{"id":125957,"date":"2005-08-13T15:26:00","date_gmt":"2005-08-13T13:26:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/slimmer-dan-de-zon-met-kernfusie-kunnen-we-nog-miljoenen-jaren-voort\/"},"modified":"2005-08-13T15:26:00","modified_gmt":"2005-08-13T13:26:00","slug":"slimmer-dan-de-zon-met-kernfusie-kunnen-we-nog-miljoenen-jaren-voort","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/slimmer-dan-de-zon-met-kernfusie-kunnen-we-nog-miljoenen-jaren-voort\/","title":{"rendered":"Slimmer dan de zon, met kernfusie kunnen we nog miljoenen jaren voort"},"content":{"rendered":"
\n

D\u00e9 energiebron die nodig is om het energie- en klimaatprobleem op te lossen, juichen de voorstanders. Een fantasie van hoogmoedige wetenschappers, vinden sceptici. Biedt kernfusie de oplossing als de olie opraakt en de Chinezen een Amerikaans leven gaan leiden? Hoe schoon en sexy is kernfusie? \u2018Het is niet re\u00ebel om te denken dat je er komt met wind en zon.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Het is de heilige graal van de energiewereld: kernfusie, energieopwekking die de zon imiteert en gebruikmaakt van de mythische formule E=mc2. In de zon smelten vier waterstofkernen samen tot helium, dat net wat lichter is dan het kwartet waterstofdeeltjes samen. Dat kleine verschil in massa zet zich volgens Einsteins formule om in een flinke hoeveelheid energie.<\/p>\n

Sceptische naturen wijzen er fijntjes op dat wetenschappers een halve eeuw geleden \u00f3\u00f3k al aankondigden dat ze het kunstje spoedig onder de knie zouden hebben. De enorme bedragen die voor fusieonderzoek nodig zijn, zien ze rechtstreeks in een bodemloze put verdwijnen. Maar met de bouw van de Iter-reactor in het Franse Cadarache, roepen de enthousiastelingen, komt de finish echt in zicht. In juni dit jaar namen de Europese Unie, Zwitserland, de Verenigde Staten, de Russische Federatie, China, Korea en Japan gezamenlijk het besluit tien miljard euro te steken in de bouw en het twintig jaar in bedrijf houden van deze proefreactor. Die moet aantonen dat het echt kan, energieopwekking door kernfusie.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Het m\u00f3\u00e9t lukken, zeggen de fusieprofeten met gevoel voor drama. De mensheid kampt immers met een levensgroot probleem. De fossiele brandstoffen olie, gas en kolen, die nu goeddeels in onze energiebehoefte voorzien, raken uitgeput. Tegelijkertijd blijft de wereldbevolking groeien en zijn landen als China en India bezig aan een economische inhaalrace, die veel energie zal kosten.<\/p>\n

Met fusie kunnen we nog miljoenen jaren voort, want de voorraad grondstoffen is bijna onuitputtelijk. Deuterium en tritium zijn de brandstoffen die in de Iter-reactor zullen fuseren. Dat is voor op aarde een slimmere aanpak dan de waterstofreactie op de zon. Die brandt eigenlijk op een laag pitje, maar levert zoveel energie doordat ze zo groot is. Deuterium, een zware variant van waterstof, zit in al het water en is er eenvoudig uit te winnen. De tweede brandstof, tritium, is te maken door lithium te bestralen met neutronen. Lithium is een metaal dat overvloedig voorkomt op aarde. Tien gram deuterium en vijftien gram lithium volstaan om energie op te wekken voor een heel mensenleven.<\/p>\n

Kernfusie is lang niet zo griezelig als kernenergie, benadrukken de voorstanders. Het afval is weliswaar radioactief, maar het vervalt veel sneller dan het afval dat een traditionele kerncentrale oplevert. Na zo\u2019n honderd jaar is het vergelijkbaar met de as van een kolencentrale. Al is tritium een giftig radioactief goedje, het wordt pas in de reactor gemaakt, telkens in kleine hoeveelheden, waarna het meteen in het proces gaat. Er is dus geen transport van radioactief materiaal naar de centrale nodig. In de gangbare kerncentrales die zo\u2019n publieke verdeeldheid oproepen, vindt een kettingreactie plaats: uraniumkernen worden met neutronen gebombardeerd, waarna ze uit elkaar vallen en er neutronen vrijkomen die op hun beurt weer andere atomen splitsen. Kernfusie heeft niet het gevaar in zich dat het uit de hand kan lopen. Op elk moment is maar voor een minuut brandstof in de centrale aanwezig. Het eenvoudig dichtdraaien van de brandstofkraan is voldoende om de reactie te stoppen.<\/p>\n

De belangrijkste milieutroef die de kernfusieaanhangers uitspelen, is dat het een kooldioxidevrije energiebron is, waarbij er ook nog eens geen andere schadelijke gassen als zwaveldioxide en stikstofdioxide vrijkomen. Geen kleine voordelen, in een tijd waarin velen zich zorgen maken over het broeikaseffect en de luchtkwaliteit.<\/p>\n

Het klinkt allemaal uiterst verleidelijk, maar ook een beetje te mooi om waar te zijn. \u2018Zet die tien miljard toch gewoon op de bank, dat rendeert tenminste,\u2019 schreef de Volkskrant. Ook de milieubeweging heeft haar bedenkingen. Wie vanuit het hippe restaurant van tv-kok Jamie Oliver de trappen van Pakhuis Amsterdam bestijgt, belandt bij het betreden van het kantoor van Greenpeace tussen de felgele radioactieve vaten die er als waarschuwingsposten staan. In de kantine met fraai uitzicht over het IJ licht \u2018nuclear campaigner\u2019 Rianne Teule het standpunt van haar organisatie toe. Ze laat af en toe een denkpauze vallen en kiest zorgvuldig haar woorden. Zelf komt ze uit de onderzoekswereld, en dat maakt haar misschien iets meer genegen sympathie te koesteren voor onderzoek naar technologische hoogstandjes.<\/p>\n

Teule: \u2018Nee, Greenpeace is niet principieel tegen kernfusie, het is verkeerd in de pers gekomen. Wel willen we aandacht vragen voor de nadelen waarvan de omvang nog grotendeels onbekend is. Ook bij fusie is er radioactief afval, in behoorlijke volumes, vergelijkbaar met dat van kerncentrales. Het vervalt wel sneller, maar blijft toch tientallen tot honderden jaren gevaarlijk. Ook wijzen we op de proliferatiegevoeligheid. Tritium is een grondstof voor kernwapens. Bovendien komt er bij het proces heel veel neutronenstraling vrij. Dat kan gebruikt worden om grondstoffen voor een bom te maken. Je kunt niet van buiten zien of er plutonium- of uraniumproductie plaatsvindt in de centrale. De controle op proliferatie wordt bemoeilijkt als overal fusiereactoren verrijzen.\u2019<\/p>\n

De grote vraag is, vindt Teule, in welke energiebronnen je investeert. \u2018Wij vinden dat er verkeerde keuzen worden gemaakt. Het is heus niet zo dat het geld voor fusie uit een ander potje komt, het een staat het ander in de weg. Tien miljard gaat naar Iter. De verhouding met de investeringen in bestaande, duurzame energiebronnen is zoek. Het jaarbudget voor onderzoek naar duurzame energie van de Europese Unie was in 2002 125 miljoen euro. Wij zetten onze kaarten liever op duurzame bronnen die zich al bewezen hebben, op wind, zon en biomassa. En op energie-\u00adefficiency. Nu \u00adgebruikt de stand-bystand van bijvoorbeeld een televisietoestel soms wel zeven \u00e0 acht watt. Als je de norm op \u00e9\u00e9n watt zet, levert dat een besparing op van alle elektriciteit die kerncentrale Borssele opwekt.\u2019<\/p>\n

Kernfusie is toekomstmuziek, beklemtoont Teule, iets wat mogelijk over veertig jaar wat oplevert, en we hebben op dit moment een probleem dat we hoognodig moeten oplossen. \u2018De klimaatverandering is n\u00fa een grote bedreiging. Het voorzorgprincipe is het uitgangspunt van Greenpeace. Als je naar een kruispunt rijdt en er is tien procent kans dat er een auto van rechts komt, stop je. De kans dat de uitstoot van broeikasgassen tot klimaatverandering leidt, is veel groter. Snel vaart minderen dus!\u2019<\/p>\n

\u2018Vindt Greenpeace dat fusie te veel budget opslokt? Laten we in godsnaam niet om de centen zitten kibbelen. We zijn allemaal brothers in arms. We willen allemaal het wereldenergieprobleem oplossen en ervoor zorgen dat de wereld in 2100 duurzaam is.\u2019 Aldus Niek Lopes Cardozo, de missionaris van het kernfusie\u00adonderzoek in Nederland. Lopes Cardozo zwaait de scepter over het plasmaonderzoek van het FOM-Instituut Rijnhuizen, dat verscholen ligt tussen de bomen op een landgoed in Nieuwegein. Plasmaonderzoek is cruciaal voor kernfusie. Het fusieproces vindt plaats bij zeer hoge temperaturen van rond de honderdvijftig miljoen graden Celsius. De materie raakt dan, na de vaste, vloeibare en gasachtige fase in een vierde toestand, het plasma, waarbij elektronen en de atoomkernen zich los van elkaar bewegen en een gas van geladen deeltjes vormen.<\/p>\n

Lopes Cardozo is een gepassioneerd pleitbezorger van kernfusie, maar in tegenstelling tot menige natuurwetenschapper voelt hij weinig aandrang lang bij allerlei technische details stil te staan. Zo snel mogelijk wil hij tot de kern van de zaak doordringen: het gigantische energieprobleem waarmee de wereld zijns inziens kampt.<\/p>\n

\u2018Oorlog en vrede, rijkdom en armoede \u2013 het energievraagstuk beheerst de grote politieke thema\u2019s. Energie maken we nu vooral van olie, gas en kolen, grondstoffen waar we oorlog om voeren en die ons klimaat en de leefomgeving verpesten.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

– ‘Kernfusie is toekomstmuziek, iets wat mogelijk over veertig jaar wat oplevert’<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Op zijn laptop tovert Lopes Cardozo grafiekjes te voorschijn die moeten aantonen dat het onvermijdelijk is dat de energiebehoefte razendsnel zal toenemen. \u2018Vier van de zes miljard mensen op de wereld zitten nog op een heel laag niveau. Maar spoedig zal hun verbruik spectaculair toenemen. De relatie tussen welvaart en energieconsumptie is bijna lineair. Willen we twee derde van de wereld onze welvaart ontzeggen? In rap tempo rukken China en India op. China bouwt elke drie weken een kolencentrale. De wereldbevolking groeit tot negen miljard in 2050. Schattingen gaan uit van een verdrie- of zelfs verviervoudiging van de energievraag.\u2019<\/p>\n

Terwijl de behoefte aan energie vliegensvlug toeneemt, raken de bronnen die we nu gebruiken uitgeput. \u2018De olieproductie bereikt over een kleine tien jaar haar top en zal daarna flink teruglopen. Ook de gasvoorraden zullen over enkele decennia snel slinken. Kolen zijn er nog voor zo\u2019n dikke tweehonderd jaar, maar kolencentrales zijn behoorlijk vies en zorgen voor een flinke uitstoot van broeikasgassen. De concentratie van kooldioxide in de atmosfeer is al gestegen van 280 naar 360 ppm (deeltjes per miljoen). Het zal zeer moeilijk zijn het onder de 550 ppm te houden. Wetenschappers gaan ervan uit dat de temperatuur, als dat lukt, al zo\u2019n twee graden zal stijgen. Het is wel een erg eng experiment om de kooldioxideconcentratie nog verder te laten oplopen.\u2019<\/p>\n

We hebben dus echt een heel groot probleem, beklemtoont Lopes Cardozo. \u2018Ongeveer driekwart van onze huidige energieproductie (kolen 22 procent, gas 21 procent en olie 38 procent) is aan vervanging toe en tegelijkertijd moet de productie verveelvoudigen om mensen wereldwijd de kans te geven zich te ontwikkelen. Om daarin te slagen is het noodzaak alle troeven tegelijk uit te spelen. Ik strijd daarom ook voor de budgetten van anderen. Zonne-energie en wind hebben grote potentie. Maar zelfs in de groenste scenario\u2019s lukt het tegen 2050 hooguit om dertig procent van de energie op te wekken met renewables. Naast wind, zon en biomassa is fusie een van de heel weinige duurzame opties die we hebben. En we zijn niet in de positie om een van de kansrijke mogelijkheden niet te ontwikkelen.\u2019<\/p>\n

Kansrijk is fusie volgens Lopes Cardozo zeker. Hij legt een grafiek voor die dat glashard moet aantonen. Drie zaken zijn bij fusie van het hoogste belang: de temperatuur, de druk en de tijd dat de warmte in het plasma vastgehouden kan worden. Het product van die drie is daarom een maatstaf voor de prestatie van kernfusie. In de afgelopen vijfendertig jaar is dit zogeheten trippelproduct gestaag gestegen. De grafiek laat een fraai oplopende lijn zien die we nog maar even hoeven door te trekken om bij het beoogde doel te komen. Lopes Cardozo: \u2018Ik verwacht geen grote verrassingen. Het is zeker dat we een fusie\u00adreactor kunnen bouwen. In het plasmaonderzoek zijn in de afgelopen jaren enorme doorbraken geboekt. Boeiende vragen liggen er nu vooral nog op het gebied van het contact tussen het plasma en de wand. In Iter is het honderdvijftig miljoen graden. Het plasma houden we op zijn plaats met een sterk magnetisch veld dat ervoor zorgt dat het niet rechtstreeks met de wand in aanraking komt. Die krijgt daardoor niet de hele honderdvijftig miljoen, maar slechts zo\u2019n duizend graden te verduren. Het is echter niet te vermijden dat plasmadeeltjes de wand raken, waardoor erosie ontstaat. In verhouding tot de proefreactor die nu in Engeland staat, betekent Iter een flinke verhoging van die deeltjesstroom, met een factor duizend. Bovendien wordt de wand bestraald met neutronen uit de fusiereactie. Daar moet die tegen kunnen. Dit zijn allemaal praktische, oplosbare problemen die goed materiaalonderzoek vergen.\u2019<\/p>\n

In materiaalonderzoek is de Nuclear Research & Consultancy Group (NRG) te Petten gespecialiseerd. Op het terrein in de Noord-Hollandse duinen waar NRG is gevestigd, staat ook de Hoge Flux Reactor. Geen kerncentrale die energie opwekt, maar een reactor waarin wetenschappelijke experimenten plaatsvinden, onder meer tests van materiaal dat mogelijk bruikbaar is in een fusie\u00adreactor. Daarnaast doet de reactor dienst als \u00adproductieplek voor medische isotopen. Zestig procent van de in Europa voor medische doeleinden gemaakte isotopen komt uit Petten.<\/p>\n

Wie tot de reactor wil doordringen, wordt met de neus op het feit gedrukt dat nucleaire technologie een delicate zaak is en blijft. Enkele dagen van tevoren dient de bezoeker zijn paspoortnummer door te geven. Als er geen alarmbellen bij de veiligheidsdiensten gaan rinkelen, mag de gast bij de hoofdingang van het terrein een bewijs van toegang ondertekenen met instructies als: \u2018Na binnenkomst volgt u de kortste weg naar het gebouw van bestemming.\u2019 Ook krijgt hij een pasje omgehangen, het begin van een imposante collectie. Honderd meter verderop, voor binnengaan van het grondgebied van de Europese Commissie waarop de reactor staat, volgt een nieuwe paspoortcontrole en een tweede pasje. Aan de ingang van de Hoge Flux Reactor controle en pasje nummer drie.<\/p>\n

In het inwendige van het heiligdom vertelt de rondleider dat mensen hier een grote rol hebben bij het uitvoeren van de in nauwgezette protocollen omschreven handelingen. Wat als er iets blijft haperen bij het automatisch een stukje omhoog hijsen van radioactief materiaal uit het waterbassin? Dan kan er een gevaarlijke situatie ontstaan, want het water dient als beschermlaag tegen straling. Vandaar dat een mens aan de knoppen staat. Bij het verlaten van het inwendige krijgt de verslaggever een standje als hij zijn antistralingshandschoentjes met een nonchalante zwaai in de verkeerde box wil gooien. Alles is erop gericht de bezoeker duidelijk te maken dat hier streng de hand wordt gehouden aan uiterst zorgvuldige veiligheidsvoorschriften. Wie achteraf in een toestel dat de straling meet, wacht op de mededeling van een computerstem dat alles in orde is, begrijpt weer even waarom nucleaire technologie zich zo goed leent voor angstaanjagende films.<\/p>\n

Welke fusie-experimenten er in de Hoge Flux Reactor precies plaatsvinden, is mede in handen van Bob van der Schaaf. Hij is het hoofd van de NRG-groep die zich bezighoudt met materiaalonderzoek ten behoeve van kernfusie. Met zijn talent op te gaan in technische uitweidingen voldoet hij aardig aan het clich\u00e9beeld van de licht wereldvreemde wetenschapper. Aan het eind van het gesprek heeft hij een vaderlijk advies in petto: \u2018Ik zou zeggen, spreek niet te veel over bommen.\u2019<\/p>\n

Van der Schaaf denkt net als Lopes Cardozo dat de lastigste hindernissen op weg naar fusie op het terrein van het materiaalonderzoek liggen. \u2018Je werkt met componenten die er vreselijk van langs krijgen. Je moet materialen vinden die tegen een flinke dosis kunnen. In zo\u2019n Iter kun je niet even binnenstappen om iets te vervangen. Je wilt dus spul ontdekken dat even meekan. En dat we niet heel lang en ver weg moeten opslaan. Materiaal dat we na een halve eeuw, een eeuw, opnieuw kunnen gebruiken. Daarvoor worden geheel nieuwe staalsoorten uit de grond gestampt. We blijken bijzonder schone staalsoorten nodig te hebben. In principe kunnen we die al maken, maar het kost nu een lieve duit. Staalfabrikanten zijn niet gewend dat het zo nauw luistert. Maar als er handel in zit, als ze een productielijntje kunnen openen ten behoeve van fusiecentrales, dan lukt het.\u2019<\/p>\n

De route naar kernfusie vergt naast Iter ook de bouw van \u2018Ifmif\u2019, vertelt Van der Schaaf. \u2018Dat is een machine speciaal gebouwd om materialen te beproeven onder extreme omstandigheden. Als die er is, kunnen we veel beter de levensduur voorspellen. Nu Europa het wedstrijdje om de Iter-\u00adlokatie van Japan heeft gewonnen, is voor Ifmif waarschijnlijk de andere partij aan de beurt.\u2019<\/p>\n

Slokken al deze onderzoeksinspanningen voor kernfusie niet waanzinnig veel geld op dat we beter aan duurzame energiebronnen kunnen besteden? Van der Schaaf: \u2018Ik denk dat het een achterhaald standpunt is te zeggen dat duurzaam zielig is. Hier in Petten bij het Energieonderzoekscentrum Nederland is al in 1976 voortvarend begonnen met wind en zonnecellen. Maar wat als de wind en de zon er niet zijn? Accumulatoren voor het opslaan van energie zijn buitengewoon kostbaar. Het is niet re\u00ebel te denken dat je er met wind en zon komt als alle Chinezen een Amerikaans leven gaan leiden.\u2019<\/p>\n

Het idee dat duurzame energie het haasje is omdat er te veel geld naar fusieonderzoek gaat, vindt John Grin, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Amsterdam, van huis uit fysicus en deskundige op het terrein van de maatschappelijke acceptatie van nucleaire technologie\u00ebn, evenmin overtuigend. \u2018Kernfusie, een hightech project dat de zon tracht te imiteren, is gewoon zo sexy en technologisch uitdagend dat er graag middelen voor worden vrijgemaakt.\u2019 Wel is het naar Grins inzicht waar dat er navrant weinig wordt ge\u00efnvesteerd in niet-fossiele energiebronnen en energie-efficiency. Een energieneutrale wijk bouwen, is volgens hem een mogelijkheid die veel dichterbij ligt dan kernfusie. \u2018Vinex-projecten waren een geweldige kans om dat aan te tonen, maar die is eenvoudigweg niet gegrepen.\u2019 En nog steeds gaat het leeuwendeel, bijna vijfen\u00adzeventig procent, van de Europese energiesubsidies naar kolen, steenkool en gas.<\/p>\n

\u2018Dat is iets waar de milieubeweging zich samen met ons tegen zou moeten verzetten,\u2019 verzucht Lopes Cardozo, \u2018in plaats van zich tegen fusie te keren.\u2019 Het totale budget voor energieonderzoek vindt hij schandalig laag. \u2018Maar 0,3 procent van het totale bedrag dat in de Europese Unie aan energie wordt uitgegeven, is bestemd voor onderzoek. Dat ligt ongeveer op het niveau van de tabaks\u00adindustrie. In de auto-industrie is dit ongeveer vijftien procent, in de biotechnologie en farmacie zelfs zo\u2019n vijfentwintig procent. Het totale bedrag dat naar research & development voor energie gaat, moet dus flink omhoog. Het domste wat we kunnen doen, is met elkaar in de slag te gaan. En die tien miljard voor Iter? Ach, het is maar hoe je het bekijkt. Dagelijks worden er wereldwijd tachtig miljoen vaten olie verhandeld voor dik zestig dollar. In de oliehandel gaat, reken maar uit, elke dag ongeveer vier miljard euro om. Iter kost dus twee\u00ebnhalve dag \u00adoliehandel.\u2019<\/p>\n

Op de vraag waarom al decennia wordt geroepen dat kernfusie er spoedig komt, hebben Lopes Cardozo en Van der Schaaf een eens\u00adluidend antwoord: het is een kwestie van urgentie. Cardozo: \u2018We hadden Iter al kunnen hebben. In 1987 was de olieprijs op een all time low. Alle innovatieve projecten zijn toen gestopt. Een schandalig kortzichtige beslissing. We hebben zeker tien jaar vertraging opgelopen.\u2019 Ook Van der Schaaf stelt dat Iter er tien jaar eerder had kunnen staan, als er maar met grote voortvarendheid te werk was gegaan. \u2018Het gespartel over Iter is een bewijs dat er niet genoeg druk op de ketel zit.\u2019 In februari van dit jaar hield Lopes Cardozo een pleidooi voor kernfusie in het Europees Parlement. \u2018Voor het eerst kwam de vraag: kan het ook sneller? Hoeveel kost het dan?\u2019<\/p>\n

Dat het zeker nog vijfendertig jaar duurt voordat er een commerci\u00eble fusiereactor staat, is volgens de heren een eenvoudig rekensommetje. Alleen al voor het bouwen van Iter is tien jaar nodig. Die reactor heeft als doel de technische haalbaarheid van fusie aan te tonen. Daarna moet \u2018Demo\u2019 verrijzen, een centrale die ook de betrouwbaarheid en commerci\u00eble haalbaarheid demonstreert. Demo moet de markt overtuigen commerci\u00eble centrales te bouwen, en voor die er staan…<\/p>\n

Voor de toekomst van kernfusie zal veel afhangen van het besef dat het energievraagstuk in 2050 geen ver-van-ons-bedshow is, maar dat we nu stappen moeten nemen. Kyoto heeft volgens Van der Schaaf wel een beetje geholpen. Maar alles wat met nucleaire technologie heeft te maken, blijft met een imagoprobleem kampen. Van der Schaaf: \u2018De kennismaking van de wereld met kernenergie was in Hirosjima. Fusie is een vrij veilige energiebron. Je hebt geen transport van gevaarlijke stoffen. De bijdrage aan het proliferatiegevaar is heel beperkt. Als het je al lukt tritium achterover te drukken, ben je nog nergens.\u2019<\/p>\n

Ook John Grin vindt de angst dat fusie langs die weg een bijdrage levert aan het proliferatiegevaar niet gegrond. \u2018Ik ben zelf erg bezorgd over proliferatie. Tritium is een grondstof voor een waterstofbom, maar het is a hell of a job om die te maken. Terroristen en dubieuze staten hebben veel eenvoudigere opties.\u2019<\/p>\n

Wel vindt hij dat de pleitbezorgers van fusie te gemakkelijk over het afvalprobleem heen stappen. \u2018Ze hebben typisch een technische benadering. Voor hen is die vijftig tot honderd jaar misschien niet veel. Voor het publiek wel. Het is belangrijk na te denken over wat dat maatschappelijk betekent. Gedurende die halve tot hele eeuw moeten we zorgen dat er geen terrorist bij kan komen. Van dat nucleaire afval kun je een vuile bom maken, gewoon een vuilniszak met troep die je laat ontploffen. Of je kunt er een bom op gooien. We leven in een hoog geavanceerde samenleving die kwetsbaar is op duizend en \u00e9\u00e9n manieren. Met de opslag van nucleair afval schep je nieuwe risico\u00adplekken. Zelfs de dijken schrijven we in dertig jaar af. Vanuit maatschappelijk perspectief gaat het dus om een ongekend lange periode.\u2019<\/p>\n

Aan de technische haalbaarheid van kernfusie twijfelt John Grin niet echt. \u2018Ik denk wel dat Iter het gaat halen. Al weten we het natuurlijk pas zeker als het feitelijk is aangetoond. Dat het geen eenvoudig klusje is, is ook evident. Niet voor niets trekt men er veertig jaar voor uit. Het feit dat de vier machtsblokken het samen doen, bewijst hoe moeilijk het is. Bij andere hoogtechnische projecten als nanotechnologie en genomics werken ze nauwelijks samen.\u2019<\/p>\n

Moet je voor de beoordeling van de technische haalbaarheid al een beetje visionair zijn, nog veel moeilijker is het volgens Grin in te schatten of het commercieel een haalbare kaart is. \u2018Dat zal afhangen van zaken als de ervaren urgentie van de CO2-problematiek, de kosten van fossiele brandstoffen tegen die tijd en de maatschappelijke acceptatie van de afvalkant. Als de Nuons van de wereld moeten besluiten of ze het gaan doen, zullen ze zulke dingen afwegen.\u2019<\/p>\n

Met kernenergie is het, meent Grin, fout gegaan omdat het maatschappelijke debat pas aan het slot kwam. \u2018Tijdens het ontwerpproces waren al keuzen gemaakt die later de maatschappelijke acceptatie bemoeilijkten. Mijn advies: zorg tijdens de bouw van Iter voor een parallel proces van maatschappelijke oordeelsvorming. Je moet vermijden dat je in 2045 een werkende reactor hebt, maar het publiek het niet ziet zitten en geen investeerder zich eraan wil wagen omdat hij de demonstranten al aan de poort ziet staan. Het is zaak stap voor stap de meest gevoelige aspecten te bediscussi\u00ebren en te bekijken hoe je in het ontwerp daar al rekening mee kunt houden. Het afval is de achilleshiel van de kernfusie. Een ander moeilijk punt is de schaalgrootte. We weten dat het een wetmatigheid is: een grote reactor levert grote weerstand op. In 1999 hield ik voor een Europese workshop in Madrid een verhaal over de toekomstperspectieven van kernfusie. Een van mijn adviezen was veel aandacht te besteden aan het minimaliseren van de energieverliezen, met als doel de ontwikkeling van minder grootschalige reactoren mogelijk te maken. Maar zelfs de experimentele Iter-reactor gaat al de kant op van vijfhonderd megawatt. Het is bloedlink om mogelijke maatschappelijke weerstanden te negeren. Dan kan straks blijken dat alle moeite voor niets is geweest.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

D\u00e9 energiebron die nodig is om het energie- en klimaatprobleem op te lossen, juichen de voorstanders. Een fantasie van hoogmoedige wetenschappers, vinden sceptici<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[47,459,895,1623,421,457],"tags":[783],"acf":[],"author_name":"Tomas Vanheste","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125957"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=125957"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125957\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Tomas Vanheste","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=125957"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=125957"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=125957"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}