{"id":125871,"date":"2005-10-15T16:20:00","date_gmt":"2005-10-15T14:20:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/vrij-nederland-piet-grijs-en-buikhuisen\/"},"modified":"2020-07-22T16:18:56","modified_gmt":"2020-07-22T14:18:56","slug":"vrij-nederland-piet-grijs-en-buikhuisen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/vrij-nederland-piet-grijs-en-buikhuisen\/","title":{"rendered":"Vrij Nederland, Piet Grijs en Buikhuisen"},"content":{"rendered":"
\n

\u2018Ik vond Buikhuisens plannen ook heilloos, maar ik dacht: daar hoef ik niets over te schrijven.\u2019 Zo begon eerste de column waarin Piet Grijs zich verdiepte in \u2018Biologie en misdaad\u2019. En hij \u00adbesloot: \u2018Buikhuisen c.s. denken misschien dat het relletje in \u00e9\u00e9n week is afgelopen, maar ze vergissen zich.\u2019<\/p>\n<\/div>\n

\n

D\u00e1\u00e1rin heeft Grijs gelijk gekregen: de zaak-Buikhuisen was nog lang niet voorbij in de lente van 1978. Inmiddels is de samenstelling van de partijen veranderd, de clash is niet meer dan een af en toe opflakkeren\u00adde veenbrand, maar de vrede is nooit getekend. Niet na afloop van de Eerste en ook niet na afloop van de Tweede Buik\u00adhuisense Oorlog, zoals Piet Grijs zijn guerrilla tegen de hoogleraar in Vrij Nederland noemde.<\/p>\n

Waar ging die strijd ook alweer over? Wouter Buikhuisen (1933) was in 1965 gepromoveerd op \u2018Achtergronden van nozem\u00adgedrag\u2019 en was de bedenker van het begrip \u2018provo\u2019. Na een hoogleraarschap in Groningen en een periode als onderzoeker bij het ministerie van Justitie werd hij in 1978 benoemd tot hoogleraar Criminologie en Penologie in Leiden, als opvolger van professor Willem Nagel \u2013 de voormalige verzetsman die als J.B. Charles ook columnist was bij Vrij Nederland. Buikhuisen kreeg een ruim budget om te onderzoeken of er biologische factoren zijn die een rol spelen bij het ontstaan van criminaliteit. De criminoloog (van huis uit bedrijfskundige) was een praktisch man: hij wilde empirisch onderzoek doen dat ook tot nuttige toepassingen zou leiden en misschien zelfs de criminaliteit zou verminderen.<\/p>\n

Het bleek een stap te ver : \u2018links\u2019 had de maatschappelijke orde al als bron van alle kwaad aangewezen. Zonder economische ongelijkheid zou er ook geen criminaliteit meer zijn.<\/p>\n

In de eerste publicatie over Buikhuisens nieuwe onderzoeksinstituut, in het reclasseringsblad Kr, werd Buikhuisen vergeleken met de Italiaanse gevangenisarts Lom\u00adbroso, die een eeuw eerder misdadigers kon herkennen aan hun lage voorhoofd of doorlopende wenkbrauwen. Ook zou Buikhuisen hersenonderzoek op delinquenten willen verrichten en kinderen als proefpersonen willen gebruiken.<\/p>\n

Die mythe van de mad scientist die de erfzonde van criminele jongeren door het lichten van hun schedels wetenschappelijk wilde bewijzen, is een kwart\u00adeeuw later vervangen door een nieuwe lezing. Die luidt: het politiek correcte Vrij Nederland maakte willens en wetens een geniale geleerde kapot die zijn tijd n\u00e9t te ver vooruit was. Volgens de VN-ideologie werden, zo wil deze opvatting, \u00adschizofrenie, criminaliteit en andere afwijkingen van de norm veroorzaakt door de verrotte, kapitalistische maatschappij en\/of de ouders met hun autoritaire opvoeding. Zoeken naar individuele, aan\u00adgeboren \u2018afwijkingen\u2019 was taboe. En weer werden harde historische vergelijkingen gemaakt. Zo schreef Theo van Gogh in 2004 op zijn website: \u2018Het is wel grappig om je te realiseren dat de hetze die Grijs en VN tegen Buikhuisen voerden inmiddels door de wetenschap is weerlegd; er schijnt inderdaad verband te zijn tussen erfelijkheid en criminaliteit. So much voor Vrij Nederland, dat zich inzake Buikhuisen als Der St\u00fcrmer gedroeg.\u2019 En eerder schreef hij: \u2018Grijs was even visionair als de Inquisitie die Gallile\u00ef veroordeelde.\u2019<\/p>\n

Was Wouter Buikhuisen inderdaad de verkeerde man op de verkeerde plaats in de verkeerde tijd? Hij had een ambitieuze wetenschappelijke doelstelling en kreeg veel geld om die uit te voeren. Maar hij deed dat aan een (juridische) faculteit waar geen empirische traditie bestond. Buikhuisen kwam van Justitie, waar Van Agt tot 1977 de baas was geweest. Dat was verdacht. Collega-criminologen beschouwden alleen al het feit dat hij voor de overheid had gewerkt als verraad. Grijs: \u2018Hoe is het mogelijk dat iemand jaren op het ministerie van Justitie werkt en zulke levensgevaarlijke idee\u00ebn bezit?\u2019 En bovenal: hij wilde hersenonderzoek doen, in een tijd dat de anti\u00adpsychiatrie veel aanhang had \u2013 het was nog maar kort na One Flew Over the Cuckoo\u2019s Nest. \u2018Buikhuisen\u2019 m\u00f3est dus wel een cause c\u00e9l\u00e8bre worden. Wetenschappelijk Nederland liet de criminoloog enthousiast vallen. In de media, VN en de VPRO voorop, was je \u2018goed\u2019 als je biosociale criminologie afwees en \u2018fout\u2019 als je zelfs maar bereid was naar de idee\u00ebn van Buikhuisen te luisteren.<\/p>\n

De demonisering van de criminoloog werd het consequentst volgehouden in de kolommen van VN \u2013 in de columns van Grijs, maar ook in achtergrondverhalen die hem in verband brachten met nazicriminoloog Franz Exner. Wetenschappelijke ondersteuning van het anti-Buikhuisen-kamp kwam van professor Cees Schuyt (door Piet Grijs tot zijn \u2018generaal\u2019 uitgeroepen), van de \u2018radicaal-kritische\u2019 criminoloog Herman Bianchi (\u2018het zijn de machthebbers die defini\u00ebren wat crimineel is\u2019) en uiteindelijk ook van professor Nagel, in een interview in VN: \u2018Buikhuisen is natuurlijk geen Exner, net zomin als hij een Lombroso is. Maar wel denkt hij net als Exner en Lombroso.\u2019<\/p>\n

Een \u2018karaktermoord van links\u2019, werd de zaak-Buikhuisen in een recent profiel van KRO\u2019s Reporter genoemd. Buikhuisen zegt daarin niet veel over de rol van VN, maar wel: \u2018Wij waren thuis geabonneerd op Vrij Nederland. Ik vond het te veel eer om het abonnement op te zeggen. Op een gegeven moment kwam mijn dochter Rineke en die vroeg: wat is dat toch met die Piet Grijs?\u2019<\/p>\n

Wat was dat toch met Piet Grijs? Buikhuisen zocht volgens hem naar \u2018een biologisch kenmerk dat bij alle misdadigers en all\u00e9\u00e9n bij misdadigers voorkomt. Na de steen der wijzen zoekt hij de steen der criminelen. Ik voorspel hem dat hij die niet zal vinden. Er is maar \u00e9\u00e9n proef te verzinnen om iemands misdadigheid te meten: kijken of hij een misdaad begaat.\u2019<\/p>\n

Het was een ingehouden begin van een woedende eerste reeks columns, later door VN gebundeld in het boekje Buikhuisen, dom \u00e9n slecht. Daarin werd voorspeld dat de \u2018kale, impotente carri\u00e8rewetenschapper\u2019 bij zijn oratie met tomaten bekogeld zou worden \u2018uit naam van gevangenen en kinderen\u2019. Verder heette Buikhuisen een \u2018verblinde vakidioot\u2019, een \u2018bedrieger\u2019, een \u2018slangenbezweerder\u2019, een \u2018aartsopportunist\u2019, een \u2018domme charlatan\u2019.<\/p>\n

Hij werd vergeleken met de Argentijnse president Videla, en zijn onderzoek met de Vietnamoorlog: \u2018Zijn napalmbommen zijn kleiner, maar preciezer gericht: midden in de hersenen.\u2019 En: \u2018Het verschil tussen Glimmerveen (leider van de extreem-rechtse Nederlandse Volksunie) en Buikhuisen is een academische opleiding.\u2019<\/p>\n

Zijn Tweede Buikhuisense Oor\u00adlog begon Grijs in 1980 toen bekend werd dat Buikhuisen biosociaal wetenschappelijk onderzoek wilde doen bij kinderen van tien tot achttien jaar \u2018in de sfeer van justiti\u00eble kinderbescherming\u2019. Nu noemde hij Buikhuisen ronduit \u2018het verzamelpunt van het Nederlandse fascisme\u2019. Vrolijk maakt Grijs zich als hij ontdekt dat Buikhuisen wel eens naar foute dictaturen als Indonesi\u00eb en Zuid-Afrika reist: \u2018Wat zit de wereld toch prachtig in elkaar! Alles klopt.\u2019 Het was inderdaad een overzichtelijke tijd.<\/p>\n

Wouter Buikhuisen woont nu in Spanje en houdt zich naar eigen zeggen \u2018nog steeds enigszins bezig met de biologische achtergronden van agressie en criminaliteit\u2019. Hij is ervan overtuigd dat Grijs\u2019 stukjes grote gevolgen hebben gehad voor hemzelf en zijn onderzoek. In een e-mail waarin Buikhuisen op verzoek van VN terugkijkt, beschrijft hij die gevolgen. Hij noemt Piet Grijs een \u2018katalysator\u2019, die een \u2018onvoorstelbaar en ongehoord\u2019 proces op gang bracht. Uiteindelijk leidde dat er volgens hem toe dat \u2018het grondprincipe van de vrijheid van wetenschap en de terecht in de grondwet verankerde vrijheid van meningsuiting \u201cr\u00fccksichtslos\u201d werd aangetast.\u2019<\/p>\n

De columns hadden volgens hem tot gevolg dat hij meermalen werd bedreigd. Buikhuisen kreeg politiebescherming aangeboden, maar weigerde die principieel. \u2018Met alle denkbare middelen werd geprobeerd te voorkomen dat ik mijn idee\u00ebn over de nieuwe biosociale criminologie kon uitdragen en ontwikkelen. Binnenstormen van gemaskerde, met kettingen bewapende personen, bij mijn oratie; Het gooien van een rookbom tijdens deze oratie; Valse bommeldingen waardoor het instituut moest worden ontruimd; Bekogeld en fysiek bedreigd worden bij lezingen; Herhaalde bedreigingen met de dood; Telefonische scheldkanonnades; Poep door de brievenbus; Het door het bestuur van het Academisch Ziekenhuis te Leiden verbieden van lopend onderzoek; De bedreiging dat men mij \u201cte vuur en te zwaard zou bestrijden\u201d, daarbij het geluid van een brand nabootsend.\u2019<\/p>\n

Buikhuisen: \u2018E\u00e9n ding kan men veilig stellen. Dit zou allemaal nooit gebeurd zijn zonder de eindeloze hetze die Piet Grijs tegen mij voerde.\u2019<\/p>\n

Het gelijk van Buikhuisen is de afgelopen jaren al vaak verkondigd. Toch heeft hij in zijn tien Leidse jaren niet de basis kunnen leggen voor bloeiend bio\u00adsociaal onderzoek op het gebied van agressie. Door het taboe dat op zijn onderzoek rustte, was het niet mogelijk aan proefpersonen te komen. Er werd bovendien steeds meer bezuinigd op zijn instituut, en er waren veel interne conflicten.<\/p>\n

In 1989 nam Buikhuisen afscheid van de wetenschap met een rede, \u2018Waarom straffen weinig helpt\u2019, waarin hij betoogde dat het maatschappelijke milieu de \u2018gevangene\u2019 is van de biologie.<\/p>\n

De stigmatisering van Buik\u00adhuisen had minstens zulke verstrekkende gevolgen als zijn wetenschappelijke werk. Wie het nog waagde biologische factoren in verband te brengen met \u2018afwijkend\u2019 gedrag werd hard aangevallen, of bedacht zich wel twee keer om zijn onderzoek te publiceren.<\/p>\n

Zo kreeg neurobioloog Dick Swaab politiebescherming nadat hij uitspraken had gedaan over in de hersenen gevonden biologische kenmerken van homoseksualiteit. Hij kreeg bommeldingen, dreigbrieven en gaf colleges onder bewaking. En de Nijmeegse onderzoeker Han Brunner aarzelde begin jaren negentig lang of hij zou publiceren over zijn ontdekking van een mogelijke genetische oorzaak voor het ontstaan van agressiviteit. Hij publiceerde toch, en nam daarmee naar eigen zeggen het risico dat \u2018mijn wetenschappelijke carri\u00e8re kapot gemaakt zou worden\u2019.<\/p>\n

Uit het artikel \u2018De mythe van het agressie-gen\u2019 (p. 78) blijkt dat de mede door VN veroorzaakte ondergang van Buikhuisen als wetenschapper toch niet het einde betekende van het biosociale onderzoek in Nederland. Zodat de mens zich binnen afzienbare tijd, in de woorden van Buikhuisen, alsnog zal kunnen \u2018bevrijden van de biologie\u2019.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lang was het een taboe om te zoeken naar aangeboren oorzaken van agressie. Professor Wouter Buikhuisen waagde zich eind jaren zeventig aan \u2018biosociale criminologie\u2019. Piet Grijs en Vrij Nederland waren zijn fanatiekste tegenstanders.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[783],"class_list":["post-125871","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","tag-verhalen"],"acf":[],"author_name":"Mischa Cohen (archief)","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125871","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=125871"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125871\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Mischa Cohen (archief)","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=125871"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=125871"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}