{"id":126485,"date":"2003-06-28T09:42:00","date_gmt":"2003-06-28T07:42:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/carlos-reygadas-wij-zijn-allemaal-helden\/"},"modified":"2003-06-28T09:42:00","modified_gmt":"2003-06-28T07:42:00","slug":"carlos-reygadas-wij-zijn-allemaal-helden","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/carlos-reygadas-wij-zijn-allemaal-helden\/","title":{"rendered":"Carlos Reygadas: ‘Wij zijn allemaal helden’"},"content":{"rendered":"
\n

28-06-2003
Door Ab van Ieperen<\/p>\n

Carlos Reygadas (32) is een van de vele succesvolle jonge Mexicaanse regisseurs. Zijn nieuwe film heeft een duidelijk ethische component. ‘Je moet er keihard aan werken dat je innerlijke demon niet op een negatieve, destructieve manier naar buiten komt.’<\/p>\n

Een middelbare, reumatische kunstenaar gaat om niet verklaarde redenen van Mexico City naar de onherbergzame Hidalgo-streek tweehonderd kilometer verder om zelfmoord te plegen. Hij trekt in bij de bejaarde, iconen verzamelende boerin Transen en brengt zijn dagen aan de immense ravijnrand door met joints roken, mescal drinken, masturberen en spelen met zijn luger. Bijna ongemerkt keert zijn levensdrang terug, door het contact met de natuur en de nonverbale, toenemende verstandhouding met zijn menslievende gastvrouw. En ook zijn libido herleeft, en richt zich op Transen.<\/p>\n

De minimalistische film van de Mexicaan Carlos Reygadas is vol hallucinant lege en trage landschapsopnamen, gemarkeerd door close-ups van de dierenwereld: wegrottende kadavers, neukende paarden, de doodsstrijd van een verdrinkend insect.<\/p>\n

Reygadas blijkt bijna accentloos Frans te spreken en doet ondanks zijn twee\u00ebndertig jaar en boh\u00e9mienstoppelbaardje in dictie en motoriek denken aan Woody Allen.<\/p>\n

‘Als ik vragen mag: heeft u vaak last van depressies?’<\/p>\n

Niet overmatig vaak. Waarom wilt u dat weten?<\/p>\n

‘Hoe meer ik te weten kom over film, hoe meer respect ik krijg voor distributeurs, bioscoopprogrammeurs en critici. Redelijk intelligente mensen, die beroepshalve zijn verplicht die domme troep te bekijken. Ik snap niet hoe ze dat volhouden.’<\/p>\n

Is het geen vreemd idee dat u nu zelf bijdraagt aan al die ellende?<\/p>\n

‘De richtlijn bij Jap\u00f3n was om een film maken waardoor ik zelf niet gedeprimeerd zou raken. Alles exact zo doen zoals \u00edk het aanvoelde, vanuit eigen impulsen, me niet laten ringeloren door formules en voorschriften. Er zijn genoeg \u00e1ndere dingen die je kunt doen in je leven. Dus mag ik me best radicaal opstellen: wanneer het onmogelijk zou blijken precies zo te filmen zoals ik wil, word ik gewoon advocaat.’<\/p>\n

Maar u koos voor film.<\/p>\n

‘Ik neem aan dat dat is terug te voeren op mijn puberteit. Op mijn zestiende heeft mijn vader een grote collectie videotapes van Europese films besteld, van Andrej Tarkowski, Carl Dreyer, Roberto Rossellini, Louis Malle. Ik zag opeens dat cinema heel anders en heel wat m\u00e9\u00e9r was dan wat me in de bioscoop werd voorgezet. Dat je niet noodzakelijk overdonderd hoeft te worden met actie en spektakel, dat traagheid en zelfs verveling noodzakelijk bestanddeel kunnen zijn van filmconstructie. Ik was gefascineerd door het werk van Tarkowski: dat je zomaar een poel water kon filmen met op de geluidsband voetstappen die je niet zag, dat je daarmee een emotie wekte die in intensiteit ver uitsteeg boven gewoon verhaaltjes illustreren.<\/p>\n

Toen ik voor mijn rechtenstudie stage liep bij de Europese Gemeenschap in Brussel, zat ik vaak in het Mus\u00e9e du Cin\u00e9ma, om mijn filmcultuur verder op peil te brengen. “Brussel” was in meer opzichten een eye-opener. Ik had geen idee van Europees nationalisme, toen ik hier arriveerde woedde er een burgeroorlog in Joegoslavi\u00eb en bleek ik me te bevinden in een land met twee talen en twee culturen die op uiterst geciviliseerde wijze botsten. Toen ik na mijn scriptie over de Verenigde Naties en het Internationaal Gerechtshof terugkeerde in Mexico en in diplomatieke dienst trad, merkte ik dat ik op geen enkele wijze mijn ei kwijt kon. Vanuit dat misnoegen kreeg ik heimwee naar Brussel, de fietstochten die ik er had gemaakt, de films die ik er had gezien. Dus ben ik teruggekomen met het idee naar de (filmschool) INSAS te gaan. Ik kreeg er te horen dat ik overgekwalificeerd was. Als ze d\u00e1t vonden, was film kennelijk makkelijker dan ik dacht. Dus ik ben begonnen korte filmpjes te maken.’<\/p>\n

Van uw korte films ken ik alleen ‘Prisonniers’ waarin u conflicten in voormalig Joegoslavi\u00eb liet naspelen door Vlamingen en Francofonen.<\/p>\n

‘De taalstrijd filmisch uitbouwen tot een heuse burgeroorlog was een beetje provocatie aan de Belgen, maar het was vooral om te voorkomen dat de toeschouwer kon zeggen: o, over barbaren in de Balkan die elkaar afslachten, dat is ver van ons bed. Achteraf is Prisonniers belangrijk gebleken voor de ontwikkeling van mijn stijl. Ik wilde niet de sympathie of identificatie van het publiek sturen met close-ups of montage-accenten, de film is gedraaid in veertig plansequenties. En dat ben ik sindsdien blijven doen. Ik wil tonen, niet aantonen.’<\/p>\n

Voor ‘Jap\u00f3n’ keerde u terug naar Mexico. Jarenlang kreeg Mexicaanse cinema internationaal geen aandacht, nu is er een Mexicaanse golf, niet alleen uw film, ook ‘Amores perros’ en ‘Y tu mam\u00e1 tambi\u00e9n’.<\/p>\n

‘Mexico heeft een lange en krachtige visuele traditie, die zich al manifesteerde v\u00f3\u00f3r de Spaanse overheersing en zich doorzette tot in de fresco’s van de vorige eeuw. Daarbij voegt zich de orale traditie, generatie op generatie verhalen doorvertellen. Een perfecte combinatie. En anders dan de meeste derdewereldnaties is Mexico behoorlijk resistent gebleven tegen Noord-Amerikaanse besmetting. Dat er desondanks niks behoorlijks werd gemaakt, was een kwestie van mentaliteit: cinema wordt vooral gezien als mogelijkheid om veel geld te verdienen, in dat klimaat cre\u00eber je geen sterke filmpersoonlijkheden. Alles wat langs offici\u00eble kanalen werd geproduceerd en gesubsidieerd, leidde tot onzin en mislukkingen, permanente kwaliteitscrises. Tot er zo’n oververzadiging kwam van alle troep die jaren over het doek ging, dat mensen uit het systeem zijn gestapt om in onafhankelijkheid wel iets interessants te maken. Alejandro Gonz\u00e1lez I\u00f1\u00e1rritu zat in de reclame en heeft het geld dat hij verdiende ge\u00efnvesteerd in de film die hij per se w\u00edlde maken: Amores perros. Alfonso Guar\u00f3n heeft zich voor Y tu mam\u00e1 tambi\u00e9n laten sponsoren door een fabrikant van vitaminepillen. Voor financiering van mijn film heb ik beroep gedaan op drie kunstverzamelaars \u2013 uiteindelijk hebben de opnamen vijftigduizend dollar gekost. Ik denk niet dat je al kunt spreken van heuse vernieuwing, maar het succes van onderling zo verschillende films zal wel mensen aan het denken zetten. Ik geloof trouwens niet dat een beweging iets echt belangwekkends kan opleveren, dat ontstaat alleen bij de gratie van individuen.’<\/p>\n

Waar kwam het idee voor ‘Jap\u00f3n’ vandaan?<\/p>\n

‘Om terug te komen op Prisonniers: mijn Brusselse producent had zijn kantoor in een lege fabriek, hij hoefde geen huur te betalen zolang hij dat gebouw onderhield. Toen ik die gangen en kelders zag, kreeg ik de associatie met kerkers en het idee voor een film over krijgsgevangenen. Ik ben ge\u00efnteresseerd in onderzoek naar de relatie tussen mens en omgeving, tot nu toe was het steeds de omgeving die mij mijn eerste en beslissende inspiratie gaf. In dit geval mijn grootvaders huis in de Hidalgo, het vakantiehuis waar ik elk jaar met mijn ouders logeerde. Het idee om te filmen in dat isolement, de grootse schoonheid van het Sierra Tarahumara-ravijn, was er eerst; de fictie kwam later. De verwarring, doodsdrang, seksuele impulsen, het botsen van verschillende karakters.’<\/p>\n

Uw hoofdpersoon wordt niet alleen gelouterd door die oneindige lijkende natuur, maar ook door een devote boerin die het nihilisme van haar log\u00e9 onderuit haalt.<\/p>\n

‘De film heeft een geordende antistructuur die je best christelijk mag noemen. Wie weet. In ieder geval geloof ik dat de mens capabel is alles te offeren voor wat hij op een bepaald moment ziet als hogere waarde. Wij zijn allen potenti\u00eble helden, al zijn we tegelijk nog zulke waardeloze drollen. Ieder van ons is in staat tot alle goeds \u00e9n alle kwaads, maar met ontkennen of verdringen van je slechtheid bereik je niks. Je moet keihard werken dat je innerlijke demon niet op een negatieve, destructieve manier naar buiten komt, maar een zinvolle vorm zoeken. Bijvoorbeeld in religie of creativiteit. En de enige die dat kan, ben je zelf. Ik hou van films over mensen die autonoom denken, die eigen oplossingen proberen te vinden. In het gewone leven is dat niet anders, over iemand die echt zichzelf is, zal ik nooit in totale woede raken. Natuurlijk is Bush een stomme klootzak, maar daar wind ik me minder over op dan over zo’n Blair die zijn klasse en partijprincipes verraadt, terwijl hij het tegendeel voorwendt. Dat vind ik echt ontoelaatbaar. Mensen die vinden dat Transen een spirituele dimensie geeft aan Jap\u00f3n spreek ik niet tegen, maar ik vind het eerder een ethische dimensie.’<\/p>\n

De Hidalgo-bewoners spelen zichzelf en de hoofdrollen zijn amateurs. Toch moeten ze hachelijke sc\u00e8nes spelen, als het libido van de hoofdpersoon herleeft en de oude Transen zich aan hem geeft (na kerkbezoek).<\/p>\n

‘Ik heb een beroep gedaan op het vertrouwen van dorpelingen die ik al langer kende, verteld waarover de film in grote lijnen ging, zonder ze het script te geven. Als ze zich hadden voorbereid op hun rol hadden ze misschien geprobeerd zichzelf te acteren, ik wilde dat ze zichzelf zouden z\u00edjn. Magdalena Flores die Transen speelt is een oprechte, schroomvallige vrouw, die zei dat ze erg opzag tegen de sekssc\u00e8ne, maar hem zou spelen omdat ze me vertrouwde. Ik wilde dat de sc\u00e8ne bepaald zou worden door de g\u00eane van beide personages. Om hem vooraf zo ongemakkelijk mogelijk te maken, bracht ik Alejandro Ferretis in de waan dat hij Magdalena moest penetreren. Hij is een vriend van mijn ouders die mij heeft zien opgroeien en me wilde helpen om mijn film te maken. Hij had nooit nagedacht over hoe liefdessc\u00e8nes werden gedraaid, ik kon hem makkelijk wat wijsmaken. En dat heeft gewerkt. De sc\u00e8ne heeft impact, niet omdat ze seks hebben, maar omdat ze zoveel remmingen overwinnen om nader tot elkaar te komen. Ik denk dat regie altijd een kwestie is, m\u00f3\u00e9t zijn, van manipulatie. In hoeverre die manipulatie gerechtvaardigd is, hangt af van het respect waarmee een film kijkt naar de personages, vooral: naar de personen die ze belichamen.’<\/p>\n

Uw productiemaatschappij heet Solaris. Is dat geen invitatie voor pers en publiek om goed op Tarkowski-invloeden te letten?<\/p>\n

‘Het verlangen om een persoonlijk universum te cre\u00ebren kan zeer wel synchroon lopen met affiniteit voor anderen. Je bent altijd be\u00efnvloed, ik geloof niet dat het nog mogelijk is landschappen te filmen zonder dat je schatplichtig bent aan Sergio Leone. Tenzij je nooit een film van Leone hebt gezien, natuurlijk, maar dan zag je vast wel films van mensen die door Leone zijn be\u00efnvloed. Als je iets zo slecht vindt dat je zelf het tegendeel wilt maken, is dat \u00f3\u00f3k invloed. Met alleen referenties en citaten maak je geen film, de bewuste Tarkowski-hommages in Jap\u00f3n \u2013 de sc\u00e8ne met de tractor verwijst zelfs direct naar Stalker \u2013 pasten in wat ik ditmaal wilde vertellen.’<\/p>\n

Tenslotte de vraag die tot vervelens toe moet zijn gesteld, waarom ‘Jap\u00f3n’ als titel voor een film in de binnenlanden van Mexico?<\/p>\n

‘Terry Gilliam heeft Brazil gemaakt, waarvan ik niet zou kunnen zeggen of hij in Engeland speelt of in Amerika, in elk geval n\u00ed\u00e9t in Brazili\u00eb. Waarom moet een titel verklaren wat je te zien zult krijgen? Dat merk je vanzelf tijdens het kijken. Als je het publiek echt respecteert, vind je ook dat het kan denken en dat het geen uitleg nodig heeft.’<\/p>\n

<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Carlos Reygadas (32) is een van de vele succesvolle jonge Mexicaanse regisseurs. Zijn nieuwe film heeft een duidelijk ethische component. ‘Je moet er keihard aan werken dat je innerlijke demon niet op een negatieve, destructieve manier naar buiten komt.’<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[2207,253,9,269],"tags":[3099,783],"acf":[],"author_name":"Ab van Ieperen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126485"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=126485"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126485\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ab van Ieperen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=126485"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=126485"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=126485"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}