Impossible. Vijf vooraanstaande scenarioschrijvers kwamen en gingen voordat er een script was dat Cruise’ goedkeuring kon wegdragen. De voornaamste opdracht was om de op een viermans spionageteam gebouwde formule van de vroegere televisieserie om te bouwen tot een verhaal met \u00e9\u00e9n hoofdrolspeler, zonder de kijkers van weleer in het harnas te jagen. De oplossing blijkt simpel, na twintig minuten worden de collega’s geliquideerd, dan kan de film, waarin Cruise als solistische held klaarheid en redding mag brengen, pas echt beginnen. Het verhaal is nagenoeg onbegrijpelijk, maar stevent toch op een uiterst voorstelbare ontknoping af: iedereen in de film die niet de Amerikaanse nationaliteit heeft mag met gefundeerd wantrouwen worden bejegend. Vanuit bizarre camerahoeken wordt iedereen, behalve Tom Cruise, opvallend onflatteus gefotografeerd en belicht. Veel sc\u00e8nes lijken geen andere bestaansreden te hebben dan om hem gelegenheid te geven zijn vers gekweekte biceps te showen. Twee spectaculair opgeklopte sc\u00e8nes – het kraken van een streng bewaakte computer, een finale confrontatie in de transatlantische treintunnel – weten de verveling te verdrijven en zijn de enige momenten die later naverteld kunnen worden. Spraakmakend genoeg om de film tot het gebleken succes te maken. De enige die zich niet tot dienstvaardigheid laat temmen is Vanesse Redgrave, in een minieme rol als onduidelijke dubbelspionne. In weinige minuten, met alleen wat zouteloos tekstmateriaal, weet zij met suggestieve intonaties en onbestemde binnenpretjes een sluw en echt gevaarlijk mens te portretteren die van de verdere film een kinderspeeltuin maakt.<\/p>\n

En wat biedt Tom Cruise als tegenspel? De megawatt smile die in een beperkt aantal minuten vaker over het doek flitst dan in al zijn voorafgaande filmografie bij elkaar.<\/p>\n

Ik heb me vergist: Tom Cruise heeft wel iets memorabels. Zijn tanden.<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Als er \u00e9\u00e9n acteur is die succes heeft, is het Tom Cruise wel. Zijn nieuwste film, ‘Mission Impossible’, is nog niet in de bioscoop of alle records worden gebroken. Ook al zijn de kritieken lauw of slecht, de film geldt als een ‘must’. Wat is er zo bijzonder aan deze acteur en zijn filmrollen? Ab van Ieperen ging op onderzoek uit en ontdekte maar weinig redenen voor de roem van de ster.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[2207,253,14,269],"tags":[3211,783],"acf":[],"author_name":"Ab van Ieperen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/127213"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=127213"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/127213\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ab van Ieperen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=127213"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=127213"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=127213"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}