{"id":126811,"date":"2001-04-21T11:25:00","date_gmt":"2001-04-21T09:25:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/karel-glastra-van-loon-de-liefdeloosheid-regeert\/"},"modified":"2001-04-21T11:25:00","modified_gmt":"2001-04-21T09:25:00","slug":"karel-glastra-van-loon-de-liefdeloosheid-regeert","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/karel-glastra-van-loon-de-liefdeloosheid-regeert\/","title":{"rendered":"Karel Glastra van Loon: ‘De liefdeloosheid regeert’"},"content":{"rendered":"
\n

Karel Glastra van Loon is succesvol als schrijver en veelgevraagd als politiek denker. Hij voelt zichzelf geen SP-ideoloog, maar helpt de socialistische geest te slijpen. Een interview over zijn nieuwe, ‘zwarte’ roman, over de muziekvoorkeur van Jan Marijnissen en over de protestantse erfenis. ‘Ik wil eerherstel voor mensen die ergens voor st\u00e1\u00e1n, voor alles wat met liefde wordt gedaan.’ <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

‘Het zal me eerlijk gezegd een biet wezen of die man, vader Zorreguieta, naar Nederland komt of niet. Als de koninklijke familie met hem op het bordes wil gaan staan, prima. Dan wordt tenminte duidelijk hoe er in die kringen wordt gedacht.’
Hij vertoont geen spoor van aarzeling of onwil om over andere onderwerpen dan zijn nieuwe roman te spreken. Integendeel. Mond- en klauwzeer. M\u00e1xima en haar vader. Stakingen bij de NS. Een uitgesproken, beargumenteerde mening heeft hij direct paraat. Roept u maar.<\/p>\n

‘Een volstrekt achterhaald instituut als het koningshuis mag van mij bestaan, maar graag naar Zweeds model, dus zonder constitutionele bevoegdheden en macht. Dan kan zo’n jongen tenminste probleemloos trouwen met elk meisje naar keuze, hoe fout haar familiale achtergrond ook is.’<\/p>\n

Dan de treinstaking. ‘Ik ben ervoor. Ik steun de machinisten en de conducteurs in hun strijd tegen de arrogante directie. Kijk, die mensen houden echt van treinen. Met lede ogen zien ze al jaren dat er niet ge\u00efnvesteerd wordt in materiaal. Neem alleen al de oude treinen, de afdankertjes uit het buitenland, die hier zo nodig tot de laatste snik moeten rijden. De directie van de NS heeft die liefde niet. Zij probeert de reizigers en het personeel tegen elkaar uit te spelen.’<\/p>\n

Het voorbeeld van de stakers moet in andere sectoren nagevolgd worden, oordeelt hij. ‘Men zou moeten zeggen: luister eens, we hebben genoeg van die marketingjongens, die de ene dag wasmiddelen verkopen en de andere dag iets anders, die het allemaal zo goed lijken te weten, maar onderwijl de boel in het honderd laten lopen.<\/p>\n

Een tijd geleden zag ik een documentaire over het Amsterdamse American Hotel. Onthutsend. Mensen die daar al jaren werkten, moesten zich opeens voegen naar een managementmodel. Voortaan moesten ze ergens een vast taakje verrichten. Binnen een kwart jaar was het oude personeel vertrokken. Er kwamen ongemotiveerde werkstudenten voor in de plaats. Het gevolg: waardeloze bediening.’<\/p>\n

Het is tegenwoordig zelfs verdacht als iemand betrokken is bij zijn product, zegt Glastra van Loon. Zo’n opvatting vindt hij tekenend voor verkopers. ‘Voor middelmatige mensen, heao’ers, boekhouders. Die bedenken opeens dat conducteurs eruit moeten zien als hippe, moderne jonge mensen, met nieuwe hoedjes en kekke uniformen. Maar dat wil ik helemaal niet! Ik wil dat ze hun werk kunnen doen en hoe ze eruitzien interesseert me niet. Hoeveel mensen spreek je niet die te maken hebben met zulke ontwikkelingen, waardoor het plezier in hun werk wordt verkankerd. Waarom hebben de mafketels zoveel te vertellen? De liefdeloosheid regeert.’ Grimmig concludeert hij: ‘Nederland zucht onder de terreur van de heao’ers.’<\/p>\n

Dixit Karel Glastra van Loon (1962), bestsellerschrijver (De passievrucht) en ideoloog van de Socialistische Partij. Met SP-fractievoorzitter Jan Marijnissen schreef hij De laatste oorlog. Gesprekken over de nieuwe wereldorde, gebaseerd op gesprekken met internationale experts op het gebied van vrede en veiligheid in binnen- en buitenland. Maar ook heeft hij actief meegewerkt aan de SP-publicatie Atlas van de macht, waarin de vijftig machtigste bedrijven, de honderd machtigste ondernemers en hun netwerken in kaart worden gebracht. Eens per maand komt Glastra van Loon samen met andere leden van de SP-denktank (‘het V-team’) om onbevangen te spreken over wat hen dan voor de geest komt. Dit alles ten faveure van de partij.<\/p>\n

Mijn kwalificatie ‘ideoloog’ zit Glastra van Loon toch niet helemaal lekker. ‘Mmmja, ik denk mee over hun idealen, ik debatteer mee over hun keuzen, maar ik bepaal niets. Ik ben ook geen lid van de partij. Ik probeer hun geesten te scherpen.’<\/p>\n

Het gaat hem vooral om een mentaliteitsverandering, zegt Glastra van Loon.<\/p>\n

‘We moeten de zelfgenoegzaamheid van ons afwerpen en onder ogen zien dat er geen reden is om ons zo op de borst te kloppen alleen maar omdat we zo verschrikkelijk veel geld verdienen. Dat is zo’n smalle basis om jezelf tot een wereldkampioen mens-zijn te verheffen.’<\/p>\n

Wat zijn de waarden die je daarvoor in de plaats wilt?<\/p>\n

‘Een eerherstel voor dingen die met liefde worden gedaan. Aan de bar sta je om een bestelling te plaatsen en dan moet je eerst wachten tot het barpersoneel met elkaar uitgekletst is. Of neem de totale liefdeloosheid waarmee bewindspersonen hun portefeuille beheren. Omdat ze het volgend jaar geen staatssecretaris van Cultuur meer zijn, maar weer eens iets anders gaan doen. Ik wil een eerherstel voor mensen die ergens voor staan, die hun hart in hun werk leggen.’<\/p>\n

Dat herken je in Jan Marijnissen?<\/p>\n

‘Het leuke aan Jan, met al z’n passie, is dat hij zoveel tegenstrijdigheden heeft. Die niet passen bij je idee van hoe zo iemand moet zijn. Hij is helemaal gek van Monteverdi. De Mariavespers van Monteverdi. Alles van Monteverdi. En van U2. Ik houd helemaal niet van U2. Stap je bij hem in de auto dan zet hij steevast een bandje van U2 op. Heel hard. Dan zegt ie: moet je horen, wat is dit goed. Wat goeoeoeoeoed!’<\/p>\n

Glastra van Loon trommelt op een denkbeeldig stuur. En verandert dan plotseling van rol, weg van Marijnissens muzikale extase naar zijn eigen lijden in die auto. Zijn kin laat hij zakken, hij buigt de schouders en mompelt: ‘Tja, dat zit ik dan uit.’ Om daar snel aan toe te voegen: ‘Maar die begeestering van Jan vind ik heerlijk. Iemand die vanuit zijn hart dingen doet, lef toont, visie heeft, openstaat voor het debat. Niet bang om iets te zeggen uit angst om collega’s af te vallen.’
Heeft hij je nieuwe roman ‘Lisa’s adem’ al gelezen?
‘Hij krijgt het zo gauw het in druk verschijnt. Hij reageert gewoonlijk trouw, hij m\u00f3\u00e9t reageren vind ik, maar ik betwijfel of deze roman hem erg aanspreekt.’<\/p>\n

Ook van zijn ouders verwacht hij niet direct instemming. ‘Ik kom uit een streng-protestants gezin, mijn vader is ouderling. Mijn ouders waren in De passievrucht al niet heel blij met mijn onderwerpskeuze, dus dat zullen ze nu ook wel weer niet zijn. Mijn moeder had toen net Blauwe maandagen gelezen en ze zei: Arnon Grunberg ken ik verder niet, dus het geeft niet als hij zo plastisch over seks schrijft. Maar mijn eigen zoon… Ik kan me voorstellen dat het moeilijk voor haar is.’
Over de aanstaande ontvangst van Lisa’s adem \u2013 zeer summier: een liefdesroman waarin twee mannen om een verloren geliefde rouwen \u2013 in de literaire kritiek zegt hij: ‘Ik houd rekening met het allerergste: dat mensen klaar zitten om dit boek neer te sabelen na het gigantische succes van De passievrucht. Maar ik lees alles. Je moet ermee leren omgaan. Het vormt ook mijn denken. Helaas blijf ik soms toch erg lang met die kritiek rondlopen.’<\/p>\n

Eerder voerde ik in een stuk in Vrij Nederland Glastra van Loons De passievrucht op als exponent van de gemaksliteratuur. Mijn voornaamste verwijt aan zijn adres was: hij heeft de grote onderwerpen als dood en liefde vakkundig aangevat, maar hij schrikt terug voor de verontrustende consequenties daarvan.<\/p>\n

De schrijver antwoordt: ‘Met die kritiek ben ik het met betrekking tot De passievrucht wel eens, maar ik vind mijn aanpak
niettemin gerechtvaardigd. De passievrucht is een sprookje, een mythische vertelling. Ze leefden nog lang en gelukkig op het eind. Of een beetje ongelukkig, maar ze leefden nog lang. Dat had ook wel iets te maken, als ik het achteraf probeer te analyseren, met een reactie op de golf van cynische boeken die in de jaren negentig verschenen. Al die seriemoordenaars en serieverkrachters. Die excessieve aandacht voor de cynische, rondneukende, cokesnuivende stedeling die nergens meer enige waarde aan hecht, behalve aan het overleven op zich. Op een gegeven ogenblik werd dat zo gemakkelijk, zo gratuit, zo hip. Ik wilde het tegendeel laten zien.<\/p>\n

In de samenleving en dus ook in de literatuur was de liefde weggecommercialiseerd, uit cynisme als illusie afgedaan, of werd zij puur als wetenschappelijk verschijnsel bekeken. Dat doet in mijn ogen groot onrecht aan wat de liefde is en vermag. De passievrucht wil de liefde in ere herstellen en dat brengt met zich mee dat de portee hoopgevend en geruststellend is.’<\/p>\n

Je schuwt geen clich\u00e9s. Komt er een Amerikaan voor in ‘Lisa’s adem’, werkt hij bij een oliemaatschappij. Komt er een jonge Duitser in voor, neemt hij een overdosis hero\u00efne in Amsterdam.<\/p>\n

‘Maar heel vaak is dat zo! De helft van de tijd loop je tegen clich\u00e9s aan in de realiteit. Waarom zou ik dan niet bordkartonnen marionetten in mijn boeken mogen gebruiken?’<\/p>\n

Met ‘Lisa’s adem’ sla je een heel andere richting in dan met ‘De passievrucht’.<\/p>\n

‘Het is lyrischer geschreven, maar toch heb ik het gevoel dat die twee romans bij elkaar horen. Het onderliggende gegeven is de afrekening met een jeugdliefde. De verloren liefde die ge\u00efdealiseerd is en dat ideaal blijkt niet te kloppen. De passievrucht is het witte boek: eind goed, al goed. Lisa’s adem is het zwarte boek. Het eindigt met de zin: “Echt, het komt goed.” D\u00e1t dus in elk geval niet, het komt n\u00ed\u00e9t goed, de personages hebben aan het eind van het boek de lessen niet geleerd. In De passievrucht stonden de antwoorden, in dit boek de vragen.’<\/p>\n

‘Lisa’s adem’ bevat een interessant discours over het kwaad.<\/p>\n

‘Een cameraploeg stapt meestal naar het slachtoffer, als de rechter de dader veertien jaar cel heeft gegeven. Dan vragen ze: wat vindt u daarvan? Dat vinden de slachtoffers of nabestaanden altijd te weinig. Logisch. En om die reden onbelangrijk. Daarop kun je niet je samenleving inrichten. Het besef dat we allemaal schuldig kunnen zijn, leeft te weinig. Dat de grens tussen goed en kwaad heel dun is en dat wij allen tot het kwaad \u2013 want daar gaat het over \u2013 in staat zijn.’<\/p>\n

Je schrijft: ‘Misschien is dat het wat wij van kunst verlangen: dat die vormgeeft aan het kwaad, het kwade een gezicht geeft. Zo worden we in staat gesteld om naar onszelf te kijken.’<\/p>\n

‘Je kunt het kwaad een stem geven, maar daarmee ben je toch nog steeds niet klaar. Wat ontsnapt, is de schuld. Dat schuldgevoel is pas opgeheven op het moment dat je kwaad schuldeloos kunt begaan. “Guilt is a very destructive notion,” luidt het motto in Lisa’s adem. Alle personages komen uiteindelijk niet verder omdat ze blijven zitten met een oninlosbare schuld. In die zin is het een pleidooi voor het inlossen van schuld op het moment dat het nog kan.
Ik ben gevormd door mijn protestantse opvoeding. Je moet met dingen in het reine komen. Voor mijn ouders is dat met God, voor mij met de kosmos, met het Zijn. Om je heel te voelen moet je uiteindelijk schuldeloos de dingen kunnen doen die je wilt. Bij seksualiteit zit vaak een hunkering naar geaccepteerd worden, je mogen laten gaan. Ik denk dat het heel erg belangrijk voor mij is geweest om daar schuldeloos mee om te leren gaan.’<\/p>\n

Kun je dat nu?<\/p>\n

‘Grotendeels. Al denk ik dat er nog wat donkere hoeken zitten. Maar op het gebied van de seksualiteit heb ik mezelf veel toegestaan wat mij niet was toegestaan.’<\/p>\n

Polygamie, betaalde liefde?<\/p>\n

‘Ja, dat ook.’<\/p>\n

‘De wil om te doden wat je het liefste is \u2013 dat is het zuiverste kwaad,’ staat tegen het slot in ‘Lisa’s adem’.<\/p>\n

‘Heel veel van het ergste kwaad ligt het dichtst bij wat mensen het meest dierbaar is, waar ze het meest naar verlangen. Mannen die meisjes van veertien van de straat plukken en vermoorden hebben vaak een oprecht gevoelde liefde voor dat soort meisjes. Dat maakt het voor nabestaanden bij rechtszaken ook zo ondraaglijk. Ik geloof dat heel veel kwaad voortkomt uit verkeerd gerichte energie. Wat mij bezighoudt is hoe het kan dat je degenen die je het meest dierbaar zijn juist de meest verschrikkelijke dingen aandoet. Ik heb nooit een geliefde om zeep geholpen, maar haar wel echt bedrogen. Op zo’n manier dat je weet: dit is h\u00e9\u00e9l, h\u00e9\u00e9l erg. En als het uitkomt nog eens liegen, zelfs dan laf zijn. Zo zou je niet handelen bij iemand die je minder na staat. Maar tegen je geliefde zeg je: juist omdat ik zoveel van je houd. Zegt die ander: je bent gek, hoe kun je me dan zo’n pijn doen? Allemaal een kwestie van niet goed om kunnen gaan met de liefde en dan destructief optreden.’<\/p>\n

Het zijn geen geringe onderwerpen die je in je fictie aansnijdt. Vanwaar die behoefte?<\/p>\n

‘Uit het streven een bewustwording te verwezenlijken. We moeten niet het streven opgeven om de wereld beter achter te laten dan de vorige generatie. Ik heb recht op pathetiek. Met name de mei-’68’ers generen zich over hun uitspraken uit die tijd en daarom hebben ze de pathetiek op de vuilnishoop van de geschiedenis gegooid. Dom, moet je niet doen. Je hebt het nodig, het leven wordt anders heel vlak. Er is noodzaak tot pathetiek, tot engagement, tot een zekere bevlogenheid. Tot geestdrift.’<\/p>\n

Maak je onderscheid tussen wat je beoogt met je fictie en je non-fictie?<\/p>\n

‘Alleen achteraf.’<\/p>\n

Zo’n ‘Atlas van de macht’ is toch meer het werk van een ongenuanceerde propagandist.
(\u2026)
Wil de echte Karel Glastra van Loon opstaan?<\/p>\n

‘Ik probeer stelling te nemen, mensen te prikkelen, misschien wel met behulp van goedkope clich\u00e9s! Ook omdat ik soms mijn ergernis over bepaalde types wil uiten. Ja, ik heb een goedkope makkelijke kant. Maar anderzijds denk ik ook diep na, doe ik onderzoek, heb ik een voorliefde voor dwars denkende figuren die onverwachte verbanden leggen, die ongebruikelijke vragen stellen.’<\/p>\n

Zie je jezelf ooit de politiek instappen?<\/p>\n

‘Ik vind de politieke praktijk zo ongelooflijk vluchtig en ook zo s\u00e1\u00e1\u00e1i\u2026 Als ik zo’n politiek boek schrijf, maak ik mij tenminste nog nuttig, stel ik mijn talent in dienst van de goede zaak.’<\/p>\n

Die ton prijzengeld voor De passievrucht heb je niet in de partijkas gestort?<\/p>\n

‘Nee. En inmiddels ligt de verkoop van dat boek rond de tweehonderdduizend exemplaren. Met dat geld doe ik tot nu toe niks. Ik rijd gewoon in een oude Opel Kadett. Maar ik ga binnenkort bij de Triodos-bank praten om geld in hun Noord-Zuidfonds te steken.’<\/p>\n

Tot hoever reikt je engagement?<\/p>\n

‘Ik heb in 1989 in Nicaragua vrijwilligerswerk gedaan en wat altijd aan mij knaagt is dat het mij veel te goed gaat in vergelijking met de mensen bij wie ik toen in huis zat. Ik heb het contact verloren, maar ik wil nog steeds iets terug doen. Er is ook een stem in me die zegt: geniet er nou eens van. Koop nou eens zo’n luxe auto, koop eens een mooi schilderij. Ik doe dat niet, ik leef sober. Weer een andere stem zegt: en die mensen in Nicaragua dan?’<\/p>\n

Als de SP gaat regeren, kan de partij dan een beroep op je doen?<\/p>\n

‘Zouden Jorge Semprun en Vargas Llosa nu echt zulke goede bewindslieden zijn? Maar ja, je moet nooit iets uitsluiten.’
Welke post begeer je dan?<\/p>\n

Geamuseerd: ‘Economische Zaken. Ik roep nog weleens dat moet worden onderzocht of de leden van de raad van bestuur van Shell niet kunnen worden vervolgd wegens deelname aan een criminele organisatie. We hebben dat wetsartikel tenslotte niet voor niets en het wordt op de raarste momenten toegepast. Bijvoorbeeld als er tegen de EU-top wordt betoogd. Terwijl Shell toch aanzienlijk meer kwaad heeft aangericht in de wereld dan die demonstranten. Zoiets zou ik onmiddelijk bij mijn collega van Justitie aankaarten.<\/p>\n

Opeens weer serieus: ‘Maar ik dicht mezelf een andere rol toe in het leven: die van schrijver. Ik hoop dat ik mijn leven lang zo verstandig blijf om die rol te houden.’<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Karel Glastra van Loon is succesvol als schrijver en veelgevraagd als politiek denker. Hij voelt zichzelf geen SP-ideoloog, maar helpt de socialistische geest te slijpen. Een interview over zijn nieuwe, ‘zwarte’ roman, over de muziekvoorkeur van Jan Marijnissen en over de protestantse erfenis.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[95,9,97],"tags":[3081,783],"acf":[],"author_name":"Jeroen Vullings","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126811"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=126811"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126811\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jeroen Vullings","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=126811"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=126811"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=126811"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}