{"id":125753,"date":"2005-12-03T16:46:00","date_gmt":"2005-12-03T14:46:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/een-hardnekkig-hogedrukgebied\/"},"modified":"2005-12-03T16:46:00","modified_gmt":"2005-12-03T14:46:00","slug":"een-hardnekkig-hogedrukgebied","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/een-hardnekkig-hogedrukgebied\/","title":{"rendered":"Een hardnekkig hogedrukgebied"},"content":{"rendered":"
\n

De Nederlandse meteoroloog Hans Oerlemans beheert sinds tien jaar een weerstation op de Morteratsch-gletscher. De ijstong is in die periode driehonderd meter korter geworden. Maar over klimaatverandering hoeven we ons niet druk te maken. \u2018Het is idioot om te denken dat er in 2050 stromen vluchtelingen op gang komen door opwarming van de aarde.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Hoog in de bergen van de Zwitserse Alpen ligt de Morter\u00adat\u00adschgletscher. Een historisch treinlijntje brengt toeristen erheen. In 1850 konden ze z\u00f3 van het station op de ijsmassa stappen. Nu is het bijna een halfuur lopen.<\/p>\n

Twee kilometer is er in die honderdvijftig jaar van de gletsjer afgesmolten. Een grauw maanlandschap bleef achter. De Nederlandse professor Oerlemans, die onderweg is naar zijn weerstation bovenop het ijs, bindt stijgijzers onder en zegt: \u2018De discussie over klimaatverandering begint hysterische trekjes te vertonen.\u2019<\/p>\n

En dan begint hij te lopen. Met stevige pas gaat hij recht omhoog, af en toe een spleet ontwijkend en zonder \u00e9\u00e9n keer naar adem te happen.<\/p>\n

Een paar weken eerder zette de meteoroloog en geofysicus de toon in zijn werkkamer in Utrecht. De professor zit al dertig jaar in het vak. In 2001 won hij de Spinozaprijs, de belangrijkste wetenschapsprijs in Nederland. Ook internationaal geniet hij hoog aanzien. Maar nu moet hem toch iets van het hart. \u2018Er wordt veel onzin over het klimaat uitgekraamd. Mensen die met spectaculaire theorie\u00ebn komen terwijl ze de basisprincipes van het klimaatsysteem niet kennen.\u2019<\/p>\n

Let maar eens op, zegt hij, het zijn meestal geologen of milieuwetenschappers die grote uitspraken doen over het veranderde klimaat, zelden meteorologen. \u2018Als een leek onzin vertelt, vind ik dat niet zo erg. Maar wetenschappers zouden toch wat voorzichtiger moeten zijn.\u2019<\/p>\n

Oerlemans is directeur van het IMAU, het Instituut voor Marien en Atmosferisch Onderzoek Utrecht (Universiteit Utrecht), en hij is leider van de ijs- en klimaatgroep.<\/p>\n

Aan het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), dat eens in de vier jaar met een rapport komt dat d\u00e9 standaard is voor iedereen die zich verdiept in klimaatverandering, doet hij niet meer mee. Het IPCC is \u2018te politiek\u2019 geworden, vindt hij. Ook met het rapport Arctic Climate Impact Assessment (ACIA), over de staat van het Arctische gebied, is Oerlemans niet tevreden. Hij maakte de hoofdstukken over hydrologie en gletsjers, maar dat was ook meteen de laatste keer. \u2018Er is heel veel mee gemanipuleerd.\u2019<\/p>\n

Hij laat twee satellietfoto\u2019s zien van Groenland, gemaakt in 1992 en in 2002. Op de eerste, uit 1992, is een klein stukje van de zuidkant van de ijsmassa weggesmolten. Op de afbeelding van tien jaar later is een dikke ring ijs rondom Groenland verdwenen. \u2018Deze plaatjes zeggen niets. Het zijn twee momentopnamen. Een koude en een warme winter, die toevallig tien jaar uit elkaar liggen. Daaruit kun je niet concluderen dat de temperatuur stijgt. Maar ik ken mensen die op basis van die satellietfoto\u2019s zeggen: over dertig jaar is de ijskap weg.\u2019<\/p>\n

Oerlemans wilde die afbeeldingen uit het rapport laten halen. Toen het in druk verscheen, zaten ze er t\u00f3ch in. Het ACIA-rapport is een standaardwerk, verzucht hij, waar nog jaren uit geciteerd zal worden door politici, activisten en media. En dan bevat het zulke misleidende illustraties. \u2018Daar word je wel eens moe van hoor.\u2019<\/p>\n

Het wordt warmer, daarover bestaat geen twijfel. Maar wat zijn de gevolgen daarvan? Regent het vaker? Sneeuwt het minder? Wordt het droger rond de evenaar? En natter in Noord-Europa? Krijgen we hier overstromingen? En in het zuiden vluchtelingen op zoek naar water? En komt dat allemaal door menselijk handelen?<\/p>\n

Op dat soort vragen heeft professor Oerlemans geen antwoord. Maar in de media zijn dagelijks wetenschappers te horen die het antwoord w\u00e9l zeggen te hebben. Er worden steeds sneller vergaande conclusies getrokken. \u2018Vroeger,\u2019 zegt Oerlemans, \u2018werd het klimaat eerst dertig jaar gemeten voor er gesproken werd over veranderingen. Nu zie ik regelmatig de neiging om al na tien jaar conclusies te trekken.\u2019<\/p>\n

En die conclusies gaan soms ver. Vorige maand nog verscheen er een omvangrijk rapport, gefinancierd door de Europese Commissie. Zestien wetenschappelijke instituten waren aan het werk gezet. Klimaatverandering zal voor Europa \u2018drastische gevolgen\u2019 hebben, schreven de wetenschappers. Het zal minder gaan sneeuwen en vaker gaan regenen, waardoor er meer overstromingen zullen zijn van de rivieren. In het mediterrane gebied zal juist droogte voor problemen gaan zorgen. En door verminderde sneeuwval in de Alpen zal aan het eind van deze eeuw de sneeuwgrens twee- tot vierhonderd meter hoger komen te liggen.<\/p>\n

Er verschijnt een eindeloze stroom van zulke rapporten: impactstudies gebaseerd op gegevens die zijn verzameld door andere wetenschappers. De basis klopt meestal wel, maar de spectaculaire berekeningen die er vervolgens op los worden gelaten, zijn nauwelijks te verantwoorden. Een dag na het EU-rapport kwam het Milieu- en Natuurplanbureau (onderdeel van het RIVM) met een studie over de gevolgen van klimaatverandering voor Nederland. \u2018Sommige stukken waren goed,\u2019 zegt Oerlemans. \u2018Andere vond ik erg speculatief of onbenullig. Na het stukje over de groeiende aantallen huismijt ben ik maar gestopt met lezen.\u2019<\/p>\n

Hij wil niet zeggen dat er niets aan de hand is. \u2018Ik ben geen scepticus, ik vraag me als wetenschapper gewoon af of al die impactstudies wel ergens op slaan.\u2019<\/p>\n

Ons inzicht in het klimaat is beperkt, legt hij nog eens uit. D\u00e1\u00e1r werkt het IMAU dus aan. Gewoon, door te meten. IJs bevat veel informatie over het klimaat van de afgelopen honderdduizenden jaren. Daarom heeft het IMAU permanente meetstations op Groenland en IJsland, en in Noorwegen en Zwitserland. Die stations verzamelen gegevens over de dikte, de interne temperatuur en de massabalans van het landijs: wat eraf gaat en wat er weer bijkomt. Oerlemans doet dat nu een jaar of vijftien in Groenland. Het is de langste reeks metingen die ooit op Groenland is verricht. Dat soort gegevens verzamelen lijkt hem veel nuttiger dan grote uitspraken doen over wat er missch\u00ed\u00e9n aan zit te komen.<\/p>\n

In de Alpen, op de Zwitserse Morteratsch-gletscher, heeft Oerlemans zelf een station. In dat gebied speelt een heel specifiek probleem. \u2018Het is er behoorlijk opgewarmd. Dat begon in 1850, maar de laatste tien jaar werd het veel warmer. Waarom? Dat weten we niet.\u2019 Voorlopig houdt Oerlemans het op \u2018een hardnekkig hogedrukgebied\u2019. De helft van de gletsjers is inmiddels verdwenen. \u2018Dit is het snelst smeltende gebied van de wereld.\u2019<\/p>\n

Eens in de twee jaar organiseert Oerlemans een masterclass in de Alpen. Veertig glaciologen buigen zich dan over de wetenschap achter het duizenden jaren oude landijs.Daar willen hij en zijn collega\u2019s graag een keer uitleggen hoe het \u00e9cht zit. En daarna zal Oerlemans op de Morteratschgletscher laten zien hoe een smeltende gletsjer eruit ziet. Want daar, op die ijsmassa, gebeurt het allemaal. In de tien jaar dat Oerlemans er metingen verricht, heeft hij de ijstong driehonderd meter korter zien worden.<\/p>\n

Alle gletsjers op aarde trekken zich terug, niet alleen die in de Alpen. Alleen in Noorwegen en Nieuw-Zeeland zijn er de afgelopen jaren een paar gegroeid. In de rest van de wereld smelten ze, en snel.<\/p>\n

Dat zijn de harde feiten.<\/p>\n

Maar of dat te maken heeft met klimaatverandering door invloed van de mens? De professor waarschuwt nog \u00e9\u00e9n keer: \u2018Als je een dramatisch verhaal zoekt, dan moet je met een ander gaan praten. Ik werk aan het fundament: het opvullen van gaten in de kennis. Ik doe het niet om de wereld te redden.\u2019<\/p>\n

Onderweg naar Schnalstal, het dal waar de masterclass gehouden wordt, verliezen de bomen hun bladeren. Het dal ligt in Zuid-Tirol, tussen de bergtoppen van Noord-Itali\u00eb, bij de Oostenrijkse en Zwitserse grens.<\/p>\n

Na een paar haarspeldbochten eindigt de weg in Karthaus, een dorpje bestaande uit een tiental huizen, een postkantoor, een hotel en een paar pensions. Een steile wandeling leidt naar het gemeentehuis dat dezer dagen is overgenomen door de groep glaciologen van over de hele wereld. Twee weken lang volgen ze onder leiding van professor Hans Oerlemans een masterclass \u2018Ice Sheets and Glaciers in the Climate System\u2019. In het lokaal vol laptops, iMacs en projectieschermen worden ze van \u2019s morgens vroeg tot \u2019s avonds laat onderricht door hoogleraren uit Australi\u00eb, IJsland, Denemarken, Engeland, Nederland en Oostenrijk. Ze zijn gekleed in fleecetop en spijkerbroek en dragen stevige wandelschoenen.<\/p>\n

Buiten, voor Hotel Goldene Rose, wordt de tafel gedekt voor de lunch. Aan een van de lange picknicktafels, omringd door zijn collega\u2019s, zit professor Oerlemans. Het gezelschap reageert lauwtjes als het hoort dat Vrij Nederland een verhaal wil maken over de verdwijnende gletsjers. \u2018Ah!\u2019 zegt Georg Kaser, en verwijst naar de broeikasthriller van Michael Crichton, \u2018de state of fear.\u2019<\/p>\n

Hij zou wel eens willen weten: \u2018Wat heeft meer impact op de samenleving? Het voortdurend hameren op klimaatverandering in de media of de hogere temperaturen zelf?\u2019<\/p>\n

Een halfjaar geleden nog, herinnert de Oostenrijkse wetenschapper zich, werd hij plotseling gebeld door journalisten uit Nederland. Kaser doet al jaren onderzoek naar de gletsjers op de Kilimanjaro. Naar aanleiding van een milieutop van de G8 in Londen had een persbureau foto\u2019s rondgestuurd naar de Nederlandse kranten waarop zichtbaar was dat de gletsjers van de Afrikaanse vulkaan kleiner zijn geworden. De foto belandde op de voorpagina\u2019s. Dit zou h\u00e9t tastbare bewijs zijn van klimaatverandering.<\/p>\n

De Kilimanjaro smelt inderdaad. Maar dat heeft volgens Kaser niets met de opwarming van de aarde te maken, en alles met minder sneeuw. Zonder verse sneeuw groeit een gletsjer niet. Daardoor begon de omvang van het ijs al meer dan honderd jaar geleden af te nemen. \u2018Dat proces stop je niet. Ook niet als het vijf graden kouder wordt.\u2019<\/p>\n

Het ijs zal verdwijnen, daar bestaat geen twijfel over. \u2018Maar dat maakt het nog niet verantwoord om van de Kilimanjaro een icoon van klimaatverandering te maken.\u2019<\/p>\n

Het is een stralende dag, maar tussen de bergtoppen hangen wolken die langzaam naar beneden kruipen. \u2018Zou het gaan sneeuwen?\u2019 vraagt Kaser zich af. Eens in de twee jaar legt hij zijn werk voor de Universiteit van Innsbruck neer om les te geven in Karthaus, het geboortedorp van zijn vrouw. Hij is gespecialiseerd in gletsjers in de tropen. Naast zijn onderzoek op de Kilimanjaro reist Kaser regelmatig naar het Andesgebergte. Op zesduizend meter hoogte doet hij daar onderzoek.<\/p>\n

Kaser kent de gletsjers uit de omgeving op zijn duimpje. Hij wijst omhoog, naar de bergtoppen. Daar ligt de economische motor van de vallei: het skigebied van Kurzras. Hier kan zomer en winter geskied worden, belooft de toeristenfolder. Maar de laatste vijftien jaar is dat eigenlijk niet meer het geval. Vandaag is de piste vanwege de warmte al om een uur \u2019s middags dicht gegaan. De gletsjer is zo dun geworden dat de ski\u2019s halverwege de dag op de modderige ondergrond tot stilstand komen. De toeristen blijven weg, de lokale middenstanders klagen over Bush die het Kyoto-protocol niet wilde ondertekenen.<\/p>\n

Maar het l\u00e1\u00e1tste waar Kaser zich zorgen over maakt, is wel stijgende temperaturen. \u2018Gletsjers trekken zich terug. Maar waar\u00f3m?\u2019 Twintig jaar geleden, vertelt hij, ontdekten wetenschappers dat de gletsjers van Schnalstal ten dode waren opgeschreven. Door een paar warme zomers was de witte poreuze laag op het ijs verdwenen. Die laag heet firn en wordt gevormd door sneeuw die nog geen ijs is geworden. Dat proces duurt een jaar of tien. Zolang het firn wit is, beschermt het de gletsjer tegen de warmte van de zon. Firn beschermt de gletsjer ook tegen het zwarte stof dat hoog in de bergen van rotspunten valt. Zolang die poreuze laag op de gletsjer ligt, verdwijnen de stofdeeltjes daar in. Als de firn verdwijnt, blijft alle stof op het ijs achter en vormt zich een donker laagje. \u2018Dan verandert de gletsjer in een effici\u00ebnte smeltmachine,\u2019 zegt Kaser.<\/p>\n

De afgelopen eeuw smolt de gletsjer van Kurzras langzaam. Toen werd ie opeens pikdonker en smolt razendsnel. In 2003 was het extreem warm en verdween het laatste restje. \u2018De bevolking denkt nu dat de ijslaag is weggesmolten door de opwarming, maar dat is natuurlijk onzin.\u2019<\/p>\n

Hoe komt het dan w\u00e9l? \u2018Droogte is de grote boosdoener, geen verse sneeuw,\u2019 besluit Kaser. \u2018En misschien, h\u00e9\u00e9l misschien is dat gerelateerd aan de stijgende temperatuur van het zeewater, waardoor het minder vaak sneeuwt.\u2019<\/p>\n

Professor Oerlemans weet zich tijdens de twee weken durende masterclass in Karthaus omringd door geestverwanten, dat wordt al snel duidelijk. In dit dorp, vlakbij de wegkwijnende alpengletsjers, is onder de wetenschappers weinig sentiment te bekennen. We zitten met zijn studenten in de ontbijtzaal van het hotel. Peter Kuipers Munneke eet gehaast zijn muesli: om halfnegen beginnen de lessen. Hij is een promovendus van wie Oerlemans vindt dat hij \u2018de juiste instelling\u2019 heeft. Zijn visie op klimaatverandering: \u2018Mensen houden gewoon niet van verandering.\u2019<\/p>\n

Als hij ziet dat zijn nuchtere commentaar wordt opgeschreven, nuanceert hij: \u2018Ik wil het probleem niet bagatelliseren.\u2019 Maar ook hij wordt er wel eens g\u00e9k van dat zelfs collega-wetenschappers meegaan in de hype. \u2018Al die onderzoeken zijn hetzelfde: ze gaan allemaal over het einde van dit en dat.\u2019<\/p>\n

\u2018Ik begrijp het wel,\u2019 voegt hij eraan toe. \u2018Mensen voelen zich schuldig. We hebben natuurlijk de laatste tien jaar de hand gehad in het klimaat. D\u00e1t weten we wel.\u2019<\/p>\n

Kuipers Munneke studeerde natuurkunde, aangevuld met glaciologie. En nu promoveert hij bij Oerlemans. Zijn onderzoek gaat over de reflectiviteit van sneeuw en ijs, legt hij voorzichtig uit: \u2018Albedo.\u2019<\/p>\n

Het is de kwaal waar ook de gletsjes uit de omgeving aan lijden, zoals Kaser al uitlegde. Een gletsjer smelt niet alleen omdat de zon erop schijnt, opwarming zet ook andere processen in gang die het smelten versnellen. Bij de gletsjers in de Alpen is het begrip reflectiviteit of albedo erg belangrijk. Als het bovenste laagje sneeuw van een gletsjer smelt, blijft er alleen ijs over. IJs is veel donkerder van kleur dan sneeuw, en neemt dus meer warmte op. Dan gaat het smelten sneller. Hoeveel sneller, d\u00e1t wordt berekend met behulp van het albedo. Sneeuw reflecteert negentig procent van de warmte, ijs vijftig. \u2018Wat niet reflecteert, is interessant,\u2019 zegt Kuipers Munneke. \u2018Dat is energie voor het smelten van ijs.\u2019<\/p>\n

De promovendus concentreert zijn onderzoek op het albedo van Antarctica. Dat wordt gestimuleerd door de meest onverwachte invloeden. Zwarte stofdeeltjes op de sneeuw bijvoorbeeld hebben een albedo van nul: ze absorberen alle warmte. Er omheen smelt al snel een gat ter grootte van een tennisbal. \u2018En zo zijn er nog honderd factoren.\u2019<\/p>\n

Na het ontbijt is het tijd voor de presentaties van de promovendi. Een student uit Frankrijk houdt zich bezig met paleoklimatologie: de overgang van het Greenhouse- naar het Icehouse-tijdperk vierendertig miljoen jaar geleden. Om aan data te komen, onderzoekt hij fossiel plankton. Een jongen uit Bristol wil een klimaatmodel dat nooit verder dan honderd jaar terug is gegaan, een periode van tweeduizend jaar laten berekenen, maar de computer loopt er tot nu toe op vast. En een jonge vrouw van het IMAU onderzoekt de evolutie van de antarctische ijskap, vijfenzestig miljoen jaar geleden. De ochtend eindigt met de presentatie van een Oxford-promovenda: glaciologie op Mars.<\/p>\n

Dan neemt Hans Oerlemans het woord voor een lesje \u2018analytische modellen\u2019. \u2018Ouderwets rekenwerk. Voor als je de uitkomst van een computermodel niet vertrouwt.\u2019<\/p>\n

Op het projectiescherm verschijnt een wiskundige formule. In een hoek van het klaslokaal surft een student intussen naar www.gletscherarchiv.de. Daar zijn foto\u2019s te zien van de alpengletsjers nu en honderd jaar geleden. Beelden van valleien waar het ijs zich in de vorige eeuw terugtrok en een grauwbruin maanlandschap achterliet.<\/p>\n

De site bevat een link naar een database waar alle gletsjers van Zwitserland in zijn opgenomen, drie\u00ebntachtig in totaal. Vorig jaar trokken vierenzeventig zich terug, acht groeiden. De Morteratschgletscher waar Oerlemans zijn weerstation heeft, is sinds 1878 meer dan twee kilometer geslonken. Als we het lokaal verlaten, zegt Oerlemans: \u2018De weersvoorspelling voor de komende dagen is slecht. Ik weet niet of we naar het weerstation kunnen.\u2019<\/p>\n

In de eetzaal van Hotel Goldene Rose zit Oerlemans naast zijn Australische collega Kurt Lambeck. Lambeck is deze week op de gletsjer van Kurzras geweest, en vond dat hij er niet best uitzag. Maar de gletsjers zijn de afgelopen miljoenen jaren wel vaker verdwenen, zegt hij. En ze kwamen altijd weer terug. Honderddertigduizend jaar geleden verdwenen de alpengletsjers voor het laatst. Daarna fluctueerde het. Twintigduizend jaar geleden waren ze op hun maximum. Vanaf dat moment begonnen ze langzaam te verdwijnen. \u2018Nu zie je het laatste restje van dat proces.\u2019<\/p>\n

Lambeck ligt niet wakker van de vermeende invloed van de mens op die ontwikkeling. \u2018Wij praten helemaal niet over het broeikaseffect.\u2019<\/p>\n

De volgende dag hangt er een dichte mist in de vallei. De webcam van Pontresina, het dorp van waaruit de Morteratschgletscher bereikbaar is, geeft slecht weer aan. Maar professor Oerlemans zegt: \u2018We gaan.\u2019<\/p>\n

En waarachtig, eenmaal in de auto breken de wolken open. \u2018Het was een gokje,\u2019 lacht hij.<\/p>\n

Heeft hij enig idee of het een goede winter zal worden? Komt er veel sneeuw aan? \u2018We kunnen nog steeds niet verder dan drie, vier dagen vooruit kijken,\u2019 zegt hij vanachter het stuur. Het weer voor morgen voorspellen kan met een zekerheid van tachtig procent, legt hij uit. Gewoon roepen dat het hetzelfde weer wordt als vandaag, heeft al een score van zeventig procent. Na twee dagen gaat die score hard naar beneden. Na vier dagen wordt het chaos.<\/p>\n

Maar de weermannen op tv kijken vijf dagen vooruit. Het KNMI sinds kort zelfs n\u00e9gen dagen. Niet omdat er betrouwbaarder meetmethoden zijn, maar omdat de druk om ermee te komen groter is. Toen Oerlemans in 1976 bij het KNMI werkte, werd er ook al om gevraagd. \u2018Het is niet te doen,\u2019 vindt hij. Dergelijke voorspellingen scoren dan ook heel laag, zo\u2019n tien procent. \u2018N\u00e9t iets meer dan z\u00f3maar iets roepen.\u2019<\/p>\n

Hij parkeert de auto en haalt zijn rugzak uit de achterbak. Er gaan stijgijzers in, die hij straks onder zijn stevige wandelschoenen zal binden. Een verfrommeld opschrijfboekje, een potlood en een duimstok.<\/p>\n

Een paar keer per jaar bezoekt hij het weerstation. Het is altijd spannend. \u2018Kijken of het er nog staat.\u2019<\/p>\n

Na een paar minuten lopen staan we aan het begin van de vallei. Op het laagste punt zien we een stroompje met wat begroeiing ernaast. Verder is het een grijze vlakte van kiezelstenen en stof, tot halverwege de toppen. Daar, ver boven ons, loopt aan beide kanten een rand, alsof er een weg is aangelegd. Dat zijn de zijmorenen van de gletsjer. Honderd jaar geleden nog was de hele vallei gevuld met ijs. Nu ligt de gletsjer twee kilometer in de verte, nauwelijks zichtbaar, en liet dit maanlandschap achter.<\/p>\n

Over een smal grindpad beginnen we aan onze wandeling naar de tong. We passeren een bordje: \u2018In 1860 kwam de gletsjer tot hier\u2019. Sindsdien is er 2121 meter vanaf gesmolten. Op het laagste niveau van de vallei groeien mos en lariksbomen die langzaam geel kleuren. Af en toe duiken hier bloemen op die wetenschappers zelden eerder hebben gezien. Ertussendoor kronkelt een riviertje dat door het zilt een ijzige kleur heeft. Het is het smeltwater van de gletsjer.<\/p>\n

Vijftig meter voor de tong houdt het pad op. Die vijftig meter zijn van de gletsjer af gesmolten sinds de werklui het laatste deel van het pad aanlegden. Balancerend op rotsblokken springen we op het ijs. Daar binden we de stijgijzers onder en beginnen te klimmen.<\/p>\n

Het ijs is smerig, er ligt een laag stof op. Aan de zijkanten ligt pikzwart ijs, dat meer op rotsblokken lijkt dan op bevroren water.<\/p>\n

Na een uur lopen wordt de gletsjer langzaam wit. Hier is het ijs misschien wel honderd meter dik, zegt Oerlemans. In \u00e9\u00e9n zomer smelt er zo zes meter dikte vanaf. Het smeltwater wordt afgevoerd via een intern drainagesysteem, een ondergronds rivierenstelsel. Oerlemans staat stil en kijkt in een smalle spleet. Uit de ijzingwekkend blauwe diepte klinkt het geluid van stromend water.<\/p>\n

Een gezonde gletsjer hoort veel meer spleten te hebben, vertelt Oerlemans terwijl hij verder loopt. Die gletsjers zijn ook minder vuil. Alles wat op het ijs valt, glijdt vroeg of laat een spleet binnen en wordt verwerkt door het interne transportsysteem. Een afgebroken stuk steen met scherpe randen wordt over de bodem geschraapt en rolt er jaren later als een ronde steen weer uit. Elk jaar vallen er ook alpenbeklimmers in die spleten. Sommigen zo diep dat ze niet meer gevonden worden. Vijftig of honderd jaar later spuwt de gletsjer ze uit, meestal in stukjes.<\/p>\n

En plotseling is daar het weerstation. Een onooglijk iel ding op vier poten met een kastje waarop staat: Polar Weather Station. \u2018Ik zou eigenlijk een feestje moeten geven,\u2019 zegt Oerlemans, terwijl hij zijn rugzak afdoet. Het station staat er deze maand tien jaar. Het is het langstlevende meetstation op een smeltende gletsjer ooit. Permanente meetstations op het ijs zijn nog redelijk zeldzaam, legt Oerlemans uit, het zijn heel gecompliceerde bouwwerken. Het IMAU heeft zich erin gespecialiseerd. \u2018Het is niet zo dat je er een koopt en die neerzet. Je moet leren door te experimenteren. Vind maar eens batterijen die het doen bij zestig graden onder nul, of data-opslag die daar tegen kan. En hoe veranker je het station als het elk jaar zes meter zakt? Er komt ijs op de sensoren, daar moet het tegen kunnen. En alles is duur.\u2019<\/p>\n

Het station staat niet hoog op de toppen, maar midden in het smeltgebied, waar het allemaal gebeurt. Het staat los op het ijs, zodat het onbekommerd mee kan zakken als het ijs smelt. Als het sneeuwt, moeten de meetinstrumenten boven de sneeuw uit blijven steken. Windsnelheid, vocht en temperatuur worden hier met sensoren gemeten. Elke dag verstuurt het station een signaal via de satelliet naar Utrecht, om aan te geven dat het apparaat nog werkt. De rest van de data staat op een klein geheugenkaartje dat Oerlemans een paar keer per jaar ophaalt, zoals vandaag.<\/p>\n

In de winter komt hij vaker, dan onderzoekt hij de sneeuw. Hij graaft dan een groot gat en meet de dichtheid van de nieuwe laag. Maar vooral wil hij weten hoe de sneeuw reageert op temperatuur, want daar is nog weinig over bekend. Als het \u00e9\u00e9n graad opwarmt, hoeveel sneeuw smelt er dan? \u2018Bij het begin beginnen,\u2019 noemt hij dat.<\/p>\n

Spectaculaire resultaten boekt hij niet. In de tien jaar dat hij metingen verricht, ontdekte hij vooral dat er van jaar op jaar veel temperatuurverschillen zijn. \u2018Veel van die schommelingen zijn incidenten.\u2019 De warme zomer van 2003 was een incident. En in de Alpen zijn toevallig veel klimaatincidenten geweest de afgelopen tien jaar. \u2018Daarom moet je voorzichtig zijn met conclusies. En een lange adem hebben.\u2019<\/p>\n

Wat hij w\u00e9l weet is dat de gletsjers van de Alpen nog niet \u2018in evenwicht zijn\u2019. \u2018Ze zullen nog korter worden.\u2019<\/p>\n

In de tijd van de Romeinen waren de ijstongen even lang als nu. Daarna kwam de kleine ijstijd en groeiden de gletsjers weer.<\/p>\n

Voor de opwarming van de laatste honderdvijftig jaar zijn verschillende verklaringen. \u2018We weten dat het voor een deel natuurlijk is, veranderde zonne-activiteit en vulkanen. Voor een deel komt het door CO2-uitstoot. Maar de invloed van die verschillende factoren kunnen we nog niet goed uit elkaar trekken.\u2019<\/p>\n

Op de terugweg kijkt hij in een spleet die vlak naast de gletsjer loopt. Het is een nieuwe, ontstaan in die paar maanden dat hij hier niet geweest is. Hij moet de plek goed onthouden, voor als hij hier over een maand terugkomt. Dan ligt er een laag sneeuw overheen en zak je er z\u00f3 in weg. \u2018Zo wil ik best sterven, hoor. Op mijn tachtigste in een spleet vallen.\u2019<\/p>\n

Als hij zijn ijzers afdoet, trekken de wolken zich samen. Dunne motregen dwarrelt de vallei in.<\/p>\n

De volgende morgen sneeuwt het, de bergtoppen kleuren al wit. \u2018De gletsjer zal er nu wel mooi bij liggen,\u2019 zegt Oerlemans.<\/p>\n

We lopen naar de bovenkant van het dorp, waar de dammen van Pontresina liggen. Een splinternieuw bouwwerk dat miljoenen Zwitserse francs heeft gekost. Het moet het skidorp beschermen tegen modderlawines. In 1993 ontdekten wetenschappers dat de permafrost die de bergtoppen bijeen houdt, begon te smelten. Bergstortingen komen sindsdien veel voor. \u2018Als de hele boel de berg af dendert, moet het in die dammen tot stilstand komen.\u2019<\/p>\n

Dit soort ongemakken zullen wel toenemen in de toekomst, zegt hij. Maar is dat nou zo\u2019n ramp? \u2018Klimaatverandering heeft altijd gevolgen. Als het natter wordt, kunnen mensen niet meer in rivierbeddingen wonen. Wordt het droger, dan is er weer een ander gebied dat in de problemen komt. Maar het is idioot om te denken dat er in 2050 stromen vluchtelingen op gang komen door opwarming van de aarde.\u2019<\/p>\n

Hij kijkt uit over de volgebouwde vallei. Een station, hotels, een snelweg en flatgebouwen. \u2018Achttienduizend jaar geleden was hier niet veel te beleven,\u2019 zegt hij. \u2018Alles was bedekt met ijs. Alleen de bergtoppen staken er bovenuit. Deze overgang heeft de wereld ook overleefd.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De Nederlandse meteoroloog Hans Oerlemans beheert sinds tien jaar een weerstation op de Morteratsch-gletscher. De ijstong is in die periode driehonderd meter korter geworden. Maar over klimaatverandering hoeven we ons niet druk te maken.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[47,459,423,421,457],"tags":[783],"acf":[],"author_name":"Barbara van Erp","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125753"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=125753"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125753\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Barbara van Erp","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=125753"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=125753"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=125753"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}