{"id":127189,"date":"1997-03-29T16:28:00","date_gmt":"1997-03-29T14:28:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/liam-neeson-liever-oscar-wilde-dan-macho\/"},"modified":"1997-03-29T16:28:00","modified_gmt":"1997-03-29T14:28:00","slug":"liam-neeson-liever-oscar-wilde-dan-macho","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/liam-neeson-liever-oscar-wilde-dan-macho\/","title":{"rendered":"Liam Neeson, liever Oscar Wilde dan macho"},"content":{"rendered":"
\n

Liam Neeson, ‘the thinking woman’s sex symbol’, speelt Michael Collins in de gelijknamige film over de Ierse vrijheidsstrijder. Tot nu toe was de in Noord-Ierland geboren Neeson vooral bekend door zijn rol in ‘Schindler’s List’ en door zijn vele romances met tegenspeelsters: Helen Mirren, Julia Roberts, Diane Keaton. Een gesprek over Collins, de Amerikaanse roddelbladen en de hetze tegen ‘Michael Collins’ in de Engelse pers. Neeson heeft plannen voor een film over Oscar Wilde, en wantrouwt collega’s die zich te veel verdiepen in historische achtergronden van hun rol. ‘Ik erger me als ik lees hoe andere acteurs eindeloze studies hebben verricht om zich in hun rol in te leven. Volgens mij belazeren ze de boel.’ Liam Neesons imponerende gestalte lijkt gekrompen, zijn gezicht achter het ziekenfondsbrilletje is even grijs als zijn danig gekreukelde pak. Neeson heeft last van een jetlag. Elk antwoord begint hij met het laatste restje energieke volume, om vervolgens weg te zakken tot bijna onhoorbaarheid. Luider klinkt zijn hartgrondige gapen bij wijze van interpunctie na elke volzin.<\/p>\n

Neeson is naar Frankrijk gekomen om zich voor te bereiden op een volgende rol – Jean Valjean in Les mis\u00e9rables – maar ook voor de promotie van Neil Jordans film Michael Collins. Hij speelt de titelrol, de oprichter van de Irish Volunteers, de vrijheidsstrijder die bij de paasrevolte van 1916 en vooral tijdens de Iers-Britse burgeroorlog guerrillatactieken ontwikkelde die later overal in de wereld zouden worden nagevolgd.<\/p>\n

Jordan maakte een imponerende film waarin bombardementen, straatgevechten en aanslagen spectaculair, maar zonder glamour of sensatie zijn gereconstrueerd. Zijn scenario negeert Collins’ reputatie als hitsige rokkenjager en ook de aanvankelijk harmonieuze m\u00e9nage \u00e0 trois met zijn beste kameraad en een (door Julia Roberts innemend gespeelde) oorlogswees, is maar bijzaak. Voor en tijdens de opnamen was de film onderwerp van protest en controverse. Jordans film zou door de verheerlijking van een terrorist niet alleen een gevaar zijn voor het verloop van het vredesoverleg, maar ook kunnen leiden tot navolging en dus nieuwe aanslagen.<\/p>\n

Liam Neeson (44) had een aanzienlijke reputatie als acteur op het Ierse en Engelse toneel, in televisiedrama’s en als bijrolspeler in films als The Bounty en The Mission, toen hij tien jaar geleden zijn geluk beproefde in Hollywood. Daar kreeg hij het etiket ‘the thinking woman’s sex symbol’, en de roddelpers schreef over romances met de meeste van zijn leading ladies – Helen Mirren, Julia Roberts, Diane Keaton, Barbra Streisand. Hij trouwde met weer een andere tegenspeelster, Natasha Richardson, met wie hij op Broadway acteerde in Eugene O’Neills Anna Christie. Ondanks alle aandacht van de roddelpers was Neeson voor Steven Spielberg nog anoniem genoeg voor de hoofdrol in Schindler’s List, de semi-documentaire die zijn reputatie definitief zou vestigen. Daarna volgden Nell met Jodie Foster en zijn eigen echtgenote, Rob Roy , tegenover Jessica Lange, en Before and After met Meryl Streep, als ouders van een delinquente zoon.<\/p>\n

Neil Jordan had Michael Collins meteen na zijn eerste film willen maken, toen al met u in de titelrol. Kon u, toen de film veertien jaar later eindelijk gedraaid werd, eigenlijk nog wel een geloofwaardige twintiger spelen?<\/p>\n

‘Zeg, ik ben nog geen vijfenzeventig… Ik denk dat de hele notie “er jong uit willen zien” pas is begonnen met de rock-en-roll. Voordien kreeg een jongen zodra hij kon lopen een lange broek aan en iedereen werd verondersteld zich zo snel mogelijk volwassen te gaan gedragen. Mensen werden dan ook sneller oud, op foto’s lijkt Michael Collins achter in de veertig. In de film zie je pas bij de eindtitel dat hij op zijn eenendertigste door de Ira is vermoord. Dat komt dan aan als een schok, zoals het in 1922 een schok was omdat de mensen toen beseften hoeveel hij had gedaan in dat korte leven.<\/p>\n

Achteraf denk ik dat het goed is geweest dat we de film n\u00ed\u00e9t hebben gemaakt in 1983. We zijn allebei rijper geworden, hebben meer ervaring gekregen en vooral de laatste jaren successen gehad, waardoor we het zelfvertrouwen hadden om zo’n grootschalige productie aan te kunnen en weerstand te bieden aan alle pressie. Lang v\u00f3\u00f3r Neil hebben anderen soms jarenlang vergeefs getracht films over Collins te maken: John Huston, Robert Redford, Michael Cimino, mensen die gewoonlijk hun zin weten door te drijven. Maar dit was een verhaal dat kennelijk niet verteld mocht worden. Treurig vind ik dat. Aan Schindler’s List heb ik gemerkt hoe belangrijk films kunnen zijn voor beter begrip van de tijd waarin wij leven. Zeker voor Amerikaanse jongeren was de holocaust een vage term die ze nauwelijks interesseerde. Door de weerklank van Spielbergs film zijn de lesprogramma’s op de scholen nu aangepast en uitgebreid. Ik weet niet of met Michael Collins ook zo’n effect mogelijk is, maar het is wel nodig. Ik ben zelf geboren en opgegroeid in Noord-Ierland, maar ook daar was de onafhankelijkheidsbeweging niet meer dan een alinea in de geschiedenisboeken.<\/p>\n

Michael Collins is een historische film, geen politieke. De Ierse kwestie is dermate complex dat ik onmogelijk partij zou kunnen kiezen. In het verleden heb ik steeds films geweigerd waarin mijn rol een stellingname zou betekenen in dat onderwerp. Ik heb ooit een Ira-lid gespeeld in Prayer for the Dying, maar de Amerikaanse producent ging met de montage knoeien en liet er sc\u00e8nes bij draaien, waardoor de strekking werd veranderd en alles platvloerse pulp werd die niets van doen had met de Ierse realiteit. Met Jordan had ik in elk geval de zekerheid dat zoiets niet weer zou gebeuren.<\/p>\n

Collins was een soldaat die vond dat geweld in de gegeven omstandigheden gerechtvaardigd en noodzakelijk was. Daarmee kun je het eens zijn of niet, het is een opvatting die in elk geval begrijpelijk is. Hij heeft guerrillatechnieken ontwikkeld, waarvoor Lloyd George en Churchill openlijk respect hebben uitgesproken en die later zijn overgenomen door Mao Tse-toeng, maar hij was geen terrorist in de betekenis die we daar tegenwoordig aan geven.’<\/p>\n

Van een afstand bekeken was de hetze tegen de film in de Engelse pers merkwaardig, omdat de protesterende journalisten nauwelijks iets van Collins leken af te weten.<\/p>\n

‘Ik denk niet dat ze zich in de feiten hebben verdiept. Maar zelfs in Ierland is Collins niet zo algemeen bekend als het nu misschien lijkt. In de geschiedenisboeken werd hij jarenlang niet vermeld of afgedaan als een gewone crimineel. Zolang Eamon de Valera aan de macht was, eerst als eerste minister en later als president van de Ierse republiek, heeft hij Collins goeddeels uit de geschiedschrijving gecensureerd. Collins leefde wel voort in verhalen die Ieren elkaar van generatie op generatie doorvertelden. Toen er een monument voor Collins zou worden opgericht, legde de Valera restricties op aan de hoogte van het beeld – ook in letterlijk zin mocht Collins niet te groot worden gemaakt – en bij de onthulling mocht maar \u00e9\u00e9n familielid van Collins aanwezig zijn. Vlak voor zijn dood heeft de Valera toegegeven dat de geschiedenis uiteindelijk Collins’ grote belang zou onderkennen en dat die erkenning deels ten koste zou gaan van de Valera’s eigen reputatie.’<\/p>\n

In Jordans film wordt de Valera gespeeld door de Britse acteur Alan Rickman.<\/p>\n

‘In feite w\u00e1s de Valera een soort buitenlander, van Spaans-Amerikaanse afkomst. Het leek belangrijk om voor zijn rol geen Ierse acteur te nemen, maar iemand met de uitstraling van een outsider. Alan Rickman is een erg goede acteur die op het doek enorme intelligentie suggereert zonder dat hij daarvoor iets hoeft te doen of te zeggen. Een bijzondere kwaliteit die maar weinig acteurs hebben. Ik niet, in elk geval. Op zijn eerste draaidag, eigenlijk veel te vroeg dus, en voordat hij zich zijn rol eigen had kunnen maken, moest Alan de grote speech van de Valera doen, die heeft geleid tot de burgeroorlog. Voor zesduizend Ierse figuranten – die wisten dat hij een Engelsman was – moest hij in het Iers historische woorden spreken die velen van zijn gehoor letterlijk kenden. Hij deed het fantastisch, had zich de motoriek en de dictie van de Valera helemaal eigen gemaakt, waardoor alle figuranten spontaan precies reageerden zoals de bedoeling was. Maar na afloop bleek dat hij peentjes had staan zweten op het podium, hij was ervan overtuigd geweest dat hij zou worden weggehoond of gelyncht. Toen is hij alsnog heel erg kwaad geworden op Neil Jordan.’ Grinnikend: ‘Let wel: na afloop, toen het boven verwachting goed was gegaan, van tevoren heeft hij zich nooit beklaagd.’<\/p>\n

In zijn gepubliceerde Film Diary schrijft Jordan over zijn audities van Amerikaanse acteurs voor de rol van Collins’ vriend Harry Boland. Hij was verrast over de kwaliteit van die acteurs en over hoe weinig kansen Hollywood hun geeft. U hebt in Hollywood ook heel wat rollen gespeeld onder het niveau van uw Europese werk.<\/p>\n

‘Hollywood is nu eenmaal de hoofdstad van de Engelstalige cinema. Ik had in Belfast, Dublin en Londen al veel toneel gedaan en wat filmrollen. Ik besloot dat ik dat ook zo goed mogelijk onder de knie wilde krijgen: acteren voor een camera. Maar in het midden van de jaren tachtig werd er in Engeland nauwelijks gefilmd, eigenlijk werden er voornamelijk Amerikaanse televisiefilms gedraaid waarin ik regelmatig kon meespelen. Dus dacht ik: laat ik mijn geluk beproeven in Los Angeles, ze hebben daar misschien rollen van me gezien, misschien maak ik een kansje. Om de een of andere reden waren mijn beste theaterrollen ook altijd in Amerikaanse stukken: Of Mice and Men, Streamers, One Flew over the Cuckoo’s Nest. Ik voelde me niet aangetrokken tot de American Way of Life, ik dacht al helemaal niet aan rijkdom of roem, ik wilde alleen zo goed mogelijk leren filmspelen. Ik had geen gezin te onderhouden en net genoeg geld om het er twee maanden uit te zingen, waarin ik gewoon bij mensen aanklopte of ze soms een rolletje hadden. Ik heb geluk gehad, ik kreeg meteen werk in een aflevering van Miami Vice.<\/p>\n

Ik zal niet beweren dat de eerste Hollywood-rollen allemaal even goed of interessant waren, maar ik kon continu werken en ervaring opdoen. De kunst afkijken van begaafde en geroutineerde tegenspelers. In die fase is het niet zo erg als je speelt in eh… minder goede films, zolang je zelf maar je best blijft doen. Het publiek is een flop snel vergeten, tenslotte is het die niet eens komen bekijken, maar de mensen in de industrie zien \u00e1lles. Dus als ik niet in films als The Dead Pool of Next of Kin had gespeeld, waarover in Engeland smalend werd gezegd: hier was je zo’n goede acteur – zoiets hoor je pas als je weg bent – jij bent wel afgezakt, zeg… was ik nooit gevraagd door Steven Spielberg of Woody Allen. Dan zouden ze niet hebben geweten wie ik was.’<\/p>\n

U werd voer voor de roddelpers. Dat was u ook niet gewend. ‘Ze zeggen dat ik niet mag mopperen, er zijn nooit aperte leugens over me gepubliceerd. Als ik een ander beroep had gehad, zou niemand het opmerkelijk vinden dat ik verliefd werd op vrouwen die ik leerde kennen op mijn vakgebied. Die kom je het vaakste tegen, je hebt dezelfde ervaring en interesses. Ik hou van vrouwen, ik ben niet iemand voor mannenvriendschappen, van kerels weet ik meteen alles wat ze me kunnen melden, maar vrouwen blijven verrassen en intrigeren. Maar als ik verliefd werd op een collega, dan was dat groot nieuws voor de roddelpers. En nog steeds wordt dat opgerakeld en opgeblazen, ook nu mijn situatie anders is, nu ik getrouwd ben en kinderen heb. Zou jij het leuk vinden als de lijst van al je vriendinnen over de afgelopen twintig jaar werd gepubliceerd? Het is nu tien jaar geleden dat ik iets met Julia Roberts heb gehad, voor ons een afgesloten hoofdstuk, maar niet voor de tabloids. Voor Michael Collins bleek die vriendschap een voordeel, omdat we vertrouwdheid konden suggereren die boven de scenariogegevens uit steeg.’<\/p>\n

Kunt u zich een relatie indenken met iemand die geen actrice is?<\/p>\n

‘Het komt voor en dat gaat soms nog goed ook, maar zelf kan ik me daar weinig bij voorstellen. Misschien is het een gezonde relativering als je thuis kunt komen bij iemand die zegt: maak je niet zo druk over die rol, het is maar fictie en over een paar maanden is er weer een andere rol. Dat kan wel waar zijn, maar zolang je bezig bent met een rol voelt hij echt als van levensbelang. Zeker nu ik in Amerikaanse films speel, heb ik vaak rollen die buiten mijn waarneming of ervaring vallen, waarvoor ik een ander dialect of taalritme moet leren. Dat is juist interessant, zo ontstijg je aan je eigen beperkingen. Maar het vereist veel werk, dat in je kop ook doorgaat als je je tanden poetst of zit te eten. Als je een partner hebt die zegt: h\u00e9, ik ben er \u00f3\u00f3k nog, het lijkt wel of dat papieren personage belangrijker voor jou is dan ik, dan heeft ze groot gelijk, maar daarmee worden je gedachten nog niet stop gezet of op een ander spoor gebracht. Iemand die het uit eigen ervaring kent, kan je dan tot steun zijn of bij zichzelf denken: ik moet hem even met rust laten.<\/p>\n

Het is vooral de buitenwacht die de relatie tussen acteurs kan compliceren. Natasha is een uitzonderlijke actrice, in het theater heeft ze een status waaraan ik niet kan tippen, van musicals tot Shakespeare kan ze alles even goed. Maar in films is ze nog niet werkelijk doorgebroken, terwijl ze toch mooie rollen heeft gedaan. Eigenlijk weet iedereen dus hoe begaafd ze is, maar als \u00edk dat zeg, wordt het niet serieus genomen, gedacht: ja, ja. Hij wil zijn vrouw pousseren. Ik kreeg het scenario van Nell toegestuurd. Omdat Natasha Jodie Foster kende, die nog onder regie van haar vader had gespeeld, had zij dat script eerder gelezen dan ik. Ze zei: ik weet niet of jij Lowell wilt spelen, maar \u00edk zou graag de rol van Olsen doen. Niet zozeer Jodie, maar alle anderen reageerden toen heel afwijzend: denk niet dat wij overstag gaan voor koppelverkoop. Dat was nogal krenkend, alsof Natasha geen enkele staat van dienst had, al heeft ze de rol toch gekregen.’<\/p>\n

Enige jaren geleden werd aangekondigd dat u in de filmbiografie van Oscar Wilde zou gaan spelen. Gaat dat ooit nog gebeuren?<\/p>\n

‘Binnen enkele jaren ga ik die beslist maken. Er is nu net een film opgenomen door Brian Gilbert met Stephen Fry als Oscar Wilde, maar dat leven is interessant genoeg geweest voor meer dan \u00e9\u00e9n film. Ze hebben gezegd: je speelt altijd macho’s, hoe kun jij een geloofwaardige homoseksueel zijn? Dat is geen punt van overweging, misschien ben ik dan fors uit de kluiten gewassen, maar ik voel me absoluut geen macho. Dat soort rollen staat even ver van me af als een homo, misschien wel verder. De uitdaging is dat Wilde zo’n verbaal personage is, ook op het toneel heb ik voornamelijk rollen gespeeld van vooral daden en weinig woorden, terwijl bij hem de bons mots voortdurend spontaan over de lippen moeten rollen.’<\/p>\n

Terug naar Michael Collins. De film slaat de periode over dat Collins als onderhandelaar naar Londen werd gezonden en zich daar moest schikken in de opsplitsing van Ierland, ontdekte dat zijn medestanders dat van tevoren hebben geweten maar niet zelf de brenger van dat slechte nieuws wilden zijn. Jordan stelt dat die episode een film op zichzelf zou vergen en dat hij zich wilde concentreren op wat er in Ierland gebeurt. Maar u wordt als acteur extra belast, omdat u de barsten in Collins’ idealisme – zijn gevoel misbruikt te zijn – moet suggereren zonder sc\u00e8nes die dat motiveren.<\/p>\n

‘Dat was geen kwestie van tijdsduur, maar van te weinig geld. De film was een immense onderneming, maar met een budget dat gelijk was aan het bedrag dat sommige Hollywood-sterren nu alleen voor hun eigen rol krijgen. Ik heb me daar veel zorgen over gemaakt, steeds gezegd: we hebben toch minstens \u00e9\u00e9n sc\u00e8ne in Londen nodig. Neil heeft toen ook inderdaad een Londense sc\u00e8ne geschreven, maar daar bleek toch onvoldoende budget voor. Dus moesten we volstaan met een commentaar dat uitlegt wat er in die maanden is gebeurd. Zelf had ik ook graag nog wat laten zien van Collins’ eerdere leven. Zijn geboortestreek is zwaar getroffen geweest door de hongersnood. Voor mij ligt daar de sleutel: zijn besef dat je met sombere of sterke bierverhalen in de pub – waarop alle Ieren zo dol zijn – niet verder kwam en dat je de Britten moet bestrijden met hun eigen middelen.’<\/p>\n

Zulk onderzoek naar feiten en achtergronden doet u dat in overleg met de regisseur, of gaat u zelf speuren?<\/p>\n

‘Mijn huiswerk doe ik altijd alleen. De regisseur heeft voor het begin van de opname genoeg aan zijn hoofd, daarmee moet je hem niet lastig vallen. Ik wil dat ook niet mythologiseren, als ik lees hoe andere acteurs eindeloze studies hebben verricht om zich in hun rol in te leven, ergert me dat. Volgens mij belazeren ze de kluit, want volledige inleving is onmogelijk. En de research die je voor een rol moet doen, is eigenlijk tamelijk beperkt. Michael Collins is geen historische documentaire, maar een dramatische speelfilm. Bepaalde sc\u00e8nes met Harry Boland hebben in werkelijkheid nooit plaatsgevonden, een reeks historische personages is voor de film gecombineerd tot \u00e9\u00e9n rol. Als je in het beperkte tijdsbestek van een film zo’n complex verhaal wilt vertellen, moet je personages of feiten wel weglaten of comprimeren, want het publiek zou ze onmogelijk uit elkaar kunnen houden. Maar al zijn we misschien afgeweken van de feiten, de waarheid is geen geweld aangedaan. In grote lijnen is dit een uiterst accurate film. Voor een acteur is het belangrijker om het scenario zo goed mogelijk recht te doen dan om allerlei gegevens op te graven die toch geen plaats in de film kunnen vinden.<\/p>\n

We hadden in dit geval wel twee weken repetities vooraf. Dat was prettig, er komen in de film veel personages voor over wie in de dialoog wordt gesproken, die de gebeurtenissen be\u00efnvloeden, maar door de moza\u00efekopbouw lang niet allemaal sc\u00e8nes samen hebben. Doordat je in het repetitielokaal de vertolkers van die rollen zag en bezig zag, wist je over wie je het had als ze ter sprake kwamen. Er is toen ook het een en ander veranderd, kleine details. Omdat we de dialogen nog niet uit het hoofd kenden, improviseerden we de strekking. Neil zat erbij met een schrijfblok en riep dan: dat houden we erin, of: wil je dit nooit meer doen! Daarom wil ik ook altijd rushes zien. Als acteur mis ik totaalzicht, kan ik de stijl van de film niet beoordelen, omdat ik er zelf midden in zit. Wat ik dan op het doek zie, is altijd anders dan mijn eigen voorstelling. Dat is soms lastig, want ook als het tegenvalt, kun je die sc\u00e8nes meestal niet overdoen – dat gebeurt eigenlijk alleen bij Woody Allen – en heb je ondanks jezelf de toonzetting van de rol bepaald. Die moet je dan tegelijk zien vast te houden \u00e9n te verbeteren.<\/p>\n

Maar dat hangt ook heel erg af van de film. Bij Schindler’s List was ik me zeer bewust van het risico van te veel feitenkennis, over Schindlers leven en over de vernietigingskampen, omdat ik mijn rol dan misschien te veel vanuit een hedendaags perspectief was gaan benaderen. Als ik me erg had verdiept in alle heldendaden die Schindler later zou verrichten, dan had ik hem misschien vanaf de eerste sc\u00e8ne al gespeeld als voorbeeldige held, terwijl hij toen nog een opportunistische zakenman was. Het was een vreemde, nederig stemmende ervaring: iedereen die aan de film werkte, leek meer te weten van de man die ik belichaamde dan ikzelf. En ik moest me van al hun informatie afsluiten om Schindler zo onbevangen mogelijk te kunnen spelen. Pas n\u00e1 de premi\u00e8re ben ik boeken over de volkerenmoord gaan lezen, ben ik begonnen met een studie waaraan ik nog steeds bezig ben.’<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Liam Neeson, ‘the thinking woman’s sex symbol’, speelt Michael Collins in de gelijknamige film over de Ierse vrijheidsstrijder.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[2207,253,9,269],"tags":[3205,783],"acf":[],"author_name":"Ab van Ieperen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/127189"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=127189"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/127189\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ab van Ieperen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=127189"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=127189"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=127189"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}