{"id":125741,"date":"2005-12-10T16:44:00","date_gmt":"2005-12-10T14:44:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/francois-ozon-ik-maak-naaktscenes-niet-voor-mijn-eigen-gerief\/"},"modified":"2005-12-10T16:44:00","modified_gmt":"2005-12-10T14:44:00","slug":"francois-ozon-ik-maak-naaktscenes-niet-voor-mijn-eigen-gerief","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/francois-ozon-ik-maak-naaktscenes-niet-voor-mijn-eigen-gerief\/","title":{"rendered":"Fran\u00e7ois Ozon: \u2018Ik maak naaktsc\u00e8nes niet voor mijn eigen gerief\u2019"},"content":{"rendered":"
\n

10-12-2005
Door Ab van Ieperen<\/p>\n

Het werk van Fran\u00e7ois Ozon (38) laat altijd veel te raden, en een groot publiek blijkt bereid om dat te doen. Onlangs kwam \u2018Le temps qui reste\u2019 uit, zijn achtste grote speelfilm in acht jaar. \u2018In Frankrijk word ik beschouwd als een verwend kind dat alles altijd meezit.\u2019<\/p>\n

\u2018Omdat ik me absoluut niet zie als kunstenaar,\u2019 zegt Fran\u00e7ois Ozon, \u2018heb ik moeite met films over kunstenaars. Ik heb nooit overwogen de hoofd\u00adpersoon in Le temps qui reste voor te stellen als een groot en bevlogen fotograaf. Hij heeft een decoratief talent waarmee hij geld verdient in mode en reclame, meer dan een job is het niet.\u2019<\/p>\n

In zijn eerdere film Swimming Pool maakte Ozon ook al geen prominent literator van Charlotte Rampling, maar een schrijfster van detectives. Dat leek hem aannemelijker. De foto\u2019s die Romain maakt in Le temps qui reste krijgt de filmkijker niet te zien, net zomin als hij te weten kwam aan wat voor roman Charlotte Rampling werkte in Swimming Pool. Fran\u00e7ois Ozon laat altijd veel te raden in zijn films en een groot publiek blijkt bereid om dat te doen.<\/p>\n

Buiten de gegarandeerde distributiekanalen van Hollywood komt het zelden nog voor dat \u00e1lle films van een regisseur de internationale bioscopen bereiken, zeker wanneer de \u00adinteresse niet geprikkeld kan worden met \u00adjubelrecensies uit het land van herkomst. Over welwillendheid van het Franse publiek heeft Ozon weinig te klagen, maar kritische erkenning blijft er zuinig. Op de filmfestivals van Berlijn, Veneti\u00eb, New York en San Sebasti\u00e1n vielen de regisseur en zijn hoofdrolspelers in de prijzen, in Frankrijk waren er alleen nominaties.<\/p>\n

Het werk van Ozon laat zich niet makkelijk indelen. Voortdurend wisselt hij van genre. Bovendien wordt dat genre in elke afzonderlijke film nog eens danig geperverteerd. Als amateur en als student van de grote Eric Rohmer had hij in hoog tempo al twintig korte films gemaakt, voordat hij op zijn negenentwintigste met een speelfilm kwam.<\/p>\n

Vrijwel al zijn films spelen zich af in \u00e9\u00e9n woning. Re\u00eble lokaties transformeert hij door afstandelijk, statisch camerawerk en symmetrische beeldcompositie tot podium. Die artifici\u00eble benadering maakt ook banale situaties intrigerend, komisch of verontrustend en simpele handelingen betekenisvol. In lange delen van zijn films gebeurt er daadwerkelijk niets, zonder dat de spanning verslapt. En steeds is er bij zijn personages sprake van een fluctuerende seksuele identiteit die onderlinge machtsverhoudingen doet schuiven en wankelen. Le temps qui reste is onverminderd minimalistisch en vertelt niet meer dan de titel aangeeft: de laatste maanden van een kankerpati\u00ebnt en zijn eigen rouwverwerking. In fragmenten: wrokkige provocatie bij familiebezoek, forceren van de breuk met zijn Duitse minnaar; het opgeven van zijn baan, waarbij hij niemand vertelt wat hem mankeert, alleen zijn grootmoeder (Jeanne Moreau) \u2018omdat ze even dicht bij de dood staat als hij\u2019. Die korte sc\u00e8nes krijgen geen vervolg, maar werken wel door in de ervaring van de close-ups van acteur Melvil Poupaud. Hij wandelt, eet, braakt, huilt even, bezoekt de dokter, wordt mager. Frequent terugkerende beelden van hem als jongetje suggereren dat hij steeds meer in zijn jeugd leeft. Het enige brokje evidente dramatiek \u2013 op de \u00advalreep stemt hij in met het verzoek van een kinderloos paar om spermadonor te zijn \u2013 lijkt op verhalend niveau te beladen, maar wordt geloofwaardig door de authentieke schutterigheid van de acteurs.<\/p>\n

Romain in \u2018Le temps qui reste\u2019 heeft kanker, maar in de dialoog wordt meermaals gerefereerd aan aids. Aids is ook het eerste wat hij zelf vreest in het consult met zijn arts.<\/p>\n

Ozon: \u2018In Europa is aids niet langer fataal. Ik wilde een film met de dood als definitief gegeven, geen suspense suggereren met mogelijke herstelkansen. Tijdens Sous le sable is het idee ontstaan voor een trilogie over rouw. In die film was het onderwerp: hoe ga je om met de dood van de ander? In Le temps qui reste: hoe ga je om met je eigen dood? En ooit, ik weet niet wanneer, wil ik de dood van een kind filmen. Sous le sable had een religieuze toon: weigeren te aanvaarden dat \u00adiemand is gestorven, is ook een soort geloof. In de nieuwe film komt de religieuze dimensie pas geleidelijk, wanneer Romain zich met zijn lot verzoent door de muziek. In de eerste helft klinkt g\u00e9\u00e9n muziek, op het eind van de kruisweg klinken liturgische klanken van Valentin Silvestrov en Arvo P\u00e4rt. Ik ben katholiek opgevoed, maar ook zonder godsdienstig te zijn lijkt het me onvermijdelijk dat je in zo\u2019n situatie denkt over een mogelijk hiernamaals. En het is complexer dan dat: Romains ontdekking van zijn seksuele identiteit is \u00f3\u00f3k gesitueerd in een kerk. Al gaat hij er uitdrukkelijk niet over, ik had deze film niet kunnen bedenken als aids niet had bestaan. Mijn generatie is de eerste waarvoor de ontdekking van seks samenviel met ziekte en sterven. Eens ga ik zeker een film maken over aids, alle angsten die ik heb ervaren en om me heen voelde. Nu mis ik nog de noodzakelijke afstand.\u2019<\/p>\n

Je bent meermaals films begonnen terwijl je scenario nog niet af was. De ontwikkeling van latere sc\u00e8nes liet je dan dicteren door wat er bij de opnamen gebeurde.<\/p>\n

\u2018Pas bij het werken met acteurs ontdek ik wat ik aan het maken ben, of zou m\u00f3\u00e9ten maken. Met vasthouden aan wat op papier staat, zit ik mezelf in de weg. Aan de schrijftafel kan ik me n\u00f3g zo\u2019n interessant beeld voorstellen, opeens is er op lokatie een lichtval die opmerkelijker is dan alles wat ik kon bedenken. Omdat ik snel en instinctief draai, loop ik het risico me niet van elk aspect van de film bewust te zijn en meerdere richtingen tegelijk in te slaan. In de producties van Sous le sable en van 5×2 vielen lange pauzes. In het eerste geval omdat het geld op was, in het tweede omdat actrice Valeria Bruni-Tedeschi moest afvallen. Zo kon ik afstand nemen en me rekenschap geven van wat ik precies had gefilmd. Ik kon in vertrouwen doorgaan met concentratie op Charlotte, omdat ik in de rushes had geconstateerd dat haar pr\u00e9sence voldoende krachtig was om een film te dragen.<\/p>\n

Bij Le temps qui reste filmde ik wel achter elkaar door, met een acteur met wie ik nooit eerder had gewerkt. Ik wist niet zeker of ik met een mannelijk personage eenzelfde betrokkenheid kon cre\u00ebren als met vrouwen. Melodrama wordt bijna altijd gedragen door vrouwen. Het leek interessant een m\u00e9lo au masculin te proberen, te ontroeren met de innerlijk evolutie van een jonge vent. Ik wist alleen niet of ik mijn acteur voldoende kon erotiseren voor de noodzakelijke publieks\u00adempathie. Het hielp dat ik werkte met een cameravrouw, Jeanne Lapoirie. Zij kon beter licht werpen op de schoonheid van Melvil Poupaud dan mannen zouden doen, maar ik wist niet of dat genoeg was. Ik hoor nu soms dat ik Romain zo onaardig presenteer. Mij dunkt dat iemand die net de dood is aangezegd, sociale etiquette niet als eerste prioriteit heeft.\u2019<\/p>\n

Hoe kwam je tot de keus van Poupaud?<\/p>\n

\u2018Hij zit in Conte d\u2019\u00e9t\u00e9 van Eric Rohmer, een van diens weinige films waarin niet een meisje centraal stond. Die film bleek ondanks een mannelijke hoofdrol toch even sensueel en elegant als Rohmers andere werk, omdat Melvil zo\u2019n blik als vanzelf oproept. Ik had hem gevraagd te testen voor Gouttes d\u2019eau sur pierres br\u00fblantes, hij weigerde een proefopname. Inmiddels heb ik begrepen dat dit onzekerheid was, geen hoogmoed. Later heb ik hem gepolst voor de echtgenoot in 5×2, maar hij was te jong. In gesprekken daarover vroeg hij me of ik wilde kijken naar filmpjes die hij zelf had gemaakt. De ontdekking van een raakvlak dat ik niet had vermoed. Niet alleen zag ik overeenkomsten met de korte films die ik draaide toen ik jong was, Melvil heeft ambachtelijke betrokkenheid bij film. Hij was ge\u00efnteresseerd in mijn scenario-opbouw, hoe ik alles in beeld wilde brengen, wat ik in de montage zou doen. Over de psychologie van zijn personage is weinig gepraat, daar was hij te verlegen voor. Het ging over het hoe, zelden over het waarom. Ik weet dat Melvil zich identificeert met Romains herbeleving van jeugdmomenten omdat hij een zoontje heeft, maar dat is nooit uitgespit. Er was eerder een collegiale verstandhouding dan een van acteur-regisseur. En dat was aangenaam, bij film heb ik niet graag het gevoel dat ik er alleen voor sta.\u2019<\/p>\n

\u2018Op haar manier is Jeanne Moreau net zo. Misschien omdat ze met veel grote regisseurs heeft gewerkt, misschien omdat ze zelf regisseert. Zij is meer ge\u00efnteresseerd in het scheppingsproces van de film dan in haar rol. Ik was ietwat beducht om haar te benaderen, omdat het zo\u2019n kleine rol betrof. Het maakt niet uit, zei ze door de telefoon, zolang het geen grootmoeder is, die heb ik genoeg gedaan. En het w\u00e1s de grootmoeder. Ze wilde die toch spelen, omdat het thema haar aansprak, omdat ze een uitdaging zag: \u201cVeel dierbaren zijn jong gestorven, maar nooit kwam iemand bij mij zijn dood aankondigen, ik heb geen eigen ervaring om aan te boren.\u201d Ze heeft meegedacht over elk aspect van het script, idee\u00ebn, romans genoemd die ik moest lezen \u2013 heel betrokken, heel gul \u2013 maar deed nauwelijks suggesties voor haar rol. Die is gevoed door wat ik observeerde tijdens ons overleg. Zoals alle vitaminepillen die ze slikt, ze moest lachen toen ze daarover las in het script. Ik denk dat de relatie van Romain en zijn grootmoeder de omgang spiegelt van Jeanne met mij. Op het g\u00eanante moment dat ik moest vertellen dat ik in haar sc\u00e8nes had gecoupeerd, kwam ze z\u00e9lf aandragen met de argumentatie waarom: \u201cDe mensen hebben mijn uiterlijk in de loop van al die jaren en films zien veranderen, op dat oude gezicht is een hele geschiedenis te lezen zonder dat je de biografie van het personage hoeft te vertellen.\u201d\u2019<\/p>\n

In je recente films lijk je bezig met doorgaande kaalslag: nauwelijks een plot in conventionele zin, geen expliciete dramatiek, een handvol personages die vooral evolueren in de tijd. Dat leek niet voorspelbaar na de \u00adglamourshow van \u20188 femmes\u2019.<\/p>\n

\u20188 femmes ging vier jaar geleden in premi\u00e8re, maar ik tref nog dagelijks mensen die willen horen hoe het toeging op de set. Ik moet iedereen teleurstellen: er z\u00edjn geen verhalen over ruzies en rivaliteit tussen de dames. Het was wel meteen duidelijk dat ik niet snel weer zoiets wilde draaien. Geen verwijt aan de cast, ik had het mezelf aangedaan. Als je ervoor kiest te werken met steractrices \u2013 hun sterimago was meer onderwerp van de film dan het onnozele stuk waarop ik me baseerde \u2013 hebben ze er recht op benaderd te worden met de aandacht en het respect die hun toekomen. Ik was kleine casts gewend, nu moest ik in elk shot achtvoudige energie investeren om iedereen optimaal tot zijn recht te doen komen en intussen de film maken zoals ik wilde. Komedie is hard werk, je mag geen moment het tempo laten verslappen. Het is me gelukt, maar n\u00f3g een week opnamen had ik niet opgebracht. Treurig is relaxter dan leuk. Dus wist ik dat ik voortaan weer intieme films moest maken, met een paar acteurs en ruimte voor spontane invallen. Ik ben ook ietwat teruggekomen op werken met sterren, tenzij ik dat echt functioneel kan maken. Zo ontdekte ik welke vrijheid het geeft als je de geschiktste vertolker zoekt voor een rol, niet de beroemdste. Je cre\u00ebert minder afstand tussen publiek en personage als de acteur geen associaties meebrengt met allerlei andere films. Soms kun je die associaties gebruiken. Toen ik Charlotte vroeg voor Sous le sable leek ze afgeschreven, iemand op wie men was uitgekeken, maar in de herinnering bleef ze de mysterieuze femme fatale. Daarop voortborduren was oninteressant geweest, zo\u2019n imago kon wel toegevoegde waarde geven aan een afwijkend personage. Bij onze eerste gesprek zei ik: ik zou je op film graag zien stofzuigen. Ik pieker er niet over, was de reactie. Zo\u2019n simpele sc\u00e8ne waarin ze spaghetti kookt, is met haar spannender dan met andere actrices, het publiek kende haar nog niet \u201cgewoon\u201d. Die constatering gaf vertrouwen voor Swimming Pool, die ook veel \u2018adramastische\u2019 momenten heeft. Beelden van Charlotte achter de schrijfmachine leveren vanzelf een erotische sc\u00e8ne op. Omdat z\u00edj het is die zit te tikken.\u2019<\/p>\n

Die verstandhouding met actrices, kun je die verklaren?<\/p>\n

\u2018Dat kan ik wel, maar ik wil geen voedsel geven aan gemakzuchtige interpretaties. Ik zie niet waarom ik een geheim zou maken van mijn homoseksualiteit of hoe ik dat zou k\u00fannen, maar bij internationale promotie van de films merk ik dat vooral Amerikaanse en Engelse journalisten die geaardheid zien als bron en verklaring van alles wat ik maak. Onzin. Ik ben geen queer filmmaker, ik ben queer \u00e9n filmmaker. Wat de actrices betreft, misschien roept mijn verliefdheid als regisseur, mijn begeerte hen in beeld te brengen, in mijn geval minder bijgedachtes op dan bij andere filmers. Als ik naaktsc\u00e8nes wil, weten ze dat het voor de film is, dat er niet ook particulier gerief meespeelt. Ik maak perverse films \u2013 wordt beweerd \u2013 maar in de manier waarop ik ze maak, wens ik geen ambigu\u00efteit. Ik leg mijn acteurs elke camerabeweging uit, zodat ze vanuit hun ervaring kunnen inschatten hoe ze in beeld komen. Maar ieder mens is anders. Fanny Ardant zegt eerst nee op alles, wil testen of de regisseur weet wat hij wil, maar vervolgens heeft ze een enorme inzet. Charlotte is zeer uitgesproken in haar ja\u2019s en nee\u2019s. Is het nee, dan blijft het nee. Maar is het ja, dan geeft ze zich onvoorwaardelijk. Catherine Deneuve stemt makkelijk toe, dat had ik niet verwacht, en komt vervolgens met allerlei restricties omdat ze controle wil houden. Had ik haar gevraagd voor Sous le sable om op het strand in badpak te zijn, dan had zij gedicteerd hoe ver de camera moest blijven of ge\u00ebist dat ze werd gefotografeerd met duingras op de voorgrond. Vrouwen van vijftig vind ik fysiek erg mooi, al is het anders dan op hun twintigste, dat laat ik gr\u00e1\u00e1g zien. Ik weet dat het lef vergt, vooral van actrices wier jeugdige \u00aduiterlijk \u00adiedereen zich herinnert, door alle foto\u2019s of hervertoningen van oude films, maar ik daag hen uit. En als Charlotte bij Swimming Pool stelt: ik wil best naakt voor het raam staan, maar laat me niet door de slaapkamer huppelen, het vlees is minder stevig dan het was; dan houd ik daar rekening mee.<\/p>\n

Behalve met Melvil op zijn indirecte manier heb ik zo\u2019n verstandhouding nooit met acteurs. Daarnaast \u2013 misschien het belangrijkste \u2013 vind ik vrouwen gewoon spannender dan mannen, ze staan verder van me af, waardoor mij meer bijzondere details opvallen. Man en vrouw zijn gelijkwaardig tegenwoordig, maar na eeuwen patriarchaat werkt die gelijkheid destabiliserend voor de man, die niet snapt wat voor eisen er aan hem worden gesteld of welke eisen hij zichzelf moet stellen. Misschien is die onzekerheid een interessant gebied om te exploreren, maar niet voor mij. Iedere artiest is onzeker. Waarom zou ik filmen over wat ik al zo goed ken, continu om me heen zie \u00e9n in de spiegel?\u2019<\/p>\n

Beschrijf wie je ziet in die spiegel.<\/p>\n

\u2018Daar ben ik niet mee bezig. In Frankrijk word ik beschouwd als een verwend kind dat alles altijd meezit. Terwijl ik inmiddels de leeftijd heb dat je je afvraagt of je niet moet gaan jokken over je jaren. Ik word een veelfilmer genoemd die aan de lopende band werkt, terwijl ik genoeg regisseurs kan noemen die evenveel of meer filmen, zonder dat ze aanmerkingen krijgen. Ik heb acht films gedraaid in acht jaar, Fassbinder had wel eens een jaar dat hij zeven films deed \u00e9n drie toneelstukken. Ik moet nog veel inhalen. En dat zal nooit gebeuren, tegenwoordig besteed je m\u00e9\u00e9r tijd aan promotie van een film dan nodig is om de film te maken. In de tijd dat ik met jou zit te praten, had ik op de set kunnen staan. Uitbrengstrategie en premi\u00e8redata van Le temps qui reste maken dat ik dit jaar g\u00e9\u00e9n film draai. Ooit had dat me volstrekt onaanvaardbaar geleken, maar ik ben niet meer zo gehaast. Ik heb minder het idee dat ik vroeg zal sterven, beperkte tijd zo productief mogelijk moet maken. Nu denk ik: die volgende film komt wel. Liever over een week, maar over een jaar kan ook.\u2019<\/p>\n

Het oeuvre van Ozon<\/p>\n

Fran\u00e7ois Ozon (Parijs, 15 november 1967) studeerde in 1993 af aan de filmacademie La F\u00e9mis in Parijs. Hij maakte sindsdien veel korte films en acht bioscoopproducties. De laatste, Le temps qui reste, is net uit. De eerste zeven verschijnen binnenkort in een dvd-box. In Sitcom (1998) volgt hij de traditie van de olijke boulevardklucht, gekruid met subversief surrealisme zoals niet was gezien sinds Luis Bu\u00f1uel. In Les Amants Criminels (1998) groeit de reconstructie van een krantenbericht uit tot boosaardig sprookje. Gouttes d\u2019eau sur pierres br\u00fblantes (1999) is een destructief Kammerspiel naar een nooit gespeeld toneelstuk van de jonge Fassbinder, gelardeerd met uitbundige zang en dans. De doorbraak kwam bij Sous le sable (2000), waarin een vrouw weigert de dood van haar tijdens een strandvakantie verdronken man te accepteren en huiselijk blijft doorkeuvelen met diens geestverschijning. De film markeerde de internationale terugkeer van de in de vergetelheid geraakte actrice Charlotte Rampling, aanleiding voor steractrices van vier generaties om graag medewerking te geven aan 8 femmes (2001), een mix van klucht, melodrama, thriller en musical, het grootste exportsucces van de Franse cinema, zeker in relatie tot het bescheiden budget. Het leek de perfecte opmaat voor een commerci\u00eble carri\u00e8re, maar Ozon keerde prompt terug naar dwarse kleinschaligheid. Swimming Pool (2003) focust opnieuw op Charlotte Rampling, die haar writer\u2019s block te boven moet komen in het buitenhuis van haar uitgever, waar onvoorzien diens sexy dochter een plek komt innemen. Het huwelijksdrama 5×2 (2004) volgt het spoor terug van scheiding tot eerste ontmoeting in vijf episodes.<\/p>\n

<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Het werk van Fran\u00e7ois Ozon (38) laat altijd veel te raden, en een groot publiek blijkt bereid om dat te doen. Onlangs kwam \u2018Le temps qui reste\u2019 uit, zijn achtste grote speelfilm in acht jaar. \u2018In Frankrijk word ik beschouwd als een verwend kind dat alles altijd meezit.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[2207,253,9,269],"tags":[3019,783],"acf":[],"author_name":"Ab van Ieperen","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125741"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=125741"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125741\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ab van Ieperen","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=125741"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=125741"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=125741"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}