{"id":126013,"date":"2005-06-25T17:15:00","date_gmt":"2005-06-25T15:15:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/van-gezond-leven-word-je-ziek-je-moet-toch-ergens-aan-dood-gaan\/"},"modified":"2005-06-25T17:15:00","modified_gmt":"2005-06-25T15:15:00","slug":"van-gezond-leven-word-je-ziek-je-moet-toch-ergens-aan-dood-gaan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/van-gezond-leven-word-je-ziek-je-moet-toch-ergens-aan-dood-gaan\/","title":{"rendered":"Van gezond leven word je ziek. Je moet toch \u00e9rgens aan dood gaan?"},"content":{"rendered":"
\n

25-06-2005
Door Malou van Hintum<\/p>\n

De minister wil dat we minder vet eten, minder roken en matig drinken. Het gevolg: we worden steeds ouder \u2013 maar ook steeds langer chronisch ziek. Vrouwen gemiddeld twintig jaar, mannen veertien jaar. De extra uitgaven voor alle nieuwe ouderdomsaandoeningen overtreffen ruimschoots de besparingen.<\/p>\n

Ook wie vezelrijke boterhammen met 20+-kaas eet, om de dag twee glazen wijn drinkt, regelmatig zijn maaltijden gebruikt, op tijd gaat slapen, uit de zon blijft, veilig vrijt, niet rookt en dagelijks een stevige wandeling maakt, gaat dood. Zelden aan een beroerte of een hartaanval, vaak aan een of meer chronische ziekten. Na een lang en gezond leven volgen in de regel twintig (vrouwen) of veertien (mannen) ongezonde jaren die niet alleen voor nogal wat persoonlijk ongemak zorgen, maar de maatschappij ook veel geld kosten.<\/p>\n

Het vorige week verschenen CPB-rapport Can we afford to live longer in better health waarschuwt voor de kosten die een langer leven met zich meebrengt. Het geld dat de overheid uitspaart doordat mensen gezond leven, weegt niet op tegen de toenemende kosten van een oudere, chronisch zieke bevolking. Het enige wat een beetje kan helpen om die kosten te drukken, is mensen ertoe verleiden in hun gezonde jaren niet te vroeg te stoppen met werken. Momenteel werkt nog niet de helft van de 55-plussers. Als iedereen om te beginnen nu eens tot na zijn zestigste aan de slag bleef \u2013 over verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd hebben we het dan nog niet eens \u2013 zou dat de overheid een smak geld schelen.<\/p>\n

Gezonde mensen worden ouder dan ongezonde, en doen dus langer een beroep op sociale voorzieningen en medische zorg. Toch zegt minister van Volksgezondheid Hoogervorst dat zieke mensen duurder zijn dan gezonde, en dat we om de kosten van de zorg te drukken allemaal gezond moeten gaan leven. Wie dat vertikt, krijgt daarvoor de rekening gepresenteerd: een groter eigen risico, een verkleining van het basispakket in de zorg, mogelijkheden tot premiedifferentiatie in ziektekostenverzekeringen tussen mensen met een gezonde en een ongezonde leefstijl. Ook zou behalve accijns op tabak en alcohol vet eten belast kunnen worden. Onder het mom \u2018betaalbaarheid door eigen verantwoordelijkheid\u2019 moeten ongezond levende mensen zelf opdraaien voor de kosten die hun levensstijl met zich meebrengt, vindt de minister.<\/p>\n

Ongezond leven doe je zelf, is Hoogervorsts boodschap. Ziek worden en ziek zijn is je eigen verantwoordelijkheid, lees: je eigen schuld. Maar daar valt wel wat op af te dingen. Aangeboren gezondheidsverschillen tussen mensen, maar ook sociaal-economische verschillen, zijn goede voorspellers van iemands gezondheid en levensverwachting. Vallen die factoren mensen persoonlijk aan te rekenen?<\/p>\n

Daarnaast kan niemand garanderen dat je niet ziek wordt als je je maar aan gezonde gedragsregels houdt. Het gaat altijd om risico\u2019s en kansen, nooit om garanties en zekerheden. Recent nog, bij de campagne tegen beroertes, kwam een mevrouw op televisie vertellen dat je een beroerte kunt voorkomen als je ervoor zorgt dat je bloeddruk en je cholesterolgehalte laag zijn, je gewicht normaal is en je voldoende beweegt. De praktijk wijst uit dat ook mensen die aan al deze criteria voldoen, getroffen kunnen worden door een beroerte. Zoals er ook mensen kunnen overlijden aan aderverkalking terwijl ze nooit gerookt hebben en hun cholesterolgehalte in orde is.<\/p>\n

Zekerheid over je gezondheid kan niemand je geven. Hooguit kan gezegd worden dat je bij bepaald gedrag een grotere of kleinere kans hebt om langer gezond te blijven. Dus: om pas op latere leeftijd ziek te worden.<\/p>\n

Gezondheid is in onze maatschappij een doel op zichzelf geworden. Dat bewijzen de gezondheidsvoorschriften waarmee we worden doodgegooid, de talloze medische check-ups die bedrijven, zorgverzekeraars en sportcentra aanbieden, de mogelijkheden tot zelfonderzoek waaraan voorlopig geen einde lijkt te komen. Gewicht en vetpercentage, maar ook hartslag, bloeddruk en cholesterol \u2013 we kunnen het allemaal thuis opmeten, in spreadsheets verwerken en vervolgens onze gezondheidsdoelen n\u00f3g scherper stellen dan ze al waren. De sportschool is de nieuwe kerk geworden. In het zweet uws aanschijns, wat je zegt.<\/p>\n

\u2018Een dergelijke leefstijl is puur gericht op een zo lang mogelijk lichamelijk leven. Het is een overleefstijl in plaats van een leefstijl met de nadruk op hoe men zijn leven invult,\u2019 kritiseert psychofysioloog Jan Snel (Universiteit van Amsterdam) in zijn boek Alcohol, nuchter bekeken. Hij schrijft: \u2018Deze gezondheidsbenadering is puur op ziekte gericht.\u2019<\/p>\n

Natuurlijk hebben geluk en gezondheid met elkaar te maken, maar ze vallen niet samen. Er is namelijk \u00f3\u00f3k een verband tussen geluk en plezier, tussen plezier en genotmiddelen, en daarmee ook tussen nicotine, alcohol, snoep en geluk.<\/p>\n

Gelukkig is genieten vaak ook gezond. Mensen die plezier hebben ontspannen niet alleen, ze hebben ook een beter functionerend afweersysteem dan asceten.<\/p>\n

Matig alcoholgebruik (twee tot vier glazen dagelijks) beschermt tegen ziek worden, en een paar sigaretten per dag veroorzaken heus geen onherstelbare schade. Maar volgens sommige anti-alcoholcampagnes ben je al een probleemdrinker als je dagelijks twee glazen alcohol drinkt. En de antirookcampagne van de overheid is zo succesvol, dat zowel rokers als niet-rokers de kans dat een roker aan zijn gewoonte overlijdt, overschatten, aldus Wim Groot en Henri\u00ebtte Maassen van den Brink in hun studie \u2018De economische effecten van (on)gezond gedrag\u2019.<\/p>\n

Het ene na het andere genotmiddel wordt in de ban gedaan. En waarom? Je moet toch \u00e9rgens aan dood gaan, zegt de volksmond. Inderdaad. En dat kan ook aan een gezond leven.<\/p>\n

Dat we een maatschappij met meer zieken krijgen naarmate mensen gezonder leven, zou minister Hoogervorst allang kunnen weten. Zijn eigen Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) schreef in 2002 in het rapport \u2018Kosten van Ziekten\u2019: \u2018Door een gezonde leefstijl leven mensen gemiddeld langer, waardoor ze later in hun leven (andere) ziekten kunnen krijgen die ook (en wellicht zelfs meer) zorg vragen.\u2019<\/p>\n

Het RIVM wijst onder meer dementie, artrose en chronische hart- en longziekten als typische ouderdomsziekten aan.<\/p>\n

Dat dergelijke ziekten een hoop geld kosten, mag voor de minister ook geen nieuws zijn. Hetzelfde rapport: \u2018Met de huidige kennis kan slechts een heel beperkt deel van de kosten van de gezondheidszorg worden toegewezen aan bekende risicofactoren als hoge bloeddruk, roken of een overmatig gebruik van alcohol. Het beperken van gezondheidsrisico\u2019s is van groot belang voor de volksgezondheid, maar zal nauwelijks of geen besparingen opleveren. Naast de kosten van preventie als zodanig, speelt het optreden van vervangende ziekte daarbij een cruciale rol.\u2019<\/p>\n

Het Centraal Planbureau (CPB) sluit zich daarbij aan in \u2018Een scenario voor de zorguitgaven 2003-2006\u2019. Een langer leven levert op de lange termijn \u2018het paradoxale effect op van het optreden van chronische niet-levensbedreigende aandoeningen waarvoor nog geen genezende technieken beschikbaar zijn en waarbij wel een grote zorgbehoefte optreedt (al dan niet in termen van het inzetten van dure technologie).\u2019<\/p>\n

Terwijl dankzij nieuwe geneesmiddelen, behandelmethoden en medische technologie\u00ebn de zorgkosten per hoofd van de bevolking sowieso zullen toenemen, geldt dat voor oude(re) mensen nog eens extra. Dotterbehandelingen en bypassoperaties, behandelingen die de kwaliteit van leven in de regel verhogen en dat leven zelf ook verlengen, zijn allang niet meer uitzonderlijk.<\/p>\n

De Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) spreekt in zijn recent verschenen rapport \u2018Risicosolidariteit en zorgkosten\u2019 de verwachting uit dat \u2018ouderdomsziekten als dementie, beroerte en coronaire hartziekten\u2019 na 2010 \u2018een vlucht nemen. Dementie is de sterkste stijger.\u2019 Alle drie staan nu al in de top-vijf van duurste ziekten. Bovendien drijft de ontwikkeling van de medische technologie de kosten op.<\/p>\n

De RVZ voorspelt dat ziekten als prostaatkanker, osteoporose, verhoogde bloeddruk, diabetes mellitus, gehoorstoornissen, astma en ziekten aan de luchtwegen \u2013 allemaal ziekten die met name oudere mensen treffen \u2013 dankzij technologische ontwikkelingen beter behandeld kunnen worden. En dat betekent: relatief veel ziekenhuiszorg \u2013 ouderen zullen steeds vaker plaatsnemen op de operatietafel \u2013 en genees- en hulpmiddelengebruik. In de toekomst zal het aantal galblaasverwijderingen, heupoperaties, oogoperaties, hart- en vaatchirurgie en orthopedische ingrepen toenemen. De zorgkosten per 65-plusser zijn gemiddeld vijfmaal hoger dan die van mensen jonger dan 65 jaar. Daarbij nemen de kosten exponentieel toe: mensen van 65-74 jaar zijn twee keer duurder dan mensen tussen 45 en 64 jaar (die kosten ruim tweeduizend euro per jaar), terwijl mensen van 75-84 jaar weer twee keer duurder zijn dan die van 65-74 jaar. Een 95-plusser kost ruim dertigduizend euro per jaar (cijfers RIVM). Johan Polder, onderzoeker bij het RIVM: \u2018Dat de kosten hoog worden, is iets anders dan zeggen dat ze te hoog worden. Maar het stelt de samenleving wel voor de vraag hoe houdbaar de solidariteit is.\u2019<\/p>\n

Hoe word je zo oud en duur? Soms een kwestie van geluk, vaak te danken aan goede genen, een (tamelijk) gezond leven, een hoge opleiding en een goede baan. En dan is het ook nog eens zo dat vrouwen gemiddeld genomen zeven jaar ouder worden dan mannen \u2013 allemaal ongezonde, en dus dure, extra jaren. Wie, zoals minister Hoogervorst, mensen individueel verantwoordelijk wil stellen voor hun gezondheid, moet bepalen welke gezondheidsverschillen door henzelf te be\u00efnvloeden zijn, en welke niet. En dat is minder eenvoudig dan het lijkt.<\/p>\n

\u2018Je kunt zeggen dat het oneerlijk is dat in veel landen vrouwen langer leven dan mannen,\u2019 zegt gezondheidseconoom Werner Brouwer (Erasmus Universiteit). \u2018Want in sommige landen worden mannen en vrouwen w\u00e9l even oud. Waarom? Omdat vrouwen er slechter te eten krijgen, minder scholing krijgen, en slechtere gezondheidszorg. Maar niemand in Nederland zal voorstellen om hier de gezondheidszorg op zo\u2019n manier \u201ceerlijker\u201d te maken. Maar,\u2019 zegt Brouwer, \u2018waar ligt het omslagpunt? Gezondheid wordt niet alleen door eigen gedrag gestuurd, en eigen gedrag niet alleen door vrije wil. Wanneer kun je mensen w\u00e9l zelf verantwoordelijk stellen voor hun gezondheid?\u2019<\/p>\n

Mensen die in een achterstandssituatie geboren zijn, eten vaak slechter, zijn lager opgeleid en maken minder goed gebruik van de gezondheidszorg. Recent onderzoek wijst uit dat mensen met een laag inkomen bijna drie keer zoveel kans hebben om in het verkeer te overlijden en bijna vier keer zoveel kans om in de WAO te belanden als mensen met een hoog inkomen.<\/p>\n

In het begin van de jaren negentig van de vorige eeuw werden mensen met een hoger inkomen gemiddeld vier jaar ouder en leefden twaalf jaar langer gezond dan mensen met een lager inkomen. Inmiddels is het verschil in gezonde levensjaren tussen hogere en lagere sociale klassen opgelopen tot vijftien jaar. Dat heeft te maken met leefstijl \u2013 de lagere sociale klassen roken en drinken meer dan de hogere, en bewegen minder \u2013 maar ook met woon- en werkomstandigheden. Die be\u00efnvloeden elkaar. Denk bijvoorbeeld aan de daghap in wegrestaurants waar de vrachtwagenchauffeur op is aangewezen, de gebogen rug van de stratenmaker, de gifstoffen in de verf van de schilder. Bovendien zijn psychosociale omstandigheden van invloed op iemands gezondheid, en ook op dat punt staan de goedopgeleide veelverdieners er beter voor dan mensen die het wat dat betreft minder getroffen hebben.<\/p>\n

Dan zijn er nog, zoals hersenonderzoeker Dick Swaab heeft vastgesteld, mensen die dankzij een genetische erfenis of een tijdens de zwangerschap doorrokende, drinkende en\/of drugs gebruikende moeder een veel hogere kans hebben op verslavingen dan anderen \u2013 valt hen dat aan te rekenen? Hetzelfde kun je je afvragen bij kinderen wier moeders onder verdoving zijn bevallen, en die om die reden gevoeliger zijn voor het ontwikkelen van verslavingen.<\/p>\n

En wat, ten slotte, blijft er over van iemands individuele verantwoordelijkheid wanneer hij langs een snelweg woont in concentraties fijn stof die astma veroorzaken, of een leerachterstand oploopt door het lawaai van overvliegende vliegtuigen?<\/p>\n

Gezondheid wordt, dat is wel duidelijk, door veel meer bepaald dan alleen iemands individuele verantwoordelijkheid. Nog los daarvan kosten ongezond levende mensen simpelweg minder, en het is daarom hoogst onredelijk hen financieel meer te belasten dan gezond levenden. Zo zijn rokers goedkoper dan niet-rokers. Ze leveren de overheid 1500 miljoen euro accijns op, terwijl ze maar 500 miljoen euro aan zorg kosten. Trek daar het productiviteitsverlies van 300 miljoen euro van af, en er blijft een batig saldo van 700 miljoen euro over (waar dan nog wat brandschade vanaf getrokken moet worden, eerlijk is eerlijk).<\/p>\n

Natuurlijk zijn er ook cijfers die het verhaal van Hoogervorst ondersteunen. Immers: kijk je per leeftijdsjaar naar de gezondheidskosten van burgers, dan is het waar dat een roker duurder is voor de gezondheidszorg dan een niet-roker. Op een bepaald moment kun je die vergelijking niet meer maken, omdat rokers eerder sterven dan niet-rokers. Vanaf dat moment zijn niet-rokers duurder.<\/p>\n

\u2018Iemand van 44 jaar die gezond leeft, kost minder dan een leeftijdsgenoot die ongezond leeft,\u2019 zegt gezondheidseconoom Wim Groot (Universiteit Maastricht), doelend op medicijngebruik, arbeidsverzuim en doktersbezoek. \u2018Daarbij moet je trouwens wel een onderscheid maken naar vormen van ongezond gedrag. Wie rookt, heeft een grotere kans op hart- en vaatziekten en een beroerte. Ziekten met een relatief korte duur en een snel, dodelijk einde. Maar wie diabetes ontwikkelt door overgewicht, iets wat we steeds meer bij jonge mensen zien, is levenslang pati\u00ebnt. En dat is heel duur.\u2019<\/p>\n

Dat de overheid nu campagne voert tegen overgewicht, is daarom vanuit financieel oogpunt w\u00e9l logisch. Groot pleit al langer voor een \u2018vettax\u2019. \u2018In de VS zijn de gemiddelde jaarlijkse kosten voor de gezondheidszorg voor iemand met obesitas ruim zevenhonderd dollar hoger dan voor iemand die daar niet aan lijdt,\u2019 zegt hij. \u2018Zo\u2019n verschil rechtvaardigt een verschil in ziektenkostenpremies, of accijnzen op ongezonde voeding.\u2019<\/p>\n

\u2018Rokersziekten hakken er uit kostenoogpunt minder in dan ziekten die veel langer duren, zoals diabetes,\u2019 zegt ook Werner Brouwer. \u2018De behandeling daarvan is langdurig en kostbaar.\u2019 Toch plaatst hij vraagtekens bij de bemoeizucht van Hoogervorst en de zijnen. \u2018In hoeverre mag je mensen het geluk ontnemen dat zij ontlenen aan ongezond gedrag, met als enige doel hun gezondheid te bevorderen?\u2019 Moet iemand die verslingerd is aan lekker en veel eten, daarmee ophouden? Dan wordt hij dubbel gestraft: hij leeft ongelukkiger, en dat leven duurt bovendien langer.<\/p>\n

Brouwer verwijst naar het verhaal \u2018De laatste roker\u2019 van W.F. Hermans. \u2018De laatste roker zegt tegen politie-agenten die hem komen weghalen: mensen moeten zelf mogen bepalen hoe ze aan hun einde komen. Maar die agenten zeggen tegen hem: daar denkt de maatschappij heel anders over.\u2019 Onder het mom van \u2018individuele verantwoordelijkheid\u2019 kan collectieve dwang ongekende vormen aannemen.<\/p>\n

De minister van Volksgezondheid lijkt vooral te kijken naar wat hij op korte termijn kan besparen, en niet naar de kostenpost die hij op de lange termijn cre\u00ebert. \u2018Als je niet ziek wordt van het \u00e9\u00e9n, word je het wel van het ander,\u2019 zegt Werner Brouwer. \u2018Als iedereen gezond zou leven, heb je een aantal kosten niet, maar andere weer wel. En die zijn in het algemeen hoger dan de kosten die vermeden worden. Neem bijvoorbeeld de ziekte van Alzheimer, die veelal op hoge leeftijd optreedt. Dat is een ziekte die we niet kunnen genezen, die veel zorg vereist en daarom duur is.\u2019<\/p>\n

De maatschappij moet een keuze maken, maar wel op basis van correcte cijfers. Brouwer: \u2018Zo kun je onderscheid maken tussen vermijdbare en niet-vermijdbare kosten. Stel nou dat je die kunt defini\u00ebren. En stel dan dat een roker twintigduizend euro vermijdbare kosten maakt, maar dertigduizend euro niet-vermijdbare kosten uitspaart. Zeg je dan: dat levert ons als maatschappij tienduizend euro netto op, of leg je dan de nadruk op die twintigduizend euro vermijdbare kosten?<\/p>\n

In de politiek zie je dat laatste steeds gebeuren. Over die besparing van dertigduizend euro hebben ze het niet. Terwijl je, als het je echt om de gezondheid van de burgers gaat \u2013 en daar zou het de minister uiteindelijk om moeten gaan \u2013 zou moeten zeggen: wij betalen liever voor die dertigduizend euro niet-vermijdbare kosten dan voor die twintigduizend euro vermijdbare. Je maakt dan een afweging tussen de extra kosten van langer leven, en de opbrengst van langer leven.\u2019<\/p>\n

\u2018Al het ongezonde gedrag bij elkaar kost de maatschappij ruim een miljard euro,\u2019 zegt Johan Polder. \u2018Als iedereen gezond en dus langer gaat leven, kost je dat drie miljard euro. Je schiet er dus twee miljard bij in. Al vind ik dat wel een foute som.\u2019 Polder legt uit dat in zijn optiek de minister van Volksgezondheid als eerste opdracht heeft onze volksgezondheid te verbeteren, en ons dus langere tijd gezonder te laten leven.<\/p>\n

Allemaal niet roken en niet vet eten is uit dat oogpunt een nastrevenswaardig doel. Het is dan wel zo eerlijk om erbij te vertellen dat je een groter risico loopt op een angzame dood. Misschien moet minister Hoogervorst daar ook maar eens een voorlichtingscampagne over beginnen.<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De minister wil dat we minder vet eten, minder roken en matig drinken. Het gevolg: we worden steeds ouder \u2013 maar ook steeds langer chronisch ziek. Vrouwen gemiddeld twintig jaar, mannen veertien jaar.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[151,269],"tags":[783],"acf":[],"author_name":"Malou van Hintum","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126013"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=126013"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/126013\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Malou van Hintum","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=126013"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=126013"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=126013"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}