{"id":126859,"date":"2001-01-20T16:23:00","date_gmt":"2001-01-20T14:23:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/de-schreibtisch-activisten\/"},"modified":"2001-01-20T16:23:00","modified_gmt":"2001-01-20T14:23:00","slug":"de-schreibtisch-activisten","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/de-schreibtisch-activisten\/","title":{"rendered":"De Schreibtisch-activisten"},"content":{"rendered":"
\n

20-01-2001
door Micha Cohen<\/p>\n

De Vrij Nederland-journalisten liepen elkaar voor de voeten, tijdens de ‘Duitse burgeroorlog’ van de jaren zeventig. Stuk voor stuk riepen ze de Duitse staat ter verantwoording. Redacteuren als Martin van Amerongen, Rudie van Meurs, Feike Salverda en Max van Weezel, maar ook onbekenden als E. von Finkelstein waarschuwden de Bondsrepubliek voor de laatste maal. Het ging met Duitsland nu toch echt \u2013 en niet voor het eerst \u2013 de verkeerde kant op. RAF-aanvoerster Ulrike Meinhof, die vindt dat er sprake is van ‘voortschrijdende fascisering van de Bondsrepubliek’ wordt in VN met instemming geciteerd.<\/p>\n

Wat was begonnen als krakers- en studentenrellen, werd in West-Duitsland al snel menens, eind jaren zestig. Demonstrant Benno Ohnesorg werd doodgeschoten, studentenleider Rudi Dutschke overleefde een aanslag op het nippertje en Andreas Baader werd gearresteerd na een aanslag op de speelgoedafdeling van een warenhuis in Frankfurt. Baaders bevrijding door Ulrike Meinhof was het begin van de Duitse oorlog ‘van zes tegen zestig miljoen’, zoals Heinrich B\u00f6ll het noemde. ‘In dit intellectuele hetzeklimaat kan ik onmogelijk langer werken, en waar ik niet kan werken, kan ik ook niet wonen,’ schreef de winnaar van de Nobelprijs voor de literatuur van 1972.<\/p>\n

In datzelfde jaar werden de ‘tupamaros’ van de Bondsrepubliek gearresteerd ‘tijdens de meest massale politierazzia aller bondsrepublikeinse tijden,’ schreef Vrij Nederland. ‘Overweldigd werd, toen zij argeloos de voordeur opende, de 37-jarige anarchistenaanvoerster zelf. Overweldigd werd zij door artsen, die haar knevelden en verdoofden (…) Overweldigd werd zij vervolgens door politie-agenten, die haar eerst in de wurggreep namen ten behoeve van een triomfplaatje voor de Bildzeitung.’<\/p>\n

Vervolgens werd Ulrike Meinhof nota bene op bed vastgebonden, meldt VN verontwaardigd, ‘teneinde ontsnapping tegen te gaan’.<\/p>\n

De leden van de ‘asfaltguerrilla’, maar ook minder zwaar gewapende actievoerders als Daniel Cohn-Bendit en Joschka Fischer, verzetten zich tegen rechts \u00e9n tegen de nationaal-socialistische erfenis. Veel voormalige nazi’s waren vrijuit gegaan of mild gestraft, en bekleedden nu hoge posities. Werkgeversvoorzitter Hans-Martin Schleyer, die in 1977 door de RAF werd doodgeschoten, was niet de enige ex-nazi die het ver geschopt had in het naoorlogse West-Duitsland. Verwijzingen naar de Tweede Wereldoorlog zijn ook terug te vinden in de stukken in Vrij Nederland over de Duitse ‘staatsterreur’.<\/p>\n

‘Baader-Meinhof heeft minder rechten dan nazi-beulen’, zette de eindredactie boven een stuk. De Baader-Meinhofgroep wordt ‘verbetener in de hoek gedreven dan men dit ooit de nazi’s heeft gedaan’.<\/p>\n

VN vergeleek de genadeloze rechtszaak tegen Ulrike Meinhof met de welwillende behandeling van Majdanek-beul Hildegard L\u00e4chert die in dezelfde tijd in D\u00fcsseldorf voor de rechter stond: zelfs als de rechters een rechtszitting gewoon op tijd willen laten beginnen is het bitse VN-commentaar: ‘Zoals vroeger de treinen op tijd reden.’<\/p>\n

Begin 1972 heeft Vrij Nederland een exclusief verhaal op de voorpagina: ‘West-Duitsland’s “staatsvijand No.1”, vlak voor de vlucht ge\u00efnterviewd’. Veel blijft de lezer onthouden over de geheimzinnige ontmoeting: er is tenslotte volstrekte anonimiteit beloofd, en geheimhouding van de plaats van samenkomst.<\/p>\n

Zeker is alleen \u2013 al was het maar door zijn herkenbare, gedragen stijl \u2013 dat het inderdaad Martin van Amerongen was die sprak met ‘een van de centrale figuren’ van de groep. ‘Het vraaggesprek vond plaats enkele uren voordat onze gesprekspartner, m\u00e9t een aantal zijner geestverwanten, zou afreizen naar een, ver van het bondsrepublikeinse gewoel gelegen, onderduikadres. Hij wil slechts kwijt, dat de vluchtweg langs Scandinavi\u00eb en Nederland leidt, om tenslotte te eindigen in een aanmerkelijk zuidelijker gelegen gebied, waar hun onderdak zal worden geboden door een symphatiserende groep marxistisch-leninisten.’<\/p>\n

Bezorgd en toch ironisch vraagt de VN-redacteur hoe de RAF denkt het ‘twistend conglomeraat van mao\u00efsten, stalinisten, linkse sociaal-democraten, trotzkisten, polit-clowns, hash-rebellen en aanhangers van de brother-and-sister-fuck-company weer onder \u00e9\u00e9n vaandel tegen de heersende machten in het veld te brengen?’ Niet geheel gerustgesteld neemt Van Amerongen afscheid van zijn anonieme zegsman. ‘Twee minuten later spoedt hij zich door het avondlijk duister naar zijn, elders in de stad ondergedoken, reisgenoten. Twee uur later heeft het gezelschap de eerste landsgrens overschreden, op weg naar hun tijdelijk mediterraine onderkomen.’<\/p>\n

Was er hier nog sprake van ironische afstand, vier jaar later werd dit weekblad zelfs twee weken lang de spreekbuis van de asfaltguerrillero’s. De gevangen RAF-leden construeerden samen met hun verdedigers een vraaggesprek dat in twee royale afleveringen door Vrij Nederland werd geplaatst met daarbij de mededeling: ‘Dit interview is kort geleden door de RAF-gevangenen en hun verdedigers vrijgegeven voor publikatie in VN.’<\/p>\n

De berichtgeving over de Baader-Meinhof-groep in de andere media was, schrijft VN in 1973, van meet af aan een verkapte aanval op links Duitsland. Had je het in die jaren niet over de Baader-Meinhof-bende maar over de -groep, dan was je in Duitsland al sympathisant, een beschuldiging die ernstige gevolgen voor je carri\u00e8re kon hebben. Het risico dat de ‘terroristische Duitse staat’ je tot Schreibtischm\u00f6rder bestempelde was natuurlijk een stuk geringer op de redactie aan de Amsterdamse Raamgracht, vanwaaruit gezien de wereld er in die tijd nog overzichtelijk bij lag.<\/p>\n

Maar Vrij Nederland was alert. En nog goed ge\u00efnformeerd ook: ‘Het stuk van NRC-correspondent S. van der Zee barstte van de onjuistheden. De schrijver stelde onder meer, dat \u00e9\u00e9n van de leden van het Centrale Comit\u00e9 van de KPD, J\u00fcrgen Horlemann, “nog tot voor kort in een Porsche van zijn Beierse papa placht rond te rijden”. In werkelijkheid heeft Horlemann zijn vader sinds zijn vijftiende jaar niet meer gezien, terwijl de enige auto die hij ooit heeft bezeten een derdehands Mercedes diesel, waarde DM 800, is geweest.’<\/p>\n

En, dreigend: ‘Een klacht tegen NRC Handelsblad is in voorbereiding.’<\/p>\n

Na de arrestatie van de harde kern van de Raf volgen in Duitsland de jaren van processen, hongerstakingen, bezettingen, kapingen en aanslagen. In Raf-lid Ronald Augustin krijgt VN een eigen Nederlandse ‘politieke gevangene in West-Duitsland’. En als Holger Meins in 1974 zijn hongerstaking niet overleeft wordt hij in tw\u00e9\u00e9 artikelen herdacht.<\/p>\n

Bettina R\u00f6hl, nu de plaaggeest van Joschka Fischer, duikt voor het eerst op in een stuk over Ulrike Meinhof uit 1974. Haar kleine-meisjesmening staat niet voor niets als kop boven het artikel: ‘Mammie heeft iets goeds gewild, maar het is mis gelopen.’ Bettina’s oordeel over haar moeder komt overeen met het nogal geromantiseerde beeld van ‘Ulrike’ in de VN-artikelen. Ze is een intelligente vrouw, met haar idee\u00ebn was aanvankelijk niet veel mis, maar ze zijn door de powers that be geperverteerd: ‘Als er iets als een bende is geweest waarvan Ulrike Meinhof deel zou hebben uitgemaakt, dan is deze bende mede geformeerd door de psychische terreur van justitie, overheid en publiciteitsmedia.’<\/p>\n

In de loop van het RAF-proces neemt de frequentie van de historische verwijzingen toe: het gaat in de VN-commentaren over de ‘kruistocht tegen de RAF’, over ‘razzia’s’, de schepping van een ‘nieuw soort Untermenschen’, en er wordt verwezen naar ‘de tijd dat \u00e1ndere criminele verenigingen in Duitsland zo in waren’. Het nieuwe Duitse vijandbeeld wordt gecompleteerd als Ulrike Meinhof opgehangen in haar cel gevonden wordt. ‘De zelfmoord op Ulrike Meinhof’, is de typerende kop boven het verhaal in VN, die niet helemaal overeenkomt met het offici\u00eble standpunt van de Rote Armee Fraktion dat Ulrike Meinhof is vermoord. Het verhaal zet de toon voor de later steeds herhaalde opvatting dat het er ‘weinig toe doet of het nu zelfmoord of moord op Ulrike was’, Meinhof en de anderen zijn ‘terechtgesteld’: ‘Of de strik nu door Ulrike Meinhof of door Helmut Schmidt is geknoopt, in beide gevallen is haar dood voor de volle verantwoordelijkheid van de Westduitse regering. Ulrike Meinhof is vooral gewurgd door de met moffische bureaucratie gehanteerde paragrafen van het gevangenisreglement en het wetboek voor strafprocesrecht.’<\/p>\n

De conclusie is even gemeend als demagogisch: ‘Het is een late verdienste van Ulrike Meinhof geweest dat zij, bungelend aan een tralie, ons duidelijk heeft gemaakt dat Duitsland weer ‘n land is geworden om bang voor te zijn.’<\/p>\n

1977 is het jaar van de ‘Duitse Herfst’: de zelfmoord van Baader, Ensslin en Raspe, de moord op Ponto, Buback en Schleyer, de kaping van een Lufthansa Boeing 737 die eindigt op het vliegveld van Mogadishu.<\/p>\n

In Vrij Nederland heet dat: ‘Duitsers proeven elkaars verrotte nieren.’ Er wordt nog met vereende krachten gespeculeerd over de ware doodsoorzaak van de terroristen. Als zij, ‘dwars tegen de voor de hand liggende verdenkingen in’ inderdaad zelfmoord hebben gepleegd, ‘wat hebben gevangenisautoriteiten dan ondernomen om het te voorkomen? In de cellen bevonden zich scheermesjes, scharen en broodmessen \u2013 verstrekt door de gevangenisdirectie.’<\/p>\n

De lessen van de Duitse burgeroorlog worden tenslotte samengevat in een interview met Horst Mahler, de wegens goed gedrag vervroegd vrijgelaten RAF-oprichter, tegenwoordig NPD-ideoloog en beheerder van een extreem-rechtse website. Toen, in 1980, moest Mahler even niets hebben van geweld. Het verzet tegen de staat moet worden gestaakt, houdt hij vol. Waarop de interviewer hoopvol tegenwerpt: ‘Dat klinkt idyllisch, maar actiegroepen hebben nog wel altijd de ervaring dat de politie op hen inslaat. En wat moeten zij dan?’ Mahler: ‘Je hebt gezien hoe het met ons is afgelopen.’ Eindelijk had Vrij Nederland dan toch \u00e9\u00e9n lid van de Rote Armee Fraktion links ingehaald. <\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De Vrij Nederland-journalisten liepen elkaar voor de voeten, tijdens de ‘Duitse burgeroorlog’ van de jaren zeventig. Stuk voor stuk riepen ze de Duitse staat ter verantwoording.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[269],"tags":[783],"acf":[],"author_name":"Mischa Cohen (archief)","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126859"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=126859"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126859\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Mischa Cohen (archief)","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=126859"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=126859"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=126859"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}