{"id":126901,"date":"2000-09-16T17:13:00","date_gmt":"2000-09-16T15:13:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/de-moordenaars-lopen-nog-steeds-vrij-rond\/"},"modified":"2000-09-16T17:13:00","modified_gmt":"2000-09-16T15:13:00","slug":"de-moordenaars-lopen-nog-steeds-vrij-rond","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/de-moordenaars-lopen-nog-steeds-vrij-rond\/","title":{"rendered":"De moordenaars lopen nog steeds vrij rond"},"content":{"rendered":"
\n

Een jaar geleden, op dinsdag 21 september 1999, reed de Nederlandse journalist Sander Thoenes op een stoffige weg in de Oost-Timorese hoofdstad Dili zijn dood tegemoet. De eilandbevolking had zich in een referendum voor onafhankelijkheid van Indonesi\u00eb uitgesproken. Daarop ontketende pro-Indonesische milities gesteund door het Indonesische leger een golf van terreur. Australische troepen probeerden rust en orde te herstellen. Thoenes, correspondent van ‘The Financial Times’, ‘The Christian Science Monitor’ en ‘Vrij Nederland’, wilde verslag doen van die ‘septemberfurie’.<\/p>\n

Voor het hotel Turismo, in het centrum van Dili, had Thoenes een motortaxi aangehouden. Hij was net op het eiland aangekomen en wilde naar Becora, een wijk waar veel voorstanders van onafhankelijkheid woonden en die daarom doelwit was van terreuracties. Op de licht stijgende weg naar Becora, met links en rechts uitgebrande stalletjes en huizen, reden drie Indonesische militairen van het 745-ste bataljon van het Indonesische leger (TNI) op motoren de Nederlandse journalist tegemoet. Zij gaven stoptekens. Florindo da Conceiao Araujo, de bestuurder van de motortaxi, bedacht zich geen moment: hij keerde om en probeerde te ontkomen. ‘Als je stopt ben je dood,’ zei hij toen ik hem kort na die fatale ontmoeting in Australi\u00eb sprak. De Indonesische soldaten openden het vuur terwijl Araujo nog bezig was met zijn motor een U-bocht te maken. Een van de banden werd lekgeschoten, de motor raakte in een slip en Araujo en Thoenes smakten op de weg. Thoenes bleef liggen. Hij leefde nog wel en was bij bewustzijn, zei Araujo achteraf. Toen hij zag dat de Indonesi\u00ebrs hun motoren keerden en opnieuw op hem afkwamen, rende Araujo weg. ‘Ik dacht niet dat ze een westerse journalist zouden doden,’ zei hij tegen mij. Daarom had hij volgens zijn zeggen Sander Thoenes alleen achtergelaten. Maar Araujo vergiste zich. Het verminkte lijk van Thoenes werd de volgende ochtend in de bosjes naast de weg terug gevonden. De Australische lijkschouwer stelde vast dat hij om het leven was gekomen door een enkel schot en waarschijnlijk pas daarna was toegetakeld. ‘Moord in koelen bloede, daar twijfel ik niet aan,’ zei Alan Castle, het Australische hoofd van de civiele politie op Oost-Timor, kort na de moord (de Indonesi\u00ebrs hadden zich destijds net van het eiland teruggetrokken, de Australi\u00ebrs vulden enige tijd het gezagsvacuum op – KS). Castle zei ook dat het onderzoek naar de moord op Thoenes recherche-technisch eigenlijk zeer simpel was. Volgens de Australische politieman zouden in ieder ander land de moordenaars al gepakt zijn. Castle: ‘Maar dit is Oost-Timor, hier wordt het onderzoek belemmerd door politieke problemen en ook door juridische implicaties.’ Dat bleek een profetie. Wie de moordenaars van Sander Thoenes waren, werd al snel duidelijk. Dat ze waarschijnlijk ongestraft zouden blijven ook.<\/p>\n

Natuurlijk: de moordenaars van Sander Thoenes zijn niet de enige beulen die buiten schot blijven. De septemberfurie die op Oost-Timor woedde, maakte naar schatting zeshonderd dodelijke slachtoffers en dreef honderdduizenden mensen op de vlucht. De verantwoordelijken lopen voor het overgrote deel nog vrij rond.<\/p>\n

Maar de moord op Sander Thoenes werd, in tegenstelling tot de honderden andere moorden op Oost-Timor, nauwkeurig onderzocht. Niet door de Indonesische autoriteiten, maar door twee Nederlandse politiemannen (hoofdinspecteur Gerrit Thiry en commissaris J.J. Kleppers) in samenwerking met de Australische militaire politie. De toenmalige Indonesische minister van Buitenlandse Zaken, Ali Alatas, had zijn Nederlandse ambtgenoot Jozias van Aartsen weliswaar kort na de moord persoonlijk beloofd dat ook Indonesische speurneuzen ingezet zouden worden, maar die belofte werd nooit gestand gedaan. Integendeel: de Indonesische autoriteiten traineerden het onderzoek alleen maar.<\/p>\n

Minister Van Aartsen overhandigde het eindrapport van het door hem ge\u00efnitieerde onderzoeksteam persoonlijk aan KPP HAM, de speciale Indonesische commissie die schendingen van mensenrechten op Oost-Timor moest onderzoeken. KPP HAM nam het volgens de woordvoerder van Van Aartsen ‘als een van de best gedocumenteerde mensenrechtschendingen’ op in zijn eigen rapport. De commissie plaatste op basis van het Nederlands-Australische onderzoek de commandant van het 745-ste bataljon in januari van dit jaar op een lijst van drie\u00ebndertig voorlopige verdachten.<\/p>\n

Pim Waldeck, de toenmalige directeur Voorlichting en Communicatie van het Haagse ministerie van Buitenlandse Zaken, stuurde begin dit jaar (12-2-2000) een nogal boze brief aan Vrij Nederland. VN had geschreven dat de Nederlandse overheid zich erbij leek neer te leggen dat de moord op Sander Thoenes ‘onoplosbaar was gemaakt’. Als Van Aartsen al iets had ondernomen, volgens VN, ‘dan is hij er verbazingwekkend goed in geslaagd die demarches stil te houden’. Dat was tegen het zere been van Buitenlandse Zaken, ze hadden toch zo hun best gedaan. Volgens Waldeck kreeg de Indonesische procureur-generaal Marzuki Darusman met de lijst met drie\u00ebndertig verdachten en het bijbehorende rapport ‘een explosief dossier’ in handen. Waldeck in zijn brief: ‘Het rapport besteedt ruime aandacht aan de moord op de Nederlandse journalist Sander Thoenes.’ En dat was, althans volgens hem, vooral te danken aan de persoonlijke inspanningen van zijn minister, Jozias van Aartsen.<\/p>\n

Die ‘explosieve’ lijst, met daarop drie\u00ebndertig namen, is inmiddels door procureur-generaal Marzuki Darusman ingekort tot een definitieve lijst met daarop negentien namen. Luitenant-kolonel Sarosa, de bataljonscommandant die medeverantwoordelijk was voor de moord op Sander Thoenes, komt daarop niet meer voor. De namen van zijn ondergeschikten, dus ook die van de feitelijke moordenaars, ontbreken eveneens.<\/p>\n

‘De Nederlandse regering zal er in ieder geval bij Indonesi\u00eb op aan blijven dringen het recht zijn loop te laten hebben,’ beloofde Pim Waldeck in zijn brief aan Vrij Nederland.<\/p>\n

Is die belofte ingelost?<\/p>\n

Ach, wat heet. Toen de Indonesische minister van Buitenlandse Zaken Alwi Shihab eind augustus in Den Haag op bezoek was, bracht Van Aartsen plichtsgetrouw opnieuw de moord op Sander Thoenes ter sprake. Helaas, zei Shihab, het eigen Indonesische onderzoek was nog niet afgerond. En toen? Toen niets. Van Aartsen heeft ‘geen tot actie verplichtende reactie verkregen’, zegt zijn woordvoerder. Dat is jargon waarmee bedoeld wordt dat de Nederlandse minister alweer met een kluitje het riet in is gestuurd.<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Een jaar geleden, op dinsdag 21 september 1999, reed de Nederlandse journalist Sander Thoenes op een stoffige weg in de Oost-Timorese hoofdstad Dili zijn dood tegemoet. De eilandbevolking had zich in een referendum voor onafhankelijkheid van Indonesi\u00eb uitgesproken. Daarop ontketende pro-Indonesische milities gesteund door het Indonesische leger een golf van terreur.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[323,269],"tags":[1865,783],"acf":[],"author_name":"Kees Schaepman","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126901"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=126901"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126901\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Kees Schaepman","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=126901"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=126901"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=126901"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}