{"id":126509,"date":"2003-05-17T14:16:00","date_gmt":"2003-05-17T12:16:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/marcel-moring-en-manon-uphoff-wij-zijn-een-rijk-warenhuisje\/"},"modified":"2003-05-17T14:16:00","modified_gmt":"2003-05-17T12:16:00","slug":"marcel-moring-en-manon-uphoff-wij-zijn-een-rijk-warenhuisje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/marcel-moring-en-manon-uphoff-wij-zijn-een-rijk-warenhuisje\/","title":{"rendered":"Marcel M\u00f6ring en Manon Uphoff: ‘Wij zijn een rijk warenhuisje’"},"content":{"rendered":"
\n

De heilstaat waar links naar streefde is in Nederland bereikt. Maar niemand weet zich er raad mee. Wat moeten we nu doen? De schrijvers Manon Uphoff en Marcel M\u00f6ring proberen daar een antwoord op te vinden. Links zijn gaat van au tegenwoordig.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

‘Ik weet niet hoe links ik eigenlijk ben,’ zegt Manon Uphoff. ‘Ik heb alles in me om rechts te zijn,’ roept Marcel M\u00f6ring.<\/p>\n

In het verzengend warme zijzaaltje van het Grand Caf\u00e9 Eerste Klas in het Amsterdamse Centraal Station wordt een verkoelend dessert opgediend. We praten al een paar uur lang over iets waar Nederlandse schrijvers zich meestal niet onomwonden over uitlaten: over politiek. Maar \u00ed\u00e9dereen praatte opgewonden over politiek de afgelopen anderhalf jaar en Marcel M\u00f6ring en Manon Uphoff mengden zich ook nog eens in het publieke debat. M\u00f6ring schreef opiniestukken voor de krant en liet zich, tamelijk ongebruikelijk voor een schrijver, uit over de PvdA, Pim Fortuyn en de Nederlandse partijpolitiek. Uphoff betoonde zich fel over het debacle in Srebrenica.<\/p>\n

Ze zijn links, daar zijn ze het aan het begin van het gesprek over eens. Hebben altijd braaf links gestemd. ‘Mijn hele leven heb ik iets anders willen stemmen dan de PvdA, maar er was geen alternatief,’ zegt M\u00f6ring dan nog ferm. Vrolijk halen ze herinneringen op aan de eerste demonstraties waaraan ze deelnamen. M\u00f6ring ging de straat op tegen Franco. ‘Verder heb ik nooit meer in mijn leven gedemonstreerd,’ geeft hij toe. ‘Ik ben ook maar \u00e9\u00e9n keer naar een popconcert geweest, daarna nooit meer. In gemeenschappelijke dingen ben ik niet echt goed.’<\/p>\n

‘Voor mij,’ zegt Uphoff, ‘begon het met een stuk feminisme.’<\/p>\n

M\u00f6ring veert op: ‘Je zei: een stuk feminisme.’<\/p>\n

Uphoff: ‘Dat mag niet, h\u00e8? Dat is lelijk. Maar dat hoort wel bij het feminisme. Ik was heel jong. Het moet rond mijn vijftiende, zestiende geweest zijn: een beetje dwepen met een meidengroep. Ik heb op de middelbare school nog meegedaan aan een abortusdemonstratie. In de provincie. We demonstreerden in het dorp Vreeswijk, een mooi conservatief plaatsje. Ik ben toen met eieren bekogeld.’<\/p>\n

‘Niet-geslachtsrijpe meisjes die voor abortus demonstreerden,’ mompelt M\u00f6ring dromerig.<\/p>\n

Maar nog voor we aan het voorgerecht toe zijn slaat de twijfel toe. Zeggen dat je links bent, gaat in deze tijd waarin het linkse levensgevoel niet meer vanzelfsprekend is, gepaard met omstandige historische verklaringen, verontschuldigende zelfexplicatie en de weergave van de familiestamboom. Links zijn gaat van au tegenwoordig.
‘Ik ben,’ biecht M\u00f6ring op, ‘een zeer onwaarschijnlijke linkse stemmer. Mijn vader zei altijd: jij wilt links zijn, maar je wilt er goede pakken bij dragen. Dat is ook zo. Ik raak wel ontroerd bij de linkse geschiedenis. Dat wil niet zeggen dat mijn ogen volschieten bij de Internationale \u2013 daar heb ik ook bij het volkslied geen last van. Maar vooral als je uit het noordoosten van het land komt, zoals ik, en je komt in de veenkoloni\u00ebn, waar zo lang gestreden is voor heel basale dingen, dan raak je ontroerd. De veenkoloni\u00ebn werden bestuurd vanuit het westen van het land door rijke industri\u00eblen, dat was kolonisatie binnen Nederland.’<\/p>\n

‘Maar romantiseer je nu niet?’ vraagt Uphoff voorzichtig.<\/p>\n

M\u00f6ring: ‘Het is wel romantisering die is gebaseerd op daadwerkelijke geschiedenis. Die mensen leefden met z’n tienen in een plaggenhut en hebben ervoor gevochten om eruit te komen.’<\/p>\n

Maar van de strijd van Domela Nieuwenhuis belanden we toch onvermijdelijk binnen de kortste keren bij de huidige malaise van links. ‘De PvdA,’ betoogt Uphoff, ‘heeft er alles aan gedaan om de arbeider te bevrijden en sinds kort is hij redelijk bevrijd, althans de autochtone arbeider. Maar met de welvaart weet hij zich in principe geen enkele raad. De hele bevolking in Nederland weet zich er geen raad mee. Wat moeten we doen nu de heilstaat is bereikt?’<\/p>\n

‘Ik denk,’ peinst M\u00f6ring, ‘dat de fout van links is, dat het niet heeft ingezien dat behalve het bereiken ook het behouden van iets de moeite waard is. Links heeft zich altijd gedefinieerd als progressief, wij gingen v\u00f3\u00f3ruit. Je hoort nooit iemand zeggen: het visioen van Joop den Uyl dat iedereen een eigen autootje moest hebben is er nu. In principe kan ieder kind naar de universiteit \u2013 dat behouden, dat is goed en dat is ook links. Misschien moet links wel toegeven dat het conservatief is.’<\/p>\n

Uphoff: ‘Maar het is toch een probleem dat er geen visie is die verder gaat dan het ideaal van iedereen een baan, een huisje, een auto? Ik ben dat in ieder geval als bekrompen en benauwend gaan ervaren.’<\/p>\n

M\u00f6ring: ‘Maar is het niet ook een visie als je dingen wilt behouden? Laten we zeggen: het welvaartseiland waar we op leven, met al de sociaal-democratische verworvenheden die we nu alweer aan het verliezen zijn. Laten we zeggen: Nederland zoals Nederland was zo rond het eind van de jaren tachtig, begin van de jaren negentig.’<\/p>\n

‘Dat vond ik een vreselijke tijd!’ roept Uphoff uit.<\/p>\n

‘Wat was er dan zo erg aan?’ vraagt M\u00f6ring.<\/p>\n

Uphoff schuift haar soepkom opzij en gaat er goed voor zitten. ‘Het was kil. We leefden van elkaar en van de werkelijkheid afgesneden. Ik wil niet fatalistisch klinken, maar een jaar of vier, vijf geleden merkte ik dat ik zelf leek mee te gaan in de roes. De roes van dingen hebben, dingen kopen, hoe je interieur eruitziet, hoe je gekleed bent, een tweede huisje, alleen nog maar op vakantie gaan als je zeker weet dat je vrienden die keuze ook goedkeuren. Ik vond het een worsteling om aan die druk te ontsnappen. Ik dacht: mag het ook nog ergens over g\u00e1\u00e1n! Toen ontstond ook de discussie dat er geen idealen meer waren. En dat die ook niet nodig zijn.<\/p>\n

Wat mij toen heeft teleurgesteld is dat Nederland zo op zichzelf gericht was. Het was ook de tijd van het verenigd Europa en de oorlog in het voormalig Joegoslavi\u00eb. Voor mij was het juist de periode waarin mijn politieke belangstelling groeide. Mijn partner is in 1991, een jaar nadat de oorlog daar begon, naar Nederland gevlucht. Ik heb hem toen leren kennen en heb jaren met die oorlog in het hart van Europa meegeleefd. Als kind van een generatie die was opgevoed met het idee dat iets als de Tweede Wereldoorlog nooit meer voor zou komen. Nederland heeft nul-komma-nul visie op het conflict in Joegoslavi\u00eb ontwikkeld. Kennelijk was het principe: wij zijn een rijk warenhuisje.’<\/p>\n

De ober brengt het hoofdgerecht en bij de aardappelkroketjes komen we weer terecht in de tijd van Domela Nieuwenhuis, toen ‘arbeider’ en ‘het volk’ nog onproblematische begrippen waren. ‘Waar ik een beetje moeite mee heb,’ begint Uphoff, ‘is dat de meeste mensen die praten over het volk, of de gewone man zelf uit een gegoed milieu komen. Het milieu waar ik uitkom kan ik niet zo goed classificeren. Want het was niet \u00e9\u00e9n milieu. Het was een constante strijd welk milieu zou overwinnen en die strijd is nog lang niet beslecht. Aan de ene kant had ik het uitzicht op de onderklasse van de Nederlandse samenleving; aan de andere kant op de bovenklasse, althans economisch gezien. Een van mijn broers ontwikkelde zich tot multimiljonair. In dezelfde tijdspanne gleed een oudere zus van mij af naar de bijstand, met alcoholische mannen, mishandeling en al. Bedenk alle bagger maar en plaats dat bij haar. Mijn vader was rechts, en zeer katholiek met de bijbel, en mijn moeder zo rood als een kroot. Zo werd het met de mond beleden, de praktijk was anders. Ik weet daardoor niet wat dat is, de gewone man.’<\/p>\n

Ze neemt een slokje wijn en voegt eraan toe: ‘Ik voel ook niet automatisch compassie als het iemand beroerd gaat. Omdat ik gezien heb hoeveel compassie bij mensen zelf gesmoord kan worden als ze onderaan bungelen. Ik heb ook niet het romantische idee dat de gewone mens eigenlijk een beter mens is dan ik. Armoede adelt, eenvoud is eigenlijk beter \u2013 allemaal onzin. Maar als er een mogelijkheid is om iemand van de onderste tree van de maatschappij een treetje hoger te krijgen, dan stopt er ongelooflijk veel ellende.’<\/p>\n

M\u00f6ring: ‘Het merkwaardige is dat ik ook geen enkele verbondenheid voel met de gewone man. Ik moet er niet aan denken dat ik de hele dag bij de gewone man moet zijn. Zelfs liever helemaal niet. En tegelijkertijd voel ik een enorme compassie voor de kleine man of de kleine vrouw. Die dingen staan volledig los van elkaar.’
‘Dat begrijp ik niet helemaal,’ zegt Uphoff.<\/p>\n

‘Ik ook niet,’ zegt M\u00f6ring. Hij zwijgt even, en vervolgt: ‘Ik voel \u00fcberhaupt weinig voor de medemens. Als het aan mij ligt, zit ik op een onbewoond eiland. Als er maar voldoende boeken zijn. Maar ik heb wel een sociaal rechtvaardigheidsgevoel, wat ik erg vervelend vind, en waardoor ik dus links ben. Waarschijnlijk tegen mijn zin, want ik was als rechts mens veel beter geweest.’<\/p>\n

Uphoff, begripvol: ‘Je had liever rechts willen zijn, maar iets weerhoudt je.’<\/p>\n

M\u00f6ring knikt. ‘Ik veroordeel mensen die voor zichzelf leven, die niet in staat zijn om zoals de filosoof Levinas zou zeggen, zichzelf in de blik van de ander herkennen. Dat vind ik iets onvoorstelbaars. Ik ben er ook van overtuigd dat de meeste ellende van de wereld daarvandaan komt. Ik behoor niet tot de linkse mensen die rijkdom verkeerd vinden, of een dure smaak. Maar ik vind het wel verkeerd als jij al die dingen hebt en niet in staat bent tot empathie, tot compassie en ook de bereidheid hebt om die empathie te zoeken, om te kijken naar andere mensen. Als je niet in staat bent om in Rotterdam, aan de singel waar ik woon, een nacht wakker te liggen van een kind dat ergens in de wereld wordt vermoord. Als je dat niet kunt, is er iets heel erg mis met je.’<\/p>\n

Uphoff: ‘Is dat niet net wat de afgelopen jaren gebeurd is? Dat het je onmogelijk wordt gemaakt om die empathie echt te voelen?’<\/p>\n

Opeens raakt M\u00f6ring ge\u00ebmotioneerd. ‘Er is niemand die je iets verbiedt, er is niemand die het van je weghoudt,’ zegt hij vol vuur. ‘Het enige wat je moet doen is je gevoeligheid ontwikkelen. En bereid zijn om wat te voelen. Want het leven wordt minder leuk.’<\/p>\n

Uphoff: ‘Maar ik merk zelf, terwijl ik toch niet echt een bikkelhard mens ben, dat mijn eigen gevoeligheid, zonder dat ik dat wil, wel degelijk wordt aangetast.’<\/p>\n

M\u00f6ring: ‘Maar de momenten waarop het ertoe doet, dan is die er toch? Neem de dag waarop het standbeeld van Saddam Hoessein werd omgetrokken. Dat standbeeld deed me geen zak. Maar er loopt daar een vrouw rond met een klein meisje van zes jaar aan haar hand, en ik zie opeens dat meisje en denk: hoe slecht die oorlog misschien ook was, dat meisje gaat misschien volgende week naar school, misschien gaat ze over zes jaar wel naar de middelbare school en is ze in staat dokter te worden, of tandartsassistent. Ik zie dat meisje lopen en dat is het moment dat ik compassie kan voelen met iemand van de Iraakse bevolking.’<\/p>\n

‘Dat kun jij altijd, op elk gewenst moment?’ vraagt Uphoff nieuwsgierig.<\/p>\n

‘Ik kan het? Ik heb er voortdurend last van!’ zegt M\u00f6ring met stemverheffing.<\/p>\n

‘Ik weet nog wanneer ik het n\u00ed\u00e9t had,’ bekent Uphoff. ‘Ik had het niet die keer dat ik een groep Servische vrouwen zag huilen om hun mannen en zonen die waren vermoord. Het was een gejammer en geween en haren getrek. Het liet me koud, en dat vond ik een schokkende ervaring. Ik merk dat er momenten zijn dat er blijkbaar toch een schuif voor mijn gevoeligheid komt. Dat vind ik heel onaangenaam.’<\/p>\n

M\u00f6ring: ‘Waar het om gaat is je houding ten opzichte van het leed in de wereld. Waarom ben ik links? Ik ben links omdat het leed de wereld uit moet.’<\/p>\n

Uphoff: ‘Ik ben meer ambigu. Er zijn momenten dat ik compassie voel, maar soms is het verweven met ergernis. Bijvoorbeeld: als het het ideaal van links was om de arbeider te bevrijden, dan is het ergerlijk om te merken dat het diezelfde arbeider geen hol interesseert wat er om hem heen gaande is. Maar als ik dat denk, confronteert dat me meteen met de absurde instelling dat iedereen die het beroerder heeft dan jij een beter mens zou moeten zijn. Linkse mensen zijn niet beter dan rechtse.’<\/p>\n

‘Ik ben wel de laatste,’ zegt M\u00f6ring, ‘om te zeggen dat rechtse mensen geen goede mensen kunnen zijn. Maar ik had op school een economieleraar die zei dat het verschil tussen links en rechts was dat links heeft nagedacht. In zekere zin klopt dat wel. Je kunt rechts zijn zonder na te denken. Je kunt niet links zijn zonder na te denken, want dan kom je voor allerlei ingewikkelde problemen te staan.’<\/p>\n

Uphoff: ‘Maar je kunt wel gesmoord worden in je eigen idealisme. Ik ga soms bij mezelf te rade hoe links ik eigenlijk ben. Je zou zelfs kunnen zeggen dat het failliet van links zich ook in mijzelf openbaart. Dat er een voortdurend zelfonderzoek is: waar sta ik voor en waar geloof ik nog in. De vooruitgangsgedachte is afgebrokkeld en wat komt daarvoor in de plaats? Fatalisme? Het heeft allemaal toch geen zin, dus laat maar waaien.’<\/p>\n

‘Maar Manon,’ roept M\u00f6ring, ‘heb jij illusies gehad?’<\/p>\n

‘Ja,’ zegt Uphoff. ‘Jij toch ook?’<\/p>\n

‘Geen sociale,’ zegt M\u00f6ring beslist. ‘En ook niet over de verbetering van de mensheid. Wel illusies over de verbetering van \u00e9\u00e9n mens. Dat is ook wat in de talmoed staat: als je het leven van \u00e9\u00e9n mens redt, red je de mensheid.’<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De heilstaat waar links naar streefde is in Nederland bereikt. Maar niemand weet zich er raad mee. Wat moeten we nu doen? De schrijvers Manon Uphoff en Marcel M\u00f6ring proberen daar een antwoord op te vinden. Links zijn gaat van au tegenwoordig.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[95,9,97],"tags":[3081,783],"acf":[],"author_name":"Xandra Schutte","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126509"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=126509"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126509\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Xandra Schutte","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=126509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=126509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=126509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}