{"id":126107,"date":"2005-04-02T11:04:00","date_gmt":"2005-04-02T09:04:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/kill-thom-de-lobby-tegen-thom-de-graaf\/"},"modified":"2005-04-02T11:04:00","modified_gmt":"2005-04-02T09:04:00","slug":"kill-thom-de-lobby-tegen-thom-de-graaf","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/kill-thom-de-lobby-tegen-thom-de-graaf\/","title":{"rendered":"Kill Thom: de lobby tegen Thom de Graaf"},"content":{"rendered":"
Beroepsverenigingen, genootschappen, Haagse regenten en geharnaste partijvoormannen uit de provincie: allemaal deden ze hun best de plannen van Thom de Graaf tegen te houden. Een reconstructie.<\/div>\n
\n

En de winnaar is: Klaas de Vries. Vorig najaar kreeg de minister van Binnenlandse Zaken van het paarse kabinet het binnen zijn fractie aan de stok met partijleider Wouter Bos. De Tweede Kamer moest toen beslissen over het onderwerp dat de vorige week in de senaat zoveel tumult veroorzaakte: de deconstitutionalisering, binnen de PvdA ook wel het dossier-DECO genoemd.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Korte voorgeschiedenis: begin jaren negentig stelde een commissie-Van Thijn voor de door de kroon benoemde burgemeester uit de grondwet te halen. Vervolgens kon een breed maatschappelijk debat worden gevoerd over de toekomst van de eerste burger: moest die door de gemeenteraad of rechtstreeks door de bevolking worden gekozen? Hele generaties PvdA-ministers probeerden die deconstitutionalisering door de Staten-Generaal te krijgen. Bram Peper haalde bakzeil, Klaas de Vries had meer succes. Vlak voor de verkiezingen van 2002 kwam de deconstitutionalisering \u2018in eerste lezing\u2019 door de Kamer. Voor grondwetswijzigingen is een \u2018tweede lezing\u2019 nodig en hier begint het probleem. De Fortuyn-revolte joeg de politieke elite de stuipen op het lijf en plotseling bekeerden conservatieve partijen als CDA en VVD zich tot de door de bevolking gekozen burgemeester. Want er moest voortaan worden geluisterd naar de burger. Een uitgelezen kans voor LPF en D66, die er respectievelijk in Balkenende I en Balkenende II voor zorgden dat de gekozen burgemeester in het regeerakkoord werd opgenomen.<\/p>\n

Dat was precies het moment waarop de PvdA afhaakte. De sociaal-democraten vonden sinds mensenheugenis dat Hare Majesteit met haar handen van de benoeming moest afblijven. Maar voor een dir\u00e9ct gekozen burgemeester waren ze niet. Zo\u2019n Nederlandse Guiliani rangeerde de politieke partijen te veel op een zijspoor. Dus moest de eerste burger door de gemeenteraad worden aangewezen. Vond de PvdA, behalve Wouter Bos en die was nou net partijleider geworden.<\/p>\n

In de fractievergadering van 10 november 2004 kwam het tot een showdown. Onder de bezielende aanvoering van Klaas de Vries dreigde de fractie tegen de deconstitutionalisering te stemmen.
Argument: nu de direct gekozen burgemeester in het regeerakkoord stond, maakte de voorkeur van de PvdA geen kans meer. Dan was het beter alles tegen te houden. Bos vond het je reinste opportunisme. Als de burgemeester voortaan door de raad moest worden gekozen, was die deconstitutionalisering toch ook nodig? Als de meerderheid van de fractie tegen stemde, was hij weg \u2013 dreigde Bos. Zoals dat in de politiek gaat, zwichtte de fractie voor zijn machtswoord. Slechts vier PvdA\u2019ers stemden tegen. Onder wie: Klaas de Vries. \u2018Dat was het dan. D66 krijgt zijn gekozen burgemeester,\u2019 verzuchtte de oud-bewindsman op zijn weblog.
Quod non.<\/p>\n

In Nederland beslist de politiek nu eenmaal niet all\u00e9\u00e9n. Behalve de mondige burger kennen we ook nog adviesraden, studiecommissies, inspraakorganen, beroepsverenigingen en genootschappen. Het maatschappelijk middenveld spreekt graag een woordje mee \u2013 zeker als het om zoiets belangrijks als een grondwetswijziging gaat.<\/p>\n

\u2018Natuurlijk heb ik e-mails van burgemeesters, wethouders en gemeentesecretarissen gehad,\u2019 zegt Klaas de Vries. \u2018De hele Kamer kreeg die. We werden met brieven bestookt. Er is stevig gelobbyd, vooral bij de leden van de vaste kamercommissie voor Binnenlandse Zaken. Iedereen had zo zijn eigen motieven. De burgemeesters hadden moeite met de big bang die D66-minister Thom de Graaf bepleitte: alle zittende burgemeesters moesten eruit in 2006. De wethouders vroegen zich af of de direct gekozen burgemeester niet te veel macht zou krijgen. De gemeentesecretarissen vreesden dat er wanorde ontstond. We kregen signalen dat De Graaf weigerde de discussie met hen te beginnen. Hij dacht: CDA en VVD steunen me toch, de rest doet er niet toe. Hij heeft het krachtenveld zwaar onderschat.\u2019
Dat is een understatement.<\/p>\n

De invloedrijke Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG; oud-hoofddirecteur: PvdA\u2019er Klaas de Vries; huidige directievoorzitter: PvdA\u2019er Ralph Pans) vond dat De Graaf te veel tempo maakte. De invoering van de gekozen burgemeester dreigde een haastklus te worden. Het chique Nederlands Genootschap van Burgemeesters (NGB) deed een klemmend beroep op de Haagse politici om \u2018steun aan de onderhavige wetsvoorstellen te onthouden\u2019.<\/p>\n

De Vereniging van Gemeentesecretarissen (VGS) had nog minder woorden nodig. \u2018Kort en bondig samengevat ons standpunt: niet zo en niet nu.\u2019 De Wethoudersvereniging in oprichting hield een enqu\u00eate onder haar leden. Een kwart vond de invoering van de gekozen burgemeester in 2006 \u2018ongewenst\u2019, de helft noemde het \u2018uiterst ongewenst\u2019. VNG, NGB, VGS en Wethoudersvereniging i.o. waren niet de enige instanties die zich roerden.<\/p>\n

De hele PvdA sloeg aan het mailen, msn\u2019en en sms\u2019en. Niet alleen de ouwe kerels die van geen verandering willen weten, ook de Jonge Socialisten die in de direct gekozen burgemeester een kruising tussen Arnold Schwarzenegger en Henk Westbroek zagen. En niet alleen de Haagse regenten, maar ook de geharnaste voormannen van rode partijbolwerken als Groningen. Daar werd per motie-Baron-Lunsing het afdelingsbestuur gemachtigd om landelijk campagne tegen Thom de Graaf te voeren. En tegen Wouter Bos. \u2018Bah bah,\u2019 schreef partijgenoot Baron op 7 oktober 2004 aan zijn politieke aanvoerder in Den Haag. Volgens hem toonde Bos d\u00e9dain voor de hardwerkende burgemeesters en wethouders van de PvdA: \u2018U doet zaken die een lijsttrekker onwaardig zijn.\u2019 En: \u2018Wat vreselijk dat u zo weinig respect heeft voor uw bestuurlijke kader.\u2019<\/p>\n

Ook andere partijvernieuwers kregen Groningen op hun nek. Zoals de Amsterdamse fractieleider Lodewijk Asscher, die op zijn weblog pleitte voor de direct gekozen burgemeester. Nog geen vijf minuten later meldde zijn Groningse collega Frank de Vries zich: \u2018Dag Lodewijk, nu draaf je wel erg door. De PvdA-fractie in de Eerste Kamer heeft volkomen gelijk. Het is toch van de zotte dat de hele Nederlandse politiek zich laat gijzelen door de voorkeuren van D66. Het is juist die partij, Thom de Graaf voorop, die chanteert. Ik vind het een verademing dat de Eerste Kamer, en in het bijzonder de PvdA, zich tegen dat soort fratsen keert.\u2019<\/p>\n

Toen de senatoren Noten en Van Thijn op dinsdag 22 maart jongstleden De Graafs direct gekozen burgemeester de nek omdraaiden, verscheen op de website van de Groningse sociaal-democraten terstond een dankwoord: \u2018Een groet aan jullie allemaal van het gewestelijk bestuur van de PvdA Groningen!\u2019<\/p>\n

Een van de vele prominente Nederlanders die vorige week dinsdag hun opwachting in de Eerste Kamer maakten, was Jaap Pop. Burgemeester van Haarlem. Voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters. Lid van de Partij van de Arbeid. Samen met Ralph Pans van de VNG was Pop de drijvende kracht achter de lobby tegen Thom de Graaf. Zelf drukt hij dat zo discreet mogelijk uit: \u2018Of ik gelobbyd heb? Van tijd tot tijd en hier en daar wel degelijk, in allerlei verbanden.\u2019<\/p>\n

Pop vindt het logisch dat de Eerste-Kamerfractie van de PvdA zich tegen de direct gekozen burgemeester heeft gekeerd. \u2018Wij zijn de partij van het wethouderssocialisme, van sterke figuren als Wibaut, De Miranda en Reinalda in Haarlem. Die hebben voor grote doorbraken gezorgd. De direct gekozen burgemeester maakt een eind aan die cultuur. De collegialiteit binnen het college zal eronder lijden. Onder PvdA\u2019ers bestaat argwaan tegen een te grote machtsconcentratie bij \u00e9\u00e9n persoon.\u2019<\/p>\n

Thom de Graaf heeft zijn hand overspeeld, zegt de burgemeester van Haarlem. \u2018De Graaf wilde veel te snel. Zijn plannen waren haastig in elkaar gezet en zouden een chaotische uitwerking hebben gehad. De gekozen burgemeester is geen speeltje. Het Nederlands Genootschap van Burgemeesters, de VNG, de Wethoudersvereniging, de Vereniging van Gemeentesecretarissen, de Vereniging van Raadsgriffiers: ze waren allemaal bereid met hem over een redelijke oplossing te praten. De Graaf ging de discussie niet eens aan. Zelf heb ik dat ook gemerkt als voorzitter van het genootschap. Hij luisterde niet naar wat we zeiden.\u2019
Pop noemt Thom de Graaf dan ook \u2018een regent\u2019.<\/p>\n

Die woorden zijn Erik Jurgens uit het hart gegrepen. Als senator van de PvdA speelde ook hij een sleutelrol in het drama. Jurgens was vroeger lid van de KVP en de PPR. Hij doceerde staatsrecht aan de Universiteit van Amsterdam, de Vrije Universiteit en de Rijksuniversiteit Limburg. Geen staatsrechtelijke hervormingscommissie of Jurgens zat erin. Maar de ondervoorzitter van de Eerste Kamer was nu een van de meest gedecideerde tegenstanders van de plannen van Thom de Graaf. Waarom? \u2018Geen enkele politieke partij heeft zich ooit uitgesproken voor de rechtstreeks gekozen burgemeester,\u2019 antwoordt Jurgens. \u2018Alleen D66. En de LPF. Bij de kabinetsformatie van 2003 heeft D66 de rechtstreeks gekozen burgemeester buitengewoon handig het regeerakkoord in gewurmd. <\/p>\n

Het komt erop neer dat twee kleine partijtjes de rechtstreeks gekozen burgemeester wilden doordrukken zonder dat de kiezer daarover een uitspraak kon doen.\u2019 De media hebben Noten, Van Thijn en hem uitgemaakt voor conservatieve regenten. Moet vervelend zijn voor een staatsrechtvernieuwer van het eerste uur als Jurgens. \u2018Dat is het ook,\u2019 zegt de ondervoorzitter van de senaat. \u2018Ik vind de publieke reacties op ons stemgedrag buiten elke proportie. De echte regenten zijn politici als Van Aartsen, Verhagen en De Graaf die met een beroep op het regeerakkoord een verregaande hervorming van het lokaal bestuur hebben willen doordrukken. D66 heeft daar bij de kabinetsformatie zijn buitensporige macht voor gebruikt. Dat mag, maar ik hoef daarvoor niet door de knie\u00ebn te gaan.\u2019<\/p>\n

Opmerkelijk genoeg meldt zowel Erik Jurgens als Ed van Thijn dat zij van een lobby weinig hebben gemerkt. Ze zijn tot hun afwijzende standpunt gekomen op basis van bestudering van de stukken \u2013 zeggen ze. Voor Jurgens telden staatsrechtelijke bezwaren als: ingrijpende hervormingen moeten er door de regering niet doorheen worden gejast. Van Thijn \u2013 oud-burgemeester van Amsterdam \u2013 maakte zich vooral zorgen om het beheer van de politie. Jarenlang was hij door het ministerie van Justitie op het matje geroepen als de hoofdstad weer eens te veel nadruk legde op decentralisatie, meer blauw op straat en de wijkagent. Als de burgemeester rechtstreeks door de bevolking werd gekozen, zou Den Haag meteen de macht over de politie naar zich toe trekken \u2013 voorzag Van Thijn.
\u2018In februari 2004 behandelde de Eerste Kamer de begroting van Binnenlandse Zaken. Ik vroeg Remkes en De Graaf om de toezegging dat het beheer over de politie niet aan de burgemeester zou worden onttrokken. Die toezegging wilden ze niet doen. Toen heb ik gezegd: dan werk ik niet mee aan invoering van de gekozen burgemeester. Ik heb een piketpaaltje geslagen, maar daar zijn ze schouderophalend aan voorbij gegaan.\u2019<\/p>\n

Pas drie dagen voor het beslissende senaatsdebat zocht Thom de Graaf de PvdA-woordvoerder op in zijn huis in Amsterdam-Zuid. De mogelijkheden werden afgetast. De Graaf had op dat moment al toegezegd dat niet alle burgemeesters in 2006 zouden worden gekozen. De rest kon volgen in 2010, het jaar waaraan Van Thijn de voorkeur gaf. De PvdA\u2019er benadrukte dat het beheer van de politie in handen van de burgemeester moest blijven. De minister beloofde dat hij zijn best zou doen. Tijdens het debat van 22 maart deed hij een concessie op dat punt. Toch liep het mis. De fracties van SP, GroenLinks en PvdA stelden opeens voor dat de gemeenten zelf mochten beslissen of de verkiezingen in 2006 of 2010 werden gehouden. De Graaf voelde zich overvallen: z\u00f3 had hij het niet met Van Thijn besproken. \u2018Over de fasering van de invoering besluit de wetgever,\u2019 zei De Graaf in de Eerste Kamer. En de wetgever \u2013 dat was h\u00edj. Vervolgens trokken de linkse fracties hun steun aan de deconstitutionalisering in.<\/p>\n

Misverstanden. Gebrek aan communicatie. Of misschien zelfs wel amateurisme? Ed van Thijn: \u2018Thom had moeten begrijpen dat de linkse fracties hem een enorme handreiking deden: we verzetten ons niet meer tegen de rechtstreeks gekozen burgemeester als het in de meeste gemeenten 2010 werd. Tussen de fracties van PvdA en D66 zijn de hele dag briefjes uitgewisseld, maar achteraf bleken dat er te weinig. Ik had \u2019s avonds laat nog een derde termijn kunnen aanvragen maar heb dat niet gedaan. We hebben allemaal steken laten vallen.\u2019
Net als Jurgens vindt hij het unfair dat de senatoren van PvdA, SP en GroenLinks van iedereen de wind van voren hebben gekregen. Alsof CDA en VVD w\u00e9l een hand hebben uitgestoken om het politieke leven van Thom de Graaf te redden. Van Thijn: \u2018Je moet eens weten hoeveel drankjes ik na afloop van CDA- en VVD-senatoren kreeg aangeboden. Als ik die allemaal had opgedronken, zat ik nu in een afkickkliniek.\u2019
\u2018Thom de Graaf leed aan hybris, overmoed,\u2019 constateert Klaas de Vries.
\u2018Ik was niet uit op Thoms politieke ondergang. Ik mag hem graag,\u2019 zegt Ed van Thijn.<\/p>\n

De Graaf zelf vertrok spoorslags naar Frankrijk. Zelfs burgemeester kan hij niet meer worden. Want hij heeft altijd gezegd dat hij dat alleen zou doen als hij rechtstreeks door de bevolking zou worden gekozen. Dat wordt de wachtgeldregeling. Op zijn minst tot 2010<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Beroepsverenigingen, genootschappen, Haagse regenten en geharnaste partijvoormannen uit de provincie: allemaal deden ze hun best de plannen van Thom de Graaf tegen te houden. Een reconstructie.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[47,155,153],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Max van Weezel, Thijs Broer, Michiel Hulshof","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126107"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=126107"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126107\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Max van Weezel, Thijs Broer, Michiel Hulshof","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=126107"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=126107"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=126107"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}