{"id":125839,"date":"2005-10-29T17:31:00","date_gmt":"2005-10-29T15:31:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/terug-naar-amsterdam-west\/"},"modified":"2005-10-29T17:31:00","modified_gmt":"2005-10-29T15:31:00","slug":"terug-naar-amsterdam-west","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/terug-naar-amsterdam-west\/","title":{"rendered":"Terug naar Amsterdam-West"},"content":{"rendered":"
\n

Aan de vooravond van de eerste herdenking van de moord op Theo van Gogh ging Vrij Nederland op onderzoek in Amsterdam-West. Wat is er veranderd sinds de moord? \u2018Toen Mohammed B. hiernaast hardop zat te bidden, heb ik er niets van gezegd. Ik dacht: het hoort erbij. Nu denk ik niet meer zo.\u2019<\/p>\n

Op 2 november 2004 krijgt Ton Smakman een alarmerend telefoontje. Theo van Gogh is vermoord. Door Mohammed B., die opgroeide in het deel van Slotervaart (Overtoomse Veld) waar Smakman jarenlang buurtregisseur van de politie was. De politieman, nu co\u00f6rdinator jeugd van district 5 dat heel Amsterdam-West beslaat: \u2018Het was een klap in mijn gezicht. Ik heb wel even nodig gehad om dat te verwerken.\u2019<\/p>\n

Aan het eind van de middag doet de recherche huiszoeking bij de familie B. in de Hart Nibbrigstraat \u2013 een van de meest gettoachtige straten van Overtoomse Veld. Smakman, die het gezin kent, biedt aan als eerste naar binnen te gaan zodat de situatie niet uit de hand loopt. In de flat zijn de voorbereidingen voor de ramadanmaaltijd in volle gang. Als de ene na de andere rechercheur opduikt, dringt de waarheid langzaam door. De vader stort in. Buiten is het ondertussen onrustig geworden. Opgeschoten jongetjes vernielen de auto\u2019s van de rechercheurs die op zoek zijn naar bewijsmateriaal tegen B.<\/p>\n

Smakman heeft samen met Mohammed in de redactie van het buurtblad Over \u2019t Veld gezeten. Ook maakten ze met zijn twee\u00ebn deel uit van de klankbordgroep die ervoor zorgde dat Pink Roccade computers voor de jongeren in de buurt ter beschikking stelde. Smakman zag de modern geklede Marokkaanse jongen langzaam in een fundamentalist veranderen \u2013 met vlassig baardje en in een witte slobberbroek. Hij kreeg kippenvel van die metamorfose. Maar een moordaanslag? Smakman: \u2018Dat had ik niet voor mogelijk gehouden.\u2019<\/p>\n

Bijna een jaar geleden is het nu dat Nederland werd opgeschrikt door de moord op de vrijmoedige cineast. En het trauma is nog niet verwerkt.<\/p>\n

De overheid hield rekening met een mogelijke aanslag op Schiphol, het Binnenhof of de Rotterdamse haven. Een dodelijke schiet- en steekpartij in de Linnaeusstraat kwam in de draaiboeken niet voor. Verontrustend was ook dat de dader \u2013 anders dan de daders van de aanslagen in New York en Madrid \u2013 niet uit het buitenland afkomstig was. Mohammed B. had zijn hele leven in Overtoomse Veld doorgebracht en woonde sinds kort in de vlak daarbij gelegen tuinstad Geuzenveld. Een moslimterrorist van eigen bodem \u2013 dat was nieuw voor Nederland. Bovendien ging het niet om een domme jongen: anders dan veel van zijn Marokkaanse leeftijdgenoten had B. de havo afgemaakt. Hij wilde accountant worden. B. leidde politieke debatten en werkte als vrijwilliger in het buurtcentrum Eigenwijks in de Jan Tooropstraat. Maar gaandeweg was hij geradicaliseerd.<\/p>\n

De autoriteiten zaten op 2 november met hun handen in het haar. De ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie en de burgemeester van Amsterdam vroegen zich af waarom de AIVD (die door de politie over de radicalisering van Mohammed B. was getipt) niet had ingegrepen. Maar het kabinet besefte dat Den Haag het tij niet alleen kon keren. \u2018Ik denk dat in Nederland nog veel meer potenti\u00eble Mohammed B.\u2019s rondlopen,\u2019 zei minister Remkes van Binnenlandse Zaken in juni van dit jaar tegen VN. De AIVD kon hen niet allemaal in de gaten houden: \u2018We moeten samenwerken met gemeenten, buurtregisseurs, woningbouwverenigingen. We moeten de haarvaten van de samenleving in,\u2019 zei Remkes.<\/p>\n

Ook Rita Verdonk meende dat signalen in de buurt eerder moesten worden opgepikt: \u2018Als de omgeving iets verdachts bij iemand opmerkt, zien we graag dat dat bij een contactpersoon wordt gemeld. We zijn daarover in gesprek met de moslimgemeenschap. Zulke signalen moeten worden doorgegeven.\u2019<\/p>\n

Bezinning<\/p>\n

Aan de vooravond van de eerste herdenking van de moord op Van Gogh trokken we Amsterdam-West in. Voor gesprekken bij stadsdeelraad De Baarsjes, de welzijnsinstelling Impuls, de afdeling leerplicht van het stadsdeel Osdorp, het buurtcentrum in de Jan Tooropstraat, de Marokkaanse Stichting Harmonieus Samenleven in Slotervaart.<\/p>\n

Is er wat veranderd in West sinds de moord in de Linnaeusstraat? Neemt het moslimfundamentalisme toe of af? Zijn er methoden ontwikkeld om radicalisering van Marokkaanse jongeren tijdig te signaleren? Wat wordt ondernomen om de onderliggende problemen \u2013 buurten die snel in allochtone enclaves veranderen, zwarte scholen, geen kansen voor Marokkanen op de arbeidsmarkt \u2013 aan te pakken? Is de banlieue van Amsterdam wakker geschud of weer overgegaan tot de orde van de dag? Kortom: tintelt het al een beetje in de haarvaten van de samenleving?<\/p>\n

Buurtcentrum Eigenwijks op een warme septemberavond. Co\u00f6rdinator Dick Glastra van Loon opent de deur van zijn kantoor. Pal daartegenover ligt de Van Eesterenzaal waar Mohammed B. tot drie jaar geleden koffie en thee rondbracht. Van 2 november 2004 herinnert Glastra van Loon (broer van de onlangs overleden schrijver) zich vooral de televisieploegen en verslaggevers van The New York Times en de International Herald Tribune die opeens de buurt binnentrokken: \u2018Iedereen stelde dezelfde vragen. Ze wilden weten of Mohammed B. al een baard had toen hij hier werkte en of hij een djellaba droeg.\u2019<\/p>\n

Meteen na de aanslag dacht Glastra van Loon al: het zal Mohammed toch niet zijn? Ook bij Eigenwijks hadden ze B. zien veranderen. Hij wilde geen alcohol schenken en vrouwen niet meer de hand schudden. Vervolgens verdween hij uit het zicht. De impact van de aanslag op de buurt was groot, zegt Glastra van Loon: \u2018Iedereen voelde zich erop aangekeken. Mensen schaamden zich ervoor dat ze in Slotervaart\/Overtoomse Veld woonden.\u2019<\/p>\n

Angst heeft de buurt in zijn greep. \u2018Als vijf bebaarde Marokkaanse mannen op het August Alleb\u00e9plein op harde toon met elkaar staan te praten, denken de Nederlanders: die zijn een aanslag aan het voorbereiden. De Marokkaanse en Turkse vrouwen waarmee we contact hebben, klagen erover dat ze door de Nederlanders worden gemeden.\u2019<\/p>\n

Fatimazohra Hadjar heeft Mohammed B. ook persoonlijk gekend. Tijdens de ramadan van 2002 kookten ze samen voor autochtone ouderen. Mohammed legde bij die gelegenheid uit wat de betekenis is van de vastentijd. Hij benadrukte het belang van bezinning.<\/p>\n

Fatimazohra is een opvallende verschijning in Slotervaart. Ze is Surinaamse maar lang getrouwd geweest met een Algerijn. In die tijd bekeerde ze zich tot de islam en nam ze haar huidige naam aan. Geen vrouwenplatform of begeleidingsklas voor allochtone jongeren of Fatimazohra is erbij betrokken. Ze benadrukt het belang van Nederlands leren en van integratie. Het liefst zou ze zien dat migranten alles weten van Rembrandt van Rijn, Anne Frank en de watersnoodramp van 1953. Over de verhoudingen in de buurt sinds de moord op Van Gogh is Fatimazohra somber gestemd: \u2018Alles zit weer potdicht. De moskee op de Postjesweg stelde zich vroeger heel open op, nu niet meer. Ik gaf er taallessen aan vrouwen, ik deed er allerlei klusjes. Ik hielp ze met de administratie. Maar nu ben ik met ze in conflict gekomen. Veel buurtbewoners zijn in hun schulp gekropen. Je merkt dat de vrouwen hun huis niet meer uitkomen.\u2019<\/p>\n

Ze is boos op Mohammed: \u2018Na de moord op Van Gogh heb ik mijn hoofddoek afgedaan, ik wil niet geassocieerd worden met moslims die zoiets doen. Ze hebben mijn religie te schande gemaakt.\u2019<\/p>\n

Leny Mulder (leerplichtambtenaar in het stadsdeel Osdorp) had nooit gedacht dat B. in staat zou zijn iemand te vermoorden. Ze was wel eens bij Mohammed en zijn familie thuis geweest. Ze noemt hem \u2018een vreselijk aardige jongen. Je kon goed met hem praten.\u2019 Mulder heeft het gevoel dat na 2 november \u2018de verharding is toegenomen\u2019: \u2018De blanken in de buurt riepen dat ze genoeg hadden van de zwarten. De zwarten waren bang voor de reactie van de blanken. Ze praatten niet meer met elkaar.\u2019<\/p>\n

Meteen na de moord kreeg de deelraad een brief van de Amsterdamse burgemeester Cohen. Daarin stond dat alle bestuurders, ambtenaren, hulpverleners en jeugdwerkers hun ogen en oren open moesten houden. Als vreemde figuren in de buurt werden gesignaleerd of groepen jongens samenschoolden, moest dat worden gemeld. Politiepatrouilles werden opgevoerd, de ambtenaren moesten vaker op huisbezoek. Een tijd lang was er in Osdorp wekelijks terrorismeberaad. Iedereen die met de veiligheid in het stadsdeel te maken had, zat dan met elkaar om de tafel. Inmiddels is de waakzaamheid verminderd. \u2018De rust in de buurt is teruggekeerd,\u2019 zegt Leny Mulder. \u2018We zijn nu weer bezig met alledaagse problemen als spijbelaars, hangjongeren en gezinnen met geldzorgen.\u2019<\/p>\n

\u2018Je bent jarenlang bang dat zoiets zal gebeuren. Je voelt de dreiging. Je probeert het te voorkomen. En dan gebeurt het toch,\u2019 zegt Henk van Waveren, PvdA\u2019er en voorzitter van het stadsdeel De Baarsjes, over de moord op Van Gogh. De Baarsjes is een ander soort buurt dan Overtoomse Veld waar Mohammed B. opgroeide. Dichter bij de grachtengordel. Minder uitgestrekt. Minder eenzijdig samengesteld (naast allochtonen wonen er ook veel yuppen). Toch heeft ook De Baarsjes zijn eigen multiculturele drama\u2019s beleefd: de rellen op het Mercatorplein, de Marokkaan Driss Arbib die door de politie werd doodgeschoten, synagogegangers die met stenen werden bekogeld, de jarenlange strijd om de bouw van de Aya Sofia-moskee. De Baarsjes was de eerste buurt in Amsterdam-West waar de etnische spanningen bij hun naam werden genoemd. \u2018We hadden al lang door dat een groep jonge moslims zich steeds meer ging afzetten tegen de Nederlandse samenleving,\u2019 zegt Van Waveren. \u2018Het onderlinge groepsgevoel werd na 11 september 2001 sterker. Gezinnen raakten meer in zichzelf opgesloten. Dat was verwarrend voor bestuurders. We wisten dat er iets speelde, maar het was zo ongrijpbaar. Toen Van Gogh werd vermoord, besefte ik meteen de impact die het op de buurt zou hebben. Er staan hier drie moskee\u00ebn, er is een islamitische school. Ik was bang dat de autochtonen het heft in eigen handen zouden nemen. Het moest duidelijk zijn dat we bij elkaar horen, ondanks de verschillen.\u2019<\/p>\n

Nog op de ochtend van de moord sloeg het dagelijks bestuur van het stadsdeel aan het bellen. \u2019s Avonds om halfzeven sprak Van Waveren tachtig bewoners toe in de raadszaal. Gezamenlijk trokken autochtonen en allochtonen op naar de lawaaidemonstratie op de Dam. De voorzitter van De Baarsjes: \u2018Eigenlijk ben ik geen liefhebber van grote manifestaties. Maar dit was goed. Er heerste verwarring. De bijeenkomst op de Dam was een manier om de hoofden weer helder te krijgen.\u2019<\/p>\n

Hans Luiten, ook PvdA, ook stadsdeelvoorzitter maar dan van de belendende buurt Bos en Lommer, proefde veel bitterheid om zich heen. \u2018Je merkte dat allochtone jongeren niet meer wisten waar ze thuis waren. Sinds 11 september namen sommigen van hen een nieuwe identiteit aan. Die zeiden: ik ben in de eerste plaats moslim. Ze voelden zich niet meer verbonden met deze buurt. Ik was bang dat zoiets als de moord op Van Gogh een keer zou gebeuren en ik vrees dat het niet de laatste keer is geweest.\u2019<\/p>\n

Toen de politie in de week na 2 november de Hofstadgroep oprolde, werd ook een inwoner van Bos en Lommer gearresteerd. Het betrof Mohammed Fahmi B., alias Abu Mussab, een tegelzetter die explosieven in zijn badkuip bewaarde.<\/p>\n

Samir A. werd in Slotervaart aangehouden. Na zijn tweede vrijlating in april van dit jaar ging hij bij zijn moeder in Bos en Lommer wonen. Samir A. slenterde regelmatig door de buurt. Luiten kreeg overigens niet de indruk dat A. binnen het stadsdeel op grote aanhang kon rekenen: \u2018Hij maakte een nogal ge\u00efsoleerde indruk.\u2019<\/p>\n

Overlast<\/p>\n

Een onbestemd gevoel. Allochtone jongeren die geen band meer met hun buurt hadden. Luiten en Van Waveren waren niet de enigen die zich zorgen maakten. Stadsdeel Slotervaart\/Overtoomse Veld kent sinds jaar en dag zijn eigen Cassandra: oud-VVD-wethouder Onno Peer. In de deelraadsvergadering van 10 november 2004 \u2013 een week na de moord \u2013 merkte hij op dat te lang was gedacht dat het radicalisme onder de moslimjongeren wel over zou waaien. Het liberale deelraadslid herinnerde aan de rellen van 1998 op het August Alleb\u00e9plein. Een onschuldig ogend incident (een prullenbak die in brand was gestoken) leidde toen tot een ware veldslag tussen de politie en opstandige Marokkaanse jochies. Sindsdien was de segregatie alleen maar toegenomen. Bestuurders van PvdA en CDA hadden hun kop te veel in het zand gestoken, vond Peer: \u2018Er is sprake van een groot probleem in Nederland dat niet vanzelf weggaat.\u2019<\/p>\n

In zijn doorzonwoning vlak bij de Sloterplas \u2013 niet iedereen in West woont in troosteloze portiekflats \u2013 licht Peer zijn weerzin tegen het politiekcorrecte denken in de deelraad toe: \u2018In 1998 zijn we ons doodgeschrokken van de rellen op het Alleb\u00e9plein. Er is toen ook echt werk van gemaakt. Het dagelijks bestuur \u2013 waar ik toen nog in zat \u2013 vond: veiligheid en integratie zijn d\u00e9 issues. Maar op een bepaald moment verdween het gevoel van urgentie. De buurtvaders in Overtoomse Veld wonnen de Hein Roethofprijs, er werd veel aan welzijnswerk gedaan, het dagelijks bestuur was zo trots als een pauw. Achteraf denk ik: de rellen van 1998 waren nog maar een voorbode. De overlast en kleine criminaliteit zijn symptomen van iets ergers. Dat hebben we in Slotervaart niet voldoende beseft.\u2019<\/p>\n

Oud-buurtregisseur Ton Smakman vertelt: \u2018Toen ik september 1998 in Overtoomse Veld begon, schrok ik van de auto\u2019s die werden opengebroken. Een motor lag uitgebrand op straat zonder dat iemand de politie belde. Je voelde de vijandigheid onder de jeugd. Pas veel later realiseerde ik me dat hun onvrede tot fundamentalisme kon leiden. Toen werd me het grotere verband duidelijk.\u2019<\/p>\n

Na 1998 rukten de onderzoekscommissies de buurt binnen. Het COT Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement van professor Uri Rosenthal bijvoorbeeld. Ook oud-GroenLinks-kamerlid Peter Lankhorst werd gevraagd de balans op te maken. Hij kwam met zesenvijftig aanbevelingen om de situatie in West te verbeteren \u2013 van meer jeugdhonken tot cursussen Nederlands voor de ouders. In zijn appartement met uitzicht op het Lambertus Zijlplein \u2013 d\u00e9 plek in Geuzenveld om groente en fruit, stof voor een nieuwe djellaba en geschriften als De weg van de moslim aan te schaffen \u2013 constateert Lankhorst dat er niet genoeg met zijn aanbevelingen is gedaan. De oud-parlementari\u00ebr die West als zijn broekzak kent (hij is ook wethouder van Bos en Lommer geweest) is het met Onno Peer eens dat de autoriteiten te lang hebben gedacht: het gaat om wat baldadige jochies die overlast veroorzaken en als dat is opgelost komt het wel goed. De voortschrijdende segregatie, het isolement waarin mensen verkeerden, de politieke radicalisering die daaruit voortvloeide \u2013 dat werd toen allemaal nog niet als bedreigend gezien. Maar jeugdhonken lossen niet alles op, weet Lankhorst nu: \u2018Bestuurders moeten er echt bovenop zitten. Ik maak me het meest zorgen over de buurtbewoners die nergens aan meedoen, die onzichtbaar blijven. Die misschien wel radicaliseren. Haal ze uit de anonimiteit! Trek ze erbij! Als een kind niet op school verschijnt, moet de docent er meteen op af. Dat laten we nu te veel lopen. Het contact leggen \u2013 daar gaat het om.\u2019<\/p>\n

Veel bestuurders en hulpverleners in West hebben het gevoel dat ze een loden last op hun schouder dragen. Het rapport \u2018Een blik vooruit\u2019 (over westelijke tuinsteden als Osdorp, Slotervaart en Geuzenveld) somt de problemen een voor een op: de sociaal-economische positie van de bevolking is zwak, het opleidingsniveau laag. Hele straten bestaan alleen uit Turkse en Marokkaanse gezinnen \u2013 op een enkele Surinamer na. Soms slaagt iemand erin weg te komen maar de nieuwe bewoners zijn vaak ook weer allochtonen, werkloos of met een laag inkomen. Op sommige plekken heerst regelrechte armoede.<\/p>\n

Wordt daar niets tegen ondernomen? Nou en of! Het wemelt in West van de projectleiders, buurtconci\u00ebrges, balansondersteuners, sociale raadslieden, activeringswerkers en bewonersbegeleiders. Er zijn klankbordgroepen en inloopspreekuren. Ook alle problemen die in de toekomst op de buurt af zullen komen, zijn al in kaart gebracht. Zoals de vergrijzende eenzame allochtone man en de zich emanciperende gescheiden Marokkaanse vrouw.<\/p>\n

Chagrijnig<\/p>\n

De projectleiders en consulenten werken hard. Maar heeft het voldoende resultaat?<\/p>\n

Dick Glastra van Loon, die overigens opmerkt dat hij niet namens Eigenwijks maar namens zichzelf spreekt: \u2018Ik heb veel contact met Marokkaanse jongeren en ze vertellen allemaal hetzelfde verhaal. Het is hier makkelijker om te radicaliseren dan wanneer je in Wassenaar opgroeit. Je vader is werkloos, je woont in een goedkoop huurhuis. Ook als je een goede opleiding hebt genoten, stoot je je neus bij de werkgevers. Daar word je chagrijnig van, je voelt je een sukkel. Je raakt in jezelf teleurgesteld. Als er dan een goedgebekte imam langskomt die je een nieuwe identiteit belooft, is het verleidelijk om toe te happen.\u2019<\/p>\n

Bestuursvoorzitter Grada Blok van de grote welzijnsinstelling Impuls (duizend werknemers in dienst en met maar liefst honderd centra aanwezig in de buurt): \u2018We hebben een werkhotel, we hebben een jongerenwerkplaats, we helpen bij schuldsanering. Maar sinds de moord op Van Gogh hoor je Marokkanen steeds vaker zeggen: we worden toch gediscrimineerd, we staan toch op de wachtlijst omdat we moslim zijn. Daar is moeilijk tegenop te boksen.\u2019<\/p>\n

Sleutelfiguur<\/p>\n

Mohammed Taimounti is oprichter en voorzitter van de Stichting Harmonieus Samenleven. Hij is een sleutelfiguur in het vrijwilligerswerk in Slotervaart\/Overtoomse Veld. Twee jaar geleden ontving hij uit handen van wethouder Ahmed Aboutaleb de Amsterdamse Vrijwilligers Prijs voor zijn inzet in de Staalmanpleinbuurt. De prijs bestond uit een beker en een geheel verzorgd vip-weekend. Taimounti\u2019s zoon zit in de deelraad voor het CDA.<\/p>\n

Het is vrijdag 14 oktober, de dag dat het Binnenhof is afgesloten wegens terreurdreiging en overal in het land aanhoudingen worden verricht onder leden van de Hofstadgroep. Ook in Amsterdam-West is de politie in actie gekomen, in de Henk Henriettestraat en de Jan Mankesstraat. Ze liggen vlak bij de Hart Nibbrigstraat waar Mohammed B. opgroeide. Bij de huizen van fractieleiders als Wouter Bos en Femke Halsema zijn containers geplaatst. Van daaruit houden beveiligingsbeambten de omgeving permanent in de gaten. Om kwart voor negen die avond ligt Slotervaart er uitgestorven bij. We treffen Taimounti op straat aan, samen met zijn vrouw en dochter. We zouden om halfnegen bij hem zijn maar konden het adres niet meteen vinden. Taimounti is beledigd: \u2018Te laat is te laat.\u2019 Hij wil ons niet meer ontvangen. Zijn vrouw praat op hem in en daarna mogen we toch mee naar een vestiging van de Stichting Harmonieus Samenleven. Op de eerste verdieping zijn mannen diep in gebed verzonken. Geen vrouwen, die komen op een ander tijdstip. In het lokaaltje naast de gebedsruimte serveert Taimounti koffie en cake. \u2018Wij waren in Nederland altijd \u00e9\u00e9n,\u2019 verzucht hij. \u2018Tot 11 september.\u2019 Sinds de Twin Towers verkeren de Marokkanen van Amsterdam-West in mineur, signaleert hij. \u2018Er zijn geen stages voor onze jongeren, er is geen werk.\u2019 Neem nou zijn dochter, lerares Frans, die geen baan kon krijgen op de middelbare school waar ze vroeger zelf op zat. Ze mocht stage komen lopen maar een vaste baan werd haar niet gegund. Taimounti is ervan overtuigd dat dat was omdat ze een hoofddoek draagt. Nu geeft ze noodgedwongen les op een islamitisch college. Taimounti noemt de gang van zaken kwetsend: \u2018Ik begrijp er echt niets van, die middelbare school kent mijn dochter, ze is toch geen ander mens geworden omdat ze een hoofddoek draagt?\u2019<\/p>\n

De regering maakt zich volgens hem te veel zorgen over de terroristische dreiging. Al die beveiligingsmaatregelen voor politici, zijn die niet wat overdreven? Taimounti spreekt van een \u2018afleidingsmanoeuvre\u2019. De regering wil het gewoon niet hebben over waar het werkelijk om gaat: de slecht draaiende economie, mensen die zo weinig te besteden hebben dat ze grote schulden moeten maken. En het nieuwe zorgstelsel waar niemand iets van begrijpt. Nederland moet zijn plicht doen, zegt hij: \u2018Geef onze jongeren stages, geef ze werk. Dan zou het probleem van het terrorisme zo verdwijnen. Maar dat gebeurt niet. Weet u hoeveel mensen uit Nederland willen emigreren? En heus niet omdat ze bang zijn voor een bomaanslag.\u2019<\/p>\n

Het gesprek met Taimounti loopt ten einde. Hij heeft nog een afspraak. Door het raam zien we in djellaba geklede mannen het gebouw van de Stichting Harmonieus Samenleven binnenkomen.<\/p>\n

Sloop<\/p>\n

Geen werk, geen stages, grote schulden. Extra probleem is dat in heel West driftig huizen worden gesloopt. Bewoners van de armoedigste straten krijgen opeens een brief in de bus dat ze \u2018stadsvernieuwingskandidaat\u2019 zijn en hun huis uit moeten. Er worden koopflats gebouwd in een poging de eenzijdige samenstelling van de buurt te veranderen. Sommige bewoners worden lang in onzekerheid gehouden over de vraag waar ze nu naar toe moeten. Dat veroorzaakt onrust.<\/p>\n

Eigenwijks-co\u00f6rdinator Glastra van Loon: \u2018Mensen voelen zich bedreigd door die sloop. Ik begrijp dat de woningbouwcorporaties willen dat de buurt niet verder afglijdt. Maar ik vind het vreselijk om het te zien gebeuren.\u2019<\/p>\n

Oud-GroenLinks-kamerlid Peter Lankhorst daarentegen vindt de sloop onontkoombaar: \u2018Tien jaar geleden was ik tegen geweest. Maar als je het niet doet, kun je Amsterdam-West helemaal afschrijven. Het is een pijnlijke operatie. Het is triest als mensen niet weten waar ze heen gaan. Ik wil niemand in de steek laten, maar sommigen zullen echt moeten verhuizen.\u2019<\/p>\n

Het moeilijkste probleem: hoeveel subsidies ook worden gegeven aan Marokkanen die in de WAO zitten, hoe goed de balans\u00adondersteuners ook hun best doen bij de schuldsanering, het neemt niet weg dat de religieuze en culturele kloof binnen de buurt groter wordt. Het zijn niet alleen de autochtonen die allochtonen buitensluiten. Het gebeurt net zo goed andersom.<\/p>\n

Dick Glastra van Loon: \u2018Maar je ziet ook vooruitgang. Op een sportveldje in de buurt verhinderden Marokkaanse jongetjes dat blonde of roodharige buurtgenootjes mee kwamen voetballen. Een van de vaders heeft ge\u00efntervenieerd en nu bellen de Marokkanen uit zichzelf aan of de Nederlanders mee komen spelen. Daar staat het verhaal van mijn zoontje tegenover. Een Marokkaans jongetje zei: jij bent mijn vriendje. Zijn moeder ging daar meteen tegenin. Ze zei: Je hebt maar \u00e9\u00e9n vriend en dat is Allah.\u2019<\/p>\n

Buikdanseressen<\/p>\n

Het stadsdeel dat het devies van Peter Lankhorst (zit erbovenop, ga eropaf) het meest ter harte heeft genomen, is De Baarsjes. Henk van Waveren en zijn medebestuurders gingen huis aan huis op bezoek in de Van Speijkstraat en de Ortelliusstraat. De Buurt Betrokken Bewoners (BBB\u2019ers), zoals de buurtvaders in De Baarsjes heten, ontfermen zich over jongeren die lastig zijn. Het jaarlijkse Majo-voetbaltoernooi (Majo staat voor Marokkanen en joden) is uitgegroeid tot een Urban Dance-festijn. Op het Balboaplein waren op 25 september dj\u2019s, sterdansers, rappers en buikdanseressen uitgenodigd. Er waren Turkse en joodse hapjes verkrijgbaar. Alcohol werd niet geschonken. De Baarsjes is vooralsnog de enige buurt die een \u2018contract met de samenleving\u2019 heeft afgesloten. Onderdeel daarvan vormt dat moskee\u00ebn radicale jongeren aanspreken op hun gedrag en \u2013 in laatste instantie \u2013 die informatie doorspelen aan de autoriteiten. Tot nu toe is het contract alleen door de Turkse Aya Sofia-moskee getekend. De Marokkaanse Nour-moskee en de Pakistaanse Ghousia Mashid aarzelen nog.<\/p>\n

In ruil voor het convenant werd ook een Meldpunt moslimdiscriminatie ingesteld. Het joodse Cidi adviseerde de islamieten hoe je zoiets moet opzetten. Je kunt sinds 2001 niet meer vrijblijvend in de wereld staan, vindt Henk van Waveren \u2018Je moet voor een duidelijke aanpak kiezen.\u2019<\/p>\n

In de andere stadsdelen ligt de doortastende benadering van De Baarsjes gevoelig. Dick Glastra van Loon van Eigenwijks noemt het bevoogdend: \u2018Ik vind die contracten in De Baarsjes levensgevaarlijk. Ze stellen de moslimgemeenschap verantwoordelijk voor het in de gaten houden van radicale jongeren. Daar moet je voorzichtig mee zijn.\u2019<\/p>\n

Hans Luiten van Bos en Lommer kijkt met enige bewondering naar zijn collega Van Waveren. \u2018Maar ik doe het zelf liever anders. Ik wil de discussie aanzwengelen. Mensen moeten van mijn argumenten overtuigd raken. Ik zeg tegen de Marokkaanse jongeren dat ze de macht over moeten nemen binnen de moskee. Dat het goed is als daar niet alleen ouderen zitten. De moslimgemeenschap per contract verplichten radicalen aan te geven, gaat me een stap te ver.\u2019<\/p>\n

In Slotervaart\/Overtoomse Veld snakt VVD\u2019er Onno Peer juist naar de daadkracht die De Baarsjes tentoonspreidt. In zijn eigen stadsdeel ontbreekt het daaraan, meent de liberaal. Daar zitten de bestuurders en ambtenaren te veel over hun nota\u2019s gebogen in plaats van de straat op te gaan. \u2018De reactie op 2 november was: dit is niet het probleem van ons stadsdeel. Mohammed B. had ook uit Purmerend kunnen komen in plaats van uit Overtoomse Veld. Wij kunnen er niets aan doen. Ze beseffen niet dat Mohammed door de situatie hier zo is geworden.\u2019<\/p>\n

PvdA en CDA hebben de allochtonen doodgeknuffeld, vindt Peer: \u2018Integratiewethouder Harro Hoogerwerf van het CDA pleit altijd voor subsidie voor de gevestigde Marokkaanse organisaties \u2013 zoals de Stichting Harmonieus Samenleven van Mohammed Taimounti. Tja, de steun van de Marokkanen is altijd goed voor een zetel in de deelraad, h\u00e8? Harro houdt ze zorgvuldig aan de speen. Maar daardoor komt er te weinig in beweging.\u2019<\/p>\n

Hij klaagt over de bureaucratische cultuur in Slotervaart: \u2018Bestuurders en ambtenaren zijn allemaal met het uitstippelen van beleid bezig. Maar wie voert het uit? Er worden rapporten geschreven waarvan ik denk: waarom moet dat? Zoals laatst nog de evaluatienota over de Schotse hooglanders in Slotervaart. Ik wil opsporingsambtenaren en leerplichtambtenaren in plaats van rapporten.\u2019<\/p>\n

Onno Peer heeft een punt. Want wie onderhoudt eigenlijk echt contact met de jongeren die het gevaar lopen te radicaliseren? Den Haag verklaart zich onmachtig om dat te doen en verwijst naar de gemeentebesturen. Op het stadhuis wordt de bal doorgespeeld naar de deelraden die tenslotte oog en oor van de gemeente in de buurt zijn. Maar op veel deelraadkantoren zitten de ambtenaren voornamelijk over dikke stapels rapporten en notities gebogen.<\/p>\n

Johan Remkes vindt dat de bestuurders de haarvaten van de samenleving in moeten. Dat is de enige manier om verspreiding van het fundamentalistische virus tegen te gaan. Maar wie dringt door tot de haarvaten van de samenleving?<\/p>\n

\u2018Als bestuurder heb je contact met de sleutelfiguren uit de Marokkaanse gemeenschap,\u2019 zegt Peer. \u2018Maar niet met de mensen zelf.\u2019<\/p>\n

De VVD\u2019er geeft toe dat hij geen uitzondering op die regel vormt. \u2018Ik heb totaal geen contact met die mensen. Ze hebben zich op hun eigen grondgebied teruggetrokken. Ze voelen zich afgewezen maar ondernemen ook weinig om in de Nederlandse samenleving te integreren. Ik spreek de etterbakjes op het August Alleb\u00e9plein wel eens aan, maar ik kom niet bij ze over de vloer. Ik weet niet of het rendement heeft. Die afweging moet je als politicus maken.\u2019<\/p>\n

Peter Lankhorst: \u2018De deelraden functioneren te bureaucratisch. Beleidsmedewerkers denken vaak dat een brief sturen voldoende is. Er moet veel meer contact komen tussen bestuurders en burgers, zeker in dit soort buurten. Je moet iedereen kennen: de moskee\u00ebn, de vertegenwoordigers van alle verenigingen. Je moet een goed netwerk opbouwen. Remkes heeft gelijk dat de deelraden dat moeten doen, daar zijn ze voor opgericht. Je hebt als bestuurder de taak die de dominee en de pastoor vroeger hadden. Je moet zo diep mogelijk de samenleving binnen zien te dringen. Welzijnswerkers, leraren, de buurtregisseurs van de politie, iedereen moet daarbij worden ingeschakeld. Je moet de haarvaten in willen.\u2019<\/p>\n

\u2018Ik ben een haarvat,\u2019 zegt Henk van Waveren op de voorzitterskamer van het stadsdeel De Baarsjes. \u2018Ik heb het gevoel dat ik weet wat zich in de buurt afspeelt. Het aantal lange gewaden dat toeneemt, de islamisering die steeds zichtbaarder wordt, niets ontgaat me. Wij hebben in dit stadsdeel de richtlijn dat ambtenaren de deur uit moeten. Rapporten hoeven ze van mij niet te schrijven. Waarom zou je dat doen als het nieuws op straat ligt?\u2019<\/p>\n

Zijn actieve aanpak eist van hem persoonlijk wel een hoge tol. Laatst moest hij er even uit om een burn-out te voorkomen. \u2018Misschien streef ik te hoge doelen na,\u2019 zegt hij. \u2018Er zijn jongeren die voor overlast zorgen. Ik wil niet dat die generatie voor galg en rad opgroeit. Dus als bij een snackbar de ramen worden ingegooid, heb ik zwaar de smoor in. Ik wil dat meteen oplossen en dat lukt niet altijd.\u2019 Je moet wheelen en dealen \u2013 dat heeft hij geleerd. \u2018Toen we het contract met de samenleving wilden sluiten, ging alleen de Turkse gemeenschap daarop in. De Marokkaanse moskee weigerde. De Pakistanen hebben het onderhandelen met ons ontdekt. Ze willen extra parkeerplaatsen voor bij de moskee. Dan denk ik: die kunnen ze krijgen als ze er maar wel iets tegenover stellen. We moeten moed mobiliseren.\u2019<\/p>\n

Fundamentalistische boeken<\/p>\n

Op het gloednieuwe politiebureau aan het August Alleb\u00e9plein, vlak naast de El Ouma-moskee, zegt Ton Smakman: \u2018Ik voel me een haarvat tot in mijn tenen.\u2019<\/p>\n

Dick Glastra van Loon van Eigenwijks vindt het moeilijk om de vraag te beantwoorden of hij een haarvat is. \u2018Ik weet ook niet exact wat er in de fietsenboxen in de Hart Nibbrigstraat gebeurt. Ik heb me eraan gestoord dat Aboutaleb na de moord op Van Gogh vroeg of wij in West hadden zitten pitten. Hoe kan hij verwachten dat we alles weten? Denk je soms dat jongens die iets van plan zijn de buurtwerker in de arm vallen om te vertellen wat ze gaan doen? Met dat soort jongens zullen we nooit contact krijgen, ze kijken wel uit. Je kunt proberen met hun vader te praten, dan kom je misschien bij ze in de buurt.\u2019<\/p>\n

Rita Verdonk ziet het als de plicht van elke burger om alles wat verdacht is aan de autoriteiten te melden. Zien onze gesprekspartners dat ook zo?<\/p>\n

Henk van Waveren w\u00e9l. \u2018Ik voel me geen verlengstuk van justitie,\u2019 zegt hij. Maar: \u2018Op de Willem de Zwijgerlaan was opeens een winkeltje geopend dat fundamentalistische boeken verkocht. Ik ben er met twee ambtenaren op af gegaan. Ik heb tegen de verkoopster gezegd: weet u wat hierin staat, kunnen we daarover op het stadskantoor praten? Kunnen we het meteen hebben over de vergunning die u heeft aangevraagd om een dag extra open te zijn. Ze kwam niet opdagen. Sterker nog: de boekwinkel was plotseling verdwenen. Daarvan heb ik melding gedaan bij de politie.\u2019<\/p>\n

Dick Glastra van Loon zou dat niet doen. \u2018Toen Mohammed B. in het kamertje hiernaast hardop zat te bidden, heb ik er niets van gezegd. Ik dacht toen nog: het hoort erbij, daar moeten we aan wennen. Nu denk ik niet meer zo. Ik meld het nog steeds niet aan de politie maar ik zou er Mohammed nu wel persoonlijk op hebben aangesproken.\u2019<\/p>\n

Verdedigingslinie<\/p>\n

De voormalige gereformeerde Pni\u00eblkerk aan de Bos en Lommerweg is sinds kort omgedoopt tot een cultuurcentrum: Podium Moza\u00efek. Zondagmiddag 16 oktober organiseert Islamaangenaam, een jongerengroepering, samen met de Unie van Marokkaanse moskee\u00ebn een ramadanfestival. Salam aleikum, zegt stadsdeelvoorzitter Hans Luiten nadat er eerst is gebeden. Hij vertelt hoe graag hij met zijn vrouw naar het Midden-Oosten reist, hoeveel hij houdt van de Arabische cultuur. De laatste tijd is hij verscheurd. Rita Verdonk aan de ene kant, de moslimfundamentalisten aan de andere \u2013 een evenwicht vinden is moeilijk.<\/p>\n

Televisiepresentatrice Samira Abbos leidt het aansluitende Lagerhuisdebat. Over vragen als \u2018moeten imams een fatwa uitvaardigen tegen het bezoeken van radicale internetsites\u2019 en \u2018moet de overheid moskee\u00ebn dwingen deel te nemen aan de samenleving\u2019. De kloeke aanpak van De Baarsjes kan in dit gezelschap op weinig steun rekenen. Luiten laat zijn collega-stadsdeelvoorzitter Van Waveren niet helemaal vallen: \u2018Henk steekt zijn nek uit. Maar ik vind dat de verandering vanuit de gemeenschap zelf moet komen.\u2019<\/p>\n

Tijdens de ramadan rent Luiten van de ene discussiebijeenkomst naar de andere. Zaterdag was er een in de Badr-moskee, nu in de Pni\u00eblkerk. Als we hem op het stadskantoor spreken, vertelt hij dat zijn baan het afgelopen jaar zoveel moeilijker is geworden. Door de polarisatie, door de dreiging. Hij schrikt van de extreme opvattingen die sommige Marokkaanse jongeren erop na houden. \u2018Ik houd elke week spreekuur. Laatst hield een jongen een tranentrekkend verhaal. Hij kon geen werk krijgen, de instanties zaten hem dwars. Hij berustte daarin, het leek alsof hij afscheid van het leven wilde nemen. Het enige waar hij nog perspectief in zag, was vertrekken naar Pakistan. Op zo\u2019n moment wordt het me koud om het hart.\u2019<\/p>\n

Hoopgevend teken noemt Luiten dat de derde generatie onderling met elkaar in debat is geraakt. \u2018Je ziet steeds meer burqa\u2019s op straat maar ook meer Marokkaanse meisjes in naveltruitjes. Ze gaan met elkaar in discussie. Er is een groeiende groep actieve jonge moslims in de buurt. Die beschouw ik als mijn verdedigingslinie tegen het radicalisme. Dat werkt beter dan welk AIVD-rapport ook.\u2019<\/p>\n

Huiskamerbijeenkomsten<\/p>\n

Sinds kort woont de reizende prediker Abdul-Jabbar van de Ven in Bos en Lommer. Hij verhuisde van Wageningen naar Amsterdam-West. Daar is hij bij zijn vierde vrouw ingetrokken. Van de Ven geeft lezingen in de buurt, voor volle zalen: \u2018Hij spreekt vooral de laagopgeleiden aan. Die zitten ademloos naar hem te luisteren. Zulke jongeren zijn alleen: ze hebben weinig contact met hun vader en moeder, de moskeebestuurders zijn vaak te oud. Ze zijn op zoek naar rust en sereniteit. Dan komen ze uit bij Van de Ven. Een jongen zei me over zijn lezingen: ik word er zo rustig van.\u2019<\/p>\n

Vlak voor de zomer voerde de prediker het woord in een gesubsidieerd buurthuis. Dat leek Luiten niet zo\u2019n goed idee: \u2018In plaats van paintballen kwamen de jongeren naar hem luisteren, hij wierp de vraag op of geweld binnen de islam is toegestaan. Daar is het geld niet voor bestemd.\u2019<\/p>\n

Zolang zulke debatten in een moskee of een buurtcentrum worden gehouden, is het nog te overzien. Moeilijker om greep op te krijgen zijn de fundamentalistische huiskamerbijeenkomsten zoals Mohammed B. die hield in Geuzenveld. Gaat Hans Luiten daarnaar toe? \u2018Dat zie ik mezelf niet doen,\u2019 antwoordt hij. \u2018Moet ik daar zeggen: jij bent va0n de Takfir-beweging, vertel het allemaal maar eens aan pappa Hans?\u2019 Soms ziet hij de toekomst zonnig in: \u2018Er zijn lezingen met meiden die helemaal in het zwart gekleed gaan, ze geven me ook geen hand. Toch wordt er dan gesproken over hulpverlening bij incest, groepsverkrachting, abortus. Een meisje in de buurt is volgeling van een sjeik in Bahrein. Maar ze is heel feministisch. Ze wil een gelijke positie voor de vrouwen binnen de islam. Mensen die orthodox gekleed gaan, zijn lang niet altijd fundamentalistisch. Was het maar zo simpel. Ze doen me soms nog het meest denken aan een EO-familiedag.\u2019<\/p>\n

Eierenincident<\/p>\n

Ook Peter Lankhorst heeft zijn optimistische momenten. \u2018Maar het gaat allemaal te langzaam. We hebben haast.\u2019 Zwaar teleurgesteld is hij in politiek Den Haag dat veel ronkende taal laat horen maar niet weet wat er in de buurten gebeurt. \u2018Straks zijn er verkiezingen en dan gaan ze de \u201coude wijken\u201d weer in. Ik hoor alle wijsneuzige opmerkingen al die dan worden gemaakt. Twee dagen na de verkiezingen zijn ze dat vergeten.\u2019 Luiten klaagt vooral over het gebrek aan belangstelling van de Amsterdamse gemeenteraadsleden: \u2018Ik begrijp niet dat ik niet vaker door hen word gebeld. Het frappeert me hoe weinig ze in Bos en Lommer komen. Alleen Lodewijk Asscher van de Amsterdamse PvdA zie ik hier veel. Een ander gemeenteraadslid \u2013 van het CDA \u2013 wilde een keer op bezoek komen. Hij belde dat hij tot zijn spijt Bos en Lommer niet kon vinden. Toen is hij teruggegaan!\u2019<\/p>\n

Een voorbeeld van de afstand tussen het Binnenhof en Amsterdam-West: begin oktober waren er rellen in de Egidiusstraat. Hangjongeren maakten bewoners voor \u2018kankerjoden\u2019 uit en gooiden eieren tegen de voorgevels van de huizen. Geert Wilders stelde onmiddellijk kamervragen over dit \u2018eierenincident\u2019. Luiten: \u2018Ik heb hem gevraagd waarom hij niet eerst even met me gebeld heeft voordat hij het zo hoog opspeelde.\u2019 Rita Verdonk laat zich ferm uit maar de deelraadsvoorzitter zou haar niet in de buurt uitnodigen: \u2018Zodra ik met haar standpunten word geassocieerd, ben ik ongeloofwaardig voor de bewoners hier. Ze polariseert te veel.\u2019 En Remkes? \u2018Hij legt de verantwoordelijkheid bij de lokale overheid. Dat vind ik terecht. Maar het is zwaar voor ons. Remkes zou zich beter moeten later informeren over wat zich hier afspeelt.\u2019<\/p>\n

Onno Peer: \u2018Heel Den Haag roept dat integratie prioriteit heeft. Ik geloof er niets van. Ik heb vaak de behoefte om het richting Den Haag uit te schreeuwen: steun ons, we zitten in de drek.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Aan de vooravond van de eerste herdenking van de moord op Theo van Gogh ging Vrij Nederland op onderzoek in Amsterdam-West. Wat is er veranderd sinds de moord? \u2018Toen Mohammed B. hiernaast hardop zat te bidden, heb ik er niets van gezegd.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[47,57,485,151,55],"tags":[783],"acf":[],"author_name":"Max van Weezel, Margalith Kleijwegt","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125839"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=125839"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125839\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Max van Weezel, Margalith Kleijwegt","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=125839"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=125839"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=125839"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}