{"id":126883,"date":"2000-11-18T14:26:00","date_gmt":"2000-11-18T12:26:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/morgan-freeman-ik-ben-niet-de-beste-acteur-ter-wereld\/"},"modified":"2000-11-18T14:26:00","modified_gmt":"2000-11-18T12:26:00","slug":"morgan-freeman-ik-ben-niet-de-beste-acteur-ter-wereld","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/morgan-freeman-ik-ben-niet-de-beste-acteur-ter-wereld\/","title":{"rendered":"Morgan Freeman: ‘Ik ben n\u00edet de beste acteur ter wereld’"},"content":{"rendered":"
\n

Morgan Freeman, ‘the sexiest man alive’, kreeg pas laat succes in Hollywood. De ‘zwarte jongen uit een vaderloos gezin in de Deep South’ voelt niets voor een voorbeeldfunctie en speelde veel traditioneel ‘witte’ personages in Hollywoodproducties. De zwarte rol die hij n\u00ed\u00e9t kon weigeren was die van Nelson Mandela. ‘Misschien komt het door twintig jaar opsluiting, maar Mandela is een compleet raadsel.’<\/p>\n

Critica Pauline Kael, nooit afkerig van hyperbolen, schreef over ‘de beste acteur van Amerika’. Marlon Brando noemde hem zelfs ‘de beste acteur ter wereld’. Nog gretiger geciteerd werd Gwyneth Paltrows oordeel: ‘The sexiest man alive’. Sinds een jaar of tien speelt Morgan Freeman (63) in spraakmakende Hollywoodfilms van het soort waarin zelden zwarte acteurs te zien zijn: de western Unforgiven, de Engelse kostuumfilms Robin Hood en Moll Flanders, president van de Verenigde Staten in de rampenfilm Deep Impact.<\/p>\n

Tot zijn vijftigste was Freeman alleen bekend bij een New Yorks toneelpubliek: vier Obie Awards in zes jaar voor rollen in Shakespeare, Brecht, musicals. Hollywood maakte de late ontdekking van zijn talent alsnog goed met drie oscarnominaties en, dit jaar, de oeuvreprijs voor Outstanding Achievement in Acting.<\/p>\n

Morgan Freeman in levenden lijve maakt een verrassend sterke, fysieke indruk. De bedachtzame, intelligente rollen waarmee hij serieus tegenwicht gaf aan vlotte filmbinken als Brad Pitt, Keanu Reeves of Christian Slater hadden andere verwachtingen gewekt dan de nonchalant geklede, soepel bewegende man met oorringen en een permanent ironische blik, die ook door zijn stemgeluid doet denken aan een doorleefde popzanger.<\/p>\n

U hebt nu een paar jaar achtereen niet geacteerd.<\/p>\n

‘Ik heb er niet bewust voor gekozen om het kalmer aan te doen maar van elke honderd scripts die me worden aangeboden verwijs ik er nu eenmaal vijfennegentig naar de prullenbak. Ik ben wel een speelhoer – zet me voor publiek of camera en ik wil meteen performen – maar ik ben ook kieskeurig. En als ik mijn films overzie, word ik lichtelijk misselijk van mezelf. Alsmaar integer en onverzettelijk en nobel. Typecasting is niet noodzakelijk negatief, vaak hebben anderen beter zicht op wat je het beste kunt. Acteurs die het luidst klagen dat ze steeds hetzelfde moeten spelen, zijn meestal degenen die maar \u00e9\u00e9n ding kunnen. Maar ik heb bewezen dat ik geloofwaardige schurken kan neerzetten, dus als ze me daar niet meer voor vragen krijg ik het gevoel dat ik niet alles mag laten zien wat ik kan. Een acteur moet niet de voeling met zijn duistere kant verliezen, die catharsis houdt hem in evenwicht.’<\/p>\n

Waardige casting voor iemand die door Brando de ‘beste acteur’ is genoemd.<\/p>\n

‘Ik las dat hij dat zou hebben beweerd, maar ik heb het Marlon nooit zelf horen zeggen. Ik b\u00e9n ook niet de beste acteur, want de beste acteur best\u00e1\u00e1t niet. Er wordt over de hele wereld geacteerd, misschien zijn er uitzonderlijk goeie, onbekende acteurs. Maar als je in films speelt, word je overal gezien \u00e9n door iedereen. Ik kan nog steeds slecht wennen aan het idee dat mijn werk bekend is op plaatsen waar ik zelf nooit ben geweest. Als Bill Clinton opbelt om me te complimenteren over een rol, sta ik versteld dat hij die moeite neemt, maar ben vooral verbaasd dat hij de film \u00fcberhaupt heeft gezien. Filmpubliek zie ik toch als de knullen met wie ik vroeger in Memphis in de bioscoop zat.’<\/p>\n

Acteur worden ligt niet echt voor de hand voor een zwarte jongen uit een vaderloos gezin in de Deep South.<\/p>\n

‘Je wordt geen acteur, je b\u00e9nt acteur. Je kunt allerlei vaardigheden leren die van pas komen bij acteren – articuleren, ademcontrole, dansen – maar acteren kun je n\u00ed\u00e9t leren. Zolang ik me kan herinneren, kan ik mensen imiteren – iemands stem, intonatie en woordkeus meteen nadoen, zonder erop te oefenen. Dat doe ik nog steeds graag – mijn familie vindt het g\u00eanant, maar het is sterker dan mezelf, ik kan het niet laten.<\/p>\n

Ik was acht toen ik meespeelde in een kerststuk, merkte dat ik vorm kon geven aan mijn imitaties. Het gevoel dat er iets was wat ik kon, maar het belangrijkste was dat het werd bevestigd door onderwijzers die zeiden dat ik een natuurtalent was. Op de middelbare school schreef ik sportverslagen in de schoolkrant, de lerares Engels zag mijn taalvaardigheid en ging me bijles geven, liet me romans lezen. Aanmoediging is van onschatbaar belang, omdat het je verantwoordelijk maakt. Als ze hoge verwachtingen van je hebben, voel je je verplicht eraan te voldoen.’<\/p>\n

Toen u na de middelbare school een beurs kon krijgen voor de toneelschool hebt u daar toch geen gebruik van gemaakt.<\/p>\n

‘Sterker dan de droom acteur te worden, was mijn verlangen weg te gaan uit Tennessee. Ik wilde de wereld zien. Niet eens om te ontkomen aan de segregatie, als je daarmee opgroeit k\u00e9n je niet anders. Later, in Chicago, zei iedereen hoe achterlijk en kwalijk het was waar ik vandaan kwam. Maar voor mij was veel ingrijpender om te ontdekken dat daar, slinks en verzwegen, minstens even erg werd gesegregeerd.<\/p>\n

Ik was en ben een romanticus, ik had al die hero\u00efsche oorlogsfilms gezien en dacht dat ik een avontuurlijk leven kon veroveren door bij de US Air Force te gaan. Straaljagerpiloot te worden. Maar ik ontdekte snel dat militaire discipline mij slecht paste. En bij een trainingsvlucht in een T3 kwam ineens het inzicht dat ik niet aan het acteren was, dat ik werd opgeleid om met een machinegeweer mensen neer te maaien, om bommen op ze te werpen. Het besef van de realiteit van een oorlog – dat ze niet zouden opstaan als de regisseur cut riep om naar de schmink te gaan voor hun volgende sc\u00e8ne. Voor die realiteit was ik niet geschikt, ik wil doen alsof.’<\/p>\n

Is dat geen te simpele definitie van acteren?<\/p>\n

‘Ik heb geen definitie van acteren, als ik anderen hoor die dat wel hebben denk ik: het z\u00e1l wel. Een acteur is geen kunstenaar, is niet creatief. Acteren is reageren op de tekst die je krijgt voorgelegd en op degenen tegen wie je die tekst moet zeggen. Je kunt misschien meer spelen dan er in het script staat, je kunt niet spelen wat n\u00ed\u00e9t in het script staat.<\/p>\n

Ik ben niet iemand die grondige research doet voor een rol, ik ga ervan uit dat de schrijver dat al heeft gedaan en vertrouw verder op mijn intu\u00eftie. Als je een taxichauffeur moet spelen is het handig als je een rijbewijs hebt, maar ik vind niet dat het nodig is dat je eerst een maand ritjes maakt of met zoveel mogelijk chauffeurs praat om erachter te komen hoe het echt is.<\/p>\n

Aangeboren talent is voorwaarde, maar verder is een acteur vooral een professional. Je moet simpelweg je best doen, daar betalen ze je voor. Door te werken met mensen als Anthony Hopkins en John Gielgud weet ik dat er iets kan ontstaan dat daar bovenuit stijgt. Misschien voltrekt zich bij mij af en toe ook zo’n wondertje, maar dat kun je niet nastreven, het overkomt je.’<\/p>\n

Er zijn nog steeds weinig zwarte steracteurs. Voelt u zich een rolmodel?<\/p>\n

‘Ik zou niet weten hoe zoiets voelt. Ik selecteer mijn rollen niet om anderen voor te houden wat ze moeten doen, ik kan hoogstens laten zien wat ze niet moeten doen. Ik wil mijn keuzes niet laten leiden door status, en ik vind dat anderen daarmee te veel rekening houden . Als jongen waren mijn favorieten Bogart en Cagney, Joan Crawford en Bette Davis, omdat ze helden \u00e9n slechteriken \u00e9n komische personages deden, omdat je nooit wist wat je kon verwachten als zij in een film speelden. Die flexibiliteit zie je nu alleen bij Britse acteurs. Als zijn naam niet op de credits stond, had je Alec Guinness van de ene rol op de andere niet eens herkend.<\/p>\n

Bij ons lukt het alleen De Niro om redelijk consequent te ontsnappen aan typering, al moet ik zeggen dat als ik lees dat hij weer een maffioso speelt: die film kan ik overslaan, dat h\u00e9b ik al gezien. Toen ik begon te acteren, putte ik moed uit het voorbeeld van Sidney Poitier, het bewijs dat je als zwarte acteur succes kon hebben. Maar ik heb nooit gedacht: ik moet net zulke rollen zien te krijgen. Als jonge mensen worden ge\u00efnspireerd door mijn carri\u00e8re is dat mooi, maar gaat dat helemaal buiten me om. En ik hoop dat het hen niet zoveel tijd kost als mij.’<\/p>\n

U bent de spreekwoordelijke laatbloeier, speelde uw eerste aandachttrekkende filmrol op uw vijftigste.<\/p>\n

‘Er wordt vaak gevraagd waarom dat zo lang heeft geduurd, maar daar heb ik zelf ook geen antwoord op. In Memphis wist ik niet meer van theater dan de amateurvoorstellingen waarin ik zelf mee deed. Acteren was voor mij: spelen in films. Dus besloot ik n\u00e1 de Air Force naar de toneelschool in Los Angeles te gaan, dan zat ik dicht bij de bron. Ik weet niet of die verhalen dat je daar zomaar in een drugstore kon worden ontdekt voor een sterrol ooit waar zijn geweest, maar toen kwam dat niet meer voor, zelfs niet voor mooie meiden met grote tieten.<\/p>\n

Mijn agents zeiden: het heeft geen zin screentests af te lopen, je moet ervoor zorgen dat je wordt gevraagd op grond van je prestaties. Maar er \u00eds nauwelijks theater aan de West Coast, dat heeft daar geen prestige. Toen ik alsmaar met mijn kop tegen de muur bleef lopen, ben ik naar New York gegaan. Voor tien dollar werd ik lid van de Negro’s Actors Guild, ik speelde in soaps, maar de meeste tijd waste ik auto’s in een garage.<\/p>\n

Mijn dieptepunt bereikte ik, raar genoeg, toen ik mijn eerste vaste engagement kreeg. In een educatief tv-programma The Electric Company speelde ik sc\u00e8netjes waarmee de kinderen het alfabet werd bijgebracht.<\/p>\n

Ik had materi\u00eble zekerheid, stond in een gewaardeerde show, maar na elke dag in de studio had ik het gevoel dat ik absoluut niks had gepresteerd. Ik ging zuipen – nog meer dan ik al deed – roken en slikken, om zoveel mogelijk te ervaren, wat ik allemaal n\u00ed\u00e9t beleefde in het werk. Ik heb alleen nooit gespoten, daarvoor was mijn instinct tot zelfbehoud net te sterk. Dat lost weekend duurde de hele jaren zeventig. En intussen liep mijn huwelijk op de klippen zonder dat ik het merkte. In 1979 kwam ik bij bewustzijn, op de vloer van het portaal – stoned en dronken van de trap gelazerd. Het schoot door me heen: als ik mezelf n\u00fa niet bij de kladden pak, kan ik net zo goed nooit meer opstaan.<\/p>\n

Al drink je geen druppel meer, alcoholist blijf je levenslang. Mijn vader heeft zich doodgezopen. Ik heb hem nauwelijks gekend, op mijn vijfde was hij ervandoor, dus ik kan me niet verschuilen achter zijn slechte voorbeeld. Nu gebruik ik al jaren niets meer, alleen marihuana, op alle momenten dat ik anders naar de fles had gegrepen. (Grijnst) Bij een interview in de States zou ik dit niet vertellen.’<\/p>\n

Opmerkelijk – en treurig dat het nog als opmerkelijk wordt ervaren – is dat in het merendeel van uw rollen huidskleur geen enkel belang heeft.<\/p>\n

‘Hollywood ligt in Amerika, het is na\u00efef te om te denken dat het daar minder racistisch is dan in de rest van het land. Maar show business is vooral business, nu meer dan ooit. Dat heeft kwalijke kanten, maar ook positieve. Toen de studio’s ontdekten hoeveel bioscoopkaartjes er werden gekocht door de zwarte bevolking, besloten ze meer zwarte spelers voor de camera te halen. Daardoor merkten ze dat er zwarte acteurs waren die het blanke publiek ook graag wilde zien.<\/p>\n

Het racisme waartegen je je vooral moet wapenen is wat zich vastzet in je eigen kop. Wanneer je je voortdurend slachtoffer waant, word je slachtoffer. Als je zegt: de witte man wil niet dat ik acteur word, of wat je ook maar wilt worden; dan z\u00fal je dat niet worden. Ook al is het de witte man een rotzorg. Mijn eerste Broadway engagement was als danser in Hello Dolly, in de all black cast van een musical geschreven voor en altijd gespeeld door blanken. Een gimmick, maar er bleek geen enkele tekstaanpassing nodig. Zoiets is toch een eye-opener. Dan zeg je ook niet meer: de enige rol van Shakespeare die ik kan spelen is Othello. Ik heb mijn eerste toneelprijs gekregen voor Coriolanus, ben Casca in Julius Caesar geweest.<\/p>\n

Ik ben vaak genoeg op audities geweest waar werd gezegd: voor deze rol hadden we eigenlijk een blanke acteur in gedachten; en ik antwoordde: ik las nergens in de tekst wat zijn kleur is. Om een rol te spelen zijn er belangrijker eigenschappen dan je vel. Mijn personage in The Shawshank Redemption was in het oorspronkelijke verhaal Iers, Denzel Washingtons rol in Philadelphia was geschreven voor een blanke. Maar ik voel me ook geen verrader van mijn ras als ik stel dat Laurence Olivier en Anthony Hopkins betere Othello’s waren dan de zwarte acteurs die ik in die rol heb gezien.<\/p>\n

De enige keren dat ik bewust achter zwarte rollen aan ga is met historische films. Zwarte Amerikanen hebben geen notie van hun historie, die is nauwelijks geregistreerd en wordt ook niet onderwezen. Mij leek het waarschijnlijk dat ik afstamde van slaven, maar mijn grootouders konden me daar niks over vertellen. Hun ouders hadden daar nooit over willen praten, omdat ze het te pijnlijk of te vernederend vonden.<\/p>\n

Historische films zijn per definitie kostbaar, vanwege decors en kostuums, als acteurs dan ook nog fikse gages eisen, zijn ze niet te produceren. Dat w\u00e9\u00e9t je. Bij Glory heb ik gesteld dat ik zonder meer wilde meedoen, nooit gevraagd wat ik kon verdienen. Over Amistad zei Spielberg: ik wil voor elke rol de best denkbare acteur, maar er is geen budget om iedereen zijn standaardsalaris te betalen. Dan doe je iets nuttigs, maar geeft tegelijk jezelf een cadeautje: spelen met Anthony Hopkins, Nigel Hawthorne en Stellan Skargard.’<\/p>\n

Nu gaat u Nelson Mandela vertolken in de film naar zijn autobiografie ‘Long Walk to Freedom’, op zijn verzoek.<\/p>\n

‘Dat moet je niet overdrijven. De producent zal hem een lijst namen hebben voorgelegd van bankable acteurs. Maar dat Mandela daaruit mij koos is eervol genoeg. We hadden elkaar al ontmoet, toen ik Zuid-Afrika filmde. Zo’n aanbod kun je onmogelijk afslaan. Het boek is ruim zevenhonderd pagina’s en omvat zijn hele leven, bijna onmogelijk om te vangen in een scenario. In zo’n geval voel ik als acteur heel erg mijn beperkingen. Ik kan goeie dialogen schrijven en weet hoe ik afzonderlijke sc\u00e8nes moet opbouwen. Maar van structurering van een plot heb ik geen benul en ik kan de scenarist niet verder helpen als h\u00edj er niet uitkomt.<\/p>\n

Dit is voor het eerst dat ik iemand speel die nog leeft, die iedereen kent uit de media. Dat is interessant, maar ook een onmogelijke opgave. Misschien komt het door twintig jaar opsluiting, maar Mandela is een compleet raadsel. Hij geeft zichzelf nooit prijs, ook in dat dikke boek kom je niet te weten wat hem \u00e9cht beweegt. We bellen regelmatig. Mij vertrouwt hij – hij zal wel moeten – maar als ik hem aan de praat krijg, zwabberen zijn verhalen alle kanten op, lijken over alles te gaan behalve over het feitelijke onderwerp. Je moet met een kapmes door die jungle van woorden heen om tot de kern te komen van wat hij misschien wil zeggen. Als de film inderdaad gemaakt wordt, vind ik niet dat ik het recht heb zijn geheimen bloot te leggen, maar ik hoop wel voor mezelf te weten w\u00e1t het mysterie is.’<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Morgan Freeman, ‘the sexiest man alive’, kreeg pas laat succes in Hollywood. De ‘zwarte jongen uit een vaderloos gezin in de Deep South’ voelt niets voor een voorbeeldfunctie en speelde veel traditioneel ‘witte’ personages in Hollywoodproducties. De zwarte rol die hij n\u00ed\u00e9t kon weigeren was die van Nelson Mandela. ‘Misschien komt het door twintig jaar opsluiting, maar Mandela is een compleet raadsel.’<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[2207,253,9,269],"tags":[3149,783],"acf":[],"author_name":"Ab van Ieperen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126883"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=126883"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126883\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ab van Ieperen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=126883"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=126883"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=126883"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}