{"id":126905,"date":"2000-08-19T14:21:00","date_gmt":"2000-08-19T12:21:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/j-rentes-de-carvalho-omgeven-door-vloeibare-muren\/"},"modified":"2000-08-19T14:21:00","modified_gmt":"2000-08-19T12:21:00","slug":"j-rentes-de-carvalho-omgeven-door-vloeibare-muren","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/j-rentes-de-carvalho-omgeven-door-vloeibare-muren\/","title":{"rendered":"J. Rentes de Carvalho: ‘Omgeven door vloeibare muren’"},"content":{"rendered":"
\n

Vijf romans en drie verhalenbundels staan op zijn naam. ‘Ernestina’, uit 1998, werd vergeleken met de autobiografische geschriften van Elias Canetti. ‘De Hollandse minnares’ is de nieuwste roman van J. Rentes de Carvalho. Over liefhebben in de fantasie: ‘Je moet je dromen niet verwezenlijken.’<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

‘Weinig daden zijn zo intiem als het lezen van een boek.’ J. Rentes de Carvalho (1930) kijkt me indringend aan en vervolgt: ‘Het is in zekere zin een vorm van communie. De lezer is bezig met mij, maakt zich mij eigen.’ Een delicate uitspraak. Ik was geboeid door Ernestina, zijn veelgeprezen autobiografische roman over de eerste vijftien jaar van zijn leven in een afgelegen straatarm bergdorp in de Portugese provincie Tr s-os-Montes. Zijn vlijmscherpe visie op Nederlanders kende ik uit Waar die andere God woont, en van zijn Gids voor vrienden over Portugal maakte ik dankbaar gebruik.<\/p>\n

Een paar dagen voor het gesprek heb ik zijn nieuwste roman gelezen, De Hollandse minnares. Als een van de eerste lezers, want het boek is nog niet uit. Heb ik daarmee een intieme handeling verricht? Geruststellend zegt Rentes de Carvalho: ‘Ik kan nooit naar een boek van mezelf kijken als lezer, ik heb die onbevangenheid niet.’ Een schrijver mag de lezer niet verwaarlozen. Hij moet zijn best doen om met de lezer te praten. Daarom, legt hij uit, zul je in zijn boeken altijd een verhaal vinden. ‘Schrijven komt bij mij voort uit een diepe behoefte om iets met een begin, een midden en een eind te maken. Goed afgerond, met een zekere harmonie. Niks nouveau roman, zoals de mode was in de jaren vijftig. Ik heb de behoefte een verhaal te vertellen. Zoals een vates, het Latijnse woord dat zowel ziener betekent als zanger, dichter. De ziener kan dingen doen ontstaan met woorden die er niet waren.’<\/p>\n

Dat laatste is een treffende samenvatting van waar het om gaat in De Hollandse minnares. Daarin heeft hij de levens en dromen van drie personages op een intrigerende manier met elkaar verweven. In het eerste deel komen twee mannen, vijftigers, dagelijks bij elkaar onder een groep kastanjebomen in een eenzaam landschap. De schaapherder Amadeu, bijgenaamd de Kat en de verteller, een leraar uit de provincieplaats Bragan\u00e7a, die jaarlijks de zomertijd in zijn geboortedorp doorbrengt. Ze zijn van kinds af vrienden. De leraar leidt een vreugdeloos, monotoon bestaan, getrouwd met een vrouw die hem volstrekt onverschillig laat. De Kat, opgezadeld met een haaibaai van een echtgenote, vertrok in zijn jonge jaren als gastarbeider naar Amsterdam, waar hij in de haven werkte. Daar beleefde hij d\u00e9 liefde van zijn leven met een chic Hollands meisje. Onder de kastanjes vertelt hij daarover. Telkens een stapje verder, nog een detail, een nieuwe herinnering, hij rept zelfs van een dochter, Laura. De leraar luistert afgunstig. Het verhaal voedt zijn onderdrukte verlangens. Hij verwondert zich erover dat de Kat in zulke eenvoudige woorden zo’n liefdesgeschiedenis weet op te roepen. Hoe kon die primitieve, vrijwel analfabete man zo’n groot gevoel overkomen? Hijzelf wil die liefde beleven in plaats van het echte personage. Langzaam eigent hij zich de geheime droom van zijn vriend toe: ‘Ik liet me meeslepen, nam zijn rol over. Ik was degene die haar in de armen nam, die haar kuste!’<\/p>\n

Rentes de Carvalho: ‘Dit boek is ontstaan uit \u00e9\u00e9n zinnetje van, inderdaad, een herder die een keer zei: “Ik zie vliegtuigen boven ons vliegen. Zeker naar Duitsland. Daar heb ik een kind dat ik nooit meer heb gezien.” Ik heb daar ooit een kort verhaal over geschreven. Een jaar of tien later neem je het als onderwerp voor een boek, en dan blijkt dat je het verhaal niet gebruikt. Alleen dat ene zinnetje is als uitgangspunt gebleven.<\/p>\n

Het boek gaat niet over een geschiedenis, over een gebeurtenis, maar over dromen. Beide mannen hebben een droom van onbereikbaarheid. Maar wat is waar, wat is niet waar? Het relaas van de herder zou werkelijkheid kunnen zijn. De leraar ziet dat zijn vriend aan iets heeft geproefd dat hem kapot heeft gemaakt. Zelf heeft hij niets meegemaakt, hij moet het doen met erotische afbeeldingen en foto’s. Zijn hunkering maakt hem parasitair. Hij zuigt geen bloed, hij zuigt dromen. Hij lokt de ander uit: vertel eens? Maar als het te intiem dreigt te worden, is het voor hem niet interessant, dan houdt hij de woorden van de herder tegen. Hij is huiverig. De finesses van de liefde wil hij niet ingevuld hebben.’ Rentes de Carvalho heft zijn handen in een gebaar van vergeefsheid. ‘Je hoort dromen ook niet te verwezenlijken.’ Hij zwijgt even. ‘Want wat d n?’<\/p>\n

Het personage van de leraar is niet sympathiek, geeft hij toe. ‘Maar hij is ook geen zielepiet. De gangbare bourgeois van middelbare leeftijd met minder gangbare problemen. Hij is omgeven door een onzichtbare gevangenis. Het dorp, zijn herinneringen, zijn vrouw, alles om hem heen is een muur. Een gevangenis waar je je nooit van kunt bevrijden. Hij is omgeven door onzichtbare, vloeibare muren.’<\/p>\n

In de roman laat Rentes de Carvalho de leraar zeggen: ‘Twee oude kerels die dromen als kinderen. Zozeer dat de fantasie het hoogtepunt van onze ontmoetingen werd.’ Zijn commentaar: ‘Ik heb medelijden met mensen die weinig fantasie hebben. Dan ontbreekt er iets essentieels. Een van de dramatische aspecten van het moderne leven is dat wij langzamerhand afleren te dromen. Herinneringen zijn niet in de mode. In de samenleving van nu kijkt men niet naar achteren, alleen naar voren. Dat is mooi als je heel jong bent, maar wat moet je doen als je op je veertigste, vijftigste, wordt geconfronteerd met je eigen leegte? Een xtc-pilletje nemen? Dan ben je misschien zes uur gelukkig.’ Weer die geheven handen. ‘En wat dan?’<\/p>\n

In het tweede deel van de roman vindt een dramatische wending plaats. De Kat heeft zich opgehangen. Verraden door zijn vriend? Vanwege de beperktheid van zijn mogelijkheden? De leraar heeft een briefje geschreven naar Amsterdam om de Nederlandse geliefde van zijn dood op de hoogte te stellen. Plotseling verschijnt er een aantrekkelijk Hollands meisje in Bragan\u00e7a. Laura – een van de weinige Nederlandse personages in het omvangrijke oeuvre van Rentes de Carvalho, hij schrijft bijna alleen over Portugezen. Zij wil weten hoe het nu zit met die man, die, na een avontuurtje van haar moeder, haar vader werd. Een avontuurtje? Dat staat haaks op het romantische verhaal van de Kat en op de droom van de verteller. De leraar en het meisje reizen per auto naar het dorp. Al raakt ze geboeid door de schoonheid van de omgeving, het kan haar eigenlijk niet veel schelen of daar nu haar achtergrond ligt. De confrontatie tussen de wereld van het meisje en die van de leraar en de dode maakt de kern uit van dit deel. Rentes de Carvalho: ‘Het meisje vertegenwoordigt de werkelijkheid van onze tijd. Ze beschikt over een kolossale – niet materi\u00eble – rijkdom. Ze hoopt niets, zoekt niets, heeft alles. De twee mannen hebben nooit vrijheid gekend, zij heeft die in overvloed. De werelden zijn gescheiden, niet in afstand maar door iets dat diep, radicaal anders is. Zij is voortdurend in de weer met haar gsm’etje. Ze spreekt in een voor hem vreemde taal, de verteller weet niet met wie: een man, een vrouw, haar vriend, haar moeder? Dat is schrijnend, maakt hem tot buitenstaander. Aan het slot gunt zij hem een erotische nacht. Even heeft hij geproefd van het paradijs, daarna ontneemt ze hem voorgoed zijn droom. Zij kan het zich zelfs permitteren om de Kat, haar vader, naar wiens Portugese achtergrond ze benieuwd was, de mythe te laten die hij ooit was.’<\/p>\n

Rentes de Carvalho woont al zesenveertig jaar in Nederland. Jarenlang doceerde hij aan de Universiteit van Amsterdam Portugese taal- en letterkunde. Hij spreekt uitstekend Nederlands, met af en toe een charmante afwijkende klemtoon, maar schrijft zijn literaire werk in het Portugees. ‘Die taal ben ik al meer dan zestig jaar aan het polijsten. Schrijven in een andere taal dan het Portugees zou voor mij net zoiets zijn als het weggooien van een zak met goud. Het Portugees heeft zo onvoorstelbaar veel nuances. Wij houden van onze taal, zijn gevoelig voor mooi taalgebruik, met alle verbuigingen. Luister naar de taal van fadozangeres Cristina Branco: zo’n mooie uitspraak, zo mooi van taal, daar krijg ik rillingen van.’<\/p>\n

Het grootste deel van zijn oeuvre verschijnt in Nederland. Hij heeft altijd een intermediair nodig. Rentes de Carvalho: ‘Een vertaler heeft aan mij een moeilijke. Ik zit erbovenop. Met Harrie Lemmens werk ik goed samen. Ik heb precies in mijn hoofd wat hij gaat vertalen. Wij weten onze plaats ten opzichte van elkaar: een kwestie van karakter en hoffelijkheid.<\/p>\n

Als schrijver voel ik me een professional. Mijn grootvader was een meester in het maken van een bepaald soort schoenen. Daar beperkte hij zich toe. Ook ik doe alleen wat ik goed kan. Je wilt je plek markeren.’ Met zijn wijsvinger bakent hij een terreintje af op de houten caf\u00e9tafel. ‘Dat heb ik gedaan. Maar als ik dood ben en mijn kleinkinderen groot, dan ben ik alleen nog een naam – ergens op internet<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Vijf romans en drie verhalenbundels staan op zijn naam. ‘Ernestina’, uit 1998, werd vergeleken met de autobiografische geschriften van Elias Canetti. ‘De Hollandse minnares’ is de nieuwste roman van J. Rentes de Carvalho. Over liefhebben in de fantasie: ‘Je moet je dromen niet verwezenlijken.’<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[95,9,97],"tags":[3081,783],"acf":[],"author_name":"Martje Breedt Bruyn","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126905"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=126905"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126905\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Martje Breedt Bruyn","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=126905"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=126905"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=126905"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}