{"id":126583,"date":"2003-02-22T10:21:00","date_gmt":"2003-02-22T08:21:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/steven-soderbergh-elke-nieuwe-film-lijkt-moeilijker\/"},"modified":"2003-02-22T10:21:00","modified_gmt":"2003-02-22T08:21:00","slug":"steven-soderbergh-elke-nieuwe-film-lijkt-moeilijker","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/steven-soderbergh-elke-nieuwe-film-lijkt-moeilijker\/","title":{"rendered":"Steven Soderbergh ‘Elke nieuwe film lijkt moeilijker’"},"content":{"rendered":"
\n

22-02-2003
Ab van Ieperen<\/p>\n

‘Solaris’ van Steven Soderbergh is geen lekkere sciencefiction, maar een ruimtemissie als metafoor voor de werking van het geheugen. Filmer Soderbergh over Tarkowsky, de billen van George Clooney, de filmkritiek en zijn groeiende onzekerheid. ‘Elke draaidag was een ontdekkingsreis.’<\/p>\n

‘Peetvader van de independent film’ was ooit de geuzennaam van Steven Soderbergh, die op zijn vijfentwintigste even kleinschalig als vernuftig debuteerde op het Sundance Festival. Zijn Sex, Lies and Videotape won vervolgens ook de hoofdprijs in Cannes. Hij werd over de rode loper binnengehaald in Hollywood, maar loste zijn belofte niet in \u2013 tot hij twee jaar geleden oscars binnenhaalde met Erin Brokovich en Traffic.<\/p>\n

Zo ongeveer alle sterren bieden zich sindsdien bij hem aan \u2013 voor een zacht prijsje in Ocean’s Eleven en gratis in de lowbudgetimprovisatie Full Frontal, een satire over de filmwereld die Soderbergh zo innig had omhelsd. De hoon die hem ten deel viel vanwege dit ‘publieksonvriendelijke’ werk krijgt nu ook zijn nieuwe film Solaris. Hij zou zich vergrepen hebben aan Andrei Tarkowsky’s klassieker uit 1972. Bovendien bleek het in plaats van een ‘lekkere genrefilm’ \u2013 sciencefiction met George Clooney als stoere held \u2013 een filosofische beschouwing over de werking van het geheugen, met een ruimtemissie als metafoor voor psychoanalyse.<\/p>\n

Psycholoog Kelvin wordt ontboden naar ruimtestation Prometheus waarvan de bemanning tijdens studie van de planeet Solaris in onduidelijke zielennood is geraakt. Solaris heeft het vermogen om herinneringen van de astronauten te materialiseren, maar de tot leven gebrachte dierbaren van weleer houden alle onveranderbare beperkingen van die subjectieve en onvolledige herinnering. De schijnbare tweede kans wordt zo een destructief of parano\u00efde stemmende vloek. Kelvin vindt in de ruimte Rheya terug, de vrouw die een paar jaar eerder zelfmoord pleegde (‘Ik ben alleen su\u00efcidaal omdat jij je me zo herinnert,’ zegt ze). Gezien het lot van de astronauten kan de onmogelijkheid te rectificeren wat ooit fout ging gek makend zijn en lijkt harmonische hereniging alleen mogelijk in Kelvins eigen dood.<\/p>\n

Vijftien jaar en twaalf films na zijn glorieuze debuut ziet Soderbergh er meer dan ooit uit als nerd, het tegendeel van Hollywoods golden boy. De zoekende formuleringen waarmee hij zijn filmliefde belijdt, doen de intonatie van elke zin eindigen met een denkbeeldig vraagteken.<\/p>\n

‘Solaris’ lijkt niet zozeer de remake van Tarkowsky’s film als wel een andere interpretatie van de roman van Stanislaw Lem.<\/p>\n

‘Als ik Tarkowsky’s Solaris niet had gekend \u2013 zoals ik al zijn films meerdere malen heb gezien \u2013 zou ik Lems boek waarschijnlijk nooit hebben gelezen. Tarkowsky gebruikte de roman als springplank voor eigen preoccupaties. Dat heb ik uiteindelijk ook gedaan, al wilde ik aanvankelijk trouw blijven aan de letter. Maar dit is het eerste scenario in lange tijd dat ik z\u00e9lf schreef, zoiets wordt vanzelf persoonlijker. Tarkowsky heeft veel aan de stof toegevoegd dat nu vooral betekenis krijgt in de context van zijn overige werk. Sc\u00e8nes met Kelvins vader kwamen niet uit de roman, maar hadden te maken met alle ouders die in de meeste van zijn films zo belangrijk zijn. Ik hield van de sfeer in de film, hoe hij dat gevoel van totaal isolement had verbeeld. Dat wilde ik ook, maar niet alleen in de ruimte, ook in sc\u00e8nes op aarde. Op straat of in de metro, Kelvin is altijd alleen. Tarkowsky contrasteerde natuur en technologie, ik wilde een stadsomgeving. Geen verschil tussen de hightech inrichting van Kelvins flat en het interieur van dat ruimtestation, eenzelfde psychisch landschap. Rare gedachte trouwens dat Stanislaw Lem nog leeft. Geen idee hoe hij mijn film zal vinden. Bourgeois nonsens, ben ik bang (lachje).’<\/p>\n

U vermijdt consequent alles wat we verwachten van sciencefiction.<\/p>\n

‘Toen ze bij 20th Century Fox vrijblijvend vroegen of ik niet ge\u00efnteresseerd was in een sf-film, besefte ik dat de enige film in dat genre die me \u00e9cht aansprak Solaris was. Technologie of speculaties hoe die zich in de toekomst gaat ontwikkelen interesseren me niet. Goed en noodzakelijk dat die hardware voorkomt in de film, maar ik wil daar geen speciale aandacht aan besteden. Geen reis van Kelvin door de ruimte, hij komt pardoes aan in dat station. Meteen midden in de sc\u00e8ne die naar de essentie gaat. Ik had niet eerder een script met zo weinig pagina’s, de helft van Full Frontal, alle franje geschrapt. Een van de thema’s is: hoe ver je ook reist, je komt altijd jezelf tegen. In het begin is er een terloops sc\u00e8netje dat astronaut Gibarian in zijn videobericht stelt: we zoeken geen nieuwe werelden, we zoeken spiegelbeelden. Waar we ook heen gaan, wij zoeken altijd de mens. Dus waarom zou ik robots opvoeren?<\/p>\n

Ik heb geen beelden of camerahoeken afgekeken van Tarkowsky. Hoop ik. Zodra ik wist dat ik deze film zou maken, heb ik zijn Solaris niet meer bekeken, wel aandachtig zijn dagboeken gelezen over de opnamen. Ik heb vooral geprobeerd een film te maken die niet lijkt op wat ik eerder had gemaakt. Ik kon nooit terugvallen op wat ik kende, waarvan ik w\u00edst hoe het werkte. Elke draaidag was een ontdekkingsreis. Voor wat zich afspeelt in de geest zijn interpretaties onbeperkt, dus continu twijfel of ik wel de juiste keuzen maakte. Als elk shot een precieze relatie moet hebben met het volgende shot kun je je geen vergissing veroorloven. Thematisch was ik op bekend terrein, ik heb me eerder in films beziggehouden met de herinnering.<\/p>\n

Daarom sprak het concept me aan van een herinnering die zich fysiek manifesteert, de kans het verleden overnieuw en mogelijk anders te beleven. In het origineel is Rheya hooguit negentien, een blanco personage, mij leek bevredigender als Kelvin en zij m\u00e9\u00e9r gezamenlijk verleden hadden. Eigenlijk had ik het script zomaar geschreven, zonder contract of opdracht, om te zien of het kon lukken. Pas toen het af was, kwam ik er via Fox achter dat James Cameron de remake-rechten bezat.’<\/p>\n

Die samenwerking met de regisseur van ‘Terminator’ en ‘Titanic’ ligt niet echt voor de hand.<\/p>\n

‘Daar waren velen verbaasd over. Maar een producent die zelf regisseert, weet wat jij nodig hebt: het minst van al een producer die je voor de voeten loopt. James had de rechten van Solaris verworven in een impuls, maar nooit tijd genomen om te bedenken wat hij ermee wilde. Toch leek hij goed aan te voelen welke film ik wilde maken, al had hij het zelf heel anders gedaan, met veel special effects. Hij heeft echt studie gemaakt van de ruimtevaart en had antwoord op elke vraag die bij me opkwam: urenlange beschouwingen, eindeloze e-mails, ook over de metafysische aspecten. Altijd zat in die woordenbrij wel \u00e9\u00e9n zinnetje waarmee ik wat kon. Hij is heel sterk in narratieve opbouw en structuur. Als je in de montage vorm voor de film zoekt, verzin je soms oplossingen waarbij je alle gezichten meteen ziet betrekken. Maar James’ gezicht betrok nooit. Terwijl hij zijn reputatie als commercieel succesvolste filmer verbond aan iets dat geen gegarandeerde hit zou zijn. In zijn plaats had ik mijn naam in de allerkleinste letter op de affiche gezet.’<\/p>\n

Werkt u de shots van tevoren uit in een getekend storyboard?<\/p>\n

‘Als, zoals bij de opnamen van Ocean’s Eleven, z\u00f3veel mensen staan te wachten op hoe je de sc\u00e8ne moet aanpakken, schiet er weleens door je heen: had ik maar een schetsboek dat ik kon raadplegen. Maar ik k\u00e1n dat niet. Als ik met een scenario bezig ben, zie ik nog geen film voor me, krijg alleen globale idee\u00ebn over stijl en ritme, over alles wat ik n\u00ed\u00e9t wil. Pas op de set met de acteurs komen de idee\u00ebn hoe ze het best in beeld kunnen komen.<\/p>\n

Bij mijn amateurfilms en videoclips hanteerde ik zelf de camera. Sinds Schizopolis doe ik dat weer, al mag het niet van de vakbond. Alleen wanneer ik als director of photography in de titels wordt vermeld met een pseudoniem (Peter Andrews \u2013 AvI). Gewoonlijk ben je op de set gefocust op de acteurs en moet je afwachten of het beeld goed is, of de cameraman oog heeft gehad voor hetzelfde wat jij wilde zien. Als ik zelf achter de camera sta, zie ik in \u00e9\u00e9n oogopslag of het spel goed is, of het beeld goed is, of ik van de acteurs krijg wat ik nodig heb voor het beeld. Het is goed voor de concentratie van de acteurs, omdat ze zich op de aandacht van maar \u00e9\u00e9n persoon hoeven te richten; je kunt met kleinere crews toe en spaart tijd die anders wordt verdaan aan overleg en discussie. Een toch ingewikkelde film als Solaris is met een relatief kleine crew in drie\u00ebnveertig dagen gefilmd.’<\/p>\n

Opmerkelijk hoe vijandig de Amerikaanse pers over uw laatste films schreef.<\/p>\n

‘Ik lees geen recensies. Toen ik dat nog deed, dacht ik zelfs van lovende kritieken op mijn films: ze hebben er niks van begrepen. Ik geloof niet dat er in Amerika nog critici zijn met analytisch vermogen en breed referentiekader. Of ze krijgen van hun redactie geen ruimte om dat op te schrijven. Vroeger had je serieuze filmbladen, nu staan ze vol roddels over sterren of gissingen over budgets.<\/p>\n

Als je eerste film zoveel waardering en prijzen krijgt als Sex, Lies and Videotape, gaan mensen opgefokte verwachtingen koesteren. Terwijl ik zelf het gevoel had dat ik nog \u00e1lles had te leren. Dus heb ik de goodwill over mijn debuut gebruikt voor films waarmee ik het vak onder de knie kon krijgen \u2013 Kafka, King of the Hill en The Underneath. Na die films had ik het gevoel dat ik in de vakmatige routine die ik ermee had verworven, was losgeraakt van alles waarom ik ooit filmmaker wilde worden. Toen heb ik Schizopolis gedraaid, weer bijna in amateurconditie, voor geen geld, met mijn toenmalige vrouw (de Engelse actrice Betsy Brantley \u2013 AvI) in de hoofdrol en een crew van vijf. Geen idee dat op hetzelfde moment Deense filmers bij elkaar zaten om de tien vuistregels van Dogma op te stellen, dat zij net zo bezig waren als ik. Daarom is het onzin als wordt gezegd dat ik met Full Frontal een Dogma-film wilde maken. Niet om mezelf op de borst te kloppen als “visionair”: alles was nu vernieuwing heet, elk interessant experiment is dertig, veertig jaar geleden al gedaan door Jean-Luc Godard.’<\/p>\n

Steekt het trouwens dat bijna alle media-aandacht voor ‘Solaris’ zich concentreerde op de billen van George Clooney?<\/p>\n

‘Ik had veel materiaal geschoten van George en Natascha McElhone die allebei naakt waren. Dat in de uiteindelijke beeldselectie meer te zien is van h\u00e9m is toeval. Al zou ik kunnen stellen dat het hoog tijd was dat het mannetje als object werd gepresenteerd in plaats van het vrouwtje. Ik heb dat nooit bedoeld als sekssc\u00e8ne. Maar zodra iets naar de criteria van de Motion Picture Association l\u00edjkt op een sekssc\u00e8ne, krijgt de film meteen R (restricted)-keuring die het toch al niet zo brede publiek ervoor nog kleiner zou maken. Ik heb beargumenteerd dat het me ging om gevoelsintimiteit, dat de sc\u00e8ne de seks voorbij was. Het klonk niet bijster overtuigend, vond ik zelf, maar ze hebben het gepikt. De eerste film in bijna veertig jaar waarvan de keuringsgrens is verlaagd zonder dat coupures werden ge\u00ebist.’<\/p>\n

U maakt twee films per jaar, schrijft scenario’s voor anderen en produceerde vorig jaar ook nog vijf films.<\/p>\n

‘Alleen Welcome to Collinwood van de Russo Brothers, Confessions of a Dangerous Mind het regiedebuut van George Clooney, In God’s Hand van Lodge Kerrigan zijn ontwikkeld door Section Eight Ltd. (zijn productiemaatschappij met Clooney \u2013 AvI). Bij Insomnia heb ik bij Warner Bros Christopher Nolan getipt. Verder ging de betrokkenheid aanvankelijk niet, maar toen werd ik gevraagd executive producer te worden, wat in de praktijk neerkwam op buffer zijn tussen Nolan en zijn echte producenten. Dat kostte weinig moeite, Chris draaide in Alaska en iedereen zag graag af van de trip daarheen. Min of meer om dezelfde reden ben ik benaderd voor Far from Heaven van Todd Haynes.<\/p>\n

Maar u hebt gelijk, het is heel veel bij elkaar. Te veel, aan gewoon leven kom ik niet toe. Aan lezen nog wel, goddank. Daarom wil ik een jaar vrij nemen, om tot rust te komen, te reizen en na te denken. Ooit vond ik het fantastisch naar filmfestivals te gaan, twee weken films van over de hele wereld zien. Als ik nu op festivals kom, ben ik de hele dag alleen bezig met promotie van eigen films. Dat holt uit, ik moet mijn accu opladen, me bezinnen op wat ik \u00e9cht wil. Volgens Hollywood neem ik veel nodeloze risico’s, zelf vind ik dat ik te weinig risico aandurf, niet genoeg experimenteer.<\/p>\n

Ik had de mazzel dat achter elkaar drie van mijn films meer dan honderd miljoen hebben opgebracht, maar als meer dan mazzel mag je dat niet zien. Als ik de druk zou voelen dat elke film van mij zo’n recette moet halen, haakte ik meteen af. Vandaar Full Frontal, om weer te freewheelen. Ze beweren dat ik met zo’n film bewust het publiek van me vervreemd. Onzin, h\u00e9t publiek bestaat niet, elke film heeft eigen publiek. Full Frontal kostte twee miljoen, die zijn in het premi\u00e8reweekend al terugverdiend, het was de meest verantwoorde investering van al mijn films. Het was zwaar zo’n uitvoerig script te draaien in achttien dagen, ondanks alle vrijheid die we ons veroorloofden, maar gek genoeg heb ik daar profijt van gehad bij Solaris die uiterste precisie vroeg. Alsof ik conditietraining had gedaan. Daarom is het onderscheid tussen grote en kleine producties zinloos, het meest esoterische experiment kan van bepalende invloed blijken op de grootste kassakraker.<\/p>\n

Waar ik wel meer en meer last van heb is dat elke nieuwe film moeilijker lijkt, dat mijn onzekerheid alsmaar groeit. Misschien is dat de leeftijd, dat ik me steeds bewuster ben wat er fout kan gaan. Ik had daarover een lang gesprek met Richard Lester, toch een bijzonder talent, die kent dat \u00f3\u00f3k en heeft al twaalf jaar geen film gemaakt. Misschien dat ik daarom steeds maar doorga, uit angst dat ik, zodra ik even pauzeer, meteen alles kwijtraak wat ik heb geleerd. Dus is een heel jaar zonder film even aanlokkelijk als enorm bedreigend.’<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

‘Solaris’ van Steven Soderbergh is geen lekkere sciencefiction, maar een ruimtemissie als metafoor voor de werking van het geheugen. Filmer Soderbergh over Tarkowsky, de billen van George Clooney, de filmkritiek en zijn groeiende onzekerheid. ‘Elke draaidag was een ontdekkingsreis.’<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[2207,253,9,269],"tags":[3107,783],"acf":[],"author_name":"Ab van Ieperen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126583"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=126583"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126583\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ab van Ieperen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=126583"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=126583"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=126583"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}