{"id":126413,"date":"2003-11-22T12:33:00","date_gmt":"2003-11-22T10:33:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/hans-van-mierlo-de-defensieve-houding-van-nederland-is-funest\/"},"modified":"2003-11-22T12:33:00","modified_gmt":"2003-11-22T10:33:00","slug":"hans-van-mierlo-de-defensieve-houding-van-nederland-is-funest","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/hans-van-mierlo-de-defensieve-houding-van-nederland-is-funest\/","title":{"rendered":"Hans van Mierlo: \u2018De defensieve houding van Nederland is funest\u2019"},"content":{"rendered":"
\n

Hij is teleurgesteld in Nederland. Juist kleine lidstaten kunnen de impasses in Europa doorbreken, meent minister van Staat Hans van Mierlo. Maar Nederland durft niet genoeg, verschuilt zich gemakzuchtig achter Amerika. Net als met de oorlog in Irak. \u2018Er is sprake van een collectief tekortschieten van de Europese landen.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Het lijkt erop dat Nederland komend voorjaar gaat stemmen over de voorstellen die de Europese conventie \u2013 de denktank over de toekomst van Europa \u2013 heeft opgesteld. De nieuwe verdragstekst, waar tussen februari 2002 en juni van dit jaar onder leiding van de gewezen Franse president Val\u00e9ry Giscard d\u2019Estaing aan is gewerkt, zou als een soort grondwet moeten fungeren voor de Europese Unie. Die wordt volgend jaar met tien nieuwe leden uitgebreid. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Volgens Giscard d\u2019Estaing zit het verdrag zo goed in elkaar dat het de komende vijftig jaar mee kan. Toch is het in de ogen van de Nederlandse minister van Staat Hans van Mierlo (72) nog verre van perfect. De oud-minister van Buitenlandse Zaken was aanvankelijk vertegenwoordiger van de Nederlandse regering bij de Europese conventie, maar eind september vorig jaar trok hij zich terug. Uit onvrede over het gebrek aan visie van het eerste kabinet-Balkenende over de plaats van Nederland in Europa.<\/p>\n

In de woonkamer van zijn zeventiende-eeuwse huis aan de Amsterdamse Herengracht zet Van Mierlo energiek zijn idee\u00ebn uiteen. Hij heeft het sombere vermoeden dat het wereldtoneel de komende tijd zal worden beheerst door de islam en de Verenigde Staten. Europa komt er nauwelijks aan te pas, en daar wordt hij niet vrolijk van. \u2018Het is op het misdadige af dat Europese politici het nalaten om een duidelijk buitenlands beleid af te dwingen. De geschiedenis van Europa is er een van oorlogen, concurrentie en naijver tussen de nationale staten. Die zijn op het gebied van het buitenlandse beleid niet bereid om ook maar iets van hun soevereiniteit af te staan.\u2019<\/p>\n

De oorzaak van deze onwil zoekt Van Mierlo in het slecht functioneren van de nationale democratie\u00ebn. \u2018Er is sprake van een collectief tekortschieten van de Europese landen. En van een collectief tekortschieten van intellectuelen. Nederland is op dit moment in de greep van de politieke realo\u2019s. Ieder moeilijk te bereiken ideaal wordt afgedaan met misprijzen, wordt weggelachen als dagdromerij. Niet de nationale macht van de lidstaten is het obstakel bij de integratie, maar de nationale onmacht. Nationale politici missen steeds meer de autoriteit om van hun burgers offers te vragen ten bate van een verdere integratie. Vooral de regeringsleiders zitten in een semi-permanente overlevingsstrijd. Op bijeenkomsten in Brussel hebben ze maar \u00e9\u00e9n gedachte: met welke boodschap kan ik thuis nog net aankomen? En dus is er aan de Europese onderhandelingstafel een chronisch gebrek aan speelruimte om te geven en te nemen en dus een groot gebrek aan visie.\u2019<\/p>\n

Daar komt volgens Van Mierlo nog bij dat de structuur van de Navo de Europeanen lui maakt. \u2018Wij kunnen ons gemakzuchtig achter de Amerikanen verschuilen. Ik heb al heel lang geleden gepleit voor een Amerikaanse en een Europese zuil in de Navo. Waren die er geweest, dan had Europa veel makkelijker samengewerkt. Nu spelen de Verenigde Staten Europa keer op keer uiteen. Europa faalt. Het is een misvatting om te denken dat het Atlantisch bondgenootschap in gevaar zou komen door het ontstaan van een gezamenlijke Europese defensie en buitenlandse politiek.\u2019<\/p>\n

Integendeel, oordeelt Van Mierlo, alleen de erkenning van de noodzaak van een gezamenlijke buitenlandse politiek kan het bondgenootschap nog redden. De Amerikanen verliezen hun interesse in de Navo juist omdat ze weten dat er toch geen werkelijke macht uit Europa komt.<\/p>\n

\u2018Het Navo-verdrag zal op de schop moeten. Een Europese \u201cmacht\u2014 (politiek en militair) hoeft niet eens van dezelfde grootte te zijn als die van de Verenigde Staten maar het moet een macht zijn die zichzelf serieus neemt en die ook anderen serieus nemen, die niet zo maar aan de dijk gezet kan worden.\u2019<\/p>\n

Daar ziet Van Mierlo een schone taak voor Jaap de Hoop Scheffer als secretaris-generaal (sg) van de Navo. \u2018Ik gun hem zijn carri\u00e8re en ik ben ervan overtuigd dat hij niet uit opportunisme zijn Irak-beleid heeft gevoerd, maar ik vrees wel dat hij deze post niet zou hebben gekregen als hij inzake Irak het beleid zou hebben gevoerd dat in mijn ogen het juiste zou zijn geweest.\u2019<\/p>\n

Maar moet Nederland niet gewoon tevreden zijn met De Hoop Scheffer als sg van de Navo?<\/b><\/p>\n

\u2018Het is de vraag hoe vrij de nieuwe sg zich kan voelen ten opzichte van alle leden in het bondgenootschap. De Hoop Scheffer is helemaal de Amerikaanse kant op gegaan. Maar hij zou kunnen inzien dat het ook beter voor Amerika is als Europa in staat is zijn eigen veiligheid te garanderen. Het is jammer dat het CDA weer zo traditioneel trans-Atlantisch is geworden. Er waren ooit een aantal mensen die geloofden in Europa. Als Jaap de Hoop Scheffer gaat beseffen dat een herstructurering van het bondgenootschap in het belang is van Europa \u00e9n Amerika, zelfs een voorwaarde is voor het voortbestaan van het bondgenootschap, dan ben ik ontzettend blij met zijn benoeming.\u2019<\/p>\n

Van Mierlo heeft veel vertrouwen in de benoeming van Bot als de nieuwe minister op Buitenlandse Zaken. \u2018Zeker als ik het afzet tegen de alternatieven. Hij zei een dezer dagen in een interview dat hij zich voor alles op de Atlantische band zou richten. Dat begrijp ik wel uit de mond van diplomaat Bot. Maar het grote verschil tussen de ambtenaar en de politicus bij Buitenlandse Zaken is dat tussen haalbaarheid en wenselijkheid. De ambtenaar stelt vanuit zijn positie de haalbaarheid voorop. De politicus moet in de eerste plaats uitgaan van wenselijkheden die vanzelfsprekend door haalbaarheden begrensd worden. Ik betreur het dat het denken in wenselijkheden vervangen is door alleen maar denken in haalbaarheden. Dat defensieve denken heeft ons morsdood gemaakt. Er wordt nu een ambtenaar politicus. Tot dusverre heeft hij als ambtenaar de wildebrassen van de politiek moeten afremmen en indammen. Ik hoop dat hij nu de omslag kan maken naar een ander soort denken. Dat zal lastig voor hem zijn in dit kabinet met zo veel zogenaamde realo\u2019s.\u2019<\/p>\n

Bent u uiteindelijk tevreden met de uitkomst van de Europese conventie?<\/b><\/p>\n

\u2018Nou, nee. Het unanimiteitsbeginsel voor de buitenlandse politiek van de unie bestaat helaas nog steeds. Voor mij is dat een zaak van de allerhoogste prioriteit. Ik had als regeringsafgevaardigde voor de conventie een notitie gemaakt, een uitgeschreven idee. Dat wilde ik indienen in de werkgroep voor het buitenlandse beleid, en het dan van daaruit aangenomen krijgen in de conventie. De vraag is dan: hoe begin je? Ik dacht: ik probeer Duitsland en Frankrijk. Vervolgens Portugal, Oostenrijk, Finland en de Benelux natuurlijk.<\/p>\n

Ik redeneerde: we moeten het beginsel van de unanimiteit vervangen door een systeem van besluiten met twee derde meerderheid. Niet eens zo schokkend. Ik had er ook bij uitgelegd hoe de Europese Raad en de Europese Commissie dan moeten samenwerken en wie welke competenties heeft. Ik zat in de conventievergadering en luisterde naar de toespraak van de Franse oud-staatssecretaris van Europese Zaken Pierre Moscovici, die naast mij zat. Tot mijn verbazing hamerde hij op het belang van een gezamenlijke buitenlandse politiek. Toen hij ging zitten, heb ik hem toegefluisterd: \u201cPrachtige speech, vooral voor een Fransman. Een vraag: denk je dat dat kan met unanieme besluitvorming?\u2014 \u201cNee,\u2014 zei hij. Dat was, zeker uit Franse hoek, nieuw. Ik vroeg hem toen of hij er voor te porren was om mee te doen aan een Nederlands initiatief voor besluitvorming met twee derde meerderheid. \u201cO ja,\u2014 zei hij, \u201cdaar doe ik graag aan mee.\u2014\u2019<\/p>\n

Diezelfde avond nog had Van Mierlo een diner bij de Luxemburgse ambassadeur in Brussel, met de regeringsvertegenwoordigers in de conventie van Luxemburg, Belgi\u00eb, en Duitsland en twee belangrijke europarlementari\u00ebrs: de Duitser Elmar Brok van de christen-democraten, voorzitter van de commissie-Buitenlandse Zaken van het europarlement, en Klaus H\u00e4nsch van de socialisten, ook een Duitser. Van Mierlo: \u2018Die twee worden door vrijwel iedereen gezien als de invloedrijkste leden van hun fracties. Ik heb op een gegeven moment het woord gevraagd en mijn voorstel uiteengezet. Allemaal, zonder uitzondering, zeiden ze dat het interessant was. Wanneer kom je ermee? Wanneer kunnen we gaan bespreken hoe we dit gaan doen? Ik zei dat ik dat nog wel moest bespreken met de Nederlandse regering, om te kijken of het spoorde met haar plannen. Dat bleek helaas helemaal niet het geval te zijn. Uitgerekend Nederland wenste vast te houden aan het vetorecht. En zo mist Nederland kans op kans.\u2019<\/p>\n

Het was voor u de reden om er bij de conventie de brui aan te geven?<\/b><\/p>\n

\u2018Ja, precies. Ik vertegenwoordigde weliswaar de regering, maar ik had zelf ook een verantwoordelijkheid. Dat is een subtiele balans: dus moet je je uiteindelijk bij het regeringsstandpunt neerleggen of weggaan. Maar wat ik de regering verwijt, is dat ze met mij niet een normaal gesprek gevoerd heeft over de inhoud daarvan. De Hoop Scheffer liet mij de brief aan de Kamer zien en vroeg om commentaar. Toen ik dat gaf, zei hij mij dat er niet onderhandeld werd. Het was duidelijk: de ambtelijke en politieke druk op hem was te groot. Toen heb ik gezegd: jongens, dit is de grens, ik ga weg. Zoiets als het afschaffen van de unanimiteit moet voor de poorten van de hel worden weggesleept, anders lukt het nooit. Daarom is die defensieve houding van Nederland zo funest. De kleine landen moeten de impasses in Europa doorbreken. Ze moeten door inventief te zijn het materiaal aandragen waardoor de grote landen over hun barri\u00e8res heen kunnen stappen.\u2019<\/p>\n

Van Mierlo is een hartstochtelijk pleitbezorger van een gezamenlijke buitenlandse politiek. Maar hij beseft als geen ander dat de werkelijkheid weerbarstig is. \u2018Europa moet iets doen dat tegen de geschiedenis van de afzonderlijke lidstaten indruist: de veto\u2019s in de Europese Raad over het buitenlandse beleid afschaffen. Unanimiteit zorgt voor besluiten op het allerlaagste niveau, namelijk op het niveau van het land dat het minste wil. Dan krijg je zulke slappe aftreksels dat landen vaak niet eens meer de moeite nemen om een voorstel te doen. Dat is z\u00f3 deprimerend. En het gaat al tientallen jaren zo.\u2019<\/p>\n

Het gebrek aan daadkracht in de buitenlandse politiek gaat volgens hem ook steeds meer de Europese integratie zelf be\u00efnvloeden. \u2018De burgers geloven steeds minder in Europa. Dagelijks stroomt via de televisie de ellende in de wereld hun huiskamer binnen en nooit zien ze een bezielende en overtuigende positie van Europa daartegenover staan. Zonder een Europese buitenlandse politiek krijgen we onze binnenlandse problemen ook niet op orde. Ik noem maar het milieu, de kooldioxide-uitstoot, die internationaal geregeld moet worden. We willen de criminaliteit bestrijden en het probleem van de migratie. Daar heb je gezamenlijke slagkracht voor nodig.\u2019<\/p>\n

Maar heeft Europa wel genoeg eigen identiteit voor een gezamenlijk beleid?<\/b><\/p>\n

\u2018Nee. Dat komt ook doordat wij geen buitenlandse politiek hebben om datgene wat ons onderscheidt van de Verenigde Staten uit te dragen, uit te leggen en te verdedigen. Het verschil zit hem onder andere in een ander soort kapitalisme. In Amerika staat de \u201cpursuit of happiness\u2014 centraal. Dat levert een hoekig, ruw, ongebreideld kapitalisme op. Ons kapitalisme begint nadat er is vastgesteld dat er een sociale verantwoordelijkheid voor elkaar bestaat. Uit dat verschil vloeien twee verschillende manieren van leven voort. Een land dat economisch en sociaal aan minimale voorwaarden voldoet, kan met dat rauwe kapitalisme zijn voordeel doen. Maar landen die niet over die minimale voorwaarden beschikken, zien alleen maar dat hun eigen cultuur verdwijnt en zijn niet in staat om de amerikanisering om te zetten in welvaart. Dat is een bron van grote wrok en haat. Het is niet uitgesloten dat de aanval op de Twin Towers hier een uitdrukking van is.\u2019<\/p>\n

Politiek gaat volgens Van Mierlo altijd over de vraag aan \u2018welke kant van het risico\u2019 je gaat staan. \u2018Een Amerikaan heeft daar een ander antwoord op dan een Europeaan. Ik heb voorafgaand aan de inval in Irak een keer een aantal criteria voor oorlog gegeven. Om te beginnen: oorlog is een misdaad. Het mag alleen wanneer jezelf of een bondgenoot wordt aangevallen. Of wanneer je een groot gevaar op je af ziet komen dat je alleen kunt bedwingen door het voor te zijn.\u2019<\/p>\n

Dus het idee van een pre-emptive strike is zo idioot nog niet?<\/b><\/p>\n

\u2018Dat is zeker niet idioot, maar onder drie voorwaarden. Je moet zeker zijn van de dreiging en de wereld ook duidelijk maken dat die heel acuut is. En het moet onweerspreekbaar zijn dat oorlog het enige redmiddel is om die dreiging af te wenden. En tenslotte moet je precies weten wat je gaat doen op het moment dat de oorlog voorbij is. Het is tenslotte ook nog denkbaar dat een rechtvaardige oorlog tegen een land gevoerd wordt dat structureel en langdurig de primaire mensenrechten van zijn burgers schendt. Maar dat interventierecht is er alleen als de VN en de Veiligheidsraad daar expliciet om vragen. Aan geen van deze vier voorwaarden was voldaan.\u2019<\/p>\n

Dus u bent het eens met de Franse en Duitse opstelling inzake Irak?<\/b><\/p>\n

\u2018Zeker. Ik kan niet zeggen dat ik het eens ben met de motieven van Schr\u00f6der, die waren veel te electoraal gericht. En Frankrijk heeft te veel aan pavlov-anti-amerikanisme gedaan. Maar het is echt onbegrijpelijk dat Blair zich niets van zijn Europese partners heeft aangetrokken, dat hij zich gewoon achter de Amerikanen geschaard heeft. Dat hij niet eerst naar Brussel is gegaan om tot een gezamenlijk beleid te komen.\u2019<\/p>\n

En Nederland?<\/b><\/p>\n

\u2018Nederland had met de continentale landen tot een positie moeten komen. Als Engeland structureel de continentale besluitvorming tegenhoudt, dan moet je het op een gegeven moment zonder de Engelsen doen. Net als met de euro.\u2019<\/p>\n

Nederland heeft zich dus te makkelijk achter Amerika geschaard?<\/b><\/p>\n

\u2018Het antwoord is ja. Veel te makkelijk.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hij is teleurgesteld in Nederland. Juist kleine lidstaten kunnen de impasses in Europa doorbreken, meent minister van Staat Hans van Mierlo. Maar Nederland durft niet genoeg, verschuilt zich gemakzuchtig achter Amerika. Net als met de oorlog in Irak. \u2018Er is sprake van een collectief tekortschieten van de Europese landen.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[47,155,1761,171,153],"tags":[2131],"acf":[],"author_name":"Yoeri Albrecht","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126413"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=126413"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126413\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Yoeri Albrecht","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=126413"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=126413"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=126413"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}