{"id":127129,"date":"1998-04-18T15:57:00","date_gmt":"1998-04-18T13:57:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/tsai-ming-liang-doorbreekt-de-onverschilligheid\/"},"modified":"1998-04-18T15:57:00","modified_gmt":"1998-04-18T13:57:00","slug":"tsai-ming-liang-doorbreekt-de-onverschilligheid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/tsai-ming-liang-doorbreekt-de-onverschilligheid\/","title":{"rendered":"Tsai Ming-Liang doorbreekt de onverschilligheid"},"content":{"rendered":"
\n

Regisseur Ann Hui is in alle staten. De dummy die in haar film voor drenkeling moet doorgaan raakt in het ongerede voordat er een bruikbare opname is gedraaid. Niemand van de crew is bereid om in de vervuilde rivier voor lijk te spelen. Alleen een toevallige bezoeker van de set – een kennis van het meisje van de catering – waagt zich met tegenzin in het water; hij kan wel wat geld gebruiken.<\/p>\n

Met deze scene begint The River, een film van Tsai Ming-Liang (41). Tsai, een Taiwanese toneelschrijver en filmmaker, ontwikkelde in een paar jaar een onmiddellijk herkenbare stijl, waarmee hij een grote reputatie verwierf. De toevallige figurant wordt gespeeld door de acteur die ook de hoofdrol speelde in Rebels of the Neon God (1992) en Vive l’amour (1994), Tsai’s ontdekking en muze Lee Kang-sheng. In de films heet hij Xiao-kang. Hij speelt een introverte adolescent die voortdurend, in passief verzet, en hunkerend naar stoere vrienden, door Taipei zwerft. In The River is hij assertiever. Dat is hard nodig. Daags na zijn filmoptreden als drenkeling voelt hij hevige nekpijn waarvoor artsen, acupuncturisten en gebedsgenezers geen remedie weten. Vanwege zijn ziekte keert hij terug naar huis. Zijn ouders negeren hem, zoals ze ook elkaar negeren. Ze hebben vooral een leven buiten de deur. De gepensioneerde vader zoekt anonieme seks in sauna’s of bij hoerenjongens. De moeder heeft een baan en een minnaar die illegale kopie\u00ebn van pornovideo’s maakt en zich even lusteloos betoont als haar ega. Die gelaten status quo wordt, behalve door de zieke Xiao-kang, ook verstoord door steeds ernstiger lekkage in huis. Pas als vader en zoon naar Taichung gaan voor weer een nieuw consult, en ze onafhankelijk van elkaar het nachtleven in de vreemde stad verkennen, wordt onverwacht hun isolement doorbroken.<\/p>\n

In gedragen tempo filmt Tsai futiele \u00e9n dramatische momenten met evenveel en even onnadrukkelijke aandacht. Meestal in totaalopnamen en zonder dialoog (Ann Hui heeft in de introductie meer tekst dan de andere personages de volgende honderdtien minuten bij elkaar). Wie zich, niet gehinderd door ingesleten filmconventies, hieraan overgeeft, heeft een hypnotiserende en meeslepende ervaring die lang nawerkt. En dat blijken na drie films hoopgevend veel bioscoopbezoekers te zijn. Tsai kreeg voor zijn films een aantal onderscheidingen. The River werd bekroond met de Zilveren Beer in Berlijn. Maar het bestel in Taiwan kan Tsai’s prestige niet zoveel schelen – dat heeft vooral weinig waardering voor het niet-flatterende maatschappijbeeld dat hij laat zien. Internationale financiering van zijn films zou Tsai dan ook welkom zijn. Maar vragen daarover omzeilt hij. Met een glimlach.<\/p>\n

Ik zag The River met iemand die uw andere films niet kent. Ik herkende de personages, zoals het gezin uit Rebels of the Neon God; de ander zag lange tijd willekeurige vreemden. Het was alsog we niet naar dezelfde film keken.<\/p>\n

‘Mijn films zijn fasen in de ontwikkeling van steeds hetzelfde personage, Xiao-kang. De ouders kwamen niet voor in Vive l’amour, daarin was hij dakloos, hij probeerde te ontsnappen aan de omgeving die hij verfoeide. In Rebels of the Neon God werd ook de situatie thuis getoond. In The River keert hij terug naar huis omdat hij geen keus heeft, hij is ziek. Dat gaf me de gelegenheid om me weer met de familie bezig te houden, om Xiao-kangs dilemma’s te spiegelen aan die van zijn ouders. De vader is \u00f3\u00f3k het liefst weg, de lekkage die in de woning ontstaat, is zijn alibi voor nog meer uithuizigheid, en de moeder heeft het evenmin naar haar zin thuis. Maar als deel van de Xiao-kang-trilogie sluit The River vooral aan op Vive l’amour, ervaringen en herinneringen waarmee hij in het reine probeert te komen zijn daarin al geschetst.<\/p>\n

Als ik een film maak, ga ik er niet van uit dat het publiek mijn werk kent. Ik merk in de zaal soms dat mensen elkaar vragen: is dit zijn vader of zijn opa, wat zijn die mannen van elkaar? Het blijkt mogelijk de personages te zien als huurders in hetzelfde pand, die hun eigen weg gaan en niets met elkaar van doen hebben. Pas laat in de film, bij het telefoneren met de gebedsgenezer, wordt de oudere man echt ge\u00efdentificeerd, hij zegt: u spreekt met de vader van Xiao-kang.<\/p>\n

De meeste films beginnen met een expos\u00e9 dat de personages en hun onderlinge verband precies duidt. Dat vind ik onnodig, op een gegeven moment komt het publiek daar toch wel achter, en op dat moment kan het ook benoemen wat eerder was te zien. Ik wil dat natuurlijk laten verlopen, net als in de werkelijkheid niet meteen een etiket op iedereen plakken. Het verhaal bepaalt wanneer de verhoudingen duidelijk worden.’<\/p>\n

Toch maakt het nogal wat uit of je denkt dat je kijkt naar vreemden wier onverschillige omgang logisch lijkt, \u00f3f naar gezinsleden die elkaar proberen te ontlopen.<\/p>\n

‘Ik ben nooit uit op een specifiek effect bij de toeschouwers. Ik wil ze niet de film binnensleuren en dicteren hoe ze hem moeten begrijpen, ze moeten er uit zichzelf in stappen en maar zien wat ze eruit kunnen of w\u00edllen halen. Ik merk dat sommigen snel vat krijgen op de gebeurtenissen en anderen helemaal nooit, maar \u00f3\u00f3k dat laatste werkt. Ongewisheid is geen slechte reactie, \u00e1ls er maar wordt gereageerd. Dat mensen allemaal wat anders ervaren is alleen maar leuk.<\/p>\n

Dit gezin is een microkosmos van de samenleving, waar de kloof tussen mensen almaar dieper wordt. Toen ik bedacht dat in The River de familie weer zou optreden, vroeg ik me af of het dit keer mogelijk was de kloof te overbruggen, of er wezenlijk contact kon vonken. Door de ziekte van zijn zoon is de vader genoodzaakt langs artsen en genezers te gaan, hij m\u00f3\u00e9t dan wel praten met anderen. Er komen mensen Xiao-kang masseren en betasten, ze proberen hem te helpen, al is het vergeefs. Het is mogelijk dat \u00e9\u00e9n zo’n aanraking het begin is van iets betekenisvols. Dat zal blijken uit volgende films. Misschien.’<\/p>\n

Toen u deze film aankondigde, zei u dat de Tanshui-rivier, die Taipei begrenst, als visuele constante vaak te zien zou zijn. Maar na de allesbepalende beginsc\u00e8ne is de rivier nooit meer in beeld.<\/p>\n

‘Toen dacht ik dat de film een meer documentaire aanpak zou krijgen. Je kunt de rivier symbolisch interpreteren: het leven gaat door en naarmate je verder stroomopwaarts gaat, moet je meer dilemma’s trotseren. Water heeft zov\u00e9\u00e9l betekenissen: seksueel, bron van leven, verlangen naar vrijheid of het onbekende, heilzaam of bedreigend, kabbelend of stagnerend. Tegelijk is het een realistisch gegeven. In Taiwan is het volstrekt niet ondenkbaar dat je een lijk ziet langsdrijven, zoals in de film die door Ann Hui wordt opgenomen. Dat is echt de sleutelsc\u00e8ne. Maar ik wilde geen film alleen over vervuiling, ik wilde me in de eerste plaats concentreren op de personages. In de vorige films was veel straatrumoer. Dat is ditmaal uitgebannen: de straten zijn tijdens het draaien afgezet voor verkeer en voorbijgangers. Het blijft herkenbaar Taipei, maar als kaal toneel waarop het gevoelsisolement en de angst van de acteurs zichtbaar worden gemaakt.<\/p>\n

Acht jaar geleden maakte ik een televisiefilm, All Corners of the Sea. Daarin zat een sc\u00e8ne waarin een jochie iemand de rivier in duwde. Het water was smerig – al is dat nu veel erger – en geen acteur of figurant was bereid zich erin te laten gooien. Toen is een oude schoolvriend erin gesprongen. Hij kreeg een slok water binnen en is als gevolg daarvan dagenlang ziek geweest. De betreffende sc\u00e8ne is gesneuveld in de montage. Daar was mijn vriend nog het kwaadst over. Sindsdien heb ik erover gedacht om dit incident te verwerken in een scenario. Tenslotte gaan mijn films over de effecten van economische welvaart en milieuvernietiging, die je niet los van elkaar kunt zien.’<\/p>\n

Direct nadat Xiao-kang voor de film te water is geweest, volgt een neuksc\u00e8ne met het cateringmeisje. Het effect daarvan is dat zijn ziekte evenzeer in verband wordt gebracht met de vervuilde rivier als met die vrijpartij.<\/p>\n

‘Zijn ziekte is inderdaad een reactie op alles wat er daarv\u00f3\u00f3r met hem is gebeurd, de zichtbaar geworden rebellie daartegen. Tegen elk ongemak dat hij ervaart, ook de twijfel over zijn geaardheid. Xiao-kang verwerpt psychisch en fysiek de rivier, het water, het leven dat hij leidt. Terwijl \u00e9\u00e9n kamer verder de vader niks onderneemt tegen de lekkage daar, vergeefs probeert met gootjes en bakken het water om te leiden.’<\/p>\n

Het is opvallend dat de ziekte vooral het gedrag van de ouders be\u00efnvloedt. De vader moet steeds nieuwe artsen of kwakzalvers zoeken. Terwijl ze elkaar thuis ontwijken, komen de ouders wel samen op bezoek in het ziekenhuis. De moeder raakt haar vibrator kwijt – Xiao-kang masseert er zijn nek mee. Voor haar was dat apparaat wellicht haar enige troost, want haar echtgenoot negeert haar en haar minnaar valt ronkend in slaap. En ondertussen trekt Xiao-kang er, m\u00e9t zijn pijn en verkrampte lichaam , dagelijks met de brommer op uit, op zoek naar de cruising areas van Taipei.<\/p>\n

‘Niet voor niets komt er lekkage in huis nadat Xiao-kang daar zijn intrek heeft genomen. Zijn terugkomst breekt de situatie open. In een bepaald opzicht zijn alle personages projecties van mij, in elke rol heb ik andere aspecten van mezelf geschreven. In de montage zag ik pas dat de personages in heel veel shots in de spiegel kijken. Niet alleen vanwege de confrontatie met zichzelf, maar met die identieke beelden wordt ook hun onderlinge overeenkomst geaccentueerd. Al behandelen ze elkaar als vreemden, vader en zoon zijn van hetzelfde laken en pak.<\/p>\n

In de rol van de moeder wordt weerspiegeld wat ik in mijn omgeving zie. Vrouwen leven langer en hebben in het algemeen meer moed, al krijgen ze vaak geen kans om die kracht te laten blijken in hun relaties. Er is gezegd dat ik de treurigheid aandik, maar ik ken veel van zulke huwelijken. Van ex-militairen bijvoorbeeld, die trouwden met jongere vrouwen met wie ze niet kunnen praten, omdat ze te lang uitsluitend met mannen zijn omgegaan.<\/p>\n

Xiao-kang laat zijn kwaal niet zijn dromen en zoektochten belemmeren. Al leiden ze misschien nergens heen, hij blijft in beweging. Omdat Lee Kang-sheng altijd de hoofdrol heeft, zien mensen h\u00e9m als mijn alter ego. Ik vind niet dat het zo simpel is. Hij speelt steeds Xiao-kang, maar Xiao-kang krijgt in elke film een nieuwe betekenis, ervaart andere problemen en emoties.’<\/p>\n

Er wordt in uw films gespeeld door nationaal bekende tot beroemde acteurs. Daarom zullen ze in Taiwan als minder realistisch worden ervaren dan elders. De vader wordt gespeeld door een voormalige ster uit vechtsportfilms. Dat imago geeft een extra dimensie aan deze rol, de fysieke aftakeling die zo zichtbaar wordt in de sauna.<\/p>\n

‘Het liefst zou ik met de camera gewoon mensen op straat betrappen. Dat mag niet en een mengvorm met beroepsfiguranten of semi-amateurspelers vind ik nep. Meer nep dan de film toch al is. Film l\u00edjkt alleen realistisch, als je tenminste goed je best doet. Het is dus eerlijker om te werken met professionals. Ik vraag hun dingen te spelen die ze niet eerder hebben gedaan. Miao Tien heeft wel in honderd kung fu- en zwaardfilms gespeeld, ook van King Hu, die internationaal zijn vertoond. Dat deed hij heel goed, maar het was traditioneel, gestileerd acteren, een strak gezicht en rituele gebaren. Die carri\u00e8re heeft hij tien jaar terug b\u00ebeindigd. Toen ik hem leerde kennen, leek het mij dat hij ook goed naturel zou kunnen acteren. Ik heb hem getest en overgehaald om in 1991 te spelen in een televisiefilm en het jaar daarop als vader in Rebels of the Neon God.<\/p>\n

Met deze rol had hij grote problemen. Hij zei: “Ik wil graag met je werken, maar mijn leven lang heb ik machohelden vertolkt, hoe kan ik een homo spelen?” Hij vreesde reacties van familie en vrienden. Ik heb twee filmdocenten moeten inschakelen, mannen van z\u00edjn leeftijd, om hem ervan te overtuigen dat hij me kon vertrouwen. Maar hij bleef lastig, wilde horen hoe ik de vrijsc\u00e8nes in beeld zou brengen, terwijl ik dat nooit weet van tevoren. Hij zei dat hij alleen boven de gordel gefilmd mocht worden – tot hij bij de opnamen ongevraagd zelf zijn handdoek aflegde.’<\/p>\n

U laat veel open in de film. Als Xiao-kang zijn vader treft in de donkere sauna en ze elkaar pas herkennen n\u00e1 het orgasme, blijft ook voor het publiek de partner eerst in de schaduw. Maar het publiek heeft vaak al recensies gelezen en w\u00e9\u00e9t al dat het incest is. Anderzijds geeft minder shockeffect meer ruimte om te denken over de echte implicaties van de sc\u00e8ne.<\/p>\n

Hij giechelt: ‘Zodra een film af is, krijgt hij een eigen leven, dan heb je dat niet meer in de hand. Natuurlijk kijk je anders als je recensies hebt gelezen, ik denk dat het effect daardoor verzwakt. Toch kan een criticus een enkele keer iets schrijven dat nieuw licht werpt op de film, soms ook voor mij. Maar als ik een film opneem, kan ik onmogelijk incalculeren wat de pers ermee gaat doen.’<\/p>\n

Ontdekt de kunstenaar de betekenis van wat hij maakt niet pas als het af is?<\/p>\n

Verbaasde hilariteit: ‘Haha, ik weet precies wat ik wil zeggen, anders zou ik nooit films kunnen maken! Mijn eerste concept is tamelijk vaag, het wordt pas duidelijk als ik langer bezig ben. Schrijven kost me moeite en dialogen gaan mij erg slecht af. Ik vertel de acteurs waar de film over zal gaan. Pas als ik met ze op lokatie ben, weet ik wat ze moeten zeggen en \u00f3f ze iets zullen zeggen. Meestal niet. Zodra ik een lokatie heb gevonden, weet ik exact wat er moet gebeuren. Neem de sc\u00e8ne in de sauna. Ik had van tevoren niet gedacht dat de mannen seks zouden hebben. Ze zouden elkaar tegenkomen en de vader zou zijn zoon slaan, maar op lokatie besefte ik dat dat niet genoeg was. Eigenlijk had ik die seks al eerder bedacht, maar ik durfde het niet. Op zo’n moment besluit je dat je toch durft.<\/p>\n

Ik vond: de mensen zijn zo vooringenomen en afgestompt door wat ze in de krant lezen of in het journaal zien, zelfs van de ergste gruwelen kijken ze niet op. Om door die onverschilligheid heen te breken moest ik over een grens gaan. Grappig is dat bij de opnamen het volstrekt geen “erge” sc\u00e8ne bleek, maar warm en louterend. De anonimiteit, het toeval is waarschijnlijk hun enige kans om tot elkaar te komen, elkaar te voelen en te strelen. Hun omhelzing is een soort bevrijding. Ja toch?’<\/p>\n

Ik was niet geschokt, w\u00e9l door de klap die de vader geeft na de herkenning.<\/p>\n

‘Voor mij is de volgende sc\u00e8ne erg betekenisvol: als vader en zoon ontwaken in hun hotelbed en doen of er de vorige avond niets is gebeurd, of het een droom was. Je mag daaruit afleiden dat ze nooit de confrontatie aangaan, ze zullen het niet bespreekbaar maken. Mijn vader is net zo. Als ik hem zou bellen met de mededeling dat ik problemen had, zou hij dat mal en lastig vinden en me niet willen aanhoren. Vroeger had ik het daar moeilijk mee, nu begrijp ik waarom hij zo is. Maar wat er in de sauna gebeurt – door nog zo’n raar toeval, in welke mix van pijn en liefde ook – blijft essentieel voor hun verdere leven. Al weet ik niet w\u00e1t die invloed zal zijn, ze zullen het nooit vergeten. Een keer hebben ze elkaar omhelsd.’<\/p>\n

The River heeft een einde waarover lang kan worden nagepraat. Xiao-kang opent de deur naar het hotelbalkon en gaat naar buiten, het beeldkader uit, zodat we door de opening alleen de hemel zien. Vlak voor de aftiteling stapt hij het beeld weer in. Ik vond dat aangrijpend, maar kon het noch benoemen als optimisme: hij zet door; noch als pessimisme: hij blijft gevangen in de situatie.<\/p>\n

‘Het lijkt me mooi als het publiek na een film iets als bevrijding voelt. Maar in de suggestie “nog lang en gelukkig leven” geloof ik niet, ik voorzie dat de communicatie de komende jaren weer minder wordt. Mijn personages zijn jonger dan ik, met een ander perspectief, het is de vraag of zij w\u00e9l hoop kunnen koesteren. Ik was erg blij met die hotellokatie. Aan de overkant werd gebouwd, maar dat pand had maar een paar etages, zodat er onbelemmerd zicht was op de hemel. Ik dacht: een nieuwe dag breekt aan, of Xaio-kangs pijn over is, laat ik het midden, maar als hij de deur opent is d\u00e1t een teken van hoop. Maar de instelling van het publiek kan ik niet sturen. Bovendien, ik beschrijf Xiao-kangs ontwikkeling op papier, er is \u00f3\u00f3k de ontwikkeling van Lee Kang-sheng, die hem vertolkt. Die gaat niet per se gelijk op, zeker nu hij ook acteert in films van anderen. Dus geef ik zelf nooit explicaties. Op de vraag: wat zegt het laatste shot? zeg ik: de film is uit, het leven gaat door.’<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Regisseur Ann Hui is in alle staten. De dummy die in haar film voor drenkeling moet doorgaan raakt in het ongerede voordat er een bruikbare opname is gedraaid. Niemand van de crew is bereid om in de vervuilde rivier voor lijk te spelen. Alleen een toevallige bezoeker van de set – een kennis van het meisje van de catering – waagt zich met tegenzin in het water; hij kan wel wat geld gebruiken.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[2207,253,9,269],"tags":[3185,783],"acf":[],"author_name":"Ab van Ieperen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/127129"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=127129"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/127129\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ab van Ieperen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=127129"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=127129"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=127129"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}