{"id":127117,"date":"1998-05-16T10:24:00","date_gmt":"1998-05-16T08:24:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/yasmine-allas-schrijft-door-een-vergrootglas\/"},"modified":"1998-05-16T10:24:00","modified_gmt":"1998-05-16T08:24:00","slug":"yasmine-allas-schrijft-door-een-vergrootglas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/yasmine-allas-schrijft-door-een-vergrootglas\/","title":{"rendered":"Yasmine Allas schrijft door een vergrootglas"},"content":{"rendered":"
\n

‘Doof en blind ben je als je begint,’ zegt Yasmine Allas. ‘Je werkt hard, en opeens merk je dat je er st\u00e1\u00e1t vanaf het moment dat je opkomt. Dat heb ik geleerd van Rufus Collins, de regisseur van toneelgroep De Nieuw Amsterdam.’<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Actrice Yasmine Allas (1970) is niet iemand die onopgemerkt haar entree maakt. Als ze op hooggehakte sandalen het grand caf\u00e9 binnenstapt, tenger, elegant, met een wilde bos krullen, zwart jakje over een soepel vallende jurk, trekt ze onmiddellijk de aandacht.<\/p>\n

Ze wist al heel jong dat ze bij het toneel wilde. In Mogadisjoe, waar ze is geboren, ging ze zo vaak ze kon naar het theater, ook als het niet mocht. ‘Ik heb mensen weleens geld gegeven om me een alibi te bezorgen als ik naar een voorstelling ging, zodat mijn moeder het niet zou merken. In Somali\u00eb is theater anders dan hier: tekst, zang en dans vormen een eenheid. E\u00e9n stuk is me altijd bijgebleven. Een vrouw ontdekt dat haar man een ander heeft. Ze wordt gek van jaloezie, bindt haar baby met een doek op haar rug en loopt weg. Ze slaapt buiten. Midden in de nacht wordt ze wakker en merkt dat een leeuw de helft van haar kind heeft opgegeten. Ik herinner me dat ik die jaloezie zo raadselachtig vond, het verbaasde me dat iemand daar zo ver in kan gaan.’<\/p>\n

Yasmine Allas groeide op in een welgesteld gezin. Haar vader, generaal in het Somalische leger, kwam om het leven toen ze nog een kind was. Ze ging naar een goede school, leerde Engels en Italiaans. ‘We hadden alles wat we nodig hadden, maar blijkbaar was dat niet genoeg voor mij.’ Op haar veertiende besloot ze uit haar land weg te gaan, met haar bruidsschat als kapitaal. ‘Ik wilde leven voor mijzelf.’ Somali\u00eb werd verscheurd door een burgeroorlog van rivaliserende clans. En actrice worden, werd haar verboden. ‘In mijn cultuur waarderen ze het niet als je wilt toneelspelen, je wordt raar aangekeken, ze zien je als een hoer.’ Ze nam het vliegtuig naar Saoedi-Arabi\u00eb, waar familie van haar moeder woonde. Tot haar schrik merkte ze dat de islamitische cultuur daar nog veel strenger voor vrouwen was. ‘Dat was niet de bedoeling. Ik wilde zo gauw mogelijk weer weg. Ik kon het snelst een visum krijgen voor Belgi\u00eb. Vandaar uit wilde ik andere landen verkennen. Ik reisde met een paar meisjes naar Nederland. Daar bleef ik twee maanden en in die tijd ontmoette ik mijn man: de ene toevalligheid stapelde zich op de andere.’<\/p>\n

Sinds 1987 woont ze in Amsterdam, ze heeft een dochter van vijf. Maar in Nederland is het ook niet volmaakt. ‘Wij Somali\u00ebrs laten in het algemeen altijd meteen onze gevoelens merken. Nederlanders doen dat nooit, ze zetten een mooie glimlach op waarachter ze verbergen wat ze werkelijk denken. Zoals het klimaat is, kil en akelig, zo vind ik ook de mensen. Hoe je als buitenlander ook je best doet je aan te passen – ik heb een Nederlands paspoort, ik ben getrouwd, ik ben ge\u00ebmancipeerd, ik fiets – het zal je nooit lukken. Als je iemand tegenkomt, bijvoorbeeld in een kroeg, is het eerste wat ze vragen: waarom ben je hier en wanneer ga je terug? Ze denken dat je ululerend uit een klein hutje bent komen rennen. Dat maakt me razend. Ik wil dat mensen mij zien als hun gelijke, mij niet altijd in een bepaalde hoek dringen.’<\/p>\n

Ze heeft hier wel bereikt wat ze zo graag wilde, ze is actrice geworden. Ze maakt ook theaterproducties en tolkt voor Somalische vluchtelingen. Sinds kort is ze bovendien schrijfster. Vrijdag 15 mei wordt haar debuut, Idil. Een meisje, gepresenteerd in De Balie. Het eerste exemplaar is voor Hedy d’Ancona.<\/p>\n

Hoewel ze eraan is gewend om de aandacht van het publiek te vragen, is ze blij, vertelt ze, dat ze bij de presentatie niet zelf hoeft voor te lezen uit haar boek, dat doet een acteur van de Trust. Auteur zijn is nog onwennig. Ze koos wel de fragmenten uit.<\/p>\n

In Idil heeft ze de geschiedenis beschreven van een Somalisch meisje dat in opstand komt tegen de ondergeschikte rol die de islam een vrouw oplegt. Het lot van haar moeder, die door haar man wordt genegeerd nadat ze hem een meisje heeft gebaard in plaats van een zoon, vervult Idil met ontzetting. ‘Mijn moeder stelde geen eisen,’ laat Allas Idil zeggen. ‘Ze wilde klaarstaan voor anderen. Ze was allang dood, maar dat wist ze niet. In haar omgeving leidde iedereen zo’n leven. Al die ongelukkige vrouwen die voor hun twintigste versleten waren. Die geen licht meer in hun leven zagen, aan hun lot waren overgelaten en geluk zochten in hun ongeluk. Zou er geen beter leven bestaan?’<\/p>\n

Idil neemt zich voor om sterker te zijn dan haar moeder. Ze accepteert het niet dat vrouwen en schapen in de ogen van mannen hetzelfde zijn. Ze realiseert zich dat het gaat om de macht. Maar ze is nog zo jong dat ze niet weet hoe ze de macht in handen moet krijgen. Ze is niet voorbereid op wat haar overkomt: de rituele besnijdenis. En ze ziet geen kans te ontkomen aan het huwelijk dat haar vader voor haar heeft gearrangeerd met een veel oudere man van wie ze gruwt. Ze ziet \u00e9\u00e9n uitweg: vluchten met de blanke man op wie ze verliefd wordt en wiens kind ze verwacht. Die man wordt vermoord door haar echtgenoot. Idil wordt opgesloten in een gekkenhuis, waar ze een dochter krijgt. De geschiedenis herhaalt zich: ‘O God, waarom hebt U mij een meisje gegeven? Ze zullen haar martelen, verkrachten en vernederen omdat dat in de koran staat.’<\/p>\n

De roman is opgebouwd in korte hoofdstukjes waarin Idil, steeds iets ouder, haar verhaal vertelt aan een anonieme toehoorder. Het taalgebruik volgt de chronologie: kinderlijk en simpel als Idil over zichzelf vertelt als klein meisje, woedend en onverbloemd als het gaat over de seksuele vernederingen die ze ondergaat, de besnijdenis, de ongewenste intimiteiten van haar islamleraar en later het ruwe gedrag van haar man.<\/p>\n

In een van de fragmenten die zullen worden voorgelezen, beschrijft Allas de voorbereidingen tot de besnijdenis: ‘Ik werd gewassen en met een grote handdoek omwikkeld naar de kamer gebracht. Daar was een ander laken op de grond gelegd met kleine kussentjes die mijn moeder had gemaakt. Alles wit met kant. Ik had haar daarmee bezig gezien en vond ze mooi, maar ik wist niet dat ze voor mij bedoeld waren. In het midden van het laken lagen een klein kussentje en een witte handdoek. Op de handdoek lagen een schaar, naalden, scheermesjes, pleisters, een fles dettol en een dik stuk touw; ook stond er een emmer water.’ Dan volgt een plastische beschrijving van de afschuwelijke ingreep. De functie van de rol touw wordt duidelijk: de benen van Idil worden na de operatie aan elkaar vastgebonden. Twee weken is ze ‘als een boomstam’ om te verhinderen dat de hechtingen loslaten.<\/p>\n

Idil houdt van haar moeder, blijkt uit het boek, ondanks deze gebeurtenis. Hoe is dat te verklaren?<\/p>\n

‘Iedere moeder in Somali\u00eb wil de maagdelijkheid van haar dochter beschermen. Ze liet haar dochter besnijden uit liefde, omdat ze niet wilde dat Idil als volwassen vrouw alleen zou komen te staan. Hoewel ze uit eigen ervaring wist hoeveel pijn haar dochter te wachten stond, naaide ze die speciale kanten kussentjes omdat ze de ingreep sfeervol wilde maken. In haar ogen zorgde ze er zo voor dat haar dochter deel zou uitmaken van de maatschappij.<\/p>\n

Die traditie bestaat nog steeds, al is die niet meer zo algemeen als vroeger, zeker niet in de steden. Idil heb ik in mijn verhaal laten opgroeien op het platteland. Ik ken alleen Mogadisjoe, ik heb nooit een dorp gezien.<\/p>\n

Mijn grootmoeder vertelde dat in haar tijd mannen hun pinknagel lieten groeien. Die werd in de loop der jaren langer en harder, als de nagel van een leeuw. Als ze trouwden sneden ze daarmee in de huwelijksnacht, zonder pardon, de hechtingen los. Soms bloedden meisjes ter plekke dood, of ze liepen akelige infecties op. Idils echtgenoot deed het tenminste nog met een schaar.’<\/p>\n

Nee, zegt ze met nadruk, haar boek is niet autobiografisch, al heeft ze er elementen uit haar leven in verwerkt. ‘Als ik mijn echte verhaal zou willen vertellen, zou ik pen en papier pakken en het opschrijven. De geschiedenis van Idil berust op waarheden, maar die zijn niet altijd de mijne. Wat ik denk heb ik opgeschreven, alsof ik het bekeek door een vergrootglas.’<\/p>\n

Met een stralende lach vertelt ze dat ze het boek niet als roman heeft geschreven, maar als een monoloog voor het theater. Ze legt het uit. ‘Toen ik nog maar kort in Nederland was, las ik in de krant dat Rufus Collins van plan was om mensen van andere culturen te introduceren in de Nederlandse theaterwereld. Hij riep mensen op om te auditeren. Ik was de eerste die zich meldde. Collins was fantastisch, hij heeft me veel geleerd, ik ben hem heel dankbaar.<\/p>\n

Voor een vertelfestival voor kinderen in De Balie heb ik een verhaal bedacht over een meisje dat in haar fantasie op reis is. Daarna werd ik overal in het land uitgenodigd om het voor scholieren te spelen. Voor iedere voorstelling paste ik het verhaal aan, afhankelijk van het publiek. Ik kwam op in spijkerbroek, halverwege haalde ik een gewaad te voorschijn, enorm lange lappen van doorzichtige zwarte stof met glittertjes die ik om me heen wikkelde. Aan het eind zag je alleen mijn ogen en mijn mond. Dat had succes.’<\/p>\n

Allas speelde ook bij de Trust. In de spraakmakende voorstelling uit 1995, Faust, een tekst van Gustav Ernst (‘gewelddadig’, ‘een gruwelkermis’, ‘een schoktherapie,’ schreef de pers) was zij Greetje, Fausts rampzalige geliefde. De rol van Faust werd gespeeld door Jaap Spijkers. ‘We waren met zeventien acteurs, het hele gezelschap was prettig om mee samen te werken. Ik ben een fan van de Trust, ik ga naar elke voorstelling kijken.<\/p>\n

Na Faust zei Theu Boermans, de regisseur, tegen me: “Er zitten zoveel verhalen in je hoofd. Je kunt ook je eigen productie maken.” Daar had ik nooit over nagedacht, ik schreef niet, zelfs geen brieven. Maar ik bewonderde Theu zeer, dus pakte ik meteen een blocnote en begon aan een monoloog. Ik had het verhaal in mijn hoofd in het Somalisch. Wij hebben zulke prachtige synoniemen en uitdrukkingen, maar die werken niet als je ze letterlijk vertaalt, dan wordt het kindertaalachtig. Ik merkte dat ik meteen in het Nederlands moest denken. Soms wilde ik het opgeven, maar dan moedigde mijn man me aan: je kunt het, ga door. Toen ik Theu het resultaat liet lezen, zei hij: dit is een roman! Hij zocht contact met een uitgever voor me en tot mijn verrassing reageerde die positief.’<\/p>\n

Ze heeft net een stuk geschreven dat echt alleen voor het toneel is bedoeld. ‘In het Theaterinstituut zat ik stapels stukken te lezen, op zoek naar een stuk dat bij me past. Ik vond er een, Bedrog van Pinter, maar ik zag in de krant dat uitgerekend dat stuk twee weken later in premi\u00e8re zou gaan in het Nieuwe de la Mar. Toen besloot ik er zelf een te schrijven. Ik heb het Helmut Woudenberg laten lezen, hij wil het regisseren. Het wachten is op subsidie.’<\/p>\n

Het stuk gaat over haat en liefde. En over geloof en cultuurverschil, thema’s die haar hoog zitten.<\/p>\n

‘Soms heb ik heimwee naar Somali\u00eb, al zijn veel familieleden en kennissen dood en leven de anderen overal in de wereld behalve in Somali\u00eb, door die zinloze burgeroorlog die nog steeds aan de gang is. Ik heb het gevoel dat ik zoveel heb gemist dat ik niet kan inhalen. Alles van vroeger is weg, ik kan net zo goed naar Rusland gaan, dat is me even vreemd. Mijn geboortehuis, mijn lagere school, de boom naast het huis – ze zijn verdwenen, er is geen herkenningsplek meer.<\/p>\n

Mijn moeder, die ook naar Nederland is gekomen, gevlucht voor de oorlog, wilde iedere maand terug naar Somali\u00eb. Ze is anderhalf jaar geleden overleden, nu ligt ze op een begraafplaats in Venray. Toen ze dood was merkte ik dat je, hoe oud je ook bent, geestelijk altijd afhankelijk bent van je moeder. Sinds haar dood is veel van mijn verleden weer teruggekomen.’<\/p>\n

Haar moeder was strikt in de islamitische leer, geloofde ieder detail van de koran, zoals de moeder van Idil uit haar boek. Yasmine Allas denkt daar anders over. ‘De koran zegt niet dat vrouwen minder waard zijn dan mannen, dat is alleen een interpretatie van mannen. Geloof is het gevoel dat je vanbinnen hebt. Geloof is zoals ik de koran zelf wil zien. Als ik onder de lappen zou gaan zitten, ben ik dan een goede islamitische vrouw?’<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

‘Doof en blind ben je als je begint,’ zegt Yasmine Allas. ‘Je werkt hard, en opeens merk je dat je er st\u00e1\u00e1t vanaf het moment dat je opkomt. Dat heb ik geleerd van Rufus Collins, de regisseur van toneelgroep De Nieuw Amsterdam.’<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[95,9,97],"tags":[3081,783],"acf":[],"author_name":"Martje Breedt Bruyn","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/127117"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=127117"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/127117\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Martje Breedt Bruyn","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=127117"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=127117"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=127117"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}