{"id":127109,"date":"1998-05-16T14:15:00","date_gmt":"1998-05-16T12:15:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/nina-foch-de-noodzaak-van-een-olifantshuidworkshop-spelregie-van-een-filmdiva\/"},"modified":"1998-05-16T14:15:00","modified_gmt":"1998-05-16T12:15:00","slug":"nina-foch-de-noodzaak-van-een-olifantshuidworkshop-spelregie-van-een-filmdiva","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/nina-foch-de-noodzaak-van-een-olifantshuidworkshop-spelregie-van-een-filmdiva\/","title":{"rendered":"Nina Foch, de noodzaak van een olifantshuid:”workshop spelregie van een filmdiva"},"content":{"rendered":"
\n

Ook wie alleen An American in Paris zag, herkent achtenveertig jaar later meteen de dame in het Maurits Binger Film Instituut. Vanwege het hoge voorhoofd en haar in alle jaren en films onveranderde korte kapsel met middenscheiding en twee lokjes. Ondanks de fr\u00eale gestalte en gemakkelijke werkkleding straalt Nina Foch overwicht en vanzelfspekende \u00e9l\u00e9gance uit. Meteen na het voorstellen, weet ze de namen van de twaalf cursisten en de twee toehoorders, alleen de uitspraak kost moeite. Ze verontschuldigt zich voor haar jetlag en griep, waardoor ze ‘half aanwezig’ is, en steekt de eerste van de dagelijks gevarieerde tirades af tegen haar hotel. Andere Amsterdamse hotels kende ze al, niet tot genoegen, maar van Hotel De l’Europe wist ze alleen de ligging. ‘De dekens zijn zo sleets en groezelig dat je je afvraagt wie daar allemaal mee in aanraking zijn geweest. Het minste wat je mag eisen, is dat de lakens zo zijn ingestopt dat ze contact met de dekens voorkomen. Natuurlijk ben ik verwend. Als filmster zit je altijd in luxehotels, maar je werkt ook op lokaties waarheen je je ergste vijand niet zou sturen.’ Ze heeft het kamermeisje uitdrukkelijk ge\u00efnstrueerd, maar het duurt vijf dagen tot haar bed naar tevredenheid wordt opgemaakt.<\/p>\n

‘She’s the best there is,’ had David Howard, scenariodocent aan de University of Southern California, laten weten aan het Maurits Binger Film Instituut. In dit Amsterdamse trainings- en projectontwikkelingscentrum kunnen filmers in workshops hun kennis aanvullen, perfectioneren en toetsen in teamverband, als gedegen fundament voor de film die ze gaan maken (of hopen te maken). Sinds 1996 is bij Binger gewerkt aan de uitwerking van achttien filmplannen door negenendertig cursisten uit acht landen. Voor de workshop spelregie – latere cursussen worden geleid door Margarethe von Trotta en George Sluyzer – was de oorspronkelijke docent niet beschikbaar. Daarom inviteerde Jeanne Wikler, de directeur van Binger, Nina Foch. Zonder te weten van haar sterstatus of Nederlandse achtergrond.<\/p>\n

Nina Consuelo Maud Fock werd geboren in Leiden en groeide op in New York. Grootvader Dirk Fock was gouverneur-generaal van Nederlandsch-Indi\u00eb. Vader Dirk Fock junior dirigeerde het Concertgebouworkest, het Wiener Philharmoniker en de New York Philharmonic, en stichtte de New York City Symphony. Hij trouwde met Consuelo Flowerton, die zich van postergirl in de Eerste Wereldoorlog ontwikkelde tot gerenommeerd Pirandello-vertolkster. Dochter Nina trad in het voetspoor van haar moeder aan de American Academy of Dramatic Arts. Tijdens de opleiding speelde ze kleine toneelrollen en werd door een talentscout naar Hollywood gehaald voor een filmtest. Columbia Pictures gaf een contract en liet haar in 1942 debuteren als Nina Foch.<\/p>\n

Over haar eerste rollen als slachtoffer in horrorthrillers schreven de weinige critici die de moeite hadden genomen de films te bespreken dat ze beter acteerde dan de scenario’s verdienden. Bij Columbia werd ze de ster in de beste B-producties uit die tijd. Ondanks vijf rollen per jaar lieten de snel en goedkoop gedraaide films ruimte voor een regelmatige terugkeer naar New York. Voor een Broadway-debuut in John Loves Mary, veel live televisiedrama’s, en drie seizoenen als presentator naast Walter Cronkite. In 1951 werd ze gecontracteerd bij MGM, de studio ‘met meer sterren dan aan de hemel’. Daar leidde haar intelligente presentatie tot typecasting als career woman, de vrouw die altijd de held verloor aan een minder assertieve ing\u00e9nue. In An American in Paris moest ze Gene Kelly afstaan aan Leslie Caron, in Young Man with Ideas Glenn Ford aan Ruth Roman en in Cash McCall James Garner aan Natalie Wood. Ook leek ze ideaal voor de aristocratische rollen waarvoor Hollywood meestal actrices betrok uit Engeland: van Marie Antoinette in Scaramouche tot Romeinse senatorsvrouw in Spartacus.<\/p>\n

In naslagwerken staan onder haar naam adjectieven als cool, chic, aloof en sophisticated. Het maakte haar favorieter bij de kritiek – ‘the superb Nina Foch’ meldt de auteur van The MGM Story – dan bij het publiek dat aanminniger idolen verkoos. Voor Executive Suite kreeg ze een oscarnominatie, belangrijker bleek de kennismaking met de producer van de film, John Houseman, die ook theatervoorstellingen produceerde en regisseerde. Hij liet haar op Broadway Shakespeare spelen. Samen richtten ze de Los Angeles Theater Group op waar ze Tsjechov, Brecht, Williams en Beckett vertolkte, werkte als zijn coregisseur of zelf regisseerde. Na een lange onderbreking met alleen toneel keerde ze na 1970 terug naar film en televisie als karakterspeler en maakte documentaires over kunst en architectuur. Onlangs nog werd ze bejubeld om haar rol in Hush als de schoonmoeder van Jessica Lange.<\/p>\n

Toch is haar prominente positie in de filmindustrie maar ten dele te danken aan haar spelprestaties. In 1966 werd ze docent drama aan de filmfaculteit van de University of Southern California, in 1974 ook aan het American Film Institute. Daarnaast geeft ze acteerles in de Nina Foch Studio en brengt ze popzangers voordracht en podiumpresentatie bij. En vooral wordt ze door steeds meer filmers gevraagd om v\u00f3\u00f3r de productie hun scripts te analyseren.<\/p>\n

Ze kwam graag naar Amsterdam, liet ze weten, en omdat het haar de kans gaf familie te bezoeken, wilde ze geen honorarium, alleen reis- en verblijfsvergoeding. De groep cursisten is gem\u00ealeerd, in leeftijd en nationaliteit: een Brit, een Iraanse; niet traceerbare accenten die een lang verblijf elders suggereren.<\/p>\n

Zonder overgang komt ze ter zake. ‘De filmer moet op alles zijn voorbereid en vooral op het ergste. Ga ervan uit dat je op niemand kunt rekenen, misschien zul je dan heel af en toe prettig worden verrast. Op de set kun je niet uitgebreid overleggen met acteurs, dat vreet tijd en maakt dat de crew ongedurig wordt en minder geconcentreerd zal werken. Inhoudelijke gesprekken voer je vooraf. Bij de opnamen moet je de cast activeren met concrete aanwijzingen. Nooit zeggen wat ze n\u00ed\u00e9t moeten doen, alleen wat w\u00e9l, en vooral niet aankomen met abstracties. En zeker niet vertellen welk resultaat je wilt, want dat werkt nooit.’ Ze deelt lijsten uit met werkwoorden die als korte instructie kunnen dienen, alfabetisch van accept his apology tot win the prize. ‘Maar wat je ook allemaal vooraf hebt bepaald, eerst moet je de acteur de sc\u00e8ne laten doen zonder regie. Het is mogelijk dat hij met een idee komt dat beter is dan wat jij bedacht. Geef een acteur nooit rechtstreekse complimenten, die maken hem onzeker. Je mag zeggen: de camera houdt van je, maar zo zacht dat alleen hij het hoort. Dan kun je het altijd opnieuw gebruiken tegen een ander. En vergeet nooit dat acteurs mensen zijn van wie hun vader of moeder niet heeft gehouden or so they think.’ Grimmig: ‘Daarom kiezen ze uitgerekend een vak dat een en al afwijzing is. In 1997 had tachtig procent van de Screen Actors Guild-leden een jaarinkomen van vijfduizend dollar of minder.’<\/p>\n

Duidelijkheid tegen anderen veronderstelt eerst zelf duidelijkheid krijgen. Elk scenario heeft een ruggengraat, de doorlopende verhaallijn die bij alle gebeurtenissen en zijwegen nooit uit het oog mag worden verloren. Dat lijkt een open deur. Toch is het verdomd lastig om van de scenario’s die de cursisten als studiemateriaal kregen in drie volzinnen de spine te verwoorden. Iedereen blijft steken in het expos\u00e9 of de psychologische duiding van de held, en slaagt er niet in een bondige, heldere samenvatting van de plot te geven. ‘Van “hij hervindt zijn verloren idealen” wordt niemand wijzer, wat d\u00f3\u00e9t hij? Hij gaat bij het verzet. Meat and potatoes, daar gaat het om. Ik haat het als filmers praten in het jargon van de criticus. Film noir, wat is film noir? Zeg gewoon: de film is gedraaid in tien dagen met te weinig geld voor een goede belichting. Woorden als sfeer, stemming en stijl wens ik niet te horen. En kunst helemaal niet. Film is de belangrijkste kunstvorm van deze eeuw, but we got to keep this a secret.’<\/p>\n

Behalve ruggengraat heeft elk script een moraal. Minder stichtelijk of boodschapperig dan het klinkt; de term geeft aan wat voor de regisseur een film het maken waard maakt. ‘Ga nooit naar de bioscoop zonder na afloop in de kroeg met vrienden te bespreken wat de moraal was. Vaak vergt het jaren om een film van de grond te krijgen en de opnamen zijn ook nooit makkelijk. Zonder duidelijkheid over en geloof in de moraal hou je zoiets niet vol. William Goldman zei: alle films gaan over eer. Is dat niet mooi gezegd? En zo waar, als je erover nadenkt.’<\/p>\n

Over moraal kan eindeloos worden gediscussieerd, voor een grondige scenario-analyse zijn zes dagen workshop evenmin toereikend. Dus maakt ze haar idee\u00ebn duidelijk aan de hand van losse sc\u00e8nes uit de scripts. ‘Een sc\u00e8ne is de ontmoeting van verschillende waarheden die elkaar be\u00efnvloeden. Elke sc\u00e8ne komt ergens vandaan en gaat ergens heen, elk personage in de sc\u00e8ne heeft een herkomst en bestemming. Als het scenario daarover niet informeert, moet je bedenken wat er is gebeurd voor de entree en zal gebeuren na de exit, anders blijft het kleurloos.’<\/p>\n

De cursisten moeten een sc\u00e8ne bedenken, op een luchthaven tussen bagagecontrole en gate, en zelf voorspelen. Zenuwen bij mensen zonder acteerervaring sust ze door te zeggen dat echte acteurs ook nerveus zijn en dat op veel manieren afreageren. ‘Ik speelde in Sliver met Sharon Stone. Wekenlang mopperde ze over de inrichting van haar badkamer. Natuurlijk ging het daar niet om, het was het vooruitzicht dat ze in dat bad een naaktsc\u00e8ne zou hebben. Het is beangstigend om opeens als seksster te worden ge\u00ebtiketteerd als je ouder bent dan vijfendertig en je over the hill voelt. Toen die sc\u00e8ne gedraaid moest worden, heeft regisseur Noyce de bevangenheid weggenomen door zich als eerste uit te kleden en zich naakt te laten filmen. Nooit was er z\u00f3veel belangstelling voor de rushes. Maar al is hij gekleed van top tot teen, de acteur voelt zich altijd naakt. Dus moet je zorgen dat er bij elke sc\u00e8ne genoeg rekwisieten voorradig zijn. Iemand die iets om handen heeft, is minder geremd. Merk je dat het goed gaat, dan kun je later wat props wegnemen, misschien zelfs allemaal.’ Ze vertelt dat ze in Sliver tien weken lang een transseksuele makelaar speelde, maar in de film zelf maar enkele minuten is te zien. ‘Achteraf kwamen er allerlei bedenkingen over de strekking en ontknoping. Met transseksualiteit wist de studio helemaal geen raad. Altijd als er aan een film wordt geknoeid, sneuvelen oude gezichten het eerst.’<\/p>\n

Bij de vliegveldsc\u00e8nes lijkt alleen de rekwisietentip te zijn overgekomen, al heeft de weinig voorbereide of doordachte omgang met snel bijeengezochte tassen en kleren eerder een verstorend dan ontspannend effect. Actrice-schrijfster Moniek speelt vliegangst en hyperventilatie, televisiemaker Bram zorgt met een gesprek per mobiele telefoon voor een verhalend element, anderen proberen moeizame mime of een dialoog met niet-bestaande partners. Het speelvlak tussen twee kamerschermen is enkele meters, maar elk sc\u00e8netje duurt langer dan de opgedragen minuut en zonder uitzondering loopt iedereen eerst naar het midden voor hij of zij wat doet of zegt. ‘Alles zou onbruikbaar zijn in de montage, want je zet de actie steeds stop. Je kunt je jas al aantrekken in je opkomst en spreken terwijl je die jas nog aandoet. Onthoud dat wat traag is voor het blote oog twee keer trager lijkt op film. En geloof me, ik w\u00e9\u00e9t wat traag is: elk jaar zie ik alle Europese films die worden voorgedragen voor een oscarnominatie.’ Het verwachte protest blijft uit. Als de cursisten de Europese cinema hoog in hun banier hadden, waren ze waarschijnlijk niet naar het Binger Instituut gekomen dat vakmatigheid op Amerikaanse leest propageert.<\/p>\n

‘Ik zeg niet dat een film zich moet voltrekken in een ijltempo, wel dat er voortdurend wat te zien moet zijn. Waarom doet iedereen of er geen medepassagiers zijn? G\u00eane om hun reacties, je blik naar hen laten afdwalen, is niet alleen re\u00ebel, het maakt de sc\u00e8ne bezienswaardiger. En jullie lopen zomaar af, ogen naar de vloer, niemand gaat ergens heen. D\u00e1\u00e1r is het vliegtuig, kijk er dan ook naar. En denk eraan, de volgorde van alles wat je doet is: look, move, speak.’ Ze doet het voor, en inderdaad heeft alleen kijk, beweeg, praat een stuwend effect. ‘Als je echt niks kunt bedenken, is er de methode-David Janssen. Die keek bij al zijn opkomsten en afgangen argwanend achterom. Daarmee suggereerde hij zoveel spanning dat hij tussentijds in de sc\u00e8ne niks hoefde te acteren. Maar dat k\u00f3n hij ook niet. Jullie weten toch wie Janssen was? Een acteur die zich dood heeft gezopen.’<\/p>\n

De sc\u00e8nes worden opnieuw gespeeld. Zonder uitleg achteraf dat ze gaan over smokkel, asielzoekers of zieke verwanten blijft de inhoud onduidelijk, maar ze winnen aan vaart en dynamiek. Volgende onderwerp op het rooster is hot objects. Elke cursist moet een dierbaar voorwerp dat van zichzelf geen geschiedenis heeft – geen boek of prent – gedetailleerd beschrijven tot die concentratie de weg effent voor vrij herinneren en associ\u00ebren. De verhalen blijken spannender om wat n\u00ed\u00e9t wordt verteld dan om de verwoorde herinnering. Het van een Schotse vriendin gekregen amulet maakt verhalen los over folklore in Schotland, geen woord over de vriendin. De ketting van een geliefde tante die van jongs af de verzorgende rol had, roept de onbeantwoorde vraag op waar moeder ondertussen was.<\/p>\n

De toehoorders moeten zeggen wat op hen is overgekomen; ze geven gegeneerde, de kern ook omzeilende antwoorden. Nina zegt tegen horrorauteur Chris: ‘Jij brengt alleen over dat je er zo snel mogelijk van af wilt zijn. Dat was ook zo toen je de sc\u00e8ne deed. Als je niets van jezelf wilt geven, heeft niemand wat aan je en word je je eigen grootste vijand.’ Met een snelle glimlach verandert ze meteen van onderwerp. Dat doet ze weer als documentarist Saskia zich verontschuldigt voor haar geringe deelname met een beroep op haar verlegenheid. ‘Soms is verlegenheid de keerzijde van arrogantie. Denk daar maar eens over na.’ Binger-directeur Jeanne Wikler vertelt later dat Nina Foch bij de evaluatielunch bezorgd vroeg of de cursisten volgens haar zulke opmerkingen wel aankunnen.<\/p>\n

De cursisten hebben gemengde gevoelens over een docent die zo anders is dan ze zijn gewend. Een grande dame, echt Hollywood, vindt Bram. Toch is er tijdens de les geen divagedrag, buiten haar uitval tegen fotograaf Diana Blok die een beeldverslag van de workshop maakt en foto’s wil maken vanuit gehurkte houding. ‘Nee! Een vrouw die vanonder af wordt geschoten, lijkt op een del en ik wil zeker mijn slappe kaaklijn niet prominent in beeld. Flatteuze foto’s maak je van een hoger standpunt. Up on the broads, down on the women.’ Geen facelift, constateren de dames na een discrete observatie en schatten haar midden zestig. Soapschrijver Frank surft op Internet en brengt uitsluitsel: daags na de workshop wordt ze vierenzeventig. Ook bevat de computeruitdraai een imposante filmografie. Titels worden genoteerd om te betrekken uit de videotheek.<\/p>\n

Zwaarder weegt de vraag wat schrijvers en regisseurs hebben aan ‘spelopdrachten voor beginners’. Al een kwarteeuw zijn in Amsterdam groepstherapie-achtige cursussen method acting die sommigen kennen uit ervaring. Een nogal gepasseerd station en bovendien, wat moeten ze ermee? Als je ervoor staat als regisseur, op een echt vliegveld met een heuse figuratie, is vanzelf duidelijk waarop je moet letten. Alles moeten ze nu in een vacu\u00fcm verzinnen. Tot iemand peinzend zegt: eigenlijk is dit les in schrijven. Dat verheldert veel. Wat ze in theorie al weten, hebben ze nu spontaan gedemonstreerd gekregen of ervaren. Dat scenariostudenten van de University of Southern California een verplicht semester Nina Foch hebben, lijkt opeens minder vreemd.<\/p>\n

De volgende dag zegt ze dat ze niet had beseft dat de groep zoveel meer praktijk- en levenservaring heeft dan haar Californische studenten, en wat een verademing dat is. Ze verontschuldigt zich als ze toch dingen zegt die iedereen al weet: ‘Then you’re gonna need me like General Custer needed another Indian.’ Van die kennis blijkt weinig bij de analyse van sc\u00e8nes uit een klassieker, Casablanca, en een recente hit, Jerry Maguire. Veel cursisten kozen het minder tijdrovende alternatief van draaien van de video boven lezing van het script. En de uitwerking in beeld wijkt vaak af van wat op papier is voorgeschreven. ‘Hou je aan de tekst. Natuurlijk ken ik de films ook, maar ik zou echt niet meer weten hoe ze zijn gedaan. Ik zie elke film die is gemaakt, dat drukt alle herinnering weg.’<\/p>\n

Ge\u00ebrgerd constateert ze dat de uit Hollywood gezonden scriptpagina’s tweezijdig zijn bedrukt, zonder ruimte voor aantekeningen. Er is veel ruimte nodig om van sc\u00e8nes plaats, tijd, temperatuur en rekwisieten op te schrijven, de richting van een sc\u00e8ne plus actie en bedoeling van ieder personage. Elke interpunctie, zin en bijzin wordt voorzien van een blokje om de onderliggende betekenis in te noteren. Soms lijkt dat kommaneuken. ‘Ugarte zegt in Casablanca: “Uh, uh – excuse me, please.” Wat betekent zijn eerste uh, wat de tweede en waarom please?’ Van negatief of psychologisch duiden, wil ze opnieuw niet horen. Een antwoord op: wat wil Rick in het begin van Casablanca? is even simpel als eenduidig. Rick wil een borrel, een streven dat ruimte laat voor velerlei tussentijdse actie en reactie.<\/p>\n

Hoe verhelderend en interessant ook, de analyse van minieme sc\u00e8netjes vergt uren. Hoe vertel je dat alles bij de tijdsdruk op een filmset? ‘Uiteraard hoop je dat de acteur zijn huiswerk heeft gemaakt, maar als hij het niet weet, moet je een beeld paraat hebben waarmee hij verder kan. Zodra je een beeld hebt waarom je iets doet of zegt, weet je hoe je het moet doen. Het helpt ook om de tekst te onthouden, zelfs als die geen spreektaal is. Op Shakespeare hoefde ik nooit te blokken en als ik na jaren mijn notities even inzie, weet ik alle dialogen meteen weer.’<\/p>\n

Soms leidt de behandelde tekst tot spontane anekdoten en tips. Bij een straattafereel in Casablanca zegt ze dat met minder figuranten een massaler effect wordt bereikt als ze van links naar rechts door het beeld gaan dan van voor naar achter. Ze vertelt dat in Hollywood de figuranten alleen door assistenten worden toegesproken. Wie directe reacties ontlokt aan de regisseur komt in een hogere salarisschaal. Meestal betekent dat ook ontslag, maar op een laatste of enige draaidag kan sabotagegedrag leiden tot salarisverhoging. ‘Bij The Ten Commandments stonden we klaar voor de doortocht door de Rode Zee. Net voor de camera zou draaien, zei iemand vooraan iets tegen degene naast hem. Wat zeg jij daar? riep Cecil B. de Mille. De figurant dacht dat hij werd aangesproken door een assistent en zei zonder te kijken: ik vroeg wanneer de ouwe zak eindelijk de lunchpauze aankondigt. Lunch! brulde De Mille. Die man heeft de overkant nooit bereikt.’<\/p>\n

Met veel misbaar komt een fotograaf binnen, van een ochtendblad dat ‘de filmster uit Leiden’ wil portretteren. Zonder introductie gaat hij meteen aan de slag. Bliksemsnel vraagt Nina twee cursisten de spotlights bij te stellen en wijst ze de meest flatteuze lamphoogte aan. Ze zegt de fotograaf dat rechts haar beste profiel is, hij reageert door prompt naar haar linkerzijde te lopen. Streng wijst ze hem naar zijn plaats – ‘Ik werd al gefotografeerd toen jij nog niet was geboren’ – waar hij brutaal paraat blijft om haar in beweging toch van links te schieten. Na zijn vertrek vertelt ze dat de cameraman van Hush door belichting en standpunten haar tien jaar jonger deed lijken. ‘Tegen de tijd dat je weet wat je moet laten zien, ben je zo oud dat niemand het w\u00edl zien. Raar, zei Jessica Lange, vroeger keek iedereen als ik ergens was, het is wennen dat ze lang niet allemaal meer kijken tegenwoordig. Kind, zei ik, wapen je voor het moment dat niemand kijkt. Je weet dat je verandert, maar je mentale zelfbeeld blijft hetzelfde. Hoe ziet u uzelf? vroeg Dick Cavett Larry Olivier kort voor zijn dood. Als negentienjarige met rode lippen, zei hij. Is dat niet aandoenlijk? Voor elke acteur is zijn filmbeeld een verschrikking: je spel benadert nooit wat je had gedroomd en je kijkt naar iemand die je niet wilt herkennen. Leeftijdsdiscriminatie is in Amerika genadeloos, ook buiten de industrie. In Europa lijkt er meer respect te zijn.’ Ja, knikken de mannen. Helemaal niet, zeggen de vrouwen. Bekommerd hoort ze over de opkomst van facelifts en siliconenborsten.<\/p>\n

De noodzaak van een olifantshuid brengt haar op een ander onderwerp. ‘Nederlanders zijn nogal bot. Op Schiphol stapte ik in een taxi met de radio aan: een voetbalwedstrijd. Ik had migraine van de vlucht en vroeg of dat uit kon, of op zijn minst zachter. De chauffeur verzocht me kalm een andere wagen te nemen. Die eigenschap komt je goed van pas in de filmwereld. Maar vermijd onnodig conflict. Engageer nooit iemand die je niet aanstaat, omdat je meent: \u00e9\u00e9n zak kan ik wel aan. De ergernis over hem zal per dag groeien tot zij onverdraaglijk is. Leg vanaf je eerste film een bijbel aan met namen van iedereen met wie je prettig hebt gewerkt en n\u00ed\u00e9t prettig hebt gewerkt. Vooral dat laatste vergeet je snel. Ooit deed ik een film waarvan de producer vroeg: what are we going to do about your tits? Ik was nog jong en mooi, met kleine maar goed gevormde borsten, er was niets op aan te merken. Knarsetandend heb ik die vent geduld, maar het resultaat was een goede film en persoonlijk succes voor mij. Toen hij me jaren later vroeg voor Illegal, associeerde ik zijn naam alleen nog met een film die belangrijk voor me was geweest. Pas toen ik hem zag op de set besefte ik dat ik die hufter weer twaalf weken moest verduren. En jawel, het eerste wat hij zei, was:what are we going to do about your tits? Ga nooit de confrontatie aan met een producer. Bij zeer hoge uitzondering zegt hij iets zinnigs, maar luister aandachtig naar alles wat hij heeft te melden en schrijf het op. Als je dan de film precies maakt zoals jij wilt, zal hij toch menen dat je keurig zijn instructies hebt gevolgd.’ Ze doet yoga-oefeningen voor om verwachte crisissituaties kalm het hoofd te bieden.<\/p>\n

Uit Jerry Maguire is een sc\u00e8ne geplukt waarin de held in het vliegtuig wordt aangesproken door de passagiere naast zich, met confidenties over haar partner en een betreurd slippertje. Wat wil Jerry? Jerry wil een tukje doen. Wat wil de dame? De dame wil flirten. Rare sc\u00e8ne, vindt Frank, je versiert iemand toch niet met verhalen over een ander, dat kan toch onmogelijk werken? ‘Het werkt altijd!’ lacht ze. ‘Nietwaar, meisjes?’ Daarmee lijkt de subtekst van volgende dialogen ook duidelijk: de dame doet sexy. ‘Nee! Zeg nooit tegen een actrice: wees sexy, dat valt niet te spelen. Ze zal zich opgelaten voelen en gaan overdrijven. Je kunt w\u00e9l zeggen: jij wilt je geheim met hem delen. Hetzelfde resultaat, zonder dat je iemand verlegen maakt.’ Regie-assistent Kim is sceptisch, in haar ervaring zijn mannen zeer wel in te pakken met een directe benadering. ‘Je bent van een andere generatie, daar mag ik niet over oordelen,’ is de minzame reactie. ‘Maar het lijkt me dat je heel wat mist, misschien kom je daar nog achter.’<\/p>\n

Deze en andere doorgesproken sc\u00e8nes uit Jerry Maguire moeten de cursisten registreren op video, in \u00e9\u00e9n camera-instelling. Mogelijke mises-en-sc\u00e8ne benoemt ze simpel met X (de personages kruisen elkaar), Y (ze gaan van achter naar voren) en Z (ze lopen heen en weer). Bram vraagt of er met acteurs mag worden gewerkt, maar met Jeanne Wikler is bepaald dat ze z\u00e9lf voor de camera moeten komen. ‘Dan merk je hoe het voelt geregisseerd te worden.’ Al zijn de aspirant-filmers in de meerderheid, de bereidheid te regisseren, is niet groot. Televisiemaker Ren\u00e9 bedankt voor de eer; cineaste Mahnaz zegt toe, blijft daarna twee dagen afwezig en kan niet worden ingepast in de productieplanning. Er blijkt ook weinig animo om te acteren: door de vele vrouwenrollen moeten Kim en Saskia dezelfde sc\u00e8ne tweemaal spelen, in verschillende regies.<\/p>\n

Nina is afwisselend jofel, moederlijk en streng, maar zonder nadruk. Altijd is ze een halfuur voor aanvang aanwezig – behalve bij een taxistaking, ‘toen dat vreselijke hotel geen eigen vervoer had geregeld’ – maar veel cursisten arriveren op het nippertje of te laat. Andere werkzaamheden, een script dat af moet, gezinnen of kwalen. Excuses hoort ze effen aan. E\u00e9n terzijde: ‘Ook met een ziek kind kwam ik nooit te laat op mijn werk. Natuurlijk was er een oppas.’ Pauze. ‘En achteraf had ik hem graag meer tijd gegeven.’<\/p>\n

En passant geeft ze remedies tegen knoflookadem, onwillig haar en vooral fysiek verval. Demonstratief dept ze haar mondhoeken: ‘De groeven bij mijn mond komen samen in kuiltjes waarin speeksel zich ophoopt. Als je niet constant oplet, krijg je uitslag, schimmel of paddestoelen. Ik mag me n\u00f3g gelukkig prijzen: sommigen hebben dat al op hun vijfendertigste, bij mij begon het pas vorig jaar.’ Soms is ze bar weinig subtiel. Vrijdag meldt ze terloops haar verjaardag op maandag; zaterdag doet ze verslag van bij De Bonneterie geziene, onbreekbare longdrinkglazen met een decoratie die kleurt bij haar zwembad. Message received: de cursisten weten voor welk afscheidscadeau ze moeten inzamelen. Bij het uitpakken veinst ze verbaasd enthousiasme, maar erkent na het zien van \u00e9\u00e9n sceptische blik ruiterlijk dat ze het geschenk heeft gesouffleerd. ‘Meestal geven ze hier tulpenbollen, die gedijen niet in Californi\u00eb.’<\/p>\n

Buiten de les wordt fiks gespeculeerd over haar priv\u00e9leven waarover Internet niet informeert. Geen echtgenoot, gissen sommigen, veel jonge minnaars. Nee, er is een kind, in Hollywood was dat ontoelaatbaar buiten het huwelijk. Dan komt ze ongevraagd zelf met dramaturgisch vaardig gedoseerde, bondige vertrouwelijkheden. Drie huwelijken: met een acteur, een sitcom-auteur en een kunsthistoricus, allemaal jonger dan zij en nu overleden. Haar zoon wilde ze van een artistieke loopbaan afhouden met een zo breed en tegengesteld mogelijke opleiding. Toch was hij op zijn vijfentwintigste televisieproducent. Toen zijn vader kanker kreeg, heeft hij die baan opgegeven en hem verpleegd tot zijn dood. Daarna ging hij medicijnen studeren en werd chirurg bij een mobiele eerstehulpbrigade. In kleine kring vertelt ze van een traumatische jeugd met altijd afwezige ouders, wisselende gouvernantes in hotelsuites, kostscholen. Om een losprijs is ze toen ontvoerd, maar buiten het kidnappen zelf herinnert ze zich niets. In een lange psychoanalyse wisten therapeuten de ervaring niet bewust te maken, tot ze besloten dat wat zo diep zit verdrongen daar beter kan blijven. Wel leidden de sessies tot het inzicht hoezeer ze haar eerste vijftig jaar had verdaan. Erg voor je, reageert Jeanne Wikler, maar wie weet had de mensheid dertig jaar m\u00e9\u00e9r van jouw energie niet aangekund. Niet overdreven: dagelijks vier lesuren voelen als een mentale slijtageslag.<\/p>\n

It’s all about the work, herhaalt ze. ‘Het maakt niet uit waar je dat vandaan haalt, je moet houden van alle acteurs. Na de film hoef je niet \u00e9\u00e9n gedachte meer aan hen te verspillen, op de set moet je je van iedereen afvragen hoe ze zullen zijn in bed. Dat bepaalt de blik waarmee je ze bekijkt.’ Pardon, productieleider Andr\u00e9 steekt de vinger op, je bedoelt toch niet dat ik als oprechte hetero moet fantaseren over wat bijvoorbeeld hij daar doet in bed? ‘Natuurlijk wel, ieder\u00e9\u00e9n doet dat, je moet het alleen onderkennen bij jezelf. Ik heb jullie stuk voor stuk helemaal ingedeeld in dat opzicht. Misschien vergis ik me, maar ik denk van niet.’ De mannen kijken betrapt. ‘Je mag, m\u00f3\u00e9t flirten met iedereen bij de opnamen, maar slaap met niemand. Te veel mensen hebben die route genomen, dat geeft maar gedrang. Het gaat om het w\u00e9rk! Als je echt zo nodig moet, wacht dan tot de film klaar is.’<\/p>\n

Het belang van analyses, theorie\u00ebn en schema’s kan pas straks, in de praktijk, worden gewogen. Nu is ze vooral op haar best als er wordt voorgespeeld. Dan is er een continue, spontane stroom van werkzame instructies, nuttige tips en rake observaties. ‘Kies voor je begint iemand uit de toeschouwers tegen wie je het gaat hebben en iemand verderop naar wie je blik kan afdwalen, zodat de sc\u00e8ne ruimte krijgt. Als je een shot moet maken van iemand met een offscreen partner, zorg dat er naast de camera echt iemand is tot wie hij zich kan richten. Iemand die praat tegen een plakkertje krijgt een lege, starre blik.’<\/p>\n

Hoewel bijna iedereen converseert in vlot Engels, blijkt leren en reciteren van in het Engels geschreven dialogen een groot obstakel. Alleen de Brit Chris lijkt te weten wat hij zegt, anderen worstelen zich naar hun laatste claus, meer dan dat ze de tekst interpreteren. Niet geringe ego’s verschrompelen ter plaatse. Mahnaz die bij de analyse afwezig was en de context van haar sc\u00e8ne niet in het stuk heeft opgezocht, brengt een bizarre eigen versie van een caf\u00e9-onderonsje als slaapkameroverpeinzing post co\u00eftum. Saskia raakt na twee zinnen de tekst kwijt, begint meteen opnieuw en weer en weer, om telkens te stranden op hetzelfde punt. ‘Als de acteur zijn tekst niet kent, neem geen nieuwe takes tot hij hem behoorlijk heeft geleerd. Anders ga je lukraak door tot het bij toeval lukt. Later krijgt niet de acteur verwijten van de producent, wel de regisseur die zoveel materiaal verbruikt. Een dialoog met een alerte tegenspeler gaat vanzelf, die voelt meteen wat je van hem nodig hebt en andersom. Schrijf: acteren is het voeden van de behoefte van je partner! Toen ik Mahogany deed, was Diana Ross nooit bereid of in staat tot tegenspel. Ik gaf het op en heb bijna de hele rol met mijn rug naar de camera gedaan. Later zei men dat ik zo’n intrigerend personage had. Veel laten raden kan effectief zijn, het publiek projecteert zijn eigen reacties op jou.’<\/p>\n

Ze richt haar kritische aandacht op houding, motoriek en blikrichtingen. ‘Niet op tafel steunen, niet in je stoel leunen, contact met meubilair zuigt je energie weg.’ Ze demonstreert hoe een stoel vooraf zo kan worden geplaatst dat zitten en opstaan de minste tijd vergt en zo elegant mogelijk kan gebeuren. Vol zelfspot wijst ze kleine verschuivingen aan waardoor ook ouderen zonder zichtbare stramheid overeind kunnen komen. ‘Van elke beweging moet je weten waarom je haar maakt. Zangers maken soms spontaan een weids armgebaar en zijn zich dan zo bewust van hun hand die loos in de ruimte bungelt dat ze niet weten hoe ze hem moeten terughalen. Er is een eenvoudige oplossing: als je je voorstelt dat je een glazen deur openschuift, kun je net zo breed uithalen als je wilt zonder dat het potsierlijk voelt. Je kunt je arm zelfs eindeloos lang gestrekt houden zonder te verkrampen, omdat je in gedachten steunt tegen de deurpost.’<\/p>\n

Ze heeft weinig direct commentaar op het spel. ‘Aanmerkingen op jullie intonatie zijn onrechtvaardig: ook de beste acteur speelt in een andere taal onder zijn niveau.’ Maar het is genoeg om ook degenen die anders altijd een weerwoord hebben ongemakkelijk te doen zwijgen. Wat ze ook verder hebben opgestoken, in elk geval kennen ze nu de kwetsbaarheid van acteren.<\/p>\n

Misschien komt de falende tekstkennis door een planning waarin de cursisten vandaag \u00f3\u00f3k de sc\u00e8nes voor de videoregistratie moeten kennen. Bij die opnamen is Nina afwezig, haar evaluatie van de tapes wordt het slot van de orkshop. De keus van spannend lijkende sc\u00e8nes met vier pagina’s dialoog wordt enigszins betreurd, maar ook het korte sc\u00e8netje van een gesprek bij de afwas blijkt niet probleemloos. De Binger-keuken is zo krap dat er weinig andere mises-en-sc\u00e8ne mogelijk zijn dan elkaar niet voor de voeten te lopen. En een lichtspot in de deuropening blokkeert een dramatisch effectieve afgang. Marc stuurt Kim en Saskia als zusters aan de vaat naar een defensieve wrevel. Voor haar versie wil cameravrouw Marjoleine vooral de vertrouwdheid zien waarmee ze op elkaar reageren. Na het tegengesteld vertolken van eenzelfde tekst betrapt Kim zich op een late roeping als actrice. Tussen twee afwasjes door regisseert Saskia zelf de vliegtuigflirtation in een lokaal met wat op rijen gezette stoelen. Ook anderen die regisseren of de camera hanteren, acteren of figureren in de sc\u00e8ne van een medecursist. Omdat de dialogen weer lastige tong twisters hebben, vergen de repetities en opnamen veel meer dan het voorgeschreven uur. Het ongeduld groeit. Chris en Ren\u00e9 houden zich gedeisd, spelen als grap zonder regie hun versie van de vliegtuigdialoog, met eigen homo-erotische nuances.<\/p>\n

‘Nu gaan jullie ervaren wat ik al zesenvijftig jaar doorsta,’ zegt Nina als de eerste cassette de video inschuift. Bram presenteert een conflictsc\u00e8ne waarin volgens voorschrift Frank en Diana elkaar steeds nalopen. Op de tape zijn ze op alle momenten die erop aankomen net buiten beeld of vanachter te zien. Bram beroept zich op tijdsdruk, veronderstelt dat in Hollywood voor een sc\u00e8ne met zoveel tekst en een bewegende camera uren wordt uitgetrokken. ‘Als je voor een vergelijkbaar shot om halfnegen on call bent, zou er raar worden gekeken als het er om tien uur nog niet goed op stond.’ Bram zwijgt. ‘Onthoud dat je op allerlei manieren meubilair kunt manipuleren zonder dat het opvalt in beeld. In deze sc\u00e8ne had je de tafels moeten ophogen met blokken, zodat de acteurs zich niet zo voorover moeten buigen dat hun gezicht niet is te zien.’<\/p>\n

Ook in de afwassc\u00e8ne had een strategischer plaatsing van vuile en schone vaat Kim de kans geboden en face zichtbaar te zijn op alle momenten dat ze iets wezenlijks moest uitdrukken. E\u00e9n decimeter opschuiven van Saskia had visueel de illusie gewekt van veel meer ruimte. ‘Kijk, aan Kims schouders zie je dat ze niet weet wat ze nu moet doen!’ Niemand – ook regisseur Marc niet – valt het op, maar bij scanning van de beelden is duidelijk hoe verkrampt Kims houding wordt. Zelf herinnert ze zich dat moment ook precies. ‘Dit is maar een monitor, op groot scherm zou iedereen het zien. Als de acteur onzeker is, mag je daar niets van zeggen. Ga niet omstandig geruststellen, dat werkt averechts. Je kunt beter over iets anders praten en hem zacht even aanraken.’ In de twee vliegtuigsc\u00e8nes keren de flirtende Moniek en Ren\u00e9 voortdurend hun profiel naar de camera. ‘Mensen in een vliegtuig of trein kijken niet steeds hun buur aan, die kijken voor zich of om zich heen, en reageren indirect. Belangrijker: de camera is een machine die gedachten vastlegt, maar \u00e9\u00e9n oog kan hij niet lezen. Blijf dus nooit lang in profiel.’<\/p>\n

Dan is het abrupt voorbij. Tijd voor taart en cadeaus, foto’s en veel, heel veel kussen. Terwijl er wordt nagepraat – Frank huurt vanavond de Jerry Maguire-video om te zien of Tom Cruise anders acteert dan hij – maakt Nina Foch zich ongemerkt reisvaardig. Ze wuift ten afscheid en stapt in de taxi. Morgen vliegt ze naar Los Angeles. Maar tegen Jeanne Wikler heeft ze gezegd dat ze volgend jaar weer naar Binger wil komen. Om opnieuw te vertellen: ‘Trust no one and once in a while you’ll be pleasantly surprised.’<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ook wie alleen An American in Paris zag, herkent achtenveertig jaar later meteen de dame in het Maurits Binger Film Instituut. Vanwege het hoge voorhoofd en haar in alle jaren en films onveranderde korte kapsel met middenscheiding en twee lokjes.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[2207,253,14,269],"tags":[3181,783],"acf":[],"author_name":"Ab van Ieperen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/127109"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=127109"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/127109\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ab van Ieperen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=127109"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=127109"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=127109"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}