{"id":125895,"date":"2005-09-24T12:03:00","date_gmt":"2005-09-24T10:03:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/een-reinigingsmiddel-tegen-dictaturen\/"},"modified":"2005-09-24T12:03:00","modified_gmt":"2005-09-24T10:03:00","slug":"een-reinigingsmiddel-tegen-dictaturen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/een-reinigingsmiddel-tegen-dictaturen\/","title":{"rendered":"Een reinigingsmiddel tegen dictaturen"},"content":{"rendered":"
\n

Het stille succes van de VN-top<\/h3>\n

Geen overeenstemming over terrorisme, ontwikkelingshulp of hervorming van de Veiligheidsraad. Geen woord over de verspreiding van massa\u2013vernietigingswapens. Het maakte de VN-top volgens Kofi Annan \u2018beschamend\u2019. Toch was er \u00f3\u00f3k een historische omwenteling te melden: de fluwelen revolutie van R2P. <\/b><\/p>\n

Het lijkt de naam van een vlekken\u2013tovenaar en in zekere zin is het dat ook. R2P is de formule voor een nieuw reinigingsmiddel in de internationale politiek. Een middel om schandvlekken te wissen, maar liever nog te voorkomen. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

R2P is sms-taal voor responsibility to protect, de verantwoordelijkheid die de wereldgemeenschap krijgt om in te grijpen als tirannen zich te buiten gaan aan volkenmoord, etnische schoonmaak en misdrijven tegen de menselijkheid. Is het een fluwelen inbraak in het systeem dat nationale soevereiniteit heilig verklaart? Of wordt het de bijl waarmee Bush zich een weg naar preventieve regime changes hakt? Tussen al het geweeklaag over de bijna-mislukte VN-top in New York, is de verrassend algemene aanvaarding van R2P een succes dat totaal over het hoofd is gezien. <\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Onverdiend, want het zou nog wel eens de omwenteling van de eenentwintigste eeuw kunnen blijken. Sinds de Westfaalse vrede van 1649 is inmenging in elkaars binnenlandse aangelegenheden taboe, een pijnlijk bijverschijnsel van het leerstuk der zelfbeschikking van erkende staten. Ook slechteriken konden dus schuilen onder die paraplu van soevereiniteit. In de praktijk viel het met die bescherming natuurlijk wel mee. Op papier waren alle staten gelijk, maar sommige waren gelijker dan andere. En dan was een goede of slechte reden om bij buurman in te grijpen toch al gauw gevonden. Bovendien waren er uitzonderingen op het non-interventiebeginsel. <\/p>\n

Zelfverdediging mag, maar dan is er al geen sprake meer van \u2018ingrijpen\u2019. De politieke pijngrens ligt bij het moment waar\u00f3p. Preventieve zelfverdediging gaat velen te ver (Bush tegen Irak), jezelf verdedigen nadat je bedreigd of aangevallen bent is wel toegestaan. Een tweede uitzondering doet zich voor als met toestemming van de Verenigde Naties een dictator wordt aangepakt. Dat laatste ligt heel gevoelig. De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties bereikte in de afgelopen jaren lang niet altijd de vereiste meerderheid \u2013 en zelfs unanimiteit als het om de vijf vaste leden van de raad ging \u2013 en zo konden genocide en oorlogsmisdaden blijven plaatsvinden. V\u00f3or 1989 werd die verlamming toegeschreven aan de rivaliteit tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Maar na de koude oorlog werd het nauwelijks beter. <\/p>\n

De oorlog in de Balkan (1992-1995) kostte tweehonderdduizend mensen het leven en er werden twee miljoen mensen van huis en haard verdreven. De Verenigde Naties wisten door een veel te slap mandaat het exces van Srebrenica niet te voorkomen. De Canadese generaal Romeo Dallaire, commandant van een kleine vredesmacht in Rwanda, zag in 1994 hoe in dat land een genocide werd voorbereid tegen het Tutsi-volk. Hij vroeg het VN-hoofdkwartier in New York om toestemming om dat te voorkomen. Als hij een paar wapenopslagplaatsen zou mogen ontmantelen, zou hij de plannen van de Hutu-leiders kunnen verijdelen. Dat werd hem verboden door secretaris-generaal Boutros Ghali: preventief ingrijpen met geweld zat niet in zijn mandaat. <\/p>\n

Een miljoen Tutsi\u2019s werden afgeslacht. N\u00f3g had de wereld niets geleerd. In Kosovo ontrolde zich een etnische ramp, toen de Servische president Milosevic eind jaren negentig de Albanees-Kosovaarse meerderheid duidelijk wilde maken dat de verloren Slag op het Merelveld van 1389 nog altijd gewroken moest worden. De Navo greep met geweld in, maar niet nadat in de Veiligheidsraad weer manifest was geworden dat China en Rusland vierkant tegen ingrijpen waren en de volkenrechtelijke dekking dus mankeerde. En sinds vorig jaar houden Arabische milities met een knipoog van de Soedanese regering huis onder de bevolking van Darfoer. Honderdduizenden niet-Arabische Soedanezen vonden al de dood, nog meer zijn op de vlucht, maar de Veiligheidsraad slaagde er niet in om van \u2018genocide\u2019 te spreken. Alleen het g-woord zou de weg naar gewapende interventie openen.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

– Het taboe op militaire interventie is doorbroken<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

In 1999 vroeg Kofi Annan zijn eigen Verenigde Naties om een oplossing voor dit voortdurende falen. Canada pakte de uitnodiging een jaar later op met het instellen van de ICISS. Een verzameling letters die stond voor een commissie die zich zou buigen over de moeizame verhouding tussen interventie en de soevereiniteit van staten. De commissie werd geleid door een van de meest onderschatte lobbyisten uit de internationale politiek, Gareth Evans. Hij was ooit minister van Buitenlandse Zaken van Australi\u00eb, en is tegenwoordig president van de zeer invloedrijke International Crisis Group, een respectabele denktank in Brussel. Evans werd bijgestaan door de Algerijnse diplomaat Mohammed Sahnoun, die speciaal VN-adviseur voor Afrika was geweest en als vredesgezant van de VN middenin de tragedies van Somali\u00eb, Rwanda, Ethiopi\u00eb en Soedan had gezeten. <\/p>\n

Een goed jaar later, in december 2001, was het rapport van de ICISS klaar. Het was een document van ongekend vernuft en verbale fijnzinnigheid. Naar nu blijkt bood het bovendien een sleutel naar een onmogelijk geachte doorbraak. In het taboe op militaire interventie, zelfs in de preventieve variant, is een bresje geslagen. De weg is nog lang en bezaaid met hindernissen, maar tussen alle ellende van vorige week was het een fakkel van vakmanschap en hoop. Want de R2P was zo ongeveer het enige dat goedkeuring kon wegdragen in de ogen van de 191 kibbelende staten en 151 premiers en staatshoofden. Waarin school dat vernuft? Om te beginnen begreep de commissie dat de internationale discussie op een paar punten totaal was vastgelopen in oude concepten. Voorvechters van regime change hadden in de jaren negentig gehamerd op een \u2018recht op interventie\u2019. Maar het volkenrecht was taai en gaf niet zo gemakkelijk mee. De veiligheid van staten woog, jammer maar helaas, nu eenmaal zwaarder dan de veiligheid van mensen. <\/p>\n

De commissie-Evans introduceerde voorzichtig een begrip dat in Canada al langer school maakte, human security, en baande daarmee de weg voor een tweeledige betekenis van het begrip veiligheid. Veiligheid ging nog steeds over staten, maar voortaan ook over onderdanen. En op het \u2018recht op interventie\u2019 pasten Evans c.s. een fraaie diplomatieke truc toe, die bekend staat als reframing. Iets platter gezegd: oude wijn in nieuwe zakken, misschien een beetje aangelengd. De Wit-Ruslanden en Zimbabwes kunnen zich misschien nog wel vastbijten in het aloude non-interventiebeginsel en volhouden dat andere staten geen recht op interventie hebben, daar staat wel tegenover dat zij verantwoordelijk mogen worden gehouden voor de veiligheid van hun onderdanen. Lappen zij die aan de laars, zoals in het geval van Srebrenica of Rwanda, dan lost hun verantwoordelijkheid niet zomaar op, maar gaat zij over naar de internationale gemeenschap Het volgende probleem was het woord \u2018humanitaire interventie\u2019. Daar zitten niet alleen tirannen, maar ook sommige hulporganisaties niet op te wachten. Humanitaire organisaties willen niet graag met legergroen geassocieerd worden. <\/p>\n

De commissie kwam ook hier, al reframend, op het beter klinkende begrip \u2018protectie\u2019. Exit het recht op de humanitaire interventie, de Responsibility to Protect was geboren! De make-over van het heilige begrip soevereiniteit was daarmee tamelijk extreem. Maar de commissie-Evans schoot niet door. Het zou ook unfair zijn om haar slechts de gave van retorische acrobatiek toe te dichten. Haar aanbevelingen waren redelijk, gematigd maar toch grensverleggend. Want bij wie zou nu de beslissing tot een gewapend ingrijpen moeten liggen, en waar lag de grens? Hier houdt zij vast aan het beginsel dat \u2018er geen betere instantie\u2019 dan de Veiligheidsraad is. Een slimme formulering, want dat sluit alternatieven niet uit. <\/p>\n

Als een lid van de Veiligheidsraad zijn veto over bijvoorbeeld het sturen van een vredesmacht naar Soedan uitspreekt, dan moet dat land maar eens uitleggen welk vitaal nationaal belang zich daartegen verzet. Zomaar \u2018nee\u2019 zeggen, zoals Rusland of China in het geval van Kosovo deden, is er dus niet bij. En als het besluit het dan toch niet haalt in de Veiligheidsraad, dan moet het maar op basis van een meerderheid van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, of door een besluit van een regionale organisatie zoals de Navo of de EU. Die moet dan achteraf maar proberen de toestemming te krijgen van de Verenigde Naties, maar dan is de tirannie tenminste al gestuit. De commissie constateert droog dat tenslotte ook nog unilateraal ingrijpen door een of meer landen zou kunnen plaatsvinden. Dat verdient geen schoonheidsprijs, maar als het op een verantwoordelijke manier gebeurt, is het beter dan niets. Het is dan wel geen voorstel van de commissie-Evans, maar \u2018het gebeurt\u2019 merkt zij op, en dan hebben de Verenigde Staten het wel zelf zover laten komen. <\/p>\n

De woordkeus en gekozen volgorde van de commissie-Evans is eenvoudig en geniaal, want wie kon daar nu tegen zijn? Weinigen, zodat het nauwelijks opviel dat de stille revolutie zelfs ook nog een paar uitbreidingen van het oude recht op interventie inhield. Want als het aan de commissie-Evans ligt, gaat het bij R2P om een drieslag: de verantwoordelijkheid om schanddaden te voorkomen, erop te reageren en om landen na de tirannie weer op te bouwen. Een vergaande verantwoordelijkheid dus, met zelfs de mogelijkheid om preventief in te grijpen als alle andere middelen falen. Dat ingrijpen beperkt zich niet tot het duidelijke geval van genocide, etnische zuivering en misdaden tegen de menselijkheid. Evans c.s. zien ook een grond voor ingrijpen tegen staten die ineenstorten, waar burgeroorlog en massale hongersnood uitbreken waar regeringen niets tegen uitrichten. <\/p>\n

Kofi Annan omarmde het idee van de Responsibility to Protect meteen en gaf het een plaats in het hervormingspakket waarover de wereldleiders zich vorige week bogen. En die namen de nieuwe vlekkentovenaar onbekommerd over. Er zal ongetwijfeld nog gesleuteld worden aan de R2P, maar de norm is nu bijgesteld. Dat is een stille revolutie, naar de maatstaven van de wereldpolitiek. En Kofi Annan begreep dat terdege. Tussen alle slappe resultaten en geschrapte passages door hield hij het hoogste gehoor van de aarde vorige week voor dat ze voor \u00e9\u00e9n succes hadden gezorgd. Nooit meer Srebrenica. \u2018Your Excellencies, you will be pledged to act if another Rwanda looms.\u2019 <\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Geen overeenstemming over terrorisme, ontwikkelingshulp of hervorming van de Veiligheidsraad.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[615,193,613,595],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Ko Colijn","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125895"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=125895"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125895\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ko Colijn","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=125895"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=125895"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=125895"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}